VESSELA ORATIOU ANTONOVA ν. GLIMEKA TRADING COMPANY LTD, Αρ. Υπόθεσης: 66/2015, 16/11/2017

(1)του περί Προστασίας των μισθών Νόμου (Ν.35(Ι)/2007) ως έχει διαμορφωθεί από τον Τροποποιητικό Νόμο 200(Ι)/2012, ο εργοδότης οφείλει να τηρεί αρχεία στα οποία να φαίνονται, για κάθε εργοδοτούμενο τα στοιχεία με τον ακαθάριστο και τον καθαρό μισθό του, συμπεριλαμβανομένων των τυχόν αποκοπών που έγιναν στο μισθό και τους λόγους για τους οποίους έγιναν οι αποκοπές αυτές. Στην Παράγραφο 3 του ιδίου άρθρο, προβλέπεται ότι το βάρος της απόδειξης για την καταβολή του μισθού σε εργοδοτούμενο φέρει ο εργοδότης. Στην προκείμενη περίπτωση οι Καθ' ων η αίτηση είναι αυτοί που φέρουν το βάρος να αποδείξουν ότι κατέβαλαν στην Αιτήτρια όλους τους μισθούς που αξιώνει με την Αίτηση της και ότι κανένα ποσό δεν της οφείλουν, ως διατείνονται στους γενικούς λόγους εμφάνισης. Για να υποστηρίξουν τη θέση τους, οι Καθ' ων η αίτηση παρουσίασαν την ένορκη μαρτυρία του Διευθυντή τους κ. Σοφοκλή Σαββίδη, ενώ η Αιτήτρια υποστήριξε την υπόθεση της με την προσωπική της μαρτυρία. Πέραν της γραπτής μαρτυρίας ενώπιον μας υπάρχει και η πραγματική μαρτυρία, που είναι τα διάφορα έγγραφα που κατατέθηκαν ως τεκμήρια και στα οποία θα αναφερθούμε πιο κάτω. Αφού μελετήσαμε με προσοχή την ενώπιον μας έγγραφη μαρτυρία και αφού την εξετάσαμε σε συνάρτηση με τις έγγραφες προτάσεις, την ενώπιον του Δικαστηρίου πραγματική μαρτυρία και τις εισηγήσεις των μερών, βρίσκουμε ότι τα πραγματικά γεγονότα που περιβάλλουν τα υπό εξέταση τιθέμενα επίδικα θέματα είναι τα ακόλουθα: Οι Καθ' ων η αίτηση είναι εταιρεία περιορισμένης ευθύνης με έδρα τη Λευκωσία η οποία ασχολείται με την ετοιμασία και πώληση ειδών αρτοποιίας, ζαχαροπλαστικής και ετοίμων φαγητών σε καταστήματα που διατηρεί εντός της επαρχίας Λευκωσίας, με την επωνυμία «Πανδώρα». Στις 10.04.2014 υπογράφτηκε μεταξύ της Αιτήτριας και των Καθ' ων η αίτηση συμφωνία που τιτλοφορείτο ως «Συμφωνία Εκπαίδευσης». Με βάση την εν λόγω συμφωνία οι Καθ' ων η αίτηση αναλάμβαναν την εκπαίδευση της Αιτήτριας για περίοδο 15 ημερών, σε σχέση με την παρασκευή και πώληση των προϊόντων τους, χωρίς την παροχή οποιασδήποτε αμοιβής και με αντάλλαγμα την παρακολούθηση του προγράμματος εκπαίδευσης από την Αιτήτρια με σκοπό την εργοδότηση της από τους Καθ' ων η αίτηση. Προβλεπόταν επίσης ότι η εν λόγω συμφωνία δεν θα δημιουργούσε σχέση εργοδότη - εργοδοτούμενου. Με νέα συμφωνία που υπεγράφη στις 24.04.2014 με τίτλο «Σύμβαση Εργοδότησης για Ταμίες - Πωλητές - Βοηθούς Καταστημάτων», η Αιτήτρια προσελήφθη από τους Καθ' ων η αίτηση στο τμήμα Πωλήσεων με μηνιαίο μισθό €870, εκ των οποίων θα απεκόπτετο ποσό €100 για σκοπούς ημερήσιας παροχής φαγητού (ένα ψωμί ημερησίως και φαγητό). Από τις αναλυτικές καταστάσεις μισθοδοσίας που έθεσε ενώπιον του Δικαστηρίου ο κ. Σαββίδης, φαίνεται ότι κάθε φορά που η Αιτήτρια λάμβανε τον μηνιαίο μισθό της, αναγνώριζε με την υπογραφή της που έθετε επί των εν λόγω καταστάσεων, ότι το καταβληθέν ποσό «αντιπροσώπευε πλήρη και ολοσχερή εξόφληση των μέχρι τότε οφειλόμενων προς αυτή απολαβών». Ενώ από το περιεχόμενο των εν λόγω καταστάσεων φαίνεται ότι στην Αιτήτρια καταβαλλόταν πληρωμή και για υπερωριακή εργασία που είχε προσφέρει για κάθε μήνα, εν τούτοις η ίδια ισχυρίζεται ότι καθ' όλη τη διάρκεια της απασχόλησης της, εργάστηκε 171 ώρες περισσότερες από το κανονικό ωράριο της, για τις οποίες οι Καθ' ων η αίτηση δεν της κατέβαλαν καμία πληρωμή και ότι εξακολουθούν μέχρι σήμερα να της οφείλουν το επί πλέον ποσό των €1287,

1. Ισχυρίζεται επίσης ότι η ίδια ποτέ δεν έλαβε ψωμί ή φαγητό από το αρτοποιείο που εργαζόταν και ο λόγος που το έκανε ήταν γιατί θεωρούσε ότι το ποσό που της αποκοπτόταν ήταν υπερβολικό. Παρόλα αυτά και παρά τις διαμαρτυρίες της οι Καθ' ων η αίτηση συνέχισαν να αποκόπτουν από τις μηνιαίες απολαβές της το ποσό των €100 ή το κατά αναλογία ποσό. Για τους πιο πάνω λόγους ισχυρίζεται ότι στις 14.7.2014 υπέβαλε την παραίτηση της. Ο κ. Σαββίδης όμως παρουσίασε ενώπιον του Δικαστηρίου σχετικό έγγραφο με το οποίο η Αιτήτρια δήλωνε ότι υπέβαλε την παραίτηση της για προσωπικούς λόγους χωρίς περαιτέρω επεξηγήσεις. Παρέθεσε επίσης σχετικό έγγραφο με τίτλο «Τελική Εξόφληση» με το οποίο η Αιτήτρια δήλωνε ότι, απεχώρησε οικειοθελώς και ότι για τον μήνα Ιούλιο 2014 έλαβε επιταγή για το ποσό των €365 που αντιπροσώπευε υπερωρίες, κανονικές απολαβές και ότι ουδεμία απαίτηση έχει έναντι της Εταιρείας. Για τη «Σύμβαση Εκπαίδευσης» η Αιτήτρια ισχυρίστηκε ότι για την υπογραφή της δεν της δόθηκαν οι κατάλληλες εξηγήσεις από τους Καθ' ων η αίτηση και ότι στο διάστημα των 15 ημερών δεν της παρείχετο καμία εκπαίδευση πάρα τις συνεχείς διαμαρτυρίες της. Η απάντηση δε, που λάμβανε, ήταν ότι δεν χρειάζεται εκπαίδευση γιατί ο σκοπός που την προσέλαβαν ήταν για να είναι πωλήτρια και όχι να παρασκευάζει προϊόντα της Εταιρείας. Με ουσιαστικό υπόβαθρο τα διάφορα έγγραφα που τέθηκαν ενώπιον του Δικαστηρίου, ο ευπαίδευτος συνήγορος για τους Καθ' ων η αίτηση εισηγήθηκε ότι η μαρτυρία της Αιτήτριας δεν μπορεί να θεωρηθεί αξιόπιστη ή ασφαλής για να οδηγήσει στην εξαγωγή λογικών συμπερασμάτων και κάλεσε το Δικαστήριο όπως αποδεχθεί στο σύνολο της τη μαρτυρία που προσέφερε η πλευρά τους. Αναπτύσσοντας δε τη νομική διάσταση της υπόθεσης, έθεσε ότι η Αιτήτρια δεσμεύεται από το περιεχόμενο των εγγράφων που είχε υπογράψει και ότι εμποδίζεται λόγω κωλύματος εκ δηλώσεως σε έγγραφο να διεκδικεί οποιαδήποτε ποσά. Ο ευπαίδευτος συνήγορος για την Αιτήτρια εισηγήθηκε κατ' αρχάς ότι με τη σύναψη της «Σύμβασης Εκπαίδευσης» δημιουργήθηκε, με βάση τις νομολογιακές αρχές, σχέση εργοδότη- εργοδοτούμενου μεταξύ Αιτήτριας και Καθ' ων η αίτηση και συνακόλουθα οι τελευταίοι δεν μπορούν να επικαλούνται μια άκυρη συμφωνία η οποία από καθαρά νομικής άποψης δεν είναι τίποτε άλλο από εκχώρηση του μισθού της Αιτήτριας στους Καθ' ων η αίτηση κατά παράβαση των διατάξεων του περί Προστασίας των Μισθών Νόμου του
2. Αναφορικά με το ποσό των €100 είναι η εισήγηση του ότι παράνομα απεκόπτετο από τον μισθό της Αιτήτριας, καθώς η ίδια δεν λάμβανε ούτε ψωμί ούτε φαγητό από τον φούρνο, γεγονός που οι Καθ' ων η αίτηση δεν κατάφεραν να αμφισβητήσουν με την προσκόμιση μαρτυρίας ή στοιχείων που να καταδεικνύουν το αντίθετο. Εισηγήθηκε τέλος ότι οι Καθ' ων η αίτηση δεν προέβαλλαν οποιοδήποτε ισχυρισμό για τις επιπλέον ώρες που εργάστηκε η Αιτήτρια πλην του ισχυρισμού ότι η Αιτήτρια υπόγραψε δήλωση ότι δεν έχει οποιαδήποτε απαίτηση από την Εταιρεία. Το κατά πόσο η σύμβαση εκπαίδευσης που υπέγραψε η Αιτήτρια με τους Καθ' ων η αίτηση αποτελεί σύμβαση εξηρτημένης εργασίας με επακόλουθο να εμπίπτει εντός των διατάξεων της εργατικής νομοθεσίας είναι ένα από τα ερωτήματα που τίθενται με βάση τις εισηγήσεις του ευπαίδευτου συνηγόρου της Αιτήτριας. Σύμφωνα με τη πρόσφατη νομολογία του Αρείου Πάγου (509/2016, δημοσιεύθηκε στις 15.2.2017), «Σε κάθε περίπτωση ο ορθός νομικός χαρακτηρισμός μιας σχέσης ως σύμβασης έργου, μαθητείας ή εξαρτημένης ή ανεξάρτητης εργασίας ορισμένου ή αορίστου χρόνου αποτελεί κατ' εξοχήν έργο της δικαιοδοτικής λειτουργίας των δικαστηρίων, τα οποία μετά από εκτίμηση όλων των συγκεκριμένων περιστάσεων κρίνουν με ποια συγκεκριμένη νομική σχέση συνδέεται ο μισθωτός με τον εργοδότη του, ανεξάρτητα από το νομικό χαρακτήρα που έδωσαν τα συμβαλλόμενα μέρη στη συνδέουσα αυτά σχέση .» Στην προκείμενη περίπτωση προφανώς οι διάδικοι συμφώνησαν όπως δώσουν στην μεταξύ τους συμφωνία τα χαρακτηριστικά σύμβασης εκπαίδευσης με την προϋπόθεση ότι η Αιτήτρια με την ολοκλήρωση του δεκαπενθήμερου προγράμματος θα ήταν σε θέση να ενταχθεί στην υπηρεσία των Καθ' ων η αίτηση υπό συνθήκες εξηρτημένης σχέσης εργασίας. Συμφώνησαν εισέτι ότι η αντιπαροχή για τη δεδομένη περίοδο θα ήταν η παροχή εκπαίδευσης χωρίς την αξίωση οποιαδήποτε αμοιβής. Το κατά πόσο μια σύμβαση που δεν προβλέπει την καταβολή αμοιβής είναι άκυρη, με βάση την εισήγηση του κ. Νικολάου, απαντάται μέσα από τη ίδια τη νομοθεσία. Σύμφωνα με τον περί Τερματισμού Νόμο (Ν.24/67)εργοδοτούμενος ορίζεται 'πρόσωπον εργαζόμενον δι' έτερον πρόσωπον είτε δυνάμει συμβάσεως εργασίας ή μαθητείας είτε υπό τοιαύτας περιστάσεις εκ των οποίων δύναται να συναχθή η ύπαρξις σχέσεως εργοδότου και εργοδοτουμένου, ο δε όρος "εργοδότης" θα ερμηνεύηται αναλόγως και θα περιλαμβάνη την Κυβέρνησιν της Δημοκρατίας·' Σύμφωνα με τις ερμηνευτικές διατάξεις του περί Κοινωνικών Ασφαλίσεων Νόμου (Ν.59(Ι)/2010)η έννοια «μισθωτός» περιλαμβάνει πρόσωπο που ασκεί οποιαδήποτε ασφαλιστέα απασχόληση καθοριζόμενη στο Μέρος Ι του Πρώτου Πίνακα. Στο Μέρος Ι του Πρώτου Πίνακα αναφέρεται, μεταξύ άλλων, ότι ασφαλιστέα απασχόληση είναι απασχόληση στην Κύπρο προσώπου με βάση σύμβαση εργασίας ή μαθητείας ή κάτω από τέτοιες περιστάσεις, από τις οποίες μπορεί να συναχθεί ύπαρξη σχέσης εργοδότη και εργοδοτουμένου, περιλαμβανόμενης απασχόλησης στην Υπηρεσία της Δημοκρατίας. Σύμφωνα με την επιφύλαξη του άρθρο 4 του ιδίου Νόμου, αναφορικά με την υποχρέωση για εισφορές, νοείται ότι, όταν πρόκειται για μισθωτό που είναι μαθητευόμενος υπάρχει υποχρέωση καταβολής εισφορών έστω και εάν οι αποδοχές είναι αμελητέες. Σύμφωνα με το άρθρο 5

(3)του ιδίου Νόμου, για τους σκοπούς υπολογισμού του ποσού της εισφοράς, που καταβάλλεται για κάθε περίοδο εισφοράς σε σχέση με την απασχόληση μαθητευομένου χωρίς αποδοχές ή με αποδοχές κατώτερες του 50% των βασικών ασφαλιστέων αποδοχών, ο μαθητευόμενος λογίζε-ται ότι λαμβάνει αποδοχές ίσες με το 50% των βασικών ασφαλιστέων αποδοχών. Προφανώς στην έννοια του 'εργοδοτούμενου' εντάσσονται και οι απασχολούμενοι με σύμβαση μαθητείας χωρίς μάλιστα να αποκλείονται της προστασίας των διατάξεων της εργατικής νομοθεσίας όταν απασχολούνται χωρίς αποδοχές. Στην προκείμενη περίπτωση η μη καταβολή μισθού στην Αιτήτρια κατά την δεκαπενθήμερη περίοδο της εκπαίδευσης της δεν αποτελεί στοιχείο που αντιβαίνει της νομοθεσίας για να τυγχάνει άκυρη η συναφθείσα μεταξύ των διαδίκων «Σύμβαση Εκπαίδευσης». Ανεξάρτητα όμως από τον νομικό χαρακτηρισμό που έδωσαν τα συμβαλλόμενα μέρη στην συνδέουσα αυτά σχέση, η ρητή διάταξη του νόμου ότι δεν αποκλείονται της έννοιας του 'εργοδοτούμενου' απασχολούμενοι με σύμβαση μαθητείας, ίσως να γεννά δικαιώματα προς όφελος της Αιτήτριας που ξεφεύγουν των υπό κρίση αξιώσεων της. Οι διάφοροι ισχυρισμοί της Αιτήτριας ότι δεν της παρείχετο καμία εκπαίδευση πάρα τις συνεχείς διαμαρτυρίες της, ξεφεύγουν των όρων της σύμβασης και δεν επιβεβαιώνονται από την εν γένει συμπεριφορά που επέδειξε κατά τον ουσιώδη χρόνο. Για όλα τα πιο πάνω κρίνουμε ότι με βάση τους όρους της «Σύμβασης Εκπαίδευσης» η Αιτήτρια δεν δικαιούται στην καταβολή μισθού δια την δεκαπενθήμερη περίοδο εκπαίδευσης. Αναφορικά με τις υπόλοιπες αξιώσεις της Αιτήτριας που αφορούν κατ' ισχυρισμό αποκοπέντα ημερομίσθια και μη πληρωθείσα υπερωριακή εργασία, σχετικά είναι τα διάφορα έγγραφα απαλλαγής που τέθηκαν ενώπιον του Δικαστηρίου και για τα οποία γίνεται αναφορά ανωτέρω. Στην υπόθεση Χατζηστυλλή ν. Κυπριακών Αερογραμμών Λτδ

(2012)1Β Α.Α.Δ. 989, ετέθη παρόμοιο θέμα για την ισχύ τέτοιων εγγράφων απαλλαγής. Το Εφετείο επικύρωσε την πρωτόδικη κρίση ότι «τέτοια έγγραφα απαλλαγής συνιστούσαν εμπόδιο ή λόγο κωλύματος εκ δηλώσεως σε έγγραφο (estoppel by deed)». Το κώλυμα εκ δηλώσεως είναι κανόνας απόδειξης ο οποίος θεμελιώνεται με βάση την αρχή ότι σαφής δήλωση ή δέσμευση σε έγγραφο πρέπει να εκλαμβάνεται ως δεσμευτική μεταξύ των μερών και επομένως μη επιδεχόμενη οποιασδήποτε απόδειξης που να την αντικρούσει. Παραθέτουμε σχετικό απόσπασμα από τη σελ.993: «Το λεκτικό του εγγράφου είναι σαφές και αναφέρεται σε απαλλαγή και τελεσίδικη αποδέσμευση των εφεσιβλήτων από οποιαδήποτε χρηματικά ποσά ή αγωγές ή δικαστικές ή άλλες διαδικασίες και διεκδικήσεις οποιασδήποτε φύσης, που ο εφεσείων είχε ή δυνατόν να είχε σε οποιονδήποτε χρόνο προηγουμένως, εναντίον της εταιρείας και λόγω ή σε σχέση με οποιαδήποτε πράξη, ενέργεια, αιτία ή υπόθεση, μέχρι και της ημερομηνίας του εγγράφου. Θεωρούμε ότι η υπογραφείσα δήλωση είναι τόσο σαφής που δεν αφήνει οποιαδήποτε περιθώρια αμφισβήτησής της. Υπογράφηκε χωρίς οποιαδήποτε επιφύλαξη εκ μέρους του εφεσείοντα, σε αντίθεση με τα έγγραφα απαλλαγής που υπέγραψε στις 28.4.2005. Έτσι ο εφεσείων κωλύεται να προωθήσει την παρούσα διαδικασία, αφού έχει απεμπολήσει ή έχει παραιτηθεί οποιουδήποτε δικαιώματος σε προώθησή της. Όταν διάδικος έχει αναλάβει εγγράφως δέσμευση, δεν μπορεί στη συνέχεια να ισχυριστεί ότι τα γεγονότα που αναφέρονται στο συγκεκριμένο έγγραφο δεν είναι ορθά. Όπως έχει προσφυώς αναφερθεί στην αγγλική υπόθεση Gallie v. Lee [1971] A.C. 1004, το πρόσωπο που υπογράφει έγγραφο, έχει την ευθύνη να προσέχει τι υπογράφει και εμποδίζεται από του να αρνηθεί την ευθύνη του με βάση το έγγραφο και σύμφωνα με το περιεχόμενό του». Την ίδια θέση υιοθέτησε το Ανώτατο Δικαστήριο και στην υπόθεση Γ. Διονά ν. Κυπριακές Αερογραμμές (ECLI:CY:AD:2016:A250, Πολιτική Έφεση 182/2011, ημερ. 24.5.2016), όπου μεταξύ άλλων ανέφερε τα ακόλουθα: Περαιτέρω θα συμφωνήσουμε με τις επισημάνσεις που έγιναν από τον κ. Πολυβίου ότι αφενός δεν υπάρχει κάποια γενική διάταξη που απαγορεύει ρητώς την παραίτηση μισθωτού από την άσκηση των δικαιωμάτων του, και αφετέρου ότι η παραίτηση του μισθωτού από τα εργασιακά δικαιώματα του είναι πλήρως έγκυρη, όταν ο συμβιβασμός είναι συνέπεια σοβαρής αμφισβήτησης ή αβεβαιότητας είτε σε σχέση με τις νομικές είτε με τις πραγματικές προϋποθέσεις των δικαιωμάτων του εργοδοτούμενου. Ακριβώς εν προκειμένω η υπογραφή του εγγράφου καταδεικνύει σαφή αποκρυστάλλωση δικαιωμάτων του εφεσείοντα τα οποία μάλιστα, ως υποδεικνύεται από το πρωτόδικο Δικαστήριο, εξασφαλίστηκαν πλήρως. (βλ. Σύγγραμμα Ατομικές Εργασιακές Σχέσεις του Ιωάννη Ληξουριώτη, 4η έκδ. σελ.63 κ.έ.). Και στην προκείμενη περίπτωση είναι φανερό ότι η Αιτήτρια λάμβανε στο τέλος κάθε μήνα κανονικά όλα τα δικαιώματα της και ότι κάθε φορά που λάμβανε την επιταγή καταβολής του μισθού της, υπέγραφε σχετική δήλωση απαλλαγής που αναγράφετο επί της αναλυτικής κατάστασης της μισθοδοσίας της χωρίς οποιαδήποτε επιφύλαξη από μέρους της. Το ίδιο έπραξε και με την αποχώρηση της, υπογράφοντας «τελική εξόφληση». Οι δηλώσεις επί όλων των εγγράφων που υπέγραψε η Αιτήτρια είναι σαφείς και δεν διαπιστώνουμε να αφήνουν οποιοδήποτε περιθώριο αμφισβήτη-σης τους. Όπως αναφέρθηκε στην προρρηθείσα απόφαση το όλο θέμα δεν έχει σχέση με την αξιοπιστία της Αιτήτριας, αλλά με την αδυναμία της να προωθήσει την υπόθεση της λόγω κωλύματος. Δεν ενδιαφέρουν οι προθέσεις και ούτε οι συλλογισμοί που ακολούθησε πριν υπογράψει. Γεγονός παραμένει το περιεχόμενο των δηλώσεων απαλλαγής που υπέγραψε. Οι διάφοροι ισχυρισμοί που έθεσε με την έγγραφη μαρτυρία της δεν υποστηρίζονται και ουδόλως βρίσκουν έρεισμα στο λεκτικό των υπό εξέταση εγγράφων, όπου ρητά και καθαρά δηλώνει ότι έλαβε προς πλήρη και ολοσχερή εξόφληση όλα τα δικαιώματα της, συμπεριλαμ-βανομένων μισθών και υπερωριών, χωρίς οποιαδήποτε επιφύλαξη δικαιωμάτων. Για όλα τα πιο πάνω οι αξιώσεις της Αιτήτρια κρίνονται ανεδαφικές και απορρίπτονται με €600 έξοδα προς όφελος των Καθ' ων η αίτηση. (υπ).................... Ι.Α. Χατζητζιοβάννης, Πρόεδρος Π. Πολυβίου, Μέλος Α. Παναγή, Μέλος ΠΙΣΤΟ ΑΝΤΙΓΡΑΦΟ ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΗΤΗΣ cylaw.org: Από το ΚΙΝOΠ/CyLii για τον Παγκύπριο Δικηγορικό Σύλλογο