Σταύρου Καραγιώργη ν. Νικολέττας Παπαδοπούλλου, Αρ. Αίτησης: 153/09, 25 Σεπτεμβρίου, 2009

(1993)2 All E.R. 693 στη σελ. 695 είπε κάτι που αναδεικνύεται πολύ επίκαιρο στην παρούσα υπόθεση: «Είναι πασίγνωστο πως όταν καταρρεύσει ο γάμος στα θύματα συγκαταλέγονται όχι μόνοι οι σύζυγοι, αλλά, και πρωτίστως, τα παιδιά τους, που στροβιλίζονται στη δίνη των πληγωμένων συναισθημάτων των γονέων τους, με κόστος πολλή δυστυχία και, όχι σπάνια, διαρκή ψυχολογική ζημιά. Είναι, επίσης, πασίγνωστο πως, όταν ο γάμος καταρρεύσει και ανακύπτουν προβλήματα που αφορούν τα παιδιά, η επίλυση των προβλημάτων αυτών μέσω της συνήθους δικαστικής αντιπαράθεσης, οδηγεί σε εξογκωμένες αλληλοκατηγορίες με αποτέλεσμα την παρόξυνση των συναισθημάτων και επίταση της έντασης.» Οι διάδικοι εδώ είναι πρώην σύζυγοι. Ο γάμος τους λύθηκε στις 14.6.

1. Από το γάμο τους απόκτησαν την ανήλικη Μαρία Καραγιώργη στις 12.3.
2. Συμφωνούν πως από τη διάσταση και μέχρι την αρχή του περασμένου καλοκαιριού η ανήλικη διέμενε με τη μητέρα της στη Λεμεσό, ενώ ο πατέρας της, ο οποίος τέλεσε στο μεταξύ άλλο γάμο, διαμένει και εργάζεται στη Λάρνακα. Συμφωνούν ακόμη οι διάδικοι πως από τις αρχές του περασμένου καλοκαιριού η ανήλικη διαμένει με τον πατέρα της στη Λάρνακα και ότι από την έναρξη της σχολικής χρονιάς παραλείπει να φοιτά στο σχολείο όπου φοιτούσε την προηγούμενη χρονιά. Ο μεν πατέρας το αποδίδει σε άρνηση της ανήλικης να επιστρέψει και διαμένει με τη μητέρα της στη Λεμεσό, η δε μητέρα το αποδίδει σε έντονο επηρεασμό του πατέρα προς την ανήλικη ώστε αυτή να παραμείνει στη Λάρνακα. Με εναρκτήρια αίτηση που κατεχώρησε ο πατέρας στις 10.9.09 επιδιώκει τροποποίηση προηγούμενου διατάγματος που εκδόθηκε στην αίτηση γονικής μέριμνας 19/99 από το Οικογενειακό Δικαστήριο Λεμεσού στις 14.6.
3. Επιδιώκει επίσης διάταγμα με το οποίο να ανατίθεται στον ίδιο «η επιμέλεια, φύλαξη και φροντίδα του ανήλικου τέκνου των Μαρίας Καραγιώργη». Τέλος επιδιώκει διάταγμα που να καθορίζει σαν τόπο διαμονής της ανήλικης τον τόπο διαμονής του αιτητή. Με ενδιάμεση αίτηση ο Αιτητής επιδιώκει την παροχή προσωρινής δικαστικής προστασίας και συγκεκριμένα διάταγμα του Δικαστηρίου που να καθορίζει προσωρινά σαν τόπο διαμονής της ανήλικης τον τόπο της δικής του διαμονής και διάταγμα που να διατάσσει και/ή επιτρέπει την εγγραφή και φοίτηση της ανήλικης στο Περιφερειακό Γυμνάσιο Κιτίου μέχρι την αποπεράτωση της εναρκτήριας αίτησης. Η Καθ΄ης η αίτηση πρόβαλε ένσταση στην ενδιάμεση αίτηση του Αιτητή, η ακρόαση της οποίας ολοκληρώθηκε σήμερα. Η απόφαση του Δικαστηρίου θα στηριχτεί αποκλειστικά στις δύο ένορκες δηλώσεις, εκείνη του πατέρα που συνοδεύει και υποστηρίζει την αίτηση και εκείνη της μητέρας που συνοδεύει και υποστηρίζει την ένσταση. Θα ήταν παράλειψη μου να μην αναφέρω πως ο κεντρικός άξονας της αγόρευσης της ευπαιδεύτου συνηγόρου της Καθ΄ης η αίτηση στηρίχτηκε στην ύπαρξη παράλληλης διαδικασίας στο Οικογενειακό Δικαστήριο Λεμεσού, διαδικασίας την οποία η πλευρά του Αιτητή επιθυμεί να διακόψει και ως έχει ήδη αναφερθεί εκκρεμεί αίτηση για διακοπή της. Άλλο σημείο της αγόρευσης της ευπαιδεύτου συνηγόρου της Καθ΄ης η αίτηση αφορά στην κατά τόπο αρμοδιότητα του Οικογενειακού Δικαστηρίου Λάρνακας. Θα επανέλθω στο περιεχόμενο των δύο ενόρκων δηλώσεων, αφού πρώτα εξετάσω το ζήτημα της κατά τόπο δικαιοδοσίας που προέχει. Το ζήτημα ρυθμίζεται από το Άρθρο 12 του περί Οικογενειακών Δικαστηρίων Νόμο του
4. Συγκεκριμένα το Άρθρο 12

(1)(β) αναφέρει: «Το Οικογενειακό Δικαστήριο είναι αρμόδιο να ακούει και να αποφασίζει για οποιοδήποτε ζήτημα όταν η διαφορά αφορά ανήλικο και ο ανήλικος ή ο εναγόμενος διαμένει μέσα στην επαρχία για την οποία ιδρύθηκε το Οικογενειακό Δικαστήριο». Για την ορθή ερμηνεία του όρου «διαμένει» στην προκείμενη περίπτωση αναφορά μπορεί να γίνει σε νομολογία του Ανωτάτου Δικαστηρίου. Θα ήταν όμως παράλειψη να μην αναφερθεί ότι το εν λόγω άρθρο ως έχει τροποποιηθεί από τον περί Οικογενειακών Δικαστηρίων (Τροποποιητικό) Νόμο του 2006 (Ν63(Ι)/06) παρέχει παράλληλη ή συντρέχουσα δικαιοδοσία τόσο στο Δικαστήριο όπου διαμένει ο ανήλικος όσο και στο Δικαστήριο όπου διαμένει ο εναγόμενος. Έχοντας προβεί στην παραπάνω διαπίστωση προχωρώ να εξετάσω το ζήτημα της έννοιας που θα πρέπει τα Δικαστήρια να δίδουν στο ρήμα «διαμένει» στο παραπάνω άρθρο. Είμαι της γνώμης πως όσα λέχθηκαν στην υπόθεση Nora Εl. Hani El Sayegh v. Hani El Sayegh

(1992)1 Α.Α.Δ. 1017, στη σ. 1032 είναι πειστικά εφόσο και εκεί ερμηνεύτηκε παρόμοιο ζήτημα. Ένα απόσπασμα από την απόφαση έχει ως ακολούθως: «Αυτή τη συμφυή καθ΄ ύλη αρμοδιότητα, που έχουν τα Αγγλικά Δικαστήρια, την έχουν και τα Κυπριακά Δικαστήρια, δεδομένου ότι, σύμφωνα με τον Περί Δικαστηρίων Νόμο 14/60 και το Σύνταγμα, τα Δικαστήριά μας εφαρμόζουν τις Αρχές της Επιείκειας και συνεπώς, πέραν από τις πρόνοιες του κεφ. 277, τα Επαρχιακά Δικαστήρια έχουν αρμοδιότητα που απορρέει από την ίδια συμφυή εξουσία που έχουν τα Αγγλικά Δικαστήρια να εκδικάζουν υποθέσεις κηδεμονίας και γενικά προστασίας ανηλίκων η οποία βασίζεται στην απλή και μόνο παρουσία των ανηλίκων στην κατά τόπο αρμοδιότητα τους. Μια τέτοια δικαιοδοσία είναι αναγκαίο να υπάρχει για να μπορούν τα Δικαστήρια μας να προστατεύουν αποτελεσματικά τα έχοντα ανάγκη προστασίας νεαρά πρόσωπα» Αυτή βεβαίως τη συμφυή εξουσία την έχουν τώρα τα Οικογενειακά Δικαστήρια. Για την κατανόηση της παραπάνω απόφασης θα ήταν χρήσιμο να γίνει αναφορά και στα πραγματικά γεγονότα της υπόθεσης. Αφορούσε προσωρινό διάταγμα του Επαρχιακού Δικαστηρίου Λεμεσού με το οποίο μεταξύ άλλων εμποδιζόταν η έξοδος ανηλίκου από την Κύπρο μέχρι την εκδίκαση της αίτησης ή νεοτέρας διαταγής του Δικαστηρίου. Η εξουσία του Επαρχιακού Δικαστηρίου κρίθηκε με προνομιακό διάταγμα. Θεωρήθηκε πρωτόδικα ότι το Επαρχιακό Δικαστήριο εστερείτο τέτοιας δικαιοδοσίας γιατί οι ανήλικοι δεν είχαν τη μόνιμη διαμονή τους στη Λεμεσό και κατ΄ έφεση πως το Επαρχιακό Δικαστήριο είχε δικαιοδοσία και πως ο όρος «διαμονή» στο Άρθρο 2 του Κεφ. 277 δεν απόκλειε επέκταση της δικαιοδοσίας στις περιπτώσεις εκείνες όπου ο ανήλικος απλώς βρίσκεται στη δικαιοδοσία του. Την ίδια ερμηνεία θα πρέπει να δώσουμε και στον όρο «διαμένει» που συναντούμε στο Άρθρο 12

(1)(β) του Ν23/90. Είναι λοιπόν η κατάληξη μου πως το Οικογενειακό Δικαστήριο Λάρνακας είναι κατά τόπο αρμόδιο να επιληφθεί της παρούσας υπόθεσης. Επιστρέφω τώρα στα γεγονότα της υπό εξέταση περίπτωσης. Ενδιαφέρουν όσα η Καθ΄ης η αίτηση αναφέρει στην παράγραφο 4 της ένορκης δήλωσης της. Δεν αμφισβητεί εκεί ότι η ανήλικη διαμένει με τον Αιτητή. Απλά μεταθέτει την έναρξη της παραπάνω εξέλιξης στις 12.6.2009 αντί στις 25.5.2009 που ισχυρίζεται ο πατέρας στη δική του ένορκη δήλωση. Ενδιαφέρει ακόμα η παράγραφος 17 και συγκεκριμένα οι υποπαραγράφοι (στ) και (ζ). Αναφέρεται η μητέρα στην υποπαράγραφο (στ) σε αντιδραστική συμπεριφορά της ανήλικης έναντι της και σε εκδηλώσεις μίσους. Είναι άσχετο αν, κατά την άποψη της, η εν λόγω συμπεριφορά οφείλεται σε επηρεασμό της ανήλικης από τον πατέρα, ζήτημα για το οποίο το Δικαστήριο δεν μπορεί να καταλήξει στο παρόν στάδιο και στα πλαίσια ενδιάμεσης αίτησης. Είναι επίσης ενδιαφέρον η δική της παραδοχή στην υποπαράγραφο (ζ) της ίδιας παραγράφου πως «για εξομάλυνση των καταστάσεων που δημιούργησε η ανήλικη έγινε διευθέτηση όπως αυτή διαμένει με τον πατέρα στη διάρκεια του καλοκαιριού». Μου φαίνεται πως κάθε άλλη αναφορά σε οποιοδήποτε άλλο ισχυρισμό είτε του πατέρα είτε της μητέρας θα ήταν αχρείαστη για σκοπούς κατάληξης στην παρούσα αίτηση. Αποτελεί πάγια αρχή της νομολογίας, όπως αυτή διατυπώθηκε στην υπόθεση Jonidexo Ltd. v. Adidas

(1984)1 Α.Α.Δ. σελ. 263 πως το Δικαστήριο σε ενδιάμεσες αιτήσεις για έκδοση προσωρινών διαταγμάτων δεν αξιολογεί λεπτομερώς τη μαρτυρία και δεν καταλήγει σε ευρήματα. Η παροχή προσωρινής δικαστικής προστασίας, που είναι συνυφασμένη με το άρθρο 32 του περί Δικαστηρίων Νόμου Ν14/60, όπως αυτή έχει ερμηνευτεί στην υπόθεση Οδυσσέως ν. Πιερή

(1982)1 Α.Α.Δ. σελ. 599 συναρτάται με τρεις προϋποθέσεις που θα πρέπει αθροιστικά να συντρέχουν προκειμένου το Δικαστήριο να εκδώσει προσωρινό διάταγμα. Πρώτο η ύπαρξη σοβαρού ζητήματος προς εκδίκαση στην ακρόαση της υπόθεσης, δεύτερο η ύπαρξη πιθανότητας ότι ο ενάγοντας δικαιούται σε θεραπεία ή έχει ορατή πιθανότητα επιτυχίας και τρίτο ότι θα είναι δύσκολο ή αδύνατο να απονεμηθεί πλήρης δικαιοσύνη σε μεταγενέστερο στάδιο εκτός αν εκδοθεί το προσωρινό διάταγμα. Έχω ήδη αναφερθεί στις αιτούμενες θεραπείες της εναρκτήριας αίτησης. Ένα από τα ενδεχόμενα είναι ο αιτητής να επιτύχει τροποποίηση του υφιστάμενου διατάγματος, εφόσο κατά το άρθρο 14 του περί Σχέσεων Γονέων και Τέκνων Νόμου του 1990 το Δικαστήριο δύναται να αναθέσει την άσκηση της γονικής μέριμνας ανήλικου τέκνου στον ένα ή άλλο γονέα, δυνατό ακόμα να επιμερίσει την άσκηση της γονικής μέριμνας στους δύο γονείς ή να αναθέσει την άσκηση της γονικής μέριμνας ανηλίκου σε τρίτο πρόσωπο. Βεβαίως στο στάδιο εκείνο καθοριστικής σημασίας θα είναι η γνώμη της ίδιας της ανήλικης εφόσον ως είναι παραδεκτό η ανήλικη είναι τέτοιας ηλικίας που δυνατό να έχει άποψη. Εξετάζοντας το ζήτημα καταπόσο έχει πιθανότητα επιτυχίας ο αιτητής θα πρέπει να σημειωθεί πως και εδώ η απάντηση είναι καταφατική, εφόσο φαίνεται πως για την ώρα η ανήλικη τοποθετείται με προτίμηση διαμονής με τον πατέρα στον τόπο διαμονής του στη Λάρνακα. Η μητέρα για να ανατρέψει αυτά τα δεδομένα θα πρέπει να αποδείξει βεβαίως ότι ο πατέρας έχει επηρεάσει σε τέτοιο βαθμό την ανήλικη, ώστε κάθε άποψη της να θεωρείται υποβολιμαία και συνεπώς ανάξια να στηρίξει εύρημα και απόφαση του Δικαστηρίου. Εναπομένει η τρίτη προϋπόθεση του άρθρου

1. Θεωρώ πως είναι αυτονόητο πως αν δεν απονεμηθεί τώρα δικαιοσύνη ναι, δεν θα μπορεί να απονεμηθεί σε μεταγενέστερο στάδιο και εξηγώ. Υπήρξε επιχείρημα της ευπαιδεύτου συνηγόρου της Καθ΄ης η αίτηση πως η ανήλικη μέχρι σήμερα απώλεσε 80 ώρες διδασκαλίας. Πρόσθεσε βεβαίως πως θα ήταν προς το συμφέρον της ανήλικης να επιστρέψει αμέσως πίσω στο σχολείο της, πίσω στα μαθήματα της και στο περιβάλλον της. Συμμερίζομαι τη θέση της ότι η ανήλικη θα πρέπει άμεσα να επιστρέψει στο σχολείο. Δεν συμμερίζομαι όμως την άποψη της ότι θα πρέπει να επιστρέψει στη Λεμεσό εφόσο και κατά τη μητέρα αλλά και κατά τον πατέρα η ανήλικη αρνείται να επιστρέψει στη Λεμεσό. Και για την ώρα είναι πρόωρο αλλά και αδύνατο να εκτιμηθούν οι παράγοντες και οι λόγοι για τους οποίους η ανήλικη αρνείται. Θα πρέπει να πω ότι το δικαίωμα εκπαίδευσης προστατεύεται από τη Σύμβαση για τα δικαιώματα του παιδιού και συγκεκριμένα από το Άρθρο
2. Θα πρέπει ακόμη να πω πως η Σύμβαση για τα δικαιώματα του παιδιού έχει κυρωθεί στην Κύπρο με το Ν243/90 όπως αυτός τροποποιήθηκε από τον περί Σύμβασης περί των Δικαιωμάτων του Παιδιού (Κυρωτικό) (Τροποποιητικό) Νόμο του
3. Όμως θα πρέπει να λεχθεί πως και το ίδιο το Σύνταγμα μας στο Άρθρο 20 το οποίο εντάσσεται στο δεύτερο μέρος αυτού με τίτλο περί των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων και Ελευθεριών στην παρα. 1 αναφέρει ρητά: «Έκαστος έχει το δικαίωμα να εκπαιδεύηται και έκαστον άτομον ή ίδρυμα έχει το δικαίωμα να παρέχη εκπαίδευσιν τηρουμένων των διατυπώσεων, όρων και περιορισμών των επιβαλλομένων υπό του οικείου κοινοτικού νόμου των αναγκαίων μόνον προς το συμφέρον της ασφαλείας της Δημοκρατίας ή της συνταγματικής τάξεως ή της δημοσίας ασφαλείας ή της δημοσίας τάξεως ή της δημοσίας υγείας ή των δημοσίων ηθών ή του βαθμού και της ποιότητος της παιδείας ή προς προστασίαν των δικαιωμάτων και ελευθεριών των άλλων, συμπεριλαμβανομένου και του δικαιώματος των γονέων, όπως διασφαλίζωσιν υπέρ των τέκνων αυτών εκπαίδευσιν συνάδουσαν προς τας θρησκευτικάς αυτών πεποιθήσεις» Η αναφορά μου τόσο στη Σύμβαση για τα δικαιώματα του παιδιού όσο και στο Σύνταγμα ήταν για να καταστήσει σαφή τα καθήκοντα που οι δύο γονείς έχουν όπως κάνουν κάθε αναγκαία ενέργεια προκειμένου η ανήλικη θυγατέρα τους να φοιτά απρόσκοπτα στο σχολείο. Η παράλειψη τους μάλιστα τους καθιστά και υπόλογους έναντι του νόμου εφόσο η φοίτηση είναι υποχρεωτική. Με βάση τα προηγούμενα η μόνη διέξοδος στο αδιέξοδο που δημιουργήθηκε είναι η ανήλικη Μαρία Καραγιώργη μέχρι την εκδίκαση της εναρκτήριας αίτησης να φοιτά προσωρινά στο σχολείο της εκπαιδευτικής περιφέρειας του τόπου διαμονής της και εφόσον για την ώρα διαμένει με τον πατέρα, στο σχολείο της εκπαιδευτικής περιφέρειας του τόπου διαμονής του πατέρα. Η αναφορά μου όμως στο Άρθρο 20 του Συντάγματος έχει ακόμα μία προέκταση, εκείνη που εναποθέτει το Άρθρο 35 τόσο στις νομοθετικές και εκτελεστικές αρχές όσο και στις δικαστικές. Συγκεκριμένα αναφέρει: «Αι νομοθετικαί, εκτελεστικά και δικαστικαί αρχαί της Δημοκρατίας υποχρεούνται να διασφαλίζωσι την αποτελεσματικήν εφαρμογήν των διατάξεων του παρόντος μέρους, εκάστη εντός των ορίων της αρμοδιότητας αυτής». Ως Δικαστήριο θεωρώ ότι εκπληρώνω την παραπάνω υποχρέωση με το να διατάξω όπως η Μαρία Καραγιώργη μέχρι την εκδίκαση της αίτησης φοιτά στο σχολείο που βρίσκεται στην εκπαιδευτική περιφέρεια του τόπου διαμονής του Αιτητή. Συνακόλουθα η αίτηση πρέπει να επιτύχει. Εκδίδονται προσωρινά διατάγματα ως οι παράγραφοι (Α) και (Β) της ενδιάμεσης αίτησης νοουμένου ότι ο Αιτητής θα υπογράψει εγγύηση ύψους €50,
4. Αναφορικά με το θέμα των εξόδων θεωρώ ότι δεν πρέπει να εκδώσω οποιαδήποτε διαταγή εφόσο ο κάθε διάδικος τοποθετείται με το πώς ο ίδιος ερμηνεύει τη στάση που η ανήλικη τηρεί έναντι της επιστροφής της στη Λεμεσό και της φοίτησης της στο σχολείο όπου φοιτούσε. (Υπ.) ............. Σ. Κ. Καρατσής, Π. ΠΙΣΤΟ ΑΝΤΙΓΡΑΦΟ ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΗΤΗΣ ΠΑΝ cylaw.org: Από το ΚΙΝOΠ/CyLii για τον Παγκύπριο Δικηγορικό Σύλλογο