Κώστα Ξιούρου ν. Ελένης Κωνσταντίνου, Αρ. Αίτησης: 46/08, 1 Ιουνίου, 2011

(1997)1 Α.Α.Δ. 501]. Θ΄ αναλύσουμε τη συζυγική σχέση των διαδίκων σε αναφορά με τη διαφωνία τους ως προς το πού βρισκόταν ο τόπος διαμονής τους, ζήτημα που απετέλεσε τον κεντρικό άξονα γύρω από τον οποίο περιστρέφεται σχεδόν το σύνολο του διαθέσιμου μαρτυρικού υλικού. Επιμέρους θεματικοί άξονες υπήρξαν η αγορά κατοικίας στην Αγία Νάπα, τέλος του 2005, η λεγόμενη πρώτη διάσταση στη σχέση τους το 2006, η προσπάθεια αποκατάστασης των σχέσεων τους το 2007, διάρκειας δύο μηνών και η εκδίωξη ή εγκατάλειψη στις 22 Σεπτεμβρίου τον ίδιο χρόνο. Ας μας επιτραπεί να προτάξουμε εδώ τη συχνά επίκαιρη φράση του Henn Collins, J. στην υπόθεση Atkins v. Atkins

(1942)2 All E.R. 637, στη σ. 638 «.dropping water wears the stone», που παρομοιάζει τη σταδιακή φθορά της σχέσης των συζύγων με τη φθορά της πέτρας από την πτώση σ΄ αυτή σταγόνων νερού. Γιατί κάτι ανάλογο συνέβηκε και στην περίπτωση του Κώστα και της Ελένη. Ο πρώτος ήταν και είναι διευθυντής εστιατορίου στο Παραλίμνι. Εκεί διέμενε πριν το γάμο τους. Εκεί διέμεναν και διαμένουν οι οικείοι του. Η τελευταία είναι οδοντίατρος, διατηρούσε και διατηρεί το ιατρείο της στη Λευκωσία, στην οδό Κρήτης αρ.

1. Πριν το γάμο τους διέμενε με τους γονείς της και τ΄ αδέλφια της στον ΄Αγιο Δομέτιο, στην οδό Σώζου αρ.
2. Στην ίδια διεύθυνση διαμένουν μέχρι σήμερα η μητέρα της και η αδελφή της Κωνσταντίνα. Παραλίμνι και ΄Αγιος Δομέτιος αρχικά, Αγία Νάπα και ΄Αγιος Δομέτιος αργότερα απετέλεσαν τους δύο αντίθετους πόλους φιλονικίας των διαδίκων. Ο καθένας τους ήθελε το δικό του, πριν από το γάμο τους, τόπο διαμονής ως τον μετά τον γάμο τους κοινό τόπο διαμονής. Τις διαμετρικά αντίθετες θέσεις των διαδίκων έσπευσαν να υποστηρίξουν η Κλαίρη Ξιούρου (ΜΕ2), μητέρα του Κώστα και ο Λοΐζος Κωνσταντίνου (ΜΥ2), αδελφός της Ελένης. Από την έγγραφη μαρτυρία τα τεκμήρια 1 έως 8 και 16

(1)έως 16

(5)εντάσσονται στο ίδιο πλέγμα φιλονικίας. Μας φαίνεται πως ο καθένας είδε και παρουσίασε τα πράγματα κάτω από αυστηρά υποκειμενική άποψη. Κανείς τους δεν μπόρεσε να δει την πραγματικότητα, ως διαμορφώθηκε κάτω από τις συνθήκες της ζωής τους και πρωτίστως της επαγγελματικής τους κατάστασης. Σε μας είναι καθαρό πως δεν είχαν ένα μόνιμο τόπο διαμονής, αλλά δύο συνήθεις τόπους διαμονής. Και ότι ο καθένας τους επεδίωξε, στη δίκη, ν΄ αναδείξει το δικό του ως τον περισσότερο κατάλληλο. Και κανείς τους δεν είδε πως και οι δύο ήσαν ακατάλληλοι. Συμφωνούν οι διάδικοι σε ένα δεδομένο. Ότι το εστιατόριο λειτουργούσε από Απρίλη μέχρι Οκτώβρη. Ωστόσο, δεν αντελήφθηκαν πως είναι η περίοδος λειτουργίας του εστιατορίου που καθόριζε την προσφορότητα και όχι την καταλληλότητα του ενός τόπου έναντι του άλλου. Με σημείο αναφοράς τη 19.08.04, ημερομηνία γέννησης των παιδιών τους, έχουμε τις παρακάτω συγκρουόμενες εκδοχές. Ο γάμος τους έγινε σε περίοδο όπου το εστιατόριο ήταν κλειστό. Δεχόμαστε τη θέση της Ελένης (ΜΥ1) πως αμέσως μετά το γάμο τους διέμεναν στο σπίτι των γονέων της στον ΄Αγιο Δομέτιο και ότι επισκέπτονταν το Παραλίμνι τα Σαββατοκυρίακα. Δεχόμαστε επίσης τη θέση της ότι από τον τέταρτο μήνα της εγκυμοσύνης της, που, ας σημειωθεί, συμπίπτει με την έναρξη της λειτουργίας του εστιατορίου, επισκεπτόταν το σύζυγό της με λεωφορείο. ΄Εφερε στον κόσμο τα δίδυμα παιδιά τους στη Λευκωσία σε περίοδο αιχμής σε σχέση με τη λειτουργία του εστιατορίου. Εξού και το παράπονό της στη δίκη πως μόλις ξύπνησε από το αναισθητικό «.. τον πήρε η μητέρα του και έφυγαν και δεν ξαναήρθε.» και το παράπονο της πως αρνήθηκε να έρθει από το Παραλίμνι το Σάββατο που επακολουθούσε τη μέρα του τοκετού και ότι της εισηγήθηκε πως μπορούσε να διευθετήσει την έξοδό της με τον πατέρα της. Παρά τη δική της επιμονή ο Κώστας ήρθε τη Δευτέρα, 23 Αυγούστου, ημέρα όπου μετέφεραν τα παιδιά στον παιδίατρο (Τεκμήρια 7 και 8). Η αναγραφή σ΄ αυτά ως διεύθυνσης της κατοικίας στην οδό Σώζου 22, στον ΄Αγιο Δομέτιο, η πλευρά της την θεωρεί ως καλή απόδειξη του τόπου διαμονής των διαδίκων. Ανάλογη προσδοκία είχε η Ελένη με την προσαγωγή των τεκμηρίων 3 έως 7 που αφορούν αίτημα για νομικές παροχές από το Τμήμα Κοινωνικών Ασφαλίσεων σε σχέση με τη γέννηση των παιδιών. Ξεχωριστή σημασία έδωσε, τέλος, στα τεκμήρια 1 και 2. Πρόκειται για έγγραφα του Συμβουλίου Αποχετεύσεων Παραλιμνίου με αποδέκτη το σύζυγό της, στην οδό Σώζου 22. Φέρουν βεβαίως ως ημερομηνίες έκδοσης τους τις 30.09.10 και 29.09.09 αντίστοιχα. Ως αντίβαρο ο Κώστας ζήτησε, στην αντεξέταση της, την κατάθεση των τεκμηρίων 16

(1)έως 16

(5). Πρόκειται για τους λογαριασμούς τηλεφώνου στο διαμέρισμα του Κώστα στο Παραλίμνι με αποδέκτη τον ίδιο στη διεύθυνσή του της 1ης Απριλίου αρ.

1. Αποδεχόμαστε την εκδοχή του Κώστα, όπως έμμεσα προέκυψε στη δική της αντεξέταση, γιατί άμεσα στον ίδιο δεν είχε τεθεί, πως και για δική της περιουσία (τεκμήρια 9 και 10) ο Δήμος Αγίου Δομετίου της απέστελλε φορολογίες στη διεύθυνσή τους στο Παραλίμνι. Αποδεχόμαστε ακόμη πως τα τεκμήρια 1 και 2 δεν αφορούν το διαμέρισμα στην οδό 1ης Απριλίου 67, αλλά νέα κατοικία στο Παραλίμνι που απέκτησαν τέλος του
2. Είναι η βέβαιη κατάληξη μας πως η έγγραφη μαρτυρία δεν είναι αποδεικτική του τόπου διαμονής των συζύγων, αλλά του δεδομένου, που, ανάλογα με την περίπτωση, έδωσε στην αρχή έκδοσης του κάθε εγγράφου ο σύζυγος που προέβηκε στη σχετική δήλωση. Μετά τη γέννηση των παιδιών τους η Ελένη συνέχισε ν΄ ασκεί το επάγγελμα της οδοντιάτρου στη Λευκωσία και ο Κώστας το δικό του στο Παραλίμνι. Το διαμέρισμα της 1ης Απριλίου 67 ήταν ενός υπνοδωματίου. Στο ίδιο υπνοδωμάτιο «σφήνωσαν», κατά την έκφραση της, ένα κρεβατάκι για τα δύο τους παιδιά. Η μητέρα του Κώστα, Κλαίρη Ξιούρου (ΜΕ2), διεκδίκησε τη φροντίδα των παιδιών για τον εαυτό της μέχρι που έγιναν 18 μηνών και μετακόμισαν στην Αγία Νάπα. Παρουσίασε την Ελένη να διαμένει στο Παραλίμνι και να πηγαινοέρχεται στη Λευκωσία για ν΄ ασκεί το επάγγελμά της. Εξαίρεση, είπε, ήταν τα βράδια της Τρίτης και Πέμπτης που διανυκτέρευε στη Λευκωσία. Δεν πιστεύουμε την Κλαίρη Ξιούρου (ΜΕ2). Οι διάδικοι συμφωνούν πως την κατοικία στην Αγία Νάπα την αγόρασαν τέλος του 2005 και ότι αυτή πήρε τη θέση του διαμερίσματος της 1ης Απριλίου 67 στο Παραλίμνι, αρχές του
3. Για τον Κώστα ήταν η νέα συζυγική τους κατοικία και για την Ελένη: «.θα πηγαίναμε τα σαββατοκυρίακα και το καλοκαίρι, που ο Κώστας θα ήταν στη δουλειά και τα σχολεία θα ήταν κλειστά, θα μέναμε τους δύο μήνες του καλοκαιριού.» Όταν τον Απρίλη του 2006 επαναλειτούργησε το εστιατόριο και ο Κώστας δεν μπορούσε να πηγαίνει στη Λευκωσία η τακτική της Ελένης επαναλήφθηκε με την παρακάτω αναπροσαρμογή: «.από τον Απρίλη ξεκίνησα να πηγαίνω τα σαββατοκυρίακα με την αδελφή μου, την έπαιρνα μαζί μου, γιατί τη χρειαζόμουν για την ασφάλεια των παιδιών.» Την αναφορά της Ελένης στο μήνα Απρίλη δεν την αποδεχόμαστε. Από 1.01.06, που, κατά την ίδια, μετακόμισαν στην Αγία Νάπα δεν πήγε εκεί παραμόνο τον Απρίλη; Από τον Απρίλη δεν μπορούσε ο Κώστας να την επισκέπτεται στη Λευκωσία και δίχως άλλο πήγαινε εκείνη με συνοδό την αδελφή της. Δεχόμαστε τη θέση του Κώστα για τη νέα τακτική της Ελένης να παίρνει μαζί της την αδελφή της: «Την έφερνε πολλές φορές μόνη της και εγώ της είπα επανειλημμένως ότι διαφωνούσα, διότι δεν μπορούσαμε ως ζευγάρι να έχουμε την ιδιαιτερότητά μας μέσα στο ίδιο μας το σπίτι. Όπου πήγαινα έπρεπε να ήταν και η αδερφή της παρών, ό,τι έλεγα έπρεπε να τ΄ ακούει και η αδελφή της. Όπου πήγαινα μέσα στο σπίτι έπρεπε να διαπλεκόμουν με την αδελφή της. ΄Ηθελα να βγάλω τα ρούχα μου, να μείνω με το κοντό δεν μπορούσα να το κάνω, γιατί ήταν και η αδερφή της.» Η αδελφή της Ελένης ήταν παντού και πάντοτε στις μεταξύ τους συναντήσεις. Αν ο Κώστας πήγαινε στη Λευκωσία θα έπρεπε να περιοριστεί με την Ελένη και τα δύο τους παιδιά στο ένα από τα τρία υπνοδωμάτια της Σώζου
4. Στους υπόλοιπους χώρους διέμεναν οι οικείοι της Ελένης ή παρευρίσκονταν κι εκείνοι. Η απομάκρυνση τους από τους οικείους του Κώστα με τις αναπόφευκτες παρεμβάσεις της μητέρας του και της αδελφής του και η εγκατάσταση τους στην Αγία Νάπα δεν έμελλε να τους δώσει την ευκαιρία ν΄ αναπτύξουν τη δική τους διαπροσωπική σχέση (the under the roof culture). Ο καθένας τους έβλεπε ως αρνητική την παρουσία των οικείων του άλλου και ως θετική την παρουσία των δικών του. Δεν αντιλήφθηκαν πως οι περιορισμοί που η εργασία τους σε διαφορετικούς τόπους επέβαλλε την απουσία κάθε τρίτου στον περιορισμένο χρόνο των μεταξύ τους συναντήσεων. Στον ίδιο άξονα περιστρέφονται οι διαφωνίες τους ως προς τη φροντίδα των παιδιών και του νοικοκυριού. Ο Κώστας να τ΄ αποδίδει όλα στον εαυτό του και τη μητέρα του και η Ελένη στον εαυτό της και την αδελφή της. Όπως και να είχαν τα πράγματα ήσαν αντρόγυνο, όταν αποκτήθηκαν τέλος του 2005 οι δύο νέες κατοικίες και ως αντρόγυνο προσδοκούσαν να ζουν στην κατοικία της Αγίας Νάπας. Το πρόβλημα υγείας του Κώστα είχε προηγηθεί της αγοράς των δύο κατοικιών. Πώς επηρέασε τη ψυχική διάθεση του καθενός μόνο οι ίδιοι γνωρίζουν. Η σκληρή ιδιοτέλεια που ο Κώστας και προπάντων η μητέρα του (ΜΕ2) προσπάθησαν να προσδώσουν στις ενέργειες της Ελένης δεν υποστηρίζεται από την έγγραφη μαρτυρία, [Τεκμήρια 11

(1)έως 11

(7)] ούτε και από την προφορική μαρτυρία του Λοΐζου Κωνσταντίνου (ΜΥ2). Ο τελευταίος διεδραμάτισε ουσιαστικό, τον κυρίαρχο θα λέγαμε, ρόλο στη διευθέτηση επίσκεψης του Κώστα σε γιατρό στο Λονδίνο, στις 22.08.05 (Τεκμήριο 11

(4)). Η σύνταξη του Τεκμηρίου 17από την Ελένη την προηγούμενη μέρα και η παράδοσή του στον αδελφό της (ΜΥ2) κατά τη μεταφορά της στο αεροδρόμιο δεν μπορούσε να έχει την ερμηνεία που του απέδωσε ο Κώστας στην αντεξέταση και των δύο. Μαζί θα ταξίδευαν και διέτρεχαν τον ίδιο κίνδυνο. Η πρόσφατη, στο χρόνο εκείνο, αεροπορική τραγωδία με την πτώση αεροσκάφους της «ΗΛΙΟΣ» δικαιολογεί την ανασφάλεια, αγωνία και ευαισθησία που μεταφέρουν τα λόγια της Ελένης στο τεκμήριο

1. Ό,τι οι διάδικοι απεκάλεσαν ως πρώτη διάσταση, για μας είναι η οριστική. Δεχόμαστε πρώτα τη θέση του Κώστα ότι επήλθε στις 23.04.
2. Η έγγραφη μαρτυρία που η Ελένη προσκόμισε στη δίκη πέραν του ότι δεν τέθηκε σ΄ εκείνο δεν υποστηρίζει τη θέση της, (Τεκμήρια 12 και 13). Πρόκειται για προσωρινό διάταγμα επικοινωνίας του Κώστα με τα παιδιά τους που εξασφάλισε μονομερώς στις 14.07.06 και ανάλογο οριστικό, που με τη δική της συναίνεση εκδόθηκε στις 25.07.
3. Τέθηκε στον Κώστα, στην αντεξέταση, πως επήλθε στις 13.07.
4. Θεωρούμε απίθανη αυτή την εκδοχή, πρώτο, γιατί η ίδια δεν αναφέρθηκε σ΄ αυτή την ημερομηνία και, δεύτερο, γιατί συμπίπτει με την ημερομηνία της μονομερούς αίτησης του Κώστα για διάταγμα επικοινωνίας (Τεκμήριο 12 και 13). Είναι απίθανο την ημερομηνία που επήλθε η διάσταση ο Κώστας να επισκέφθηκε δικηγόρο στη Λευκωσία, να ετοιμαστούν οι αναγκαίες αιτήσεις και να καταχωρηθούν στο Δικαστήριο. Τρίτο, αλλ΄ όχι λιγότερο σημαντικό, είναι η θέση της Ελένης ότι το διάβημα του Κώστα έγινε σε «ανύποπτο χρόνο», ως εάν εκείνο να προκάλεσε τη διάσταση τη στιγμή που εκείνη προσκόμισε επιστολή της ψυχολόγου Νίκης Πατσαλίδου στην οποία τοποθετεί τον εαυτό της στο γραφείο της στις 22.05.06 να συζητούν «.. τα διάφορα προβλήματα που η ίδια ένιωθε ότι υπάρχουν στη σχέση της με το σύζυγο της .», (Τεκμήριο 14). Το τελευταίο καταρρίπτει και τη θέση της ότι το διάταγμα επικοινωνίας (Τεκμήριο 12) της προκάλεσε «μεγάλη έκπληξη» και ότι το σαββατοκυρίακο της 13.07.06 η ίδια βρισκόταν στην Αγία Νάπα με τον Κώστα «ως κανονικό ζευγάρι». Συμφωνούν οι διάδικοι πως υπήρξε διακοπή της μεταξύ τους διάστασης στις 28.06.07 σε μια προσπάθεια αποκατάστασης των σχέσεων τους. Συμφωνούν ακόμη ότι η προσπάθεια αυτή διήρκησε δύο μήνες. Η προσπάθεια έγινε με την πρωτοβουλία της Ελένης και σε νέα βάση. ΄Ηταν η θέση της πως ο Κώστας της δήλωσε: «[Ε]γώ δεν θέλω να μείνω στον ΄Αγιο Δομέτιο, στη Σώζου 22, γιατί δε θέλω να μένω μαζί με τους γονείς σου, είναι γέροι.» Και ότι σαν αποτέλεσμα της δήλωσής του η ίδια νοίκιασε διαμέρισμα στην οδό Κοριτσάς αρ. 4 στη Μακεδονίτισσα. Τίποτε από αυτά δεν τέθηκαν στον Κώστα και το μαρτυρικό υλικό στερείται της δικής του τοποθέτησης. Επρόκειτο για σενάριο που πρωτοπαρουσιάστηκε στην κατάθεση της Ελένης και επαναλήφθηκε από τον αδελφό της (ΜΥ2). Η θέση του Κώστα, όπως προέκυψε στην αντεξέταση και των δύο, είναι πως η προσπάθεια αναθέρμανσης της σχέσης τους έγινε στην Αγία Νάπα. Μας φαίνεται πιο λογική και την αποδεχόμαστε. ΄Ηταν, άλλωστε, ο καιρός που κατά την Ελένη προώριζαν την κατοικία στην Αγία Νάπα. ΄Ηταν καλοκαίρι και τα σχολεία ήσαν κλειστά. Η θέση της Ελένης για εκδίωξη της στις 22.09.07 αναδεικνύεται πλασματική. Όταν ρωτήθηκε κατά πόσο η οριστική διάσταση επήλθε στις 22.09.07, στράφηκε στις 16.09.07 για να πει πως βρισκόταν στην Αγία Νάπα και ότι θα επέστρεφε στη Λευκωσία, γιατί τα παιδιά την επομένη θα φοιτούσαν στο "La maison petit", στον ΄Αγιο Δομέτιο. ΄Αφησε, είπε, εκνευρισμένο τον Κώστα από τηλεφώνημα που δέκτηκε από τη μητέρα του (ΜΕ2). Στη συνέχεια η ίδια ανταποκρίθηκε σε παραίνεση της φίλης της Αγνής Καή (ΜΥ4) να μιλήσει με την πεθερά της. Η απάντηση της τελευταίας όπως για πρώτη φορά τη διετύπωσε η Ελένη, ήταν: «Εμείς οι δύο δεν έχουμε να πούμε τίποτε, είσαι μια ξένη». Στη συνέχεια, πρόσθεσε η Ελένη: «Εγώ έφυγα, επέστρεψα στη Λευκωσία με τα παιδιά, για να επιστρέψω το επόμενο Σάββατο με τον άντρα μου.» Το Σάββατο που ακολούθησε την 16.09.07 ήταν εκείνο της 22.09.
5. Ο Κώστας σύμφωνα με όσα εκείνη του απέδωσε για την 22.09.07 δεν βρισκόταν μαζί τους στη Λευκωσία, ώστε να γύριζαν μαζί. ΄Ο,τι απρόκλητα κατέθεσε για τις 16.09.07 ευθυγραμμίζονται με τη θέση του Κώστα ότι η προσπάθεια αποκατάστασης της σχέσης τους έληξε στις αρχές του Σεπτέμβρη και ότι του δήλωσε «εμείς πάμε στη Λευκωσία σήμερα το μεσημέρι, τελειώνουν οι καλοκαιρινές διακοπές και τα μωρά και εγώ φεύγομε πάμε στη Λευκωσία». Και ακόμη, όταν τη ρώτησε «τι θα γίνει με τα παιδιά» εκείνη του απάντησε: «αν θέλεις να βλέπεις τα παιδιά σου, θέλω να μου δίνεις £2.000 το μήνα.». ΄Ο,τι η Ελένη περιέγραψε ως περιεχόμενο της 22.09.07 δεν ενδιαφέρουν, εφόσο ως καταλήξαμε η διάσταση στη σχέση τους επήλθε στις 23.04.
6. Τα περί εκδίωξης της στις 22.09.07 είναι σενάριο που εκείνη ακολούθησε σε μια προσπάθεια ν΄ απεκδυθεί της δικής της ευθύνης. Την ίδια άποψη έχομε και για τα περί καταδίωξής της την ίδια ημερομηνία, που οδήγησαν στην καταδίκη του Κώστα (Τεκμήριο 15). Την ακολούθησε ο Κώστας, θεωρώντας λάθος την ενέργεια της να πάρει καταμεσήμερα και νηστικά τα παιδιά και να φύγει και όχι για να κάνει ζημιά στην ίδια ή τα παιδιά τους. Τον τοποθέτησε από τη μια να επιστρέφει μαζί της από τη Λευκωσία και από την άλλη να βρίσκεται σε επαγγελματική σύσκεψη και να την αφήνει να περιμένει έξω από το σπίτι από 10:30 μέχρι 12:30 ή 12:
7. Οι αντιφάσεις στη μαρτυρία της δεν επιτρέπουν αποδοχή της θέσης της. Η διάσταση λοιπόν στη σχέση των διαδίκων επήλθε στις 23.04.
8. Αιτία στην εξέλιξη αυτή ήταν η αδυναμία και των δύο να βρουν κοινό παρονομαστή ως προς το πού θα συμβίωναν και να συμβίωναν μόνοι μακριά από τους οικείους του ενός ή του άλλου των οποίων η παρουσία δεν ήταν χωρίς αρνητικές επιπτώσεις στη σχέση τους. Γι΄ αυτό ευθύνονται και οι δύο για την κατάρρευση της σχέσης τους. Όταν ο κλονισμός έχει ως αιτία λόγο που αφορά το πρόσωπο και των δύο συζύγων ο ισχυρός κλονισμός της έγγαμης σχέσης ως λόγος διαζυγίου στοιχειοθετείται και το Δικαστήριο προχωρεί στη λύση του γάμου [Βλ. Ζαχαρίου ν. Ζαχαρίου

(1993)1 Α.Α.Δ. 159]. Συνακόλουθα εκδίδουμε ομόφωνα απόφαση με την οποία λύεται ο γάμος των διαδίκων για το λόγο του ισχυρού κλονισμού της έγγαμης σχέσης και για λόγους που αφορούν το πρόσωπο και των δύο συζύγων. Ενόψει της κατάληξης μας θεωρούμε πως η ορθή διαταγή για τα έξοδα είναι η κάθε πλευρά να επωμιστεί τα δικά της. Εκδίδεται ανάλογη διαταγή. (Υπ.) ............ Σ. Κ. Καρατσής, Π. (Υπ.) .......... Χρ. Δημητρίου, Δ. (Υπ.) .......... Δ. Κούσιου, Δ. /ΓΙ cylaw.org: Από το ΚΙΝOΠ/CyLii για τον Παγκύπριο Δικηγορικό Σύλλογο