Margita Μιχαηλίδου Poliakova ν. Δρόσου Μιχαηλίδη, Αρ. Αίτησης: 8/04, 14 Mαϊου, 2009

(1998)1 Α.Α.Δ. 2389, στη σ. 2396 αναφέρεται σε σχέση με το αδίκημα της αστικής καταφρόνησης του άρθρου 42 του περί Δικαστηρίων Νόμου του 1960, (Ν14/60): «Είναι άρθρο με ποινικό χαρακτήρα, το δε αδίκημα που διαγράφει δεν είναι αδίκημα αυστηρής ή απόλυτης ευθύνης (strict or absolute liability) αλλά αδίκημα που έχει όχι μόνο αντικειμενική αλλά και υποκειμενική υπόσταση. Η αντικειμενική του υπόσταση (actus reus) συνίσταται σε πράξη ή παράλειψη η οποία παρουσιάζει το διάταγμα, η δε υποκειμενική του υπόσταση (mens rea) σε ηθελημένη ανυπακοή ή, άλλως σε πρόθεση ανυπακοής ή καταστρατήγησης του διατάγματος του δικαστηρίου». Το διάταγμα για το οποίο γίνεται ισχυρισμός από τον Αιτητή για ανυπακοή από την Καθ΄ης η αίτηση εκδόθηκε από το Οικογενειακό Δικαστήριο Αμμοχώστου στις 19.12.06, στο πλαίσιο εναρκτήριας αίτησης της συζύγου και ανταπαίτησης του συζύγου για ρύθμιση των μεταξύ τους περιουσιακών διαφορών. Ενδιαφέρει μόνο το παρακάτω μέρος του διατάγματος: «

1. Διάταγμα, με το οποίο διατάσσεται η Αιτήτρια να παραδώσει στον Καθ΄ου η Αίτηση ελευθέρα την κατοχή της κατοικίας που βρίσκεται στο ακίνητο που περιγράφεται στην παράγραφο 10(α) της αίτησης, Φ/Σχ ΧΧΧ111 144 Ε.1, τεμ. 838, στη Δερύνεια, οδός Αρχ. Μακαρίου ΙΙΙ 119, το αργότερο μέχρι τις 30.7.07». Ας σημειωθεί ότι το διάταγμα εκδόθηκε στο πλαίσιο της εναρκτήριας αίτησης της συζύγου (και όχι της ανταπαίτησης). Έφερε δε την παρακάτω οπισθογράφηση: «Εάν εσείς οι ως άνω αναφερόμενοι Margita Μιχαηλίδου Poliakova - Αιτήτρια και Δρόσος Μιχαηλίδης - Καθ΄ου η αίτηση, αμελήσετε να συμμορφωθείτε με το παρόν διάταγμα, σεις μεν υπόκεισθε σε σύλληψη η δε περιουσία σας σε κατάσχεση». Στις 28.11.07 ο Καθ΄ου η αίτηση καταχώρησε αίτηση με την οποία ζητά: «Α. Διάταγμα του Δικαστηρίου διατάττον την καθ΄ης η αίτηση όπως παρουσιασθεί ενώπιον του Δικαστηρίου και δείξει λόγο, γιατί να μην φυλακισθεί ή καταβάλει πρόστιμο ως ήθελε διατάξει το Δικαστήριο καθ΄ όσον η καθ΄ης η αίτηση παρέλειψε να συμμορφωθεί προς το διάταγμα του Δικαστηρίυ ημερ. 19.12.2006 δια του οποίου διετάσσετο μεταξύ άλλων όπως μέχρι την 30.7.07 παραδώσει στον αιτητή ελευθέρα την κατοχή της κατοικίας που βρίσκεται στο ακίνητο Φ/ΣΧ. ΧΧΧ111 144 Ε 1 τεμ. 838 στην Οδό Αρχ. Μακαρίου ΙΙΙ 119, στη Δερύνεια. Β. Έξοδα πλέον ΦΠΑ (Αρ. 00607437)». Η αίτηση της 28.11.07 στηρίζεται μεταξύ άλλων στο άρθρο 42 του περί Δικαστηρίων Νόμου και στη Δ.42Α των Θεσμών Πολιτικής Δικονομίας. Συνοδεύεται δε από ένορκη δήλωση του συζύγου. Ενδιαφέρει η §4 αυτής: «
2. Παρά την επίδοση του διατάγματος η αιτήτρια - καθ΄ης η αίτηση αρνήθηκε να συμμορφωθεί με την παράγραφο 3 του διατάγματος ημερ. 19.12.06 και μέχρι σήμερα εξακολουθεί να διαμένει ανενόχλητα στην εν λόγω κατοικία που βρίσκεται στην οδό Αρχ. Μακαρίου ΙΙΙ 119, στη Δερύνεια και αρνείται να παραδώσει ελευθέρα την κατοχή της». Στην ένορκη δήλωση του ο Αιτητής αναφέρεται και σε γεγονότα μεταγενέστερα της 30.07.
3. Στην ίδια περίοδο αφορούν και τα τεκμήρια Γ έως και Ε που συνοδεύουν αυτή. Δε χρειάζεται ν΄ αναφερθώ σε αυθεντίες γιατί δε θ΄ ασχοληθώ με αυτά. Εάν υπήρξε έγκυρη επίδοση του διατάγματος, ζήτημα που εξετάζω στη συνέχεια, είναι χωρίς σημασία όσα επακολούθησαν το χρόνο που η Καθ΄ης η αίτηση ώφειλε να συμμορφωθεί [πρβλ. Iberian Trust, Ltd. V. Founders Trust & Investment Co., Ltd.

(1932)2 KB. 87]. H επίδοση του διατάγματος στο πρόσωπο που οφείλει να το εφαρμόσει αποτελεί ουσιαστική προϋπόθεση του μηχανισμού εξαναγκασμού του σε υπακοή. [Βλ. Φωτίου ν. Χ"Φόραδος

(1988)1 Α.Α.Δ. 384, Πρβλ. ακόμη τη λέξη «shall» στη Δ.42 Α των Θ.Π.Δ.]. Αποτελεί ισχυρισμό του Αιτητή στην §3 της ένορκης δήλωσης του πως το διάταγμα επιδόθηκε στην Καθ΄ης η αίτηση στις 23.03.

1. Η Καθ΄ης η αίτηση, στη δική της ένορκη δήλωση αρνείται τον ισχυρισμό αυτό. Στη δίκη κατέθεσαν ο επιδότης Σοφοκλής Μενελάου (Μ.Ε.1) και ο αιτητής (Μ.Ε.2) μόνο. Δεν υπάρχει η παραμικρή αμφιβολία ότι το διάταγμα επιδόθηκε στην Καθ΄ης η αίτηση (Τεκμήριο 1). Ήταν άλλωστε κάτι που φαίνεται πως συμφωνούσε και ο ευπαίδευτος συνήγορός της όταν υπέβαλε στον Μ.Ε.1: «Σου υποβάλλω ότι αρνήθηκε να το παραλάβει και το άφησες εκεί στην πόρτα της κατοικίας της». Ας δούμε τώρα ποια πράξη το Δικαστήριο διέτασσε την Καθ΄ης η αίτηση να εκτελέσει με το διάταγμα της 19.12.
2. Εντοπίζεται βεβαίως στην παρακάτω φράση: «.... η αιτήτρια να παραδώσει στον Καθ΄ου η αίτηση ελευθέρα την κατοχή της κατοικίας που βρίσκεται ..... στη Δερύνεια, οδός Αρχ. Μακαρίου ΙΙΙ 119, το αργότερο μέχρι τις 30.7.07». Ο προσδιορισμός του χρόνου συμμόρφωσης αποτελεί αναγκαία προϋπόθεση στοιχειοθέτησης της αστικής καταφρόνησης, ως επιτάσσει η Δ.34 Θ.5 των Θ.Π.Δ.[1] Δεν είναι βεβαίως αναγκαίο ή απαραίτητο σε κάθε απόφαση ή διάταγμα να καθορίζεται χρόνος συμμόρφωσης. Απόφαση για καταβολή χρηματικού ποσού ή για παράδοση κινητής ή ακίνητης περιουσίας αποτελεί, κατά τη Δ.40, Θ.1[2], τέτοια περίπτωση. Η χρήση, ωστόσο, του μηχανισμού του άρθρου 42 του περί Δικαστηρίων Νόμου προϋποθέτει την εξασφάλιση συμπληρωματικού διατάγματος, γνωστού ως "four days order". [Βλ. Carter v. Roberts

(1903)ch. D. 312, Μακρίδης

(1991)1 Α.Α.Δ. 401 και Φιλή ν. Majarian

(2004)1 Α.Α.Δ. 394]. Στην υπό εξέταση περίπτωση οι λέξεις «το αργότερο μέχρι τις 30.7.07» δεν αποτελούν επαρκή προσδιορισμό του χρόνου για τους λόγους που στη συνέχεια εξηγώ. Ας δούμε όμως πρώτα τη σημασία των λέξεων που προηγούνται. Με κυρίαρχη βεβαίως τη λέξη «κατοχή». Στην υπόθεση Thomas v. Metropolitan Housing Corporation, Ltd.

(1936)1 All E.R. 210 στη σ. 216 ο Scott, L.J. αναφέρει πως «η πραγματική κατοχή ενός άδειου υποστατικού διατηρείται με διατήρηση του κλειδιού αυτού. Κατοχή του κλειδιού παρέχει πραγματική κατοχή».[3] Ακόμη στην υπόθεση Holt v. Dawson

(1939)3 All E.R. 635 στη σ. 638 ο ίδιος δικαστής θεωρεί τη συμβολική ενέργεια παράδοσης του κλειδιού ως παράδοση της κατοχής του υποστατικού για το οποίο το κλειδί αποτελεί το μέσο πρόσβασης και προσθέτει: «Αν η συμβολική ενέργεια παράδοσης του κλειδιού θεωρείται, στη βάση της μαρτυρίας, ως ενέργεια που μεταφέρει την κατοχή, τότε θα ήταν αδύνατο να θεωρηθεί η παράδοση του κλειδιού ως οτιδήποτε άλλο παρά ως παράδοση της κατοχής»[4]. Ωστόσο, η λέξη «κατοχή» στα μάτια του νόμου δεν είναι το ίδιο με τη λέξη «κατοχή» στα μάτια του κόσμου. Η νομική σημασία του όρου (legal sense) δε συμπίπτει με τη λαϊκή του σημασία (popular sense). Η διφορούμενη έννοια του όρου που άλλοτε συμπίπτει με το φυσικό έλεγχο του υποστατικού και άλλοτε με το δικαίωμα κατοχής του δεν έχει βεβαίως την ίδια απήχηση για τον καθένα μας. Έτσι ενώ η κατά νόμον κατοχή συνδέεται με κατοχή στην πράξη (de facto possession), η πρώτη μπορεί να υπάρχει και χωρίς τη δεύτερη. Από την άλλη η κατοχή στην πράξη δε θεωρείται ως κατοχή κατά το νόμο. Δε θα επεκταθώ άλλο. Η Καθ΄ης η αίτηση δεν είναι νομικός. Ωστόσο, και αν υποθέσουμε πως στη δική της αντίληψη η φράση «... να παραδώσει στον Καθ΄ου η αίτηση ελευθέρα την κατοχή της κατοικίας» καταγραφόταν ως διαταγή να του παραδώσει το κλειδιί της και πάλιν η διατύπωση του διατάγματος δεν μπορεί να θεωρηθεί καθαρή και αναμφίβολη. Να του παραδώσει το κλειδι πού; Σε ποιο μέρος; Σε σχέση με την ανάγκη προσδιορισμού του τόπου συμμόρφωσης στην υπόθεση Gordon v. Gordon

(1946)1 All E.R. 247 o Lord Greene M.R. αναφέρει, στη σ. 248: «Είναι ύψιστης σημασίας, ειδικά στις περιπτώσεις όπου οι διάδικοι ενδέχεται να βρίσκονται σε αντιπαράθεση και να προκαλούν δυσκολίες και ίσως να είναι ισχυρογνώμονες και εχθρικοί, διατάγματα που ενδέχεται να εφαρμοστούν με αίτηση εξαναγκασμού σε υποταγή σ΄ αυτά να είναι απόλυτα σαφή, ώστε να μην υπάρχει διαφωνία ως προς την πράξη που πρέπει να εκτελεστεί σύμφωνα με αυτά.[5]» Η καθαρή και αναμφίβολη διατύπωση του διατάγματος αποτελεί προϋπόθεση για καταδίκη. Όπως ο Luxmoore J., εξήγησε στην Iberian Trust Ltd, "εάν το Δικαστήριο θα τιμωρήσει οποιοδήποτε για ανυπακοή προς το διάταγμα, το διάταγμα θα πρέπει να επιτάσσει κατά τρόπο αναμφίβολο αυτό που πρέπει να γίνει»[6]. Στην υπό εξέταση περίπτωση το διάταγμα δεν καθορίζει το μέρος στο οποίο η Καθ΄ης η αίτηση ώφειλε να παραδώσει την κατοχή της κατοικίας. Δεν καθορίζει όμως ούτε το χρόνο. Οι λέξεις «το αργότερο μέχρι τις 30.7.07» αφήνουν απροσδιόριστο το χρόνο εφόσο μπορούσε να ήταν οποιαδήποτε στιγμή από το χρόνο επίδοσης του διατάγματος μέχρι και την 30.07.07, ώρα 24:00. Η ασάφεια του διατάγματος επεκτείνεται με την απουσία οποιασδήποτε αναφοράς σε χρόνο στην οπισθογράφηση. Ακόμη και αν οι λέξεις «το αργότερο μέχρι τις 30.7.07» αποτελούν επαρκή προσδιορισμό του χρόνου, η απουσία οποιασδήποτε παραπομπής σ΄ αυτό στην ίδια την οπισθογράφηση αποβαίνει μοιραία για την έκβαση της αίτησης. Οι λέξεις «εντός του χρόνου που καθορίζεται σ΄ αυτό» («by the time therein limited") ενσωματώνουν τη σημασία του χρόνου στην εφαρμογή του διατάγματος και προειδοποιούν ως προς τις συνέπειες. Η οπισθογράφηση έχει βεβαίως περιεχόμενο ποινικής υφής και δε νομίζω να χρειάζεται να εξηγήσω γιατί. Η παράλειψη προειδοποίησης σε σχέση με το χρόνο συμμόρφωσης αναιρεί και την προειδοποίηση σε σχέση με τις συνέπειες. Τέλος η Καθ΄ης η αίτηση είχε το δικαίωμα να πληροφορηθεί τις λεπτομέρειες του αδικήματος που κατ΄ ισχυρισμό διέπραξε ώστε ν΄ αντιμετωπίσει την κατηγορία. Όπως επισημαίνεται στην υπόθεση Chittern District Council v. Keane

(1985)2 All E.R. 118 στη σ. 120: «Κάθε ειδοποίηση αίτησης για τιμωρία θα πρέπει να εξετάζεται με βάση το δικό της ιστορικό. Το κριτήριο, ....., είναι: παρέχει στο πρόσωπο που κατ΄ ισχυρισμόν παρήκουσε το διάταγμα επαρκείς πληροφορίες ώστε να βοηθηθεί ν΄ αντιμετωπίσει την κατηγορία; Αν για παράδειγμα, ο εναγόμενος υπόκειται σε διαταγή να εγκαταλείψει συγκεκριμένη κατοικία όχι αργότερα από συγκεκριμένη ώρα σε συγκεκριμένη μέρα, τότε θα ήταν αρκετό να λεχθεί πως δε συμμορφώθηκε με το διάταγμα, γιατί αυτό επιδέχεται μιας μόνο παραβίασης, δηλαδή της παράλειψης να εγκαταλείψει το σπίτι στο συγκεκριμένο χρόνο. Αλλά, όταν το διάταγμα δεν είναι σε τόσο απλή μορφή και είναι δυνατό για τον εναγόμενο ν΄ αμφιβάλλει ως προς την ισχυριζόμενη παραβίαση τότε η ειδοποίηση είναι πλημμελής.»[7] Στην προκειμένη περίπτωση οι λεπτομέρειες περιέχονται στην §4 της ένορκης δήλωσης του Αιτητή, την οποία παρέθεσα ήδη. Τον ισχυρισμό του ότι η Καθ΄ης η αίτηση «αρνήθηκε να συμμορφωθεί με την §3 του διατάγματος» δεν τον προώθησε στη δίκη ενώ η θέση του πως «μέχρι σήμερα εξακολουθεί να διαμένει ανενόχλητα στην εν λόγω κατοικία» εμπεριέχει συγκατάθεση που αναιρεί το παράπονο του. Τα παραπάνω δεν επιτρέπουν οποιαδήποτε άλλη κατάληξη από εκείνη της απόρριψης της αίτησης. Πρώτα όμως θα διατυπώσω δύο ερωτήσεις, τις οποίες κάθε πλευρά ας απαντήσει για τον εαυτό της. Το διάταγμα της 19.12.06 εκδόθηκε στο πλαίσιο της αίτησης που η Καθ΄ης η αίτηση κατεχώρησε. Μπορούσε στη δική της αίτηση να εκδοθεί απόφαση εναντίον της; Ύστερα τι απέγινε η ανταπαίτηση του Αιτητή; Το πρακτικό της 19.12.06 πάντως δεν βοηθά στην αναζήτηση των απαντήσεων. Αποκαλύπτει ίσως τη συμφωνία των μερών που αν ήταν γνήσια ας σεβαστούν το λόγο τους και ας την υλοποιήσουν. Η αίτηση απορρίπτεται με έξοδα σε βάρος του Αιτητή όπως θα υπολογιστούν από τον Πρωτοκολλητή και εγκριθούν από το Δικαστήριο. (Υπ.) ............ Σ. Κ. Καρατσής, Π. ΠΙΣΤΟ ΑΝΤΙΓΡΑΦΟ ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΗΤΗΣ /ΠΑΝ [1] «Every judgment or order made in any case or matter requiring any person to do an act thereby ordered shall state the time or the time after service of the judgment or order, within which the act is to be done" [2] "Where any person is by any judgment or order directed to pay any money, or to deliver or transfer any property movable or immovable to another, it shall not be necessary to make any demand thereof, but the person so directed shall be bound to obey such judgment or order upon being duly served with the same without demand". [3] Actual possession of empty premises, .... , is retained by retaining the key. Possession of the key gives actual possession." [4] "...... handing over the key is a symbolic act, which at common law carries with it possession of that to which the key is the means of access, and, where the key is handed over, its possession carries whth it the possession of the thing or house of which it is the key. If the symbolic act is one which, on the facts of the case in evidence, is shown quite clearly to be an act in which the key is intended to carry possession, then it is impossible. [5] "It is of great importance, especially in cases where parties are likely to be in controversy and make difficulties and perhaps be contumacious and hostile, that orders which may have to be enforced by proceedings for committal or attachment should be of a perfectly precise nature so that there can be no controversy about the duty which has to be performed under them." [6] "If the court is to punish anyone for not carrying out its order the order must in unambiguous terms direct what is to be done.". [7] Every notice of application to commit must be looked at against its own background. The test, ......, is: does it give the person alleged to be in contempt enough information to enable him to meet the charge? If, for example, a defendant is subject to an injunction to leave a stated house not later than a particular time on a particular day, then it would be sufficient to say that he had failed to comply with that order, because it only permits of one breach, namely failure to leave the house by the time stated. But where the order is not in such a simple form and it is possible for the defendant to be in doubt what breach is alleged, then the notice is defective". cylaw.org: Από το ΚΙΝOΠ/CyLii για τον Παγκύπριο Δικηγορικό Σύλλογο