Κυριακής Χριστοδούλου ν. Κυριάκου Χριστοδούλου, Αρ. Αίτησης: 105/09, 16 Οκτωβρίου, 2009

(1994)1 Α.Α.Δ. 385 η υποχρέωση των γονέων κατά το άρθρο 33

(2)του περί Σχέσεων Γονέων και Τέκνων Νόμου του 1990, (Ν216/90) να διατρέφουν το τέκνο τους και μετά την ενηλικίωσή του ρυθμιζόταν ως ακολούθως: «33

(2)Η υποχρέωση είναι δυνατόν να συνεχίσει ιδίως σε περίπτωση ανικανότητας ή αναπηρίας του τέκνου και μετά την ενηλικίωσή του με απόφαση και σχετική ρύθμιση από το Δικαστήριο». Όπως, στην απόφαση εκείνη, αποφασίστηκε «[η] έκδοση δικαστικής απόφασης βάσει του άρθρου 33

(2)αποτελεί προϋπόθεση για τη συνέχιση της διατροφής. Στη βάση της ίδιας ρύθμισης αποφασίστηκε και η υπόθεση Βουνού ν. Βουνού

(1998)1 Α.Α.Δ. 490. Στη σ. 499 της απόφασης αναφέρεται: «Το άρθρο 33

(2)θέτει νέο πλαίσιο. Προκύπτει από τις πρόνοιές του πως είναι δυνατό να συνεχίσει η υποχρέωση μετά την ενηλικίωση του τέκνου, κατά ενάσκηση διακριτικής εξουσίας. Σε ορισμένα στοιχεία και στη σημασία τους θα αναφερθούμε στη συνέχεια. Εκείνο που είναι χρήσιμο να διευκρινίσουμε τώρα είναι πως οι παράγοντες που διαδραματίζουν ρόλο και η κατά περίπτωση σημασία τους δεν επιδέχονται προκαθορισμό. Ο νόμος ξεχώρισε την περίπτωση της ανικανότητας ή αναπηρίας του τέκνου αλλά και πάλιν χωρίς να θελήσει να καταστήσει επιβεβλημένη τη συνέχιση της διατροφής όταν συντρέχει. Ό,τι εξάγεται είναι εκ του νόμου πρόσδοση ιδιαίτερης βαρύτητας στο στοιχείο της ανικανότητας ή της αναπηρίας του τέκνου. Τούτου δοθέντος, σε κάθε περίπτωση ενήλικου τέκνου, «η υποχρέωση είναι δυνατόν να συνεχίσει.». Το άρθρο 33

(2)του Ν.216/90 τροποποιήθηκε από το άρθρο 2 του περί Σχέσεων Γονέων και Τέκνων (Τροποποιητικού) Νόμου του 2004, [Ν.203(Ι)/2004]. Το νέο εδάφιο προβλέπει: «

(2)Με απόφαση και σχετική ρύθμιση από το Δικαστήριο, η υποχρέωση των γονέων δυνάμει του εδαφίου

(1)είναι δυνατόν να συνεχίσει και μετά την ενηλικίωση του τέκνου, στις περιπτώσεις όπου ειδικές περιστάσεις επιβάλλουν τούτο, όπως σε περίπτωση ανικανότητας ή αναπηρίας του τέκνου ή υπηρεσίας θητείας του στην Εθνική Φρουρά ή φοίτησης του σε εκπαιδευτικό ίδρυμα ή επαγγελματική σχολή». Μου φαίνεται πως το νέο εδάφιο

(2)του άρθρου 33 δεν πρόσθεσε οτιδήποτε που δεν εντασσόταν ερμηνευτικά και στο παλαιό εδάφιο. Η απόφαση, άλλωστε, του πρωτόδικου δικαστηρίου στην υπόθεση Βουνού πως η φοίτηση σε ίδρυμα τριτοβάθμιας εκπαίδευσης μπορούσε να υπαχθεί στις ενδεικτικές ρυθμίσεις του παλαιού εδαφίου παρέμεινε ανέπαφη. Ό,τι υπογράμμισε το Δευτεροβάθμιο Οικογενειακό Δικαστήριο είναι πως η περίπτωση της εφεσίβλητης δεν προσφερόταν ως κατάλληλη, ώστε να διαταχθεί η συνέχιση της υποχρέωσης των γονέων. Και πρόσθεσε: «Η τελική κατάληξη του συγκεκριμένου αιτήματος θα πρέπει να είναι το αποτέλεσμα συνυπολογισμού, τηρουμένου του νόμου, κάθε παράγοντος που θα προβάλλει ως σχετικός.» Με τα νέο εδάφιο 2 του άρθρου 33 ο νόμος πρόσθεσε στην περίπτωση ανικανότητας ή αναπηρίας του τέκνου για την οποία προέβλεπε το παλαιό εδάφιο 2, τις περιπτώσεις υπηρεσίας θητείας στην Εθνική Φρουρά ή φοίτησης σε εκπαιδευτικό ίδρυμα ή επαγγελματική σχολή, αλλά και πάλιν χωρίς να θελήσει να καταστήσει επιβεβλημένη τη συνέχιση της διατροφής, όταν συντρέχουν. Θεωρώ συνεπώς τις υποθέσεις που κρίθηκαν στη βάση του παλαιού εδαφίου ως καθοριστικές στην έκβαση της παρούσας που θα κριθεί βεβαίως στη βάση του νέου. Εννοώ τις υποθέσεις Τιτσινίδης, Βουνού και Χρίστου ν. Χρίστου

(2000)1 Α.Α.Δ. 1891. Προέταξα τα παραπάνω ως καθοριστικά στην έκβαση της ενδιάμεσης αίτησης της Αιτήτριας για έκδοση προσωρινού διατάγματος διατροφής εναντίον του πατέρα της, ώστε να συνεχίσει τη φοίτηση της στο Canterbury Chris Cherch University στο Ηνωμένο Βασίλειο «για ν΄ αποκτήσει το πτυχίο χορού». Πρόκειται για αίτηση που υποβλήθηκε στο πλαίσιο εναρκτήριας αίτησης με ταυτόσημες επιδιώξεις. Ο πατέρας διαφωνεί ότι η Αιτήτρια δικαιούται στην παραπάνω ενδιάμεση θεραπεία. Στην ένσταση που κατεχώρησε παραθέτει τους λόγους της διαφωνίας του. Στην ένορκη δήλωση του παραθέτει γεγονότα που στοιχειοθετούν αυτούς καθώς και γεγονότα που αντικρούουν όσα η Αιτήτρια προβάλλει στη δική της ένορκη δήλωση. Θα επιδιώξω ομαδοποίηση των ζητημάτων που εγείρονται με επίκεντρο τις προϋποθέσεις που πρέπει να συντρέχουν για την παροχή προσωρινής δικαστικής προστασίας. Εννοείται αυτές που διαλαμβάνονται στο άρθρο 32 του περί Δικαστηρίων Νόμου του 1960 (Ν.14/60) ως έχουν ερμηνευθεί, κύρια, στην υπόθεση Οδυσσέως ν. Πιερής

(1982)1 Α.Α.Δ.

2. Υπάρχει σοβαρό ζήτημα προς εκδίκαση στην ακρόαση της εναρκτήριας αίτησης; Χωρίς ν΄ απαιτείται λεπτομερής αξιολόγηση της μαρτυρίας στο στάδιο αυτό, θα πρέπει να εξεταστεί καταπόσο η Αιτήτρια παρουσίασε την ύπαρξη σοβαρού ζητήματος προς εκδίκαση [Jonitexo Ltd. V. Addidas

(1984)1 Α.Α.Δ. 263]. Το ουσιαστικό δίκαιο που διέπει την αξίωση της Αιτήτριας αποτελεί την ορθή οπτική γωνία προσέγγισης της μαρτυρίας. Εννοώ βεβαίως το άρθρο 33

(2)του Ν.216/90 που παρέθεσα παραπάνω. Να σημειώσω εδώ πως δε συμμερίζομαι την άποψη του ευπαίδευτου συνηγόρου της Αιτήτριας πως η υποχρέωση του πατέρα είναι δεδομένη. Η απάντηση παρέχεται από το απόσπασμα που παρέθεσα ήδη από την υπόθεση Τιτσινίδης. Η υποχρέωση των γονέων για από κοινού ανάλογα με τις δυνάμεις τους διατροφή του τέκνου τους τερματίζεται με την ενηλικίωση του. Η συνέχιση της προϋποθέτει έκδοση ανάλογης δικαστικής απόφασης βάσει του άρθρου 33

(2). Η φοίτηση του τέκνου σε εκπαιδευτικό ίδρυμα ή επαγγελματική σχολή αποτελεί βεβαίως περίπτωση όπου το δικαστήριο δύναται να διατάξει τη συνέχιση της υποχρέωσης των γονέων. Με αυτή την έννοια η φοίτηση της Αιτήτριας στο Canterbury Chris Church University, που δεν αμφισβητείται, θεωρώ πως επαρκεί για να δοθεί καταφατική απάντηση στο πρώτο ερώτημα που έθεσα. Γι΄ αυτό προχωρώ στο δεύτερο. 2. Έχει η Αιτήτρια ορατή πιθανότητα επιτυχίας; Μου είναι ευχερέστερο να πω ευθύς εξαρχής πως η απάντηση στο υπό εξέταση ερώτημα είναι αρνητική και να εξηγήσω στη συνέχεια τους λόγους της κατάληξης μου. Η Η Η θέση του πατέρα στην §4 της ένορκης δήλωσης του πως όχι μόνο δε συμφώνησε με την επιλογή της Αιτήτριας, αλλά αντιτάχθηκε σ΄ αυτή και ότι η Αιτήτρια επηρεάζεται από τη μητέρα της συνάγεται και από την απόφασή της να στραφεί μόνο εναντίον του πατέρα αντί εναντίον και των δύο. Η εναγωγή του, άλλωστε, προϋποθέτει τη διαφωνία του. Διαφωνούσε ο πατέρας να σπουδάσει η Αιτήτρια χορό και διαφωνούσε, για οικονομικούς λόγους, να σπουδάσει στο εξωτερικό. Πρόκειται για παράγοντες σχετικούς που βεβαίως θα συνυπολογιστούν στην τελική κατάληξη του αιτήματος της. Στην υπόθεση Βουνού, αναφέρεται σχετικά στη σ. 501: «Είναι δικαίωμα ενός ενηλίκου να κάμνει τις επιλογές που θέλει και να καθορίζει την πορεία του στη ζωή, όσο και αν οποιοσδήποτε άλλος νομίζει πως κάμνει λάθος ή πως είναι παράλογος. Αρχίζουν όμως να συνυπολογίζονται τα στοιχεία κάτω από το φακό της λογικής όταν ο ενήλικος θέλει να πληρωθεί από άλλον, έστω από τον πατέρα του, ο λογαριασμός. Ιδιαίτερα όταν οι οικονομικές δυνατότητες του πατέρα, ενόψει και των άλλων υποχρεώσεών του, είναι περιορισμένες». Φαίνεται πως είναι περιορισμένες οι δυνατότητες του πατέρα. Τι κι αν είναι €800 με €1,000 το μήνα, όπως εκείνος αναφέρει, τι κι αν είναι €1,025 που ισχυρίζεται η Αιτήτρια. Συμφώνησε ο ευπαίδευτος συνήγορος της Αιτήτριας στην αγόρευσή του πως ήταν παράλειψη της να μην αποκαλύψει την ύπαρξη του δεκάχρονου αδελφού της, Πέτρου. Η υποχρέωση του πατέρα να τον διατρέφει είναι βεβαίως δεδομένη. Αναφέρει στην §5(β) ο πατέρας: «.... Τα έξοδα διατροφής του Πέτρου που καλούμαι να πληρώνω μηνιαίως είναι €600 περίπου πέραν του ποσού των €400 που υποχρεούται η μητέρα του να πληρώνει δυνάμει εκδοθέντος προσωρινού διατάγματος ....» Η περίπτωση της Αιτήτριας θυμίζει εκείνη της εφεσείουσας στην υπόθεση Χρίστου. Το Δευτεροβάθμιο Οικογενειακό Δικαστήριο επεκύρωσε την απόφαση του πρωτόδικου δικαστηρίου να μην διατάξει τη συνέχιση της υποχρέωσής του εφεσίβλητου να της καταβάλλει διατροφή και μετά την ενηλικίωσή της, ενόψει του ότι ο εφεσίβλητος δημιούργησε νέα οικογένεια και είχε υποχρέωση να διατρέφει δυο ανήλικα παιδιά. Η υποχρέωση του Καθ΄ου η αίτηση, εδώ να διατρέφει τον ανήλικο Πέτρο είναι παράγοντας σχετικός που θα συνυπολογιστεί στην τελική κατάληξη του αιτήματος της Αιτήτριας. Από τα €1,025 θα πρέπει να συντηρηθεί ο ανήλικος Πέτρος, αλλά και να διασφαλιστεί η αυτοδιατροφή του Καθ΄ου η αίτηση. Υπεισέρχονται εδώ οι πρόνοιες του άρθρου 37

(1)του Ν.216/90: «Η διατροφή προσδιορίζεται με βάση τις ανάγκες του δικαιούχου, όπως αυτές προκύπτουν από τις συνθήκες της ζωής του και τις οικονομικές δυνατότητες που υπάρχουν για διατροφή προσώπου». Οι οικονομικές δυνατότητες του Καθ΄ου η αίτηση ενόψει και των άλλων υποχρεώσεων του είναι περιορισμένες έως ανύπαρκτες, ώστε να μπορούμε να προβλέψουμε από τώρα πως δεν υπάρχουν οικονομικές δυνατότητες για διατροφή προσώπου και ότι η Αιτήτρια δεν έχει ορατή πιθανότητα επιτυχίας.

1. Αν δεν εκδοθεί προσωρινό διάταγμα διατροφής μπορεί ν΄ απονεμηθεί δικαιοσύνη στην Αιτήτρια σε μεταγενέστερο στάδιο; Η προϋπόθεση αυτή σχετίζεται με το θέμα της επάρκειας της θεραπείας των αποζημιώσεων υπό το φως των γεγονότων της υπόθεσης [Οδυσσέως ν. Πιερής, ανωτέρω, σ. 570]. Η Αιτήτρια στις 7, 8 και 14 της ένορκης δήλωσής της αναφέρει: «
2. Η μητέρα μου από της διακοπής της συμβίωσης είχε και συνεχίζει σήμερα να έχει εξ΄ ολοκλήρου την φροντίδα και επιμέλεια μου και κατέβαλλε και καταβάλλει κάθε προσπάθεια για την καλύτερη διατροφή, φροντίδα, ανατροφή, διαπαιδαγώγηση και ευημερία μου παρά την ενηλικίωση μου.
3. Σήμερα φοιτώ στο δεύτερο έτος του Πανεπιστημίου και για την φοίτηση μου είναι αναγκαία πέραν των ετήσιων διδάκτρων και διάφορα άλλα έξοδα που λόγω δε της φοίτησης μου είναι αδύνατο η ίδια να μπορώ να εξασφαλίσω δικά μου εισοδήματα ή και οιαδήποτε ικανά εισοδήματα για κάλυψη των αναγκών μου.
4. Είναι επείγον να εκδοθεί το διάταγμα, διότι σε διαφορετική περίπτωση θα διακοπεί η φοίτησή μου καθώς επίσης θα επηρεαστεί το βιοτικό μου επίπεδο.» Η Αιτήτρια εδώ ενήργησε ως ενήργησαν η εφεσίβλητη και εφεσείουσα στις υποθέσεις Βουνού και Χρίστου, αντίστοιχα. Απεφάσισε για τον πατέρα της χωρίς τον πατέρα της. Το διάβημα της είναι ετεροχρονισμένο. Θα έπρεπε να προηγηθεί της φοίτησής της και όχι αφού κάλυψε το πρώτο έτος και μετά που άρχισε και διανύει το δεύτερο. Εάν ενεργούσε ως ώφειλε δεν θα μιλούσε για κίνδυνο διακοπής της φοίτησής της. Εάν τώρα υφίσταται αυτός ο κίνδυνος ας μέμφεται τον εαυτό της, γιατί τον ανέλαβε σε αντίθεση με ό,τι τη συμβούλευε ο πατέρας της. Πριν την έκδοση δικαστικής απόφασης βάσει του άρθρου 33

(2)για τη συνέχιση της υποχρέωσης του πατέρα για διατροφή η Αιτήτρια δεν έχει δικαίωμα, αλλά προσδοκία διατροφής. Ενόσω το δικαίωμα της είναι προσδόκιμο δε νομιμοποιείται σε προσωρινή δικαστική προστασία. Το δικαίωμα της για διατροφή θ΄ αποτελέσει την ανεστραμμένη όψη της υποχρέωσης του πατέρα, εάν και εφόσο ήθελε διαταχθεί η συνέχιση της. Η έκδοση προσωρινού διατάγματος διατροφής θα ισοδυναμούσε με πρόωρη απόδοση θεραπείας στην οποία η Αιτήτρια ενδεχομένως δε δικαιούται. Για όλα τα παραπάνω η αίτηση απορρίπτεται. Τα έξοδα ως θα υπολογιστούν από τον Πρωτοκολλητή και εγκριθούν από το δικαστήριο επιδικάζονται υπέρ του Καθ΄ου η αίτηση και εναντίον της Αιτήτριας, εκτός εάν διαφορετικά ήθελε συμφωνηθεί μεταξύ τους. (Υπ.) ............. Σ. Κ. Καρατσής, Π. ΠΙΣΤΟ ΑΝΤΙΓΡΑΦΟ ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΗΤΗΣ ΠΑΝ cylaw.org: Από το ΚΙΝOΠ/CyLii για τον Παγκύπριο Δικηγορικό Σύλλογο