Γιώργος Θεολόγου ν. Μελανή Θεολόγου, Αρ. Υπόθεσης: 54/2006, 8.2.2008

(2002)1 (Α) Α.Α.Δ. 223 και Δημητρώφ και Ιωάννου

(2003)1 Α.Α.Δ. 1645. Η Δ.25 Θ. 1 των περί Πολιτικής Δικονομίας Διαδικαστικών Κανονισμών αποτελεί το δικαιοδοτικό βάθρο έγκρισης τέτοιων αιτήσεων. Προβλέπει τα ακόλουθα: "Το Δικαστήριο ή ο Δικαστής μπορεί σε οποιοδήποτε στάδιο της διαδικασίας να επιτρέψει σε οποιοδήποτε από τους διαδίκους να διορθώσει ή να τροποποιήσει την οπισθογράφηση ή τα δικόγραφα με τέτοιο τρόπο και με τέτοιους όρους που θα είναι δίκαιοι και όλες οι τέτοιες τροποποιήσεις θα πρέπει να γίνουν σαν αναγκαίες για σκοπούς αποπερατώσεως των πραγματικών ζητημάτων που αμφισβητούνται μεταξύ των διαδίκων." Οι αρχές οι οποίες διέπουν την άσκηση της διακριτικής ευχέρειας του Δικαστηρίου να εγκρίνει τροποποίηση των δικογράφων έχουν αναλυθεί εκτενώς σε σωρεία αποφάσεων του Ανωτάτου Δικαστηρίου. Η σύγχρονη τάση είναι ότι τα Δικαστήρια επιτρέπουν τροποποιήσεις στις κατάλληλες υποθέσεις ακόμη και όταν τέτοια τροποποίηση είναι αποτέλεσμα αμέλειας ή καθυστέρησης, νοουμένου, βέβαια, ότι δεν θα προκληθεί αδικία στην άλλη πλευρά που δεν θα μπορούσε να αποτιμηθεί με χρήμα [Βλ. Χριστοδούλου v. Χριστοδούλου

(1991)1 Α.Α.Δ. 934]. Στην υπόθεση Geto Trading Import /Export. v. Το Πλοίο Μ V Vladimir Vaslyayev (αρ. 4)

(1993)1 Α.Α.Δ. 714, διατυπώθηκε η αρχή ότι ο κυρίαρχος λόγος που λαμβάνει υπόψη το Δικαστήριο για να επιτρέψει τροποποίηση, είναι να δοθεί η ευκαιρία στους διαδίκους να θέσουν ενώπιον του Δικαστηρίου τις πραγματικές διαφορές. Στην αγγλική επίσης υπόθεση Assosiated Leisure Ltd and Others v. Assosiated Ltd

(1970)2 All E. R. 754, τέθηκε η θεμελιώδης αρχή εξέτασης αίτησης τροποποίησης. Λέχθηκαν τα πιο κάτω: "I start with the principle, well settled, than an amendment ought to do justice between the parties, so long as any hardship done thereby can be compensated in money. That principle applies here." Οι παραπάνω αρχές συνοψίστηκαν στην πρόσφατη απόφαση Νικολάου v. Μιλτιάδους, Πολιτική ΄Εφεση 96/2006, ημερομηνίας 27/7/2008. Το Εφετείο είπε επί του προκειμένου: "Η εξουσία για έκδοση άδειας για τροποποίηση περιέχεται στη Δ.25 των περί Πολιτικής Δικονομίας Θεσμών, όπου προνοείται ότι, σε οποιοδήποτε στάδιο της διαδικασίας μπορεί να δοθεί η άδεια, ούτως ώστε να γίνουν όλες οι αναγκαίες τροποποιήσεις για να εκδικαστούν όλα τα επίδικα θέματα που εγείρονται μεταξύ των διαδίκων. Το κυρίαρχο στοιχείο στην άσκηση της διακριτικής εξουσίας του Δικαστηρίου είναι το συμφέρον της δικαιοσύνης. Κατά την εξέταση του θέματος, το Δικαστήριο βασίζεται σε διάφορους παράγοντες, αλλά τελικά ο κρίσιμος παράγων είναι η ανάγκη για προσδιορισμό των επίδικων θεμάτων και η διατύπωση των θέσεων των διαδίκων. Τροποποίηση μπορεί να επιτραπεί, ασχέτως του αν επιδείχθηκε αμέλεια και καθυστέρηση από διάδικο, αν αυτό απαιτεί το συμφέρον της δικαιοσύνης. Η άδεια για Τροποποίηση δίδεται ευκολότερα στα αρχικά στάδια, αλλά τούτο μπορεί ακόμη να γίνει και σε πολύ προχωρημένο στάδιο, μέχρι και το τελικό της διαδικασίας, αν δεν προκαλείται ανεπανόρθωτη ζημιά στον αντίδικο. Ο όρος ανεπανόρθωτη ζημιά χρησιμοποιείται με την έννοια του ότι αυτή δεν μπορεί να αποκατασταθεί με την καταβολή εξόδων." Στην επίσης πρόσφατη απόφαση του Ανωτάτου Δικαστηρίου, Π.Ε. 293/2005, Παναγιώτης Χατζηχρήστου και Υιοί Λτδ v. Oralia Travel και Tours Ltd, ημερομηνίας 31/5/2007, η πρωτόδικη απόφαση με την οποία επιτράπηκε η τροποποίηση της υπεράσπισης επικυρώθηκε. Η τροποποίηση σ΄ εκείνη την περίπτωση επιτράπηκε σε πολύ προχωρημένο στάδιο και μετά το κλείσιμο της υπόθεσης για τους εναγομένους. Αποσκοπούσε δε στη διόρθωση ονόματος εταιρείας, ώστε οι αναφορές που έγιναν να συνάδουν με τη δοθείσα μαρτυρία που είχε δοθεί. Εξηγήθηκε πως για το λάθος δεν είχε ενημερωθεί εξ αρχής ο δικηγόρος τους. Απορρίπτοντας, το Εφετείο, τους λόγους εφέσεως, έκρινε πως δεν δικαιολογείτο παρέμβαση στον τρόπο με τον οποίο άσκησε τη διακριτική του εξουσία του το Πρωτόδικο Δικαστήριο. Ανέφερε σχετικά: "Η δυνατότητα τροποποίησης δεν υπόκειται σε χρονικό περιορισμό. Σύμφωνα με τη Δ.25

(1)μπορεί να γίνει σε οποιοδήποτε στάδιο της διαδικασίας στο βαθμό που είναι απαραίτητη για την απόφαση επί των πραγματικών ζητημάτων που χωρίζουν τους διαδίκους. Η περίπτωση ήταν βεβαίως ακραία και είναι γεγονός πως μόνο ενόψει ιδιαίτερα ισχυρών λόγων, πάντοτε συνυπολογιζόμενης και της πιθανής βλάβης της άλλης πλευράς, δικαιολογείται τροποποίηση σε τόσο προχωρημένο στάδιο της δίκης. Ακόμα και υπό το δεδομένο πως δεν αποκλείεται ως θέμα αρχής, τροποποίηση με στόχο να συνάδει η μαρτυρία προς τις έγγραφες προτάσεις. Η νομολογία που αναφέρθηκε είναι σχετική αλλά είναι και πολλές άλλες οι περιπτώσεις που αιτήσεις τέτοιας μορφής εγκρίθηκαν ή απορρίφθηκαν, ανάλογα με τα ιδιαίτερα περιστατικά τους και τους συσχετισμούς που προέκυπταν. Το πρωτόδικο Δικαστήριο ενήργησε εν γνώσει όλων των παραμέτρων και δεν λειτούργησε υπό πλάνη αναφορικά με τους παράγοντες που θα έπρεπε να συνυπολογίσει. Είδε την ουσία του πράγματος. Πως το κυρίως αμφισβητούμενο, ως ο άξονας της υπεράσπισης, αφορούσε στο αν αποκάλυψαν ή όχι οι εφεσίβλητοι ότι ενεργούσαν υπό αντιπροσωπευτική ιδιότητα. Και πως, σε αυτό το πλαίσιο, ενόψει όλων των δεδομένων, το όνομα του πράγματι, κατά την εκδοχή των εφεσιβλήτων, αντιπροσωπευόμενου, ήταν λεπτομέρεια. Στην οποία δεν θα ήταν δίκαιο να εγκλωβιστούν, ενόψει και των χειρισμών που έγιναν, όταν μάλιστα ο όποιος επηρεασμός της άλλης πλευράς, μπορούσε να αντιμετωπιστεί." Έχοντας κατά νου τις παραπάνω αρχές, προχωρώ να εξετάσω τους λόγους ένστασης σε συνάρτηση με αυτές. Αρχίζοντας από την επάρκεια της ένορκης δήλωσης που στηρίζει την αίτηση για τροποποίηση και ότι δεν αναφέρονται εκτενώς στην ένορκη δήλωση τα γεγονότα τα οποία επιδιώκονται να προστεθούν. Και ότι το περιεχόμενο της παρ. 1 (Α) (δ) δεν αποτελεί μαρτυρία αλλά ισχυρισμό ο οποίος επιδιώκεται να προστεθεί, ως εκ τούτου καμία αναγκαιότητα τροποποίησης. Επίσης ότι δεν δίνονται λεπτομέρειες της απόφασης, ούτε και επισυνάπτεται οποιοδήποτε τεκμήριο που να στηρίζει την αίτηση. ΄Εχω μελετήσει την ένορκη δήλωση που συνοδεύει την αίτηση και περιγράφεται με σαφήνεια το τι επιδιώκεται να τροποποιηθεί στις παραγράφους 1 , 2 και 3 αυτής. Εκείνο που ζητείται είναι να γίνει αναφορά στη δικαστική απόφαση του Νοτιοαφρικανικού Δικαστηρίου. Τονίζεται δε ότι η συμπερίληψη της στο δικόγραφο της υπεράσπισης θεωρείται σημαντική. Ο ισχυρισμός περί ύπαρξης δεδικασμένου μιλά αφ' εαυτού για την αναγκαιότητα συμπερίληψής του στο δικόγραφο. Περαιτέρω, δεν αναμένεται κατά το στάδιο αυτό να προσκομίζονται τεκμήρια προς απόδειξη των ισχυρισμών. Οι έγγραφες προτάσεις θα πρέπει να περιλαμβάνουν μόνο τα ουσιώδη γεγονότα. Αποτελούν δε το αποκλειστικό μέσο για τον προσδιορισμό των επιδίκων θεμάτων. Δεν επιτρέπεται η συμπερίληψη μαρτυρίας σ΄ αυτές. Αυτό θα γίνει κατά την ακρόαση της ουσίας της διαφοράς. Το δεύτερο θέμα αφορά την κατ΄ ισχυρισμό εισαγωγή, κατά τον κ. Φωτίου, καινούργιας υπεράσπισης η οποία έρχεται σε σύγκρουση με την καταχωρηθείσα υπεράσπιση. Έχω μελετήσει την υπεράσπιση σε συνάρτηση με τις προτεινόμενες τροποποιήσεις και δεν έχω διαπιστώσει να υπάρχει αλλαγή πλεύσης της υπεράσπισης, ούτε να επιδιώκεται εισαγωγή νέας υπεράσπισης και/ή αντικατάσταση της καταχωρηθείσας. Οι προτεινόμενες τροποποιήσεις δεν εκφεύγουν των ισχυρισμών που έχουν τεθεί με την καταχωρηθείσα υπεράσπιση αλλά στρέφονται γύρω από τον πυρήνα της υπεράσπισης που είναι η επίλυση των θεμάτων που αφορούσαν τις περιουσιακές διαφορές των διαδίκων. Στην υπάρχουσα υπεράσπιση γίνεται ήδη αναφορά στην ύπαρξη δικαστικής απόφασης και δέσμευσης του Αιτητή για το θέμα των περιουσιακών. Επίσης για την ύπαρξη κωλύματος στην έγερση της παρούσας αγωγής (estoppel). Δεν εισάγεται νέα υπεράσπιση αλλά διευρύνεται η υφιστάμενη. Όσον αφορά το γεγονός ότι ήταν γνωστά αυτά τα γεγονότα όταν καταχωρήθηκε η υπεράσπιση, δίνεται επαρκής λόγος για την παράλειψη συμπερίληψής τους. Οφειλόταν, όπως αναφέρεται, σε παράλειψη της Αιτήτριας να τα αναφέρει στους δικηγόρους της. Δεν βλέπω λόγο να υπάρχει διαφορετική αντιμετώπιση της αμέλειας του δικηγόρου από την παράλειψη του διαδίκου να θέσει όλα τα γεγονότα στο δικηγόρο του. Και να τιμωρείται ο διάδικος γι΄ αυτή την παράλειψη, παρόλο που διαπίστωσε το λάθος του εγκαίρως. Στη Νικολάου (ανωτέρω) λέχθηκε: "Tροποποίηση μπορεί να επιτραπεί ασχέτως αν επιδείχθηκε αμέλεια και καθυστέρηση των διαδίκων αν αυτό απαιτεί το συμφέρον της δικαιοσύνης." Διαφοροποιείται, κατά την άποψή μου, η παρούσα περίπτωση από τις υποθέσεις Federal Bank (ανωτέρω) και Δημητρώφ (ανωτέρω), στις οποίες στηρίχθηκε ο κ. Φωτίου. Στην πρώτη, ναι μεν κρίθηκε πως ο εφεσίβλητος είχε τη δυνατότητα να δώσει λεπτομέρειες του Λιβανικού Νόμου όταν ετοίμαζε την υπεράσπισή του, κάτι το οποίο απέτυχε να το πράξει, όμως συνεκτιμήθηκαν όλοι οι παράγοντες για να απορριφθεί η αίτησή του. Εκεί επιχείρησε να το πράξει σε πολύ καθυστερημένο στάδιο και κατά το στάδιο της ακρόασης, αφού ζήτησε αναβολή για να υποβάλει αίτηση για τροποποίηση. Επρόκειτο δε για αγωγή που καταχωρήθηκε το 1986 και τέτοιο αίτημα υποβλήθηκε μετά την πάροδο μεγάλου χρόνου, κάτι που δε συμβαίνει στην παρούσα περίπτωση. Ούτε και η Δημητρώφ (ανωτέρω) πιστεύω πως βοηθά. Σ΄ εκείνη την περίπτωση επιχειρήθηκε τροποποίηση μετά από έξι χρόνια από την καταχώρηση της αγωγής και ήταν η 4η στη σειρά τροποποίηση. Λέχθηκε πως η αιτούμενη τροποποίηση μπορούσε κάλλιστα να περιληφθεί σε προηγούμενη αίτηση εφόσον οι λεπτομέρειες ήσαν γνωστές από το στάδιο της τροποποίησης. Θεωρήθηκε με τα παραπάνω δεδομένα ότι η αίτηση ενείχε κακοπιστία. Η διακριτική εξουσία του Δικαστηρίου θα πρέπει να ασκείται αφού ληφθεί υπόψη το σύνολο των περιστατικών της συγκεκριμένης υπόθεσης και λαμβάνοντας υπόψη όλα τα περιστατικά της παρούσας υπόθεσης, όπως θα αναλύσω πιο κάτω, είναι πολύ διαφορετικές οι περιστάσεις της παρούσας περίπτωσης από τις προμνησθείσες. ΄Αλλωστε, τίποτα δεν τέθηκε από τον ενιστάμενο ως προς τη βλάβη που θα υποστεί αν επιτραπεί η αιτούμενη τροποποίηση και εν πάση περιπτώσει, η ζημιά του είναι αποτιμητή σε χρήμα. Η παρούσα δε αίτηση καταχωρήθηκε σύντομα και ορίστηκε σύντομα για ακρόαση. Δεν υπήρξε, συνεπώς, καθυστέρηση η οποία θα συνιστούσε τροχοπέδη στη διαδικασία. Λαμβάνω ακόμα υπόψη μου ότι είναι ο ενιστάμενος ο οποίος αιτήθηκε αναβολής όταν ορίστηκε η αίτηση για τροποποίηση για ακρόαση την προηγούμενη φορά, ενώ η Αιτήτρια επέμενε στη σύντομη εκδίκασή της. Λαμβάνοντας υπόψη μου όλους τους πιο πάνω παράγοντες, ότι δεν υπάρχει κακοπιστία αλλά η τροποποίηση ζητείται καλόπιστα σε χρόνο που δεν έχει αρχίσει ακόμη η ακροαματική διαδικασία και χωρίς διάθεση κωλυσιεργίας, ότι η τροποποίηση δεν θα προκαλέσει οποιαδήποτε ζημιά στην άλλη πλευρά η οποία δεν μπορεί ν' αποκατασταθεί με την καταβολή των εξόδων, η οποιαδήποτε καθυστέρηση θα αντιμετωπιστεί με κατάλληλες οδηγίες του Δικαστηρίου για την έγκαιρη καταχώρηση των τροποποιημένων εγγράφων, αλλά και ότι είναι προς το συμφέρον της δικαιοσύνης να δοθεί η ευκαιρία στην εναγομένη να θέσει ενώπιον του Δικαστηρίου την πραγματική επίδικη διαφορά, κυρίαρχο παράγοντα για την άσκηση της διακριτικής μου εξουσίας προς την έγκριση της παρούσας αίτησης, θεωρώ ορθό και δίκαιο να εγκρίνω την παρούσα αίτηση. Δεν θα συμφωνήσω με το συνήγορο της Αιτήτριας ότι το Δικαστήριο θα πρέπει να ασκήσει τη διακριτική του εξουσία και να μην την επιβαρύνει με τα έξοδα της διαδικασίας. Εκ της αιτούμενης τροποποίησης δημιουργήθηκαν και δημιουργούνται έξοδα τα οποία δεν υπάρχει καμία δικαιολογία για να τα επιβαρυνθεί ο Καθ' ου η Αίτηση. Αντίθετα θα πρέπει να είναι σε βάρος του διαδίκου που προκάλεσε τη διαδικασία. Συνακόλουθα, εκδίδεται το ακόλουθο διάταγμα: Εκδίδεται Διάταγμα Τροποποίησης ως η παράγραφος 1 (Α) (δ). Η Τροποποιημένη Υπεράσπιση να καταχωρηθεί εντός 10 ημερών από τη σύνταξη του διατάγματος (το διάταγμα να συνταχθεί εντός 10 ημερών) και εντός 10 περαιτέρω ημερών από την παράδοση αντιγράφου της Τροποποιημένης Υπεράσπισης, τυχόν Τροποποιημένη Απάντηση στην Υπεράσπιση. Τα έξοδα της αίτησης και αυτά που θα χαθούν λόγω της τροποποίησης, όπως θα υπολογιστούν από τον Πρωτοκολλητή και θα εγκριθούν από το Δικαστήριο, επιδικάζονται υπέρ του Αιτητή-Καθ΄ ου η Αίτηση στην αίτηση τροποποίησης και εναντίον της Καθ΄ ης η Αίτηση-Αιτήτριας στην αίτηση τροποποίησης. (Υπ.) ................. Κ. Χ" Αθανασίου-Σιαμτάνη, Δ. Πιστό αντίγραφο, Πρωτοκολλητής ./ΓΑΚ cylaw.org: Από το ΚΙΝOΠ/CyLii για τον Παγκύπριο Δικηγορικό Σύλλογο