Ανδριανή Μενοίκου ν. Ανδρέας Μενοίκου, Αρ. Αίτησης: 218/08, 3.4.2009

(2)του περί Σχέσεων Γονέων και Τέκνων Νόμου του 1990 (Ν.216/90). Σύμφωνα με αυτό, η υποχρέωση των γονέων για διατροφή του ανήλικου τέκνου «είναι δυνατό να συνεχίσει και μετά την ενηλικίωση του τέκνου, στις περιπτώσεις όπου ειδικές περιστάσεις επιβάλλουν τούτο, όπως σε περίπτωση ανικανότητας ή αναπηρίας του τέκνου ή υπηρεσίας θητείας του στην Εθνική Φρουρά ή φοίτησής του σε εκπαιδευτικό ίδρυμα ή επαγγελματική σχολή». Η εξεταζόμενη αίτηση, η οποία συνοδεύεται από ένορκη δήλωση της αιτήτριας, προσέκρουσε σε ένσταση του καθ' ου η αίτηση. Με αυτή προβάλλονται δεκατρείς λόγοι για αποκλεισμό της υποχρέωσής του για διατροφή της ενήλικης θυγατέρας του, οι οποίοι υποστηρίζονται από ένορκη δήλωσή του. Στην ένορκη δήλωσή της η αιτήτρια ανέφερε ότι θα μεταβεί στην Ελλάδα για σπουδές, αφού εξασφάλισε θέση στο Τμήμα Πληροφορικής και Επικοινωνιών στο Τ.Ε.Ι. Σερρών στην Ελλάδα, επισυνάπτοντας ως Τεκμήριο σχετική βεβαίωση. Αναφερόμενη στα εισοδήματα του καθ' ου η αίτηση, κατέθεσε ότι ο τελευταίος εργάζεται σε εταιρεία ως μηχανοδηγός και ότι λαμβάνει από την εργασία του πέραν των €2.000,00 το μήνα. Ανέφερε περαιτέρω ότι εργάζεται και σε κέντρο αναψυχής με μισθό πέραν των €400,00 το μήνα. Κατέθεσε ότι ο καθ' ου η αίτηση διαμένει σε δωμάτιο που του παραχώρησε ο εργοδότης του στο κέντρο αναψυχής χωρίς να καταβάλλει ενοίκιο. Αναφερόμενη στα εισοδήματα της μητέρας της κατέθεσε ότι αυτή εργάζεται στην κουζίνα εστιατορίου ως πλύστρα και ότι από την εργασία της λαμβάνει μισθό €854,00 το μήνα. Αναφέρθηκε ακολούθως στα μηνιαία έξοδα που θα έχει ως φοιτήτρια, τα οποία καθόρισε στο ποσό των €1.465,00 αφού επικοινώνησε με άλλους φοιτητές που φοιτούν σε σχολές στις Σέρρες. Ο καθ' ου η αίτηση στην ένορκη δήλωσή του αμφισβήτησε ότι κερδίζει από την εργασία του στην εταιρεία πέραν των €2.000,00 το μήνα και πρόβαλε ότι το εισόδημά του είναι €275,00 την εβδομάδα, επισυνάπτοντας ως Τεκμήριο σχετική βεβαίωση της εταιρείας στην οποία εργάζεται. Κατέθεσε ότι δεν έχει άλλο εισόδημα και αρνήθηκε ότι εργάζεται σε κέντρο αναψυχής όπως πρόβαλε η αιτήτρια. Στη συνέχεια κατέθεσε ότι διαμένει σε ενοικιαζόμενη κατοικία και πληρώνει ενοίκιο €300,00 το μήνα (η σύμβαση ενοικίασης κατατέθηκε ως Τεκμήριο κατά την αντεξέταση). Ακολούθως αμφισβήτησε ότι το μηνιαίο εισόδημα της μητέρας της αιτήτριας είναι €854,00 και πρόβαλε ότι είναι πολύ περισσότερο αφού εργάζεται υπερωρίες και λαμβάνει φιλοδωρήματα. Κατέθεσε περαιτέρω πως η τελευταία διαχειρίζεται υπαίθρια καφετέρια στο κοινοτικό πάρκο Ζυγίου αφού ο ίδιος της άφησε την άδεια χρήσης που είχε. Καθώς και ότι έχει εισόδημα €1.700,00 ετησίως από την εκμετάλλευση ελαιόδεντρων. Κατά την ακρόαση της εξεταζόμενης αίτησης, οι διάδικοι αντεξετάστηκαν πάνω στο περιεχόμενο των ενόρκων δηλώσεων τους και στη συνέχεια οι ευπαίδευτοι δικηγόροι τους αγόρευσαν υποστηρίζοντας, η μεν δικηγόρος της αιτήτριας την έκδοση του επίδικου διατάγματος, ο δε δικηγόρος του καθ' ου η αίτηση τη μη έκδοσή του. Μελέτησα με προσοχή τόσο την εξεταζόμενη αίτηση όσο και την ένσταση καθώς και το περιεχόμενο των αντίστοιχων ενόρκων δηλώσεων, τα όσα προέκυψαν από την αντεξέταση και τα όσα υποστήριξαν ενώπιον του Δικαστηρίου οι δικηγόροι των δύο πλευρών. Θα αναφερθώ πρώτα στους λόγους ένστασης με τους οποίους ο ευπαίδευτος δικηγόρος του καθ' ου η αίτηση πρόβαλε ότι η αιτήτρια απέκρυψε ουσιώδη γεγονότα που θα ασκούσαν επιρροή στη δικαστική απόφαση και ότι δεν υπάρχει το επείγον του αιτήματος. Οι ισχυρισμοί αυτοί είναι αβάσιμοι. Τέτοιοι ισχυρισμοί μπορούν να προβληθούν μόνο όταν εκδίδεται προσωρινό διάταγμα με βάση μονομερή αίτηση (βλ. άρθρο 9 του περί Πολιτικής Δικονομίας Νόμου, Κεφ. 6 και Στυλιανού ν. Στυλιανού

(1992)1 Α.Α.Δ. 583) και όχι όταν επιδιώκεται η έκδοση προσωρινού διατάγματος με αίτηση δια κλήσεως, όπως στην εξεταζόμενη περίπτωση. Προχώρησα στη συνέχεια να εξετάσω αν πληρούνται οι προϋποθέσεις του άρθρου 32 του περί Δικαστηρίων Νόμου του 1960 (Ν. 14/60). Οι προϋποθέσεις αυτές έχουν κατ' επανάληψη εξεταστεί στις αποφάσεις του Ανωτάτου Δικαστηρίου (βλ. Odysseos v. Pieris Estates Ltd

(1982)1 C.L.R. 557, The Jonidexo Ltd v. Adidas

(1984)1 C.L.R. 263, Κυτάλα κ.ά. ν. Χρυσάνθου κ.ά.

(1996)1 Α.Α.Δ. 253, Μ & Ch. Mitsingas Trading Ltd κ.ά. ν. The Timberland Co

(1997)1 A.A.Δ. 1791). Για να επιτύχει η αιτήτρια έκδοση του επίδικου διατάγματος θα πρέπει να συνυπάρχουν οι ακόλουθες προϋποθέσεις:

(1)Η ύπαρξη σοβαρού ζητήματος προς εκδίκαση στην ακρόαση της εναρκτήριας αίτησης. Η υποχρέωση του καθ' ου η αίτηση για διατροφή του τέκνου του δε σταματά με την ενηλικίωση αυτού, αλλά μπορεί να συνεχιστεί και μετά τη συμπλήρωση του 18ου έτους της ηλικίας του. Στο άρθρο 33

(2)καθορίζεται ότι με απόφαση και σχετική ρύθμιση από το Δικαστήριο, η υποχρέωση των γονέων για διατροφή του ανήλικου τέκνου τους με βάση το εδάφιο (ι), είναι δυνατό να συνεχίσει και μετά την ενηλικίωση του τέκνου στις περιπτώσεις όπου ειδικές περιστάσεις επιβάλλουν τούτο, όπως, μεταξύ άλλων, σε περίπτωση φοίτησής του σε εκπαιδευτικό ίδρυμα.

(2)Η ύπαρξη πιθανότητας ότι ο ενάγοντας δικαιούται σε θεραπεία ή έχει ορατή πιθανότητα επιτυχίας. Λόγω ακριβώς της ρύθμισης από το Νόμο της δυνατότητας συνέχισης της υποχρέωσης του καθ' ου η αίτηση για διατροφή της ενήλικης θυγατέρας του μετά την ενηλικίωσή της, ικανοποιείται και η προϋπόθεση αυτή.

(3)Ότι θα είναι δύσκολο ή αδύνατο να απονεμηθεί πλήρης δικαιοσύνη σε μεταγενέστερο στάδιο χωρίς την έκδοση του αιτούμενου διατάγματος. Οι ανάγκες διατροφής και συντήρησης της αιτήτριας είναι τρέχουσες και δεν μπορούν να αντικατασταθούν με κανένα τρόπο μεταγενέστερα. Συνεπώς και η τρίτη προϋπόθεση ικανοποιείται. Αφού διαπίστωσα ότι πληρούνται και οι τρεις προϋποθέσεις έκδοσης του αιτούμενου διατάγματος, με απασχόλησε η επιλογή της αιτήτριας να σπουδάσει καθώς και οι οικονομικές δυνατότητες του καθ' ου η αίτηση αλλά και οι οικονομικές ικανότητες του. Στην απόφαση του Δευτεροβάθμιου Οικογενειακού Δικαστηρίου Βουνού ν. Βουνού

(1998)1 Α.Α.Δ. 490, 498 αναφέρθηκε: «Πρώτα απ' όλα είναι το δικαστήριο που κρίνει, προκαταρτικά, αν το ενήλικο τέκνο πρέπει να εργαστεί ή να σπουδάσει. Και στην περίπτωση του λαμβάνεται ιδιαίτερα υπόψη αν η εκπαίδευση του ανταποκρίνεται στην οικονομική ικανότητα των γονέων.» Καθώς και ότι: «Είναι δικαίωμα ενός ενήλικου να κάμνει τις επιλογές που θέλει και να καθορίζει την πορεία του στη ζωή, όσο και αν οποιοσδήποτε άλλος νομίζει πως κάμνει λάθος ή πως είναι παράλογος. Αρχίζουν όμως να συνυπολογίζονται τα στοιχεία κάτω από το φακό της λογικής όταν ο ενήλικος θέλει να πληρωθεί από άλλον, έστω από τον πατέρα του, ο λογαριασμός. Ιδιαίτερα όταν οι οικονομικές δυνατότητες του πατέρα, ενόψει και των άλλων υποχρεώσεων του, είναι περιορισμένες.» Προέκυψε από την αντεξέταση της αιτήτριας ότι ενδιαφέρεται για τις σπουδές της και από την αντεξέταση του καθ' ου η αίτηση ότι η αιτήτρια ξεχώριζε για την απόδοση της στο σχολείο. Προέκυψε περαιτέρω από την αντεξέταση των διαδίκων ότι ο καθ' ου η αίτηση, κατά το χρόνο της συμβίωσης του με τη σύζυγό του, έπαιρνε την αιτήτρια στα φροντιστήρια που παρακολουθούσε για να επιτύχει στις εξετάσεις και να εξασφαλίσει θέση σε εκπαιδευτικό ίδρυμα. Διαφάνηκε ότι μετά τη διάσταση του με τη σύζυγό του ανέμενε ότι η αιτήτρια θα του τηλεφωνούσε για να την παίρνει στα φροντιστήρια τη νέα σχολική χρονιά που άρχισε το Σεπτέμβριο του 2007. Διαφάνηκε περαιτέρω, πως ο καθ' ου η αίτηση έμαθε ότι η αιτήτρια εξασφάλισε θέση σε εκπαιδευτικό ίδρυμα στην Ελλάδα και θα μετέβαινε εκεί για σπουδές, το Σεπτέμβριο του 2008, όταν του τηλεφώνησε ο γιος του, ο οποίος του ζήτησε €1.000,00 για τα πρώτα έξοδα σπουδών της αιτήτριας. Ο καθ' ου η αίτηση έδωσε το αναφερόμενο ποσό στην αιτήτρια. Ανέφερε αντεξεταζόμενος ότι της είπε να διαβάζει και να του δώσει τον αριθμό λογαριασμού της στην Τράπεζα για να προσφέρει ό,τι μπορεί. Διαπίστωσα από τα πιο πάνω ότι ο καθ' ου η αίτηση γνώριζε για τους στόχους της αιτήτριας για σπουδές από το χρόνο της συμβίωσής του με τη σύζυγό του. Συνεπώς δεν έκανε μόνη της τους υπολογισμούς της, αγνοώντας πλήρως τον πατέρα της, όπως ισχυρίζεται ο δικηγόρος του. Αυτό που συνέβηκε, δηλαδή να μη γνωρίζει ο καθ' ου η αίτηση την επιτυχία της θυγατέρας του στις εξετάσεις και την εξασφάλιση θέσης σε εκπαιδευτικό ίδρυμα στην Ελλάδα, προκλήθηκε λόγω ακριβώς της αποξένωσης μεταξύ τους, στην έλλειψη επικοινωνίας και στην αδιαφορία του θα έλεγα για τα τέκνα του, χωρίς να υπάρχει θέση για οποιαδήποτε αιτιολογία για την κατάσταση αυτή. Προχώρησα στη συνέχεια να εξετάσω τις οικονομικές δυνατότητες του καθ' ου η αίτηση λαμβανομένων υπόψη των υποχρεώσεων του. Προέκυψε από τα ενώπιόν μου στοιχεία ότι το εισόδημά του από την εργασία του είναι €1.100,00 το μήνα. Στην απόφαση του Δευτεροβάθμιου Οικογενειακού Δικαστηρίου Μαρκουλίδης ν. Μαρκουλίδη κ.ά.

(1998)1 Α.Α.Δ. 1386, 1390 κρίθηκε: « Οι οικονομικές δυνάμεις του υπόχρεου είναι στοιχείο που στις πλείστες των περιπτώσεων ανάγεται στην ιδίαν αυτού γνώση. Αν επιλέξει να μη βοηθήσει το Δικαστήριο στη διακρίβωση της υποχρέωσης του αυτής, τούτο δε σημαίνει πως και μπορεί να χρησιμοποιηθεί η στάση αυτή και ως επιχείρημα περί ελλείψεως μαρτυρίας. Τέτοια εισήγηση συνιστά έκδηλο παραλογισμό. Το δικαστήριο οφείλει να ενεργήσει στη βάση των στοιχείων που έχει ενώπιον του. Είναι δε η γνώμη μας πως στη διαδικασία εκδίκασης της αίτησης για διατροφή είναι ευθύνη του υπόχρεου να προβεί σε πλήρη και αληθή αποκάλυψη των οικονομικών του πόρων και δυνατοτήτων, ώστε να καθοριστεί η υποχρέωσή του σύμφωνα με το νόμο.» Στη Δημητρίου ν. Περδίου

(2005)1 Α.Α.Δ. 1418 η οποία παρέπεμψε στη Μαρκουλίδης λέχθηκε: «..η οικονομική δυνατότητα του καθενός από τους γονείς δεν είναι θέμα που θα πρέπει να αποδεικνύεται από τον αιτητή ή την αιτήτρια, ανάλογα με την περίπτωση, αλλά θέμα αληθινής αποκάλυψης από τους ίδιους τους γονείς, των αντίστοιχων εισοδημάτων τους. Το δε δικαστήριο, προβαίνει σε πλήρη έρευνα αυτών των στοιχείων.» Στην Re H. Ηλία

(1997)1 Α.Α.Δ. 1372 κρίθηκε πως στον καθορισμό της συνεισφοράς του υπόχρεου γονέα σημασία έχει η οικονομική ικανότητά του και όχι ό,τι επέλεξε να διαμορφώσει ώστε να διατηρείται σε κατάσταση αδυναμίας που να μην του επιτρέπει να ανταποκριθεί στις υποχρεώσεις του. Πρόβαλε ο καθ' ου η αίτηση αντεξεταζόμενος προβλήματα υγείας που τον δυσκολεύουν στην εργασία του, τα οποία όμως δεν υποστηρίχθηκαν με ιατρικό πιστοποιητικό. Αντεξεταζόμενος αναφέρθηκε στην άδεια λειτουργίας της υπαίθριας καφετέριας στο κοινοτικό πάρκο Ζυγίου την οποία άφησε στη σύζυγό του για να την εκμεταλλεύεται αυτή. Ανέφερε ότι θα έπρεπε η σύζυγός του να τον ενημέρωνε ότι δεν την εκμεταλλευόταν και να του έλεγε «έλα να δουλέψεις και τα έσοδα να τα παίρνουν τα παιδιά», όπως χαρακτηριστικά είπε. Προέκυψε ότι θα μπορούσε να εργαστεί πέραν της εργασίας του στην εταιρεία για να αυξήσει το εισόδημά του. Έλαβα υπόψη την υποχρέωση του να καταβάλλει ποσό €300,00 για τη διατροφή του ανήλικου υιού του Κωνσταντίνου με βάση προσωρινό διάταγμα, την καταβολή ενοικίου ποσού €300,00 και τα έξοδα συντήρησης του ίδιου καθώς και την άρνησή του αντεξεταζόμενος ότι συζεί με γυναίκα Μολδαβικής καταγωγής. Αναφορικά με το εισόδημα της μητέρας της αιτήτριας προέκυψε από την αντεξέταση της αιτήτριας ότι έχει εισόδημα μόνο από την εργασία της στο εστιατόριο και ότι δε λειτουργεί πλέον την υπαίθρια καφετέρια στο κοινοτικό πάρκο. Έχοντας αυτά κατά νου, τονίζω ότι δε θα προβώ στο στάδιο αυτό σε ακριβή ευρήματα όσον αφορά τις εισοδηματικές δυνάμεις του καθ' ου η αίτηση και της συζύγου του. Η αποτίμησή τους θα γίνει στη δίκη επί της ουσίας. Όπως κατ' επανάληψη έχει κριθεί στη Νομολογία, η διαδικασία για έκδοση προσωρινού διατάγματος δεν πρέπει να μετατρέπεται σε δίκη επί της ουσίας (βλ. Νικόλα ν. Κεφάλα

(1998)1 Α.Α.Δ. 1400). Επισημαίνω ότι ο καθ' ου η αίτηση προσπάθησε να παρουσιάσει περιορισμένες τις οικονομικές του δυνάμεις και ως τέτοιες έχουν προκύψει από τα ενώπιόν μου στοιχεία. Προέκυψε όμως από την αντεξέτασή του, όπως ανωτέρω ανέφερα, ότι θα μπορούσε να ενισχύσει το εισόδημά του με επιπλέον εργασία, αφού η προσπάθειά του να παρουσιάσει την ανικανότητα του για άλλη εργασία έμεινε αστήρικτη. Προχώρησα στη συνέχεια να σταθμίσω το εύλογο των κονδυλίων που απαιτούνται για τη διαβίωση της αιτήτριας στις Σέρρες, όπως υποδείχθηκε στην Μαρκουλίδης (ανωτέρω) και με όπλα την κοινή λογική και την πείρα της ζωής εντόπισα τις πραγματικές ανάγκες των δικαιούχων (βλ. Ορφέας Παναγιώτου ν. Χρυστάλλα Σφικτού

(2001)1 Α.Α.Δ. 625). Η αρχή ότι δεν αναμένεται να αποδεικτούν με αυστηρότητα όλα τα κονδύλια δεν εφαρμόζεται μόνο στη δίκη επί της ουσίας, αλλά και στο στάδιο έκδοσης προσωρινού διατάγματος, όπου το Δικαστήριο δεν αξιολογεί τη μαρτυρία. Ο ακριβής προσδιορισμός των αναγκών της αιτήτριας θα γίνει στη δίκη επί της ουσίας. Έχω εξετάσει με τη δέουσα προσοχή τις θέσεις των δύο πλευρών έχοντας υπόψη μου όλα τα στοιχεία που έχουν τεθεί ενώπιόν μου. Προβαίνω στην άσκηση της διακριτικής μου εξουσίας και καταλήγω ότι η υποχρέωση του καθ' ου η αίτηση για διατροφή της αιτήτριας μπορεί να συνεχίσει και μετά την ενηλικίωσή της για την ολοκλήρωση των σπουδών της. Όπως πιο πάνω ανέφερα, ο καθ' ου η αίτηση παρουσίασε μειωμένη την εισοδηματική του δυνατότητα και τη δέχομαι ως τέτοια, αφού δεν προβαίνω στο στάδιο αυτή σε αξιολόγηση μαρτυρίας, αλλά η εισοδηματική ικανότητά του μπορεί να του εξασφαλίσει περισσότερα. Δε διαπίστωσα, όπως ανωτέρω εξήγησα, ότι η αιτήτρια απέκρυψε από τον πατέρα της την απόφασή της να σπουδάσει. Αν ο πατέρας είχε τη σωστή σχέση με τη θυγατέρα του, θα γνώριζε την απόφαση της να σπουδάσει και θα την επιβράβευε γι' αυτό. Καταλήγω με βάση τα πιο πάνω ότι το ποσό των €300,00 το μήνα θα ήταν εύλογο ως η δική του συνεισφορά στη διατροφή της θυγατέρας του. Ανέφερα ανωτέρω, πως ο ακριβής προσδιορισμός των αναγκών της αιτήτριας θα γίνει στη δίκη επί της ουσίας. Συνακόλουθα εκδίδεται διάταγμα με το οποίο διατάσσεται ο καθ' ου η αίτηση όπως καταβάλλει στην αιτήτρια από 17.9.2008, ημερομηνία καταχώρησης της εξεταζόμενης αίτησης και κάθε αντίστοιχη μέρα κάθε επόμενου μήνα και μέχρι νεότερης διαταγής του Δικαστηρίου, το ποσό των €300,00 το μήνα ως συνεισφορά του στη διατροφή της. Τα έξοδα ως θα υπολογιστούν από τον Πρωτοκολλητή και εγκριθούν από το Δικαστήριο επιδικάζονται υπέρ της αιτήτριας και εναντίον του καθ' ου η αίτηση. Να καταβληθούν στο τέλος της διαδικασίας της κυρίως αίτησης. (Υπ.).................. Φ. Κωνσταντίνου, Προσ. Δ. Πιστόν αντίγραφον Πρωτοκολλητής ../Γ.Ι. (Subject:Family Court Jurisdiction/Interim Judgment) cylaw.org: Από το ΚΙΝOΠ/CyLii για τον Παγκύπριο Δικηγορικό Σύλλογο