Irina Bondarenko Παπαντωνίου ν. Χαράλαμπου [Χάρη] Σταύρου Παπαντωνίου, Αρ. Αίτησης: 164/06, 19 Ιανουαρίου,  2010

(1998)1 Α.Α.Δ. 1386 στη σ. 1389 τα επιμέρους κονδύλια που συνθέτουν τη διατροφή «δεν αναμένεται να αποδεικτούν με αυστηρότητα». Υπόβαθρο αυτής της θέσης υπήρξε η αρχή ότι «[τα]α έξοδα διατροφής δεν είναι σταθερά. Όπως οι κοινά αποδεκτές γνώσεις και εμπειρίες σε τέτοιας φύσης θέματα δείχνουν, υφίστανται διακυμάνσεις ανάλογα με το είδος τους, όπως λόγου χάρη οι δαπάνες για ένδυση, φροντιστήρια, διακοπές κ.λ.π.» Η παραπάνω προσέγγιση που αναμφίβολα λειτουργεί υπέρ του δικαιούχου της διατροφής αντισταθμίζεται με το καθήκον του δικαστηρίου που διακηρύσσεται στην ίδια απόφαση. Πρόκειται για το καθήκον εξέτασης του εύλογου των κονδυλίων για τα οποία προσφέρεται μαρτυρία, ακόμη και στην απουσία αντίθετης μαρτυρίας από τον υπόχρεο της διατροφής. Η κοινή λογική και η πείρα της ζωής βοηθούν στην εκπλήρωση αυτού του καθήκοντος, εφόσο «είναι παράγοντες που διαδραματίζουν ρόλο στην καλύτερη αντίληψη των γεγονότων προς εντοπισμό των πραγματικών αναγκών συγκεκριμένων ατόμων.» [Βλ. Παναγιώτου ν. Σφικτού

(2001)1 Α.Α.Δ. 625 στη σλ. 630]. Προτού εξετάσω τις επιμέρους ανάγκες του Daniel θεωρώ φρόνιμο ν΄ αναφερθώ στην έκταση της επικοινωνίας του πατέρα, ζήτημα που επηρεάζει το κόστος κάλυψης των πρώτων. Να πω πρώτα πως εκκρεμεί αίτηση από μέρους του πατέρα για τροποποίηση του υφιστάμενου διατάγματος γονικής μέριμνας. Συμφωνούν, ωστόσο, ως προς το περιεχόμενο του και ό,τι για την ώρα εφαρμόζεται χωρίς προβλήματα. Ο πατέρας επικοινωνεί με τον Daniel Τρίτη και Παρασκευή από 17:00 μέχρι και 20:00, Κυριακή από 12:00 μέχρι 07:30 της Δευτέρας και κάθε 2η και 4η Παρασκευή από 17:00 μέχρι και 08:00 του Σαββάτου. Να πω ακόμη πως και οι δυο γονείς διόγκωσαν τις διάφορες δαπάνες σε μια προσπάθεια να επιτύχουν ο καθένας το καλύτερο για τον εαυτό του, πράξη που συχνά έχει αντίθετο από το επιδιωκόμενο αποτέλεσμα. Από όσα ακολουθούν διαφαίνεται πως δεν απαιτείται το ποσό των €1.363,46 για την κάλυψη των μηνιαίων αναγκών του Daniel. Ούτε βεβαίως το ποσό των €1.121 που, κατά την ευπαίδευτη συνήγορο της μητέρας, στοιχειοθετείται από την προσαχθείσα μαρτυρία. Η μητέρα προσδιόρισε τις ανάγκες του σε τρόφιμα στο ποσό των €341,72, στην αίτηση. Στη δίκη αναφέρθηκε στην ίδια ανάγκη ολόκληρης της νέας της οικογένειας και είπε πως απαιτείται το ποσό των €725 το μήνα. Στην οικογένεια της εντάσσονται τώρα ο συμβίος της και το παιδί που απέκτησαν. Ακολουθεί πως το ποσό των €341,72 είναι υπερβολικό για τον Daniel, όταν για την ίδια και τα άλλα δυο μέλη της οικογένειάς της επαρκούν €383,

1. Η εικόνα γίνεται διαυγέστερη, εάν αναφερθεί πως η μητέρα κατέθετε στις 14.05.09 και επέλεξε ως ενδεικτικό μήνα το Δεκέμβρη του
2. Θα πρέπει ακόμη ν΄ αναφερθεί πως στη δίκη επέμενε πως πέραν των €725 που αφορά όλα τα μέλη της οικογένειας της, για τον Daniel ξοδεύει επιπλέον €8 με €10 την ημέρα στο φούρνο. Όταν δε της τέθηκε πως είναι υπερβολικά τα ποσά, απάντησε: «Αγοράζω το καλύτερο φαγητό για τα παιδιά». Δεν μπορεί να επαρκούσαν €341.72 για όλα τα τρόφιμα του Daniel στο χρόνο σύνταξης της αίτησης και στο χρόνο της κατάθεσης ν΄ απαιτούνται €300 μόνο για είδη φούρνου. Είναι η κατάληξη μου ότι σε τρόφιμα οι ανάγκες του Daniel δεν ξεπερνούν τα €150 το μήνα. Αποτελεί άλλωστε το ¼ του ποσού που η μητέρα, στην αντεξέταση, κατέθεσε πως δαπανά σε υπεραγορά για ολόκληρη την οικογένεια. Στην υπερβολή προσέφυγε η μητέρα και σε ότι αφορά τη διακίνηση του Daniel. Στην αίτηση αξιώνει €85,43 το μήνα. Στη δίκη αναφέρθηκε στο ποσό των €
3. Για να εξηγήσει, στην αντεξέταση πως σ΄ αυτό περιλαμβάνονται «καύσιμα, σέρβις του αυτοκινήτου, οποιεσδήποτε ανάγκες υπάρχουν για το αυτοκίνητο, . και την ασφάλεια». Αν το ποσό αυτό αφορά μόνο τον Daniel τότε, στη βάση ίσης αναλογίας, για ολόκληρη την οικογένεια απαιτούνται ως έξοδα διακίνησης €400 το μήνα ποσό έξω και πέραν των δυνάμεων της μητέρας και του συμβίου της. Θα επανέλθω όμως στο τελευταίο αργότερα. Με δεδομένο ότι ο Daniel φοιτά στο σχολείο όπου εργάζεται η μητέρα δεν μπορώ να εγκρίνω ποσό πέραν των €20 το μήνα για τις ανάγκες του. Η μητέρα διεκδικεί στην αίτηση το ποσό των €145,23 το μήνα ως ενοίκιο, γιατί ως ισχυρίζεται διέμενε με ενοίκιο και κατέβαλλε το ποσό των €290,46 το μήνα. Στη δίκη αναφέρθηκε σε ενοίκιο €512 το μήνα. Μεσολάβησε η συμβίωση της με άλλο άνδρα και η απόκτηση νέου παιδιού μεταξύ τους. Ο πατέρας δεν αμφισβήτησε το ενοίκιο αυτό. Ωστόσο, η καταβολή ενοικίου από τον γονέα με τον οποίο διαμένει το τέκνο δεν αποτελεί μέρος της διατροφής του τελευταίου, αλλά ποσό που συνεκτιμάται στον υπολογισμό των δυνάμεων του πρώτου. Με τον ίδιο τρόπο προσεγγίζονται βεβαίως, και οι λογαριασμοί για τη λειτουργία του νοικοκυριού της. Το κονδύλι για ένδυση και υπόδηση του Daniel δεν αμφισβητήθηκε από τον πατέρα. Απαιτείται, κατέθεσε η μητέρα, το ποσό των €600 το χρόνο. Θεωρώ ως εύλογο το ποσό των €50 το μήνα για το σκοπό αυτό. Συμφωνούν οι διάδικοι πως ο Daniel δικαιούται δωρεάν ιατροφαρμακευτικής περίθαλψης. Συμφωνούν όμως ότι στα χρόνια της συμβίωσης επισκέπτονταν παιδίατρο του ιδιωτικού τομέα. Ακόμη και ότι αγοράζουν φάρμακα. Έτυχε άλλωστε ιατρός του νοσοκομείου να τους γράψει φάρμακο που δεν διέθετε το νοσοκομείο, παραδέκτηκε ο πατέρας. Η μητέρα κατέθεσε και δεν αμφισβητήθηκε πως ξόδεψε πέραν των €250 για τον Daniel σε ένα χρόνο. Συνεπώς ένα ποσό της τάξης των €25 το μήνα είναι εύλογο για τις ανάγκες του Daniel. H μεταξύ τους αντιπαράθεση δεν περιορίστηκε στο ύψος των κονδυλίων. Επεκτάθηκε στην αναγκαιότητά τους και στην απουσία συναπόφασης στην επιδίωξή τους. Τέτοια ήσαν η φοίτηση του Daniel σε αγγλόφωνο ιδιωτικό σχολείο και η ενασχόληση του με την καλαθόσφαιρα και άλλα ενδιαφέροντα. Η απάντηση στα ζητήματα αυτά είναι απλή. Όταν το Οικογενειακό Δικαστήριο ρυθμίζει το θέμα διατροφής ανηλίκου δεν εξετάζει διαφωνίες των γονέων κατά την άσκηση της γονικής μέριμνας. Αντιμετωπίζει την καθεμιά ως ζήτημα πραγματικό. Εδώ ο πατέρας δεν αμφισβητεί ότι ο Daniel φοιτά σε αγγλόφωνο ιδιωτικό σχολείο. Επιμένει απλώς πως η φοίτηση του ήταν αποτέλεσμα μονομερούς απόφασης της μητέρας. Διαφωνίες των γονέων κατά την άσκηση της γονικής μέριμνας αποφασίζονται από το Δικαστήριο, έπειτα από αίτηση από οποιοδήποτε από τους γονείς κατά το άρθρο 7 του περί Σχέσεων Γονέων και Τέκνων Νόμου του 1990 [Ν.217/90, στη συνέχεια «ο Νόμος»]. Στην προκείμενη περίπτωση ο πατέρας που διατείνεται πως υπήρξε διαφωνία, όφειλε να επιδιώξει να θέσει τη διαφορά ενώπιον του δικαστηρίου. Βεβαίως με αίτηση γονικής μέριμνας, οπότε και το Οικογενειακό Δικαστήριο θα ενεργούσε στο πλαίσιο ανάλογης δικαιοδοσίας. Η φοίτηση του Daniel σε αγγλόφωνο ιδιωτικό σχολείο, στο πλαίσιο της παρούσας αίτησης, επηρεάζει βεβαίως το περιεχόμενο και την έκταση της διατροφής. Τα έξοδα της εκπαίδευσης ανηλίκου εντάσσονται στο περιεχόμενο της διατροφής [Βλ. άρθρο 37

(2)του Νόμου]. Εάν στη συγκεκριμένη περίπτωση θα πρέπει η διατροφή να έχει τέτοια έκταση θα πρέπει ν΄ αποφασιστεί σε σχέση με τις ανάγκες του Daniel όπως αυτές προκύπτουν από τις συνθήκες της ζωής του [Βλ. άρθρο 37

(1)του Νόμου]. Η Αιτήτρια είναι ρωσσίδα. Ο Καθ΄ου η αίτηση είναι μέλος της ελληνικής κοινότητας της Κύπρου. Έζησε, ωστόσο, για πολλά χρόνια στην Αυστραλία με αποτέλεσμα να ομιλεί την αγγλική γλώσσα πολύ καλύτερα από την ελληνική. Κατέστησαν αντρόγυνο στις 26.09.99 και συμβίωναν μέχρι το 2006. Η μεταξύ τους επικοινωνία γινόταν στην αγγλική γλώσσα. Δεν αμφισβητούνται αυτά τα δεδομένα. Δεν αμφισβητείται επίσης πως, όταν απέκτησαν τον Daniel, το 2000, η μητέρα του μιλούσε ρωσσικά, ο πατέρας αγγλικά και ότι ανέμεναν να μάθει και την ελληνική σε σχολείο, όπου θα φοιτούσε. Ο πατέρας υποστήριξε τη θέση ότι η μητέρα του απαγόρευε να μιλά στο γιο τους στην ελληνική, θέση όμως που δε διαφοροποιεί το αποτέλεσμα και δε θα με απασχολήσει. Ο Daniel διδασκόταν την ελληνική στο νηπιαγωγείο «Solnyshko" που διατηρούσε η μητέρα μέχρι τον Ιούλιο του 2006 (Τεκμήριο 1), τη διδάσκεται και τώρα στο αγγλόφωνο ιδιωτικό σχολείο. Συμφωνούν, άλλωστε, οι γονείς πως ο Daniel φοίτησε σε αγγλόφωνο σχολείο στην προδημοτική ηλικία και ότι από το 2006 φοιτά στο αγγλόφωνο ιδιωτικό σχολείο «Medhigh» στη Λάρνακα. Τα παραπάνω συνθέτουν τις συνθήκες της ζωής του Daniel και που βεβαίως δικαιολογούν τη φοίτηση του σήμερα σε αγγλόφωνο σχολείο. Ο πατέρας οφείλει ν΄ αποδεκτεί τις συνέπειες των επιλογών του. Σίγουρα δε θα είχε τέτοιες ενστάσεις, εάν συμβίωνε ακόμη με τη μητέρα. Οι συνθήκες της ζωής του Daniel προδιέγραφαν αγγλόφωνη εκπαίδευση ως επέκταση της μόνης επιλογής που είχαν οι διάδικοι στη μεταξύ τους επικοινωνία. Δεν μπορεί συνεπώς το ποσό των €325 το μήνα που αποτελεί την αντίστοιχη αναλογία των διδάκτρων να μην συνυπολογιστεί στα έξοδα διατροφής του Daniel. Όσα αναφέρονται παραπάνω για τη φοίτηση του Daniel σε αγγλόφωνο ιδιωτικό σχολείο ισχύουν, τηρουμένων των αναλογιών, και για την παρακολούθηση μαθημάτων εκμάθησης της ρωσικής γλώσσας. Το ποσό των €50 για περίοδο εννέα μηνών δεν αμφισβητήθηκε από τον πατέρα. Συνεπώς το ποσό των €37.50 το μήνα αποτελεί αναγκαίο έξοδο για τον Daniel. Απαιτείται, είπε η μητέρα, το ποσό των €50 με €60 το μήνα για ψυχαγωγία του Daniel. Το ποσό αυτό, εξεταζόμενο αφηρημένα θα μπορούσε να θεωρηθεί εύλογο. Η αναψυχή, ωστόσο, δεν είναι κάτι αφηρημένο. Αντλείται μέσα από ποικίλες δραστηριότητες ανάλογα με τις προτιμήσεις του καθενός. Ρωτήθηκε ευθέως η μητέρα στην αντεξέταση και ως μέσα ψυχαγωγίας του παιδιού της ανέφερε τη συμμετοχή σε γενέθλια, την επίσκεψη σε σινεμά ή θέατρο, σε τσίρκο, όταν υπάρχει και σε διάφορα όμορφα μέρη. Δεν εξήγησε όμως πότε και, αν ναι, πόσο συχνά γίνονται όλα αυτά. Όταν στον ελεύθερο του χρόνο ο Daniel παρακολουθεί μαθήματα καλαθόσφαιρας, κολύμβησης και τέχνης για τα οποία απαιτούνται άλλα €120 το μήνα τότε μιλούμε για ένα σημαντικό κονδύλι που πέραν του ότι του προσφέρει δεξιότητες δεν είναι ξένο με την αναψυχή του. Η εικόνα ολοκληρώνεται βεβαίως και με τη ψυχαγωγία που ο πατέρας προσφέρει στον Daniel στο πλαίσιο της επικοινωνίας. Συμμετέχει, είπε, σε γενέθλια, πηγαίνει σε σινεμά και του κοστίζει μεταξύ €30 με €50 το μήνα. Ή ο Daniel ψυχαγωγείται υπερβολικά ή οι γονείς του υπερβάλλουν. Ότι γίνονται τα μαθήματα καλαθόσφαιρας, κολύμβησης και τέχνης δεν αμφισβητήθηκε από τον πατέρα. Ούτε το ποσό που δαπανάται για το σκοπό αυτό για εννέα μήνες το χρόνο. Το κόστος αυτών των δραστηριοτήτων επιμεριζόμενο στους δώδεκα μήνες του χρόνου κατέρχεται στα €90, ποσό που θεωρώ δικαιολογημένο. Για την πέραν αυτών των δραστηριοτήτων ψυχαγωγία θεωρώ πως επαρκεί το ποσό των €30 το μήνα . Η κατάληξη μου ως προς τα επιμέρους κονδύλια που συνθέτουν τις ανάγκες του Daniel οδηγεί στο συμπέρασμα ότι οι ανάγκες του στο χρόνο που διαμένει με τη μητέρα μπορούν να καλυφθούν με το ποσό των €727,50 το μήνα. (β) Οι οικονομικές δυνάμεις των γονέων Οι διάδικοι έχουν υποχρέωση να διατρέφουν τον Daniel «από κοινού ο καθένας ανάλογα με τις δυνάμεις του» [Βλ. άρθρο 33

(1)του Νόμου]. Στον όρο «δυνάμεις», θεωρώ, πως θα πρέπει να δοθεί η έννοια που δόθηκε από το Δευτεροβάθμιο Οικογενειακό Δικαστήριο στον ίδιο όρο ερμηνεύοντας το άρθρο 3 του περί Ρυθμίσεως των Περιουσιακών Σχέσεων των Συζύγων Νόμου του 1991, (Ν.232/91) στην υπόθεση Μενελάου ν. Μενελάου

(1993)1 Α.Α.Δ.

1. Ότι δηλαδή «περιλαμβάνει το σύνολο των εισοδηματικών ικανοτήτων εκάστου μέρους για συνδρομή και όχι μόνο το υπαρκτό εισόδημα». Ο πατέρας δεν αμφισβήτησε ότι ο μηνιαίος μισθός της μητέρας από το σχολείο "Medhigh" είναι €1.
2. Αντιθέτως στη βάση αυτού του δεδομένου η ευπαίδευτη συνήγορος του υπέβαλε στη μητέρα πως έχει τα ίδια εισοδήματα μαζί του. Δέχομαι ότι ο μηνιαίος μισθός της μητέρας είναι €1.
3. Δε δέχομαι όμως ότι οι δυνάμεις της περιορίζονται σ΄ αυτόν. Είναι η ίδια που κατέθεσε πως ο μισθός του συμβίου της είναι μόλις €1,000 το μήνα. Πώς λοιπόν ζουν, όταν καταβάλλουν ενοίκιο €512 το μήνα και €200 για λογαριασμούς λειτουργίας του νοικοκυριού τους; Με ποιους πόρους αγοράζει το καλύτερο φαγητό για τα παιδιά; Δεν είπε την αλήθεια η μητέρα σε ό,τι αφορά το ποσό πώλησης του διαμερίσματος της και τις αποταμιεύσεις της. Για το πρώτο επέμενε πως πλήρωσε στο δικηγόρο της €10.251,61 παρόλο που την διαψεύδει η έγγραφη μαρτυρία (Τεκμήριο 2). Με το δεύτερο σύνδεσε τη θέση της ότι την βοηθούν οι γονείς της με τον ισχυρισμό ότι οι αποταμιεύσεις της εξαντλήθηκαν. Αυτά όμως σε επίπεδο δικογραφίας, γιατί στη δίκη δεν τα προώθησε. Αντίθετα είπε πως τους έδωσε €8.543,01 από την πώληση του διαμερίσματος. Είναι λοιπόν η κατάληξή μου πως η μητέρα έχει δυνάμεις πέραν του μισθού της και τις οποίες απέκρυψε από το δικαστήριο. Η δήθεν βοήθεια των γονέων αποτελεί προσφιλή διέξοδο σε υποθέσεις ρύθμισης θεμάτων διατροφής. Σ΄ αυτή τη διέξοδο προσέφυγε και ο πατέρας για να δικαιολογήσει τ΄ ανεξήγητα. Ισχυρίζεται πως ο μισθός του είναι €1.230,19 και τα μηνιαία έξοδα του €1.
4. Στη δίκη παρόλο που μεσολάβησαν δυο χρόνια επέμενε πως είχε τον ίδιο μισθό. Προσκόμισε μάλιστα βεβαίωση των Υπηρεσιών Κοινωνικών Ασφαλίσεων για να πείσει (Τεκμήριο 3). Δέχομαι ότι οι Υπηρεσίες Κοινωνικών Ασφαλίσεων αποκαλύπτουν την αλήθεια σε σχέση με τις ασφαλιστέες του αποδοχές. Δέχομαι πως αντιστοιχούν με το μισθό που ο εργοδότης του δηλώνει, όχι όμως με το μισθό που του καταβάλλεται στην πράξη. Γιατί αλήθεια να τον βοηθούν οι γονείς του, όταν τα έξοδα του είναι περισσότερα από το μισθό του, όταν ο ίδιος έχει λόγο στον καθορισμό του; Η έγγραφη μαρτυρία, την οποία δήθεν αγνοούσε, τον φέρει ως ένα από τους δυο διευθυντές της εταιρείας M.S. Petroleum Station Ltd. Ο άλλος είναι ο πατέρας του. Η μητέρα του είναι γραμματέας (Τεκμήριο 6). Οι μόνοι μέτοχοι είναι οι γονείς του, είπε. Ακολουθεί πως ο Καθ΄ου η αίτηση έχει άμεσο λόγο για τις αποφάσεις που η εταιρεία M.S. Petroleum Ltd, ως εργοδότης του, λαμβάνει. Σ΄ αυτές εντάσσονται βεβαίως και ο μηνιαίος του μισθός καθώς και ότι δηλώνεται ως τέτοιος στις Υπηρεσίες Κοινωνικών Ασφαλίσεων. Στις δυνάμεις του Καθ΄ου η αίτηση εντάσσεται ασφαλώς και η οικία του. [Τεκμήρια 4(α) έως 4(i)]. Η συνετή διαχείριση των οικονομικών του δικαιολογούσε ίσως την ενοικίαση της και την εγκατάσταση του σε κατοικία μικρότερης έκτασης. Αναμφίβολα τέτοια ενέργεια θ΄ απέφερε στον ίδιο κέρδος. Στην απουσία μαρτυρίας από πραγματογνώμονα ο υπολογισμός του κέρδους που θ΄ απέφερε τέτοια ενέργεια θα ήταν αυθαίρετος. [Βλ. Νικολάου ν. Σταύρου

(1992)1 Α.Α.Δ. 746). Δεν αποδέχομαι τη μαρτυρία της μητέρας σε σχέση με την ενοικιαστική της αξία. Γίνεται αντιληπτό πως είναι αδύνατος ο προσδιορισμός των δυνάμεων των διαδίκων επακριβώς. Ωστόσο, εκείνο που μπορεί με βεβαιότητα να λεχθεί είναι ότι ο πατέρας βρίσκεται σε ευνοϊκότερη θέση από ότι η μητέρα. Είχαν βεβαίως καθήκον οι διάδικοι να προβούν σε πλήρη και αληθή αποκάλυψη των οικονομικών τους πόρων και δυνατοτήτων [Μαρκουλίδης, ανωτέρω]. Δεν το εκπλήρωσαν. Αυτό δε σημαίνει πως μπορούν ν΄ αποφύγουν και την εκπλήρωση της υποχρέωσης τους έναντι του Daniel. Η διατύπωση της αξίωσης της μητέρας δίνει διέξοδο και στο ζήτημα αυτό. Όταν η μητέρα καταχωρούσε την αίτηση ήταν άνεργη (Τεκμήριο 1). Ωστόσο, από το ποσό των €1.363,46 που υπολόγισε το κόστος διαβίωσης του Daniel αξίωνε μόνο το ποσό των €683,

1. Από αυτό συνάγεται πως η ίδια θα επωμιζόταν τη διαφορά, δηλαδή το ποσό των €680,
2. Η κατάληξη μου ότι το ποσό των €727,50 επαρκεί για την κάλυψη των αναγκών του Daniel αφήνει ανέπαφη των πεποίθηση της μητέρας ότι οι δυνάμεις τους ήσαν, με ελαφρή υπεροχή εκείνων του πατέρα, περίπου οι ίδιες. Υπόβαθρο της αξίωσης της παραμένει η ισότητα των δυνάμεων με εκείνες του πατέρα. Δεν υπάρχει μαρτυρία ενώπιον μου για τις προσωπικές υπηρεσίες της μητέρας στον Daniel. Είναι, ωστόσο, παραδεκτό πως ο Daniel διαμένει κυρίως μαζί της, οπότε κατά τον επιμεριστικό υπολογισμό της διατροφής, θα πρέπει να συνεκτιμηθεί ως μέρος της δικής της συνεισφοράς. Με αυτά κατά νουν θεωρώ ότι το ποσό των €727,50 θα πρέπει να επιμερισθεί ως ακολούθως: (α) €400 στον πατέρα και (β) 327,50 στη μητέρα. (γ) Αναδρομική διατροφή ή διατροφή από σήμερα; Η μητέρα κατεχώρησε την αίτηση της στις 13.12.
3. Η εκδίκασή της καθυστέρησε. Το αναφέρω ως αντικειμενικό δεδομένο χωρίς να είναι ανάγκη ν΄ αναφερθώ στο ιστορικό, που, χωρίς ν΄ αποτελεί δικαιολογία για την καθυστέρηση σίγουρα την εξηγεί. Το ζήτημα που εγείρεται είναι καταπόσο θα πρέπει να επιδικασθεί αναδρομική διατροφή και, αν ναι, από πότε. Στην υπόθεση Φρειδερίκη Κλεοβούλου ν. Κάρολου Χριστοδούλου, Έφεση Αρ. 196 της 14.07.2009 το Δευτεροβάθμιο Οικογενειακό Δικαστήριο θεώρησε εσφαλμένη την απόφαση του πρωτόδικου Οικογενειακού Δικαστηρίου να μην επιδικάσει αναδρομική διατροφή. Αφού προσέφυγε σε προηγούμενη νομολογία, στην οποία θ΄ αναφερθώ πρόσθεσε, το Δευτεροβάθμιο Οικογενειακό Δικαστήριο: «Φαίνεται να υπάρχει εναντίον του εφεσίβλητου προσωρινό διάταγμα για ποσό ΛΚ250 μηνιαίως από 4.9.
4. Ο εφεσίβλητος δεν φαίνεται να έχει επιδείξει οποιοδήποτε ενδιαφέρον για την έκβαση της υπόθεσης. Δεν βρίσκουμε γιατί η εφεσείουσα να μη δικαιούται το ποσό της διατροφής που της επιδικάζεται αναδρομικά, αφαιρουμένου βεβαίως του ποσού το οποίο καταβάλλεται υπό μορφή προσωρινού διατάγματος.» Η εφαρμογή της παραπάνω αρχής στην υπό εξέταση περίπτωση θα είχε σαν αποτέλεσμα να διαταχθεί ο πατέρας να καταβάλει στη μητέρα από 13.12.06 μέχρι σήμερα το ποσό των €400 το μήνα μείον το ποσό που της έχει καταβληθεί υπό μορφή προσωρινού διατάγματος. Είναι χωρίς σημασία ο υπολογισμός του συνολικού ποσού, εφόσο για τους λόγους που στη συνέχεια εξηγώ, δεν προτίθεμαι να επιδικάσω αναδρομική διατροφή. Ενδιαφέρει ο λόγος (ratio decidenti) της απόφασης του Δευτεροβάθμιου Οικογενειακού Δικαστηρίου στην υπόθεση Κλεοβούλου. Τον μεταφέρω: «Οι πρόνοιες του άρθρου 40

(5)(α) του περί Δικαστηρίων Νόμου του 1960, Ν.14/60 ερμηνεύτηκαν στην υπόθεση Στυλιανού ν. Στυλιανού

(1993)1 Α.Α.Δ. 839, 841-842: "H εξουσία για την αναδρομική επιδίκαση διατροφής προκύπτει σαφώς από το άρθρο 40

(5)(α) του Νόμου. Απαγορεύει την έκδοση διατάγματος διατροφής για οποιαδήποτε περίοδο προγενέστερη της ημερομηνίας της αίτησης. Εξ αντιδιαστολής, είναι δυνατή η έκδοση τέτοιου διατάγματος με ισχύ από την ημερομηνία εκείνη. Σύμφωνα με το άρθρο 40

(5)(β) κανένα ποσό εκ διατάγματος διατροφής για περίοδο μεγαλύτερη του έτους θα είναι αναληπτέο. Η παράγραφος 5(β) δεν αναιρεί την προηγούμενη. Ρυθμίζει τη διαφορετική περίπτωση της μη εκτέλεσης διατάγματος που έχει ήδη εκδοθεί και πρέπει να υπομνήσουμε πως, κατά την παράγραφο

(7)του ίδιου άρθρου, ποσά πληρωτέα δυνάμει διατάγματος διατροφής εισπράττονται και ως χρηματική ποινή σύμφωνα με τις διατάξεις του περί Ποινικής Δικονομίας Νόμου. Αντίθετη ρύθμιση θα ισοδυναμούσε με πρόσκληση για παρέλκυση της δίκης. Μπορεί να διαταχθεί η καταβολή διατροφής από την ημέρα της υποβολής της αίτησης ή από κάποιο μεταγενέστερο χρονικό σημείο, ανάλογα με τα περιστατικά της κάθε υπόθεσης. Η διαπίστωση διαφοροποίησης των στοιχείων που επενήργησαν στον προσδιορισμό του ύψους της διατροφής κατά το χρονικό διάστημα της υποβολής της αίτησης μέχρι τη δίκη, είναι παράγοντας σχετικός. Η αναδρομικότητα του διατάγματος και η έκταση της πρέπει να είναι το αποτέλεσμα συνεξέτασης όλων των σχετικών δεδομένων καθόλο αυτό το χρονικό διάστημα. Δεν μπορεί όμως να αποτελεί λόγο άρνησης έκδοσης ή περιορισμού της έκτασης της αναδρομικότητας του διατάγματος, η απλή επίκληση εκ των υστέρων δυσκολίας προς ικανοποίηση της υποχρέωσης που υφίστατο έκτοτε. Η έκδοση διατάγματος διατροφής εμπεριέχει αναγνώριση ύπαρξη αντίστοιχου δικαιώματος και ηθελημένη αμέλεια ικανοποίησης του. Το ύψος του ποσού που συσσωρεύεται είναι κατ΄ ευθείαν ανάλογο προς τη διάρκεια της αμέλειας που επιδεικνύεται και που δεν είναι νοητό να επιβραβευθεί. Το γεγονός ότι ο σύζυγος θα είναι δια μιας υπόλογος για τις τρέχουσες δόσεις από την ημερομηνία έκδοσης του διατάγματος και για το επιπρόσθετο ποσό, μπορεί, στο πλαίσιο των γεγονότων, να ληφθεί υπόψη κατά τον καθορισμό τρόπου ως προς την πληρωμή του»». Ο περί Σχέσεων Γονέων και Τέκνων Νόμος του 1990 (Ν.216/90)δεν περιέχει ρύθμιση ανάλογη εκείνης του άρθρου 40

(5)(α) του περί Δικαστηρίων Νόμου του 1960 (Ν.14/60). Λέγοντας τούτο δε σημαίνει πως δεν επιτρέπει την επιδίκαση αναδρομικής διατροφής. Το Οικογενειακό Δικαστήριο έχει τέτοια εξουσία στη βάση του άρθρου 39 του Ν.216/90, το οποίο προβλέπει: «39. Η αξίωση διατροφής παύει με το θάνατο του δικαιούχου ή του υποχρέου, εκτός αν αφορά παρελθόντα χρόνο ή δόσεις απαιτητές κατά το χρόνο του θανάτου». Εδώ δικαιούχος της διατροφής είναι ο Daniel. Υπόχρεοι να τον διατρέφουν είναι κατά το άρθρο 33

(1)του Νόμου οι διάδικοι. Η διατροφή του από 13.12.06 μέχρι και χθες αφορά βεβαίως παρελθόντα χρόνο που κατά το άρθρο 39 δεν αποσβέννυται. Είμαι της άποψης πως θα πρέπει να διακρίνομε τη διαφορά μεταξύ των δυο περιπτώσεων που διαζευκτικά θέλησε ο νομοθέτης ν΄ αποκλείσει την απόσβεση της αξίωσης διατροφής˙ εκείνη που αφορά «παρελθόντα χρόνο» και εκείνη που αφορά «δόσεις απαιτητές». Αρχίζοντας από την τελευταία είναι φανερό πως αναφέρεται σε χρόνο μετά την κατά το άρθρο 36 του Νόμου ρύθμιση του θέματος διατροφής από το Δικαστήριο. Τότε μόνο μπορούμε να μιλούμε για «δόσεις απαιτητές». Το θέμα διατροφής του Daniel τώρα ρυθμίζεται. Δεν υπάρχουν «δόσεις απαιτητές». Η πρώτη, από την άλλη, ανατρέχει θεωρητικά στο χρόνο γέννησης του δικαιούχου, χρόνο στον οποίο γεννιέται και η υποχρέωση των γονέων «να διατρέφουν το ανήλικο τέκνο τους από κοινού ο καθένας ανάλογα με τις δυνάμεις του». Η υποχρέωση των γονέων αποτελεί την ανεστραμμένη όψη του δικαιώματος του τέκνου. Ενώσο οι γονείς το διατρέφουν, το δικαίωμα του αδρανεί (jus quiescens), κατάσταση που κατά κανόνα υφίσταται ενώσο και εφόσο συμβιώνουν. Με τη διακοπή της συμβίωσης, ανακύπτει ανάγκη ρύθμισης του θέματος διατροφής, οπότε εφαρμόζεται το άρθρο 36 του Νόμου. Έτσι, στην πράξη, η αξίωση του τέκνου γεννιέται με τη διακοπή της συμβίωσης των γονέων του. Ο χρόνος στον οποίο υποβάλλεται το αίτημα για ρύθμιση του θέματος διατροφής είναι καθοριστικός για τη διάκριση που ο νομοθέτης κάνει στο άρθρο 39 του Νόμου. Η αξίωση διατροφής για το μέλλον παύει με το θάνατο του δικαιούχου ή του υπόχρεου. Εξαιρούνται όμως η αξίωση που αφορά «παρελθόντα χρόνο» και εκείνη που αφορά «δόσεις απαιτητές». Στην πρώτη εντάσσεται και το δικαίωμα της αναδρομικής διατροφής. Εφόσο η αξίωση δεν αποσβέννυται δύναται και να ασκηθεί. Η ρύθμιση του θέματος διατροφής εντάσσεται κατά το άρθρο 11

(2)(ε) του περί Οικογενειακών Δικαστηρίων Νόμου του 1990 (Ν.23/90), όπως τροποποιήθηκε από το άρθρο 3 του περί Οικογενειακών Δικαστηρίων (Τροποποιητικού) Νόμου του 1998, [Ν.26(Ι)/98] στα θέματα για τα οποία έχει δικαιοδοσία το Οικογενειακό Δικαστήριο. Όπως δε επισημαίνεται στην υπόθεση Βουνού ν. Βουνού

(1995)1 Α.Α.Δ. 168, στη σ.177 «[δ]ικαιοδοσία η οποία παρέχεται για την επίλυση διαφορών, επεκτείνεται σε κάθε θέμα, η λύση του οποίου είναι απαραίτητη για την άσκηση της». Η αρχή αυτή συνηγορεί στην ύπαρξη δικαιοδοσίας (παρεπόμενα και εξουσίας) του Οικογενειακού Δικαστηρίου να επιδικάζει αναδρομική διατροφή. Η παραπάνω ανάλυση εντάσσει την εξουσία του Οικογενειακού Δικαστηρίου να επιδικάζει αναδρομική διατροφή στο άρθρο 39 του Νόμου. Όσα λέχθηκαν στην υπόθεση Στυλιανού αφορούν στην ερμηνεία των προνοιών του άρθρου 40

(5)(α) του περί Δικαστηρίων Νόμου του 1960. Ο περί Σχέσεων Γονέων και Τέκνων Νόμος του 1990 (Ν.216

(90)στα άρθρα 33 και επόμενα εισάγει νέο αυτοτελές πλέγμα διατάξεων για ρύθμιση της διατροφής από τους γονείς στα τέκνα και αντίστροφα. Από το χρόνο έναρξης της ισχύος του οι πρόνοιες του άρθρου 40 του Ν.14/60, στην έκταση που αφορά διατροφή ανηλίκων περιέπεσαν σε αδράνεια. Όταν δε με τα άρθρα 3 έως και 12 του περί Ρυθμίσεως των Περιουσιακών Σχέσεων των Συζύγων Νόμου του 1991, (Ν.232/91)ο νομοθέτης εισήξε νέο πλέγμα διατάξεων για ρύθμιση και της διατροφής μεταξύ συζύγων δεν έβλεπε λόγο περαιτέρω ύπαρξης του άρθρου 40 του Ν.14/60, γι΄ αυτό με το άρθρο 20 το κατάργησε. Γιατί όμως δεν προτίθεμαι να επιδικάσω αναδρομική διατροφή, εφόσο ως Οικογενειακό Δικαστήριο έχω τέτοια εξουσία; Δε θα το πράξω για τρεις λόγους. Πρώτο, γιατί η ρύθμιση του θέματος διατροφής γίνεται στη βάση των πραγματικών αναγκών του δικαιούχου, όπως προκύπτουν από τις συνθήκες της ζωής του, στο χρόνο ακρόασης της αίτησης. Τούτο προκύπτει από τη διατύπωση του άρθρου 36 του Νόμου: «Το Δικαστήριο μπορεί με αίτηση του γονέα ή του δικαιούχου ή του Διευθυντή να ρυθμίσει το θέμα της διατροφής.». Η ρύθμιση βεβαίως γίνεται με την απόφαση, αφού αποτιμηθούν οι ενεστώσες ανάγκες του τέκνου. «[Κ]άθε ακροαματική διαδικασία εξελίσσεται επί τη βάσει των δικογράφων» υπεγράμμισε στην αγόρευσή της η συνήγορος του Καθ΄ου η αίτηση. Δεν μπορεί παρά να εννοούσε βεβαίως την αρχή που σταθερά η νομολογία επανέλαβε σε σειρά αποφάσεων με κύρια την υπόθεση Homeros Th. Courtis and Others v. Panos K. Iasonides

(1970)1 C.L.R. 180. Τη μεταφέρω όπως αποδόθηκε στην ελληνική στην υπόθεση Παπαγεωργίου ν. Κλάππα

(1991)1 Α.Α.Δ. 24 στις σς. 28 και 29: «Η δίκη δρομολογείται ....... κατά μήκος των γραμμών που οριοθετεί η δικογραφία και η δίκη διατρέχει την ίδια πορεία, όπως και το τραίνο κατά μήκος των προκαθορισμένων γραμμών της διαδρομής.» Θεωρώ ότι η αιτήτρια με την αίτηση της οριοθέτησε το περιεχόμενο και την έκταση της διατροφής του Daniel. Τα δίδακτρα ήσαν και εξακολουθούν να είναι μέρος του περιεχομένου της διατροφής. Είναι χωρίς σημασία αν στο χρόνο καταχώρησης της αίτησης ήσαν €281,92 και στο χρόνο της δίκης €

1. Όπως είναι χωρίς σημασία ότι στο χρόνο εκείνο η μητέρα ήταν άνεργη. Ό,τι ενδιαφέρει είναι ότι στον ίδιο χρόνο η μητέρα ανεγνώριζε την υποχρέωσή της για συνεισφορά στη διατροφή του Daniel. Τότε κατέβαλλε ενοίκιο €290,46, στο χρόνο της δίκης €
2. Η προβολή της θέσης ότι διέμενε με ενοίκιο, της επέτρεπε να προσκομίσει μαρτυρία για το ενοίκιο που κατέβαλλε στο χρόνο της δίκης. Η μητέρα ύστερα από μονομερή αίτηση εξασφάλισε στις 15.12.06 προσωρινό διάταγμα διατροφής ύψους €290,46 το μήνα. Σ΄ αυτό δόθηκε ισχύς «μέχρι νεωτέρων διαταγών του Δικαστηρίου τούτου και/ή μέχρι ακροάσεως και τελείας αποπερατώσεως της παρούσας αιτήσεως, εκτός εάν ο Καθ΄ου η αίτηση εμφανισθεί ενώπιον του Δικαστηρίου την 27.12.06 και ώρα 9:00 π.μ. και δείξει λόγον γιατί το παρόν διάταγμα παύσει να ισχύει». Ο Καθ΄ου η αίτηση κατεχώρησε ειδοποίηση ένστασης την 01.02.
3. Το προσωρινό διάταγμα δεν εκδικάστηκε. Στις 20.03.07 έγινε οριστικό συναινετικά. Εδώ εστιάζεται ο δεύτερος λόγος για τον οποίο δεν προτίθεμαι να επιδικάσω αναδρομική διατροφή. Συμφώνησε η μητέρα στις 20.03.07 ότι το ποσό των €290,46 αντιπροσώπευε την ανάλογη συνεισφορά του πατέρα στη διατροφή του Daniel. Προσωρινά βεβαίως «μέχρι ακροάσεως και τελείας αποπερατώσεως της παρούσης αιτήσεως». Είναι συνεπώς η άποψή μου πως εμποδίζεται η μητέρα να μιλά για αναδρομική διατροφή εφόσο για το χρόνο από 15.12.06 μέχρι σήμερα το δικαστήριο με τη συναίνεση των διαδίκων ρύθμισε προσωρινά το θέμα της διατροφής του Daniel. Για τον Daniel δεν υπάρχει αξίωση για διατροφή που αφορά «παρελθόντα χρόνο». Τρίτος και σημαντικότερος λόγος είναι γιατί η διατροφή του Daniel ρυθμίστηκε με βάση τις σημερινές του ανάγκες και όχι εκείνες του χρόνου καταχώρησης της αίτησης. Τυχόν επιδίκαση αναδρομικής διατροφής θα επέβαλλε υποχρέωση στον πατέρα να συνεισφέρει πέραν από ό,τι θα είχε υποχρέωση, εάν η αίτηση εκδικαζόταν σ΄ οποιοδήποτε ενδιάμεσο χρόνο. (Βλ. Ζαχαρουδιού ν. Ιωάννου

(2000)1 Α.Α.Δ. 1614]. Έχοντας καταλήξει στο ζήτημα της αναδρομικής διατροφής προχωρώ στη διατύπωση του διατάγματος τελικής ρύθμισης της διατροφής του Daniel. Εκδίδεται διάταγμα με το οποίο διατάσσεται ο Καθ΄ου η αίτηση όπως από σήμερα και κάθε αντίστοιχη μέρα κάθε επόμενου μήνα και μέχρι νεότερης διαταγής του Δικαστηρίου καταβάλλει στην Αιτήτρια το ποσό των €400 το μήνα ως συνεισφορά του στη διατροφή του ανήλικου Daniel. Τα έξοδα της διαδικασίας ως θα υπολογιστούν από τον Πρωτοκολλητή και εγκριθούν από το Δικαστήριο επιδικάζονται υπέρ της Αιτήτριας και εναντίον του Καθ΄ου η αίτηση. (Υπ.) ............. Σ. Κ. Καρατσής, Π. ΠΙΣΤΟ ΑΝΤΙΓΡΑΦΟ ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΗΤΗΣ /ΠΑΝ cylaw.org: Από το ΚΙΝOΠ/CyLii για τον Παγκύπριο Δικηγορικό Σύλλογο