ΑΑ ν. VAW, Αρ. Αίτησης: 1/11, 21 Φεβρουαρίου 2012

(8)του Κανονισμού του Συμβουλίου (ΕΚ) 2201/2003 της 27 Νοεμβρίου 2003 για τη διεθνή δικαιοδοσία και την αναγνώριση και εκτέλεση αποφάσεων σε γαμικές διαφορές και διαφορές γονικής μέριμνας για έκδοση διατάγματος επιστροφής του παιδιού στην Κύπρο, [στη συνέχεια «(ΕΚ) 2201/2003]. Το παιδί είναι τώρα στην Αγγλία υπό την επιμέλεια της μητέρας του. Βρίσκεται εκεί από 8.06.2010, αφότου η μητέρα το μετακίνησε παράνομα. Προηγουμένως οι διάδικοι συμβίωναν, σε ελεύθερη ένωση, στη Δερύνεια της Αμμοχώστου. Στις 4.08.2010 με πρωτοβουλία του πάτερα τέθηκε σε λειτουργία ο μηχανισμός της Σύμβασης για τις Αστικές Πτυχές της Διεθνούς Απαγωγής Παιδιών που συνομολογήθηκε στη Χάγη στις 25 Οκτωβρίου 1980, (στη συνέχεια «η Σύμβαση») με αίτημα την επιστροφή του παιδιού στην Κύπρο. Το High Court of Justice, δικαστήριο της Αγγλίας, αποδέκτηκε πως το παιδί είχε τη συνήθη διαμονή του στην Κύπρο και ότι παράνομα μετακινήθηκε από τη μητέρα στην Αγγλία. Ωστόσο, αρνήθηκε να διατάξει την επιστροφή του στην Κύπρο, εφόσο αποδέκτηκε πως η μητέρα είχε στοιχειοθετήσει υπεράσπιση κατά το ΄Αρθρο 13(β) της Σύμβασης. Η απόφαση του αγγλικού δικαστηρίου εκδόθηκε στις 6.10.

1. Επακολούθησε διάβημα του πατέρα για άδεια άσκησης έφεσης εναντίον της απόφασης του αγγλικού δικαστηρίου. Το διάβημα του απορρίφθηκε, (Τεκμήριο 9). Το τελευταίο διάβημα του πατέρα είναι η παρούσα διαδικασία, με ημερομηνία έναρξης την 25.01.
2. Η επίδοση της στη μητέρα έγινε στη βάση του Κανονισμού (ΕΚ) 1393/2007 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου περί επιδόσεως και κοινοποιήσεως στα κράτη μέλη δικαστικών και εξωδίκων πράξεων σε αστικές ή εμπορικές υποθέσεις της 13 Νοεμβρίου
3. Υπήρξε αδικαιολόγητη καθυστέρηση στην επίδοσή της αίτησης και, όταν εντέλει επιτεύχθηκε, η μητέρα εκπροσωπήθηκε από συνήγορο για πρώτη φορά στις 13.12.
4. Η ένστασή της στην αίτηση του πατέρα καταχωρήθηκε στις 21.12.
5. Δεν ενδιαφέρουν τόσο οι λόγοι της ένστασης όσο το περιεχόμενο της ένορκης δήλωσης που στηρίζει αυτή και ιδίως οι προδικαστικές ενστάσεις που εγείρονται στις παραγράφους 4 και
6. Τις μεταφέρω αυτολεξεί: «
7. Η καθ΄ης η αίτηση εγείρει προδικαστική ένσταση και ισχυρίζεται ότι η παρούσα αίτηση έχει καταχωρηθεί σε λανθασμένο τύπο και για αυτό το λόγο θα πρέπει να παραμεριστεί. Η παρούσα αίτηση αφορά νέα διαδικασία η οποία θα έπρεπε να καταχωρηθεί σύμφωνα με τον Τύπο 1, όπως προβλέπεται στο άρθρο 3 του περί Οικογενειακών Δικαστηρίων Διαδικαστικό Κανονισμό. Το ζήτημα αυτό είναι ζήτημα ουσίας και όχι τύπου αφού η παρούσα διαδικασία δεν μπορεί να διεκπεραιωθεί με την συνοπτική διαδικασία που προβλέπει η διαταγή 48 των Θεσμών Πολιτικής Δικονομίας αλλά πρόκειται για κανονική διαδικασία η οποία εκδικάζεται με την ίδια δικονομία που εκδικάζεται κάθε άλλη κύρια αίτηση της οποίας επιλαμβάνεται το Δικαστήριο.
8. Η καθ΄ης η αίτηση περαιτέρω εγείρει προδικαστική ένσταση και ισχυρίζεται ότι: α. Τα δικαστήρια που έχουν αποκλειστική δικαιοδοσία να επιληφθούν του ζητήματος της επιμέλειας του ανήλικου είναι αυτά της Αγγλίας αφού: ι. ο ανήλικος έχει αποκτήσει συνήθη κατοικία στην Αγγλία, και ιι. Το Αγγλικό Δικαστήριο στο οποίο αποτάθηκε ο αιτητής ζητώντας επιστροφή του παιδιού με βάση της Σύμβαση της Χάγης του 1980 εξέδωσε απόφαση για τη μη επιστροφή του παιδιού σύμφωνα με το άρθρο 13 της Σύμβασης και δεν έχει καταχωρηθεί εκ μέρους των διαδίκων οποιαδήποτε αίτηση στο Οικογενειακό Δικαστήριο αναφορικά με το ζήτημα της επιμέλειας του παιδιού μέσα στα πλαίσια των προθεσμιών που θέτει το άρθρο 11

(7)του Κανονισμού 2201/2003 με αποτέλεσμα η υπόθεση να έχει περατωθεί. Καταθέτω επιστολή του Υπουργείου Δικαιοσύνης και Δημόσιας τάξης ημερομηνίας 19 Δεκεμβρίου 2011 με την οποία ενημερώνεται το γραφείο μας ως προς το πότε στάληκε στον καθ΄ου η αίτηση η γνωστοποίηση που προβλέπεται στο άρθρο 11

(7)του Κανονισμού ως ΤΕΚΜΗΡΙΟ 1». β. Το Δικαστήριο δεν μπορεί να επιληφθεί αίτηση για επιστροφή του παιδιού με βάση το άρθρο 11

(8)του Κανονισμού 2201/2003 παρά μόνο μέσα στην άσκηση της δικαιοδοσίας του για τη ρύθμιση της επιμέλειας του ανήλικου με βάση το άρθρο 11

(7)του Κανονισμού και των διατάξεων των άρθρων 14 και 15 του Ν. 216/90 και μόνο εφόσον διατηρεί δικαιοδοσία ως προς το ζήτημα της επιμέλειας. γ. Στην παρούσα υπόθεση δεν έχει καταχωρηθεί ενώπιον των Κυπριακών Δικαστηρίων αίτηση για την επιμέλεια του ανήλικου με βάση το άρθρο 11

(7)του Κανονισμού και ως εκ τούτου, το Δικαστήριο δεν έχει δικαιοδοσία να επιληφθεί της παρούσας αίτησης.» Οι ενστάσεις των παραγράφων 4 και 5 προϊδέαζαν ό,τι έμελλε ν΄ ακολουθήσει. Η μητέρα με αίτηση της ημερομηνίας 22.12.2011 επιδιώκει: «Διάταγμα όπως οι προδικαστικές ενστάσεις που εγείρονται στις παραγράφους 4 και 5 της ένορκης δήλωσης που συνοδεύει την ένσταση της καθ΄ης η αίτηση εκδικαστούν και αποφασιστούν ως προδικαστικό θέμα.»[στη συνέχεια «η πρώτη αίτηση της μητέρας]. Με άλλη αίτηση της ημερομηνίας 2.01.2012, η μητέρα επιδιώκει: «Α. Διάταγμα με το οποίο τα ζητήματα τα οποία εγείρονται στην παράγραφο 5 της ένορκης δήλωσης που συνοδεύει την ένσταση της καθ΄ης η αίτηση ημερομηνίας 22 Δεκεμβρίου 2011 και εξειδικεύονται στην ένορκη δήλωση που συνοδεύει την παρούσα αίτηση παραπεμφθούν στο Δικαστήριο των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων με τη διαδικασία της προδικαστικής παραπομπής με σκοπό την έκδοση προδικαστικής απόφασης δυνάμει του άρθρου 234 της Συνθήκης με την οποία εγκαθιδρύθηκε η Ευρωπαϊκή Κοινότητα. Β. Την αναστολή της διαδικασίας μέχρις ότου το Δικαστήριο των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων εκδώσει την προκαταρκτική απόφαση επί του ερωτήματος.» [στη συνέχεια «η δεύτερη αίτηση της μητέρας]. Είδα ευθύς εξαρχής πως οι δύο αιτήσεις της μητέρας επιβαλλόταν να συνεκδικαστούν γι΄ αυτό επεδίωξα και πέτυχα τη συναίνεση των συνηγόρων σ΄ αυτό. Συνακόλουθη της θετικής ανταπόκρισής τους ήταν η κοινή και για τις δύο αιτήσεις ένσταση του πατέρα, της 26.01.

1. Η ακρόασή τους που περιορίστηκε σε αγορεύσεις έγινε στις 30.01.
2. Τα επιχειρήματα που ανέπτυξαν οι ευπαίδευτοι συνηγόροι των δύο πλευρών εγείρουν δαιδαλώδη και χωρίς προηγούμενο στη νομολογία του τόπου μας ζητήματα. Για σκοπούς σαφούς διατύπωσης και εξέτασης τους θα τα εντάξω σε τρεις ενότητες. Προλέγω πως δεν προτίθεμαι να παραθέσω κάθε επιχείρημα της μιας ή της άλλης πλευράς και ν΄ αποφανθώ καταπόσο είναι ορθό ή λάθος. ΄Εργο μου είναι να καταλήξω στη σωστή απάντηση όσο πιο συνοπτικά μπορώ. Θα ήταν, ωστόσο, παράλειψή μου να μην επιδοκιμάσω τη συμβολή των δύο συνηγόρων που κατέστησαν το έργο μου λιγότερο δύσκολο.
3. Η υφή της διαφοράς σε συσχετισμό με την απόφαση του High Court of Justice Τα ερωτήματα που εγείρονται στο πλαίσιο αυτής της ενότητας είναι: (α) Είναι δυνατή κατά τη Σύμβαση η επαναλειτουργία του μηχανισμού της από τον πατέρα για την παράνομη μετακίνηση του παιδιού της 8.06.2010; (β) Εάν η απάντηση στο πρώτο ερώτημα είναι αρνητική μήπως παρέχεται τέτοια ευχέρεια από τον Κανονισμό; (γ) Ποιες διαδικασίες καλύπτει το ΄Αρθρο 11 του Κανονισμού με υπότιτλο «επιστροφή του παιδιού»; (δ) Η φράση «οιαδήποτε μεταγενέστερη απόφαση η οποία διατάσσει την επιστροφή του παιδιού» στο ΄Αρθρο 11

(8)του Κανονισμού παραπέμπει σε απόφαση δικαστηρίου που εξετάζει το ζήτημα επιμέλειας του παιδιού ή απλώς την επιστροφή του; (ε) Η απόφαση κατά το άρθρο 11

(8)του Κανονισμού λαμβάνεται απαραίτητα από το δικαστήριο του κράτους μέλους όπου το παιδί είχε τη συνήθη διαμονή του πριν από την παράνομη μετακίνηση ή μπορεί να ληφθεί και από το δικαστήριο του κράτους μέλους που αρνήθηκε να διατάξει την επιστροφή του στη βάση του ΄Αρθρου 13(β) της Σύμβασης; (στ) Η απόφαση στην οποία παραπέμπει το ΄Αρθρο 11

(8)του Κανονισμού είναι ασύνδετη με τα διαλαμβανόμενα στα ΄Αρθρα 11

(6)και 11

(7)του Κανονισμού ή αναπόσπαστο μέρος τους; (ζ) Η δυναμική του ΄Αρθρου 11

(8)είναι η έκδοση μεταγενέστερης απόφασης για την επιστροφή του παιδιού ή η δυνατότητα εκτέλεσης αυτής «σύμφωνα με το κεφάλαιο ΙΙΙ τμήμα 4 του Κανονισμού»;

1. Η υφή της διαφοράς σε συσχετισμό με το μέσο που ο πατέρας επέλεξε για να κατάγει αυτή σε δίκη Ένα ερώτημα εγείρεται κάτω από αυτή την ενότητα. Ποιο είναι το ορθό εναρκτήριο μέσο ο Τύπος 1 όπως επιτάσσει ο Κ. 3 του περί Οικογενειακών Δικαστηρίων Διαδικαστικού Κανονισμού του 1990, (Αρ. 2/1990) ή ο Τύπος 46 των θεσμών Πολιτικής Δικονομίας, ως επιτάσσει ο Κ.7Α του ίδιου Διαδικαστικού Κανονισμού, όπως τροποποιήθηκε από τον περί Οικογενειακών Δικαστηρίων (Τροποποιητικό) Διαδικαστικό Κανονισμό του 2002, (Αρ. 23/2002);
2. Η υφή της διαφοράς σε συσχετισμό με την αρμοδιότητα του Οικογενειακού Δικαστηρίου Αμμοχώστου Πέντε ερωτήματα εγείρονται κάτω από την υπό αναφορά ενότητα: (α) Είχε ο πατέρας την ευχέρεια να προσέλθει στο Οικογενειακό Δικαστήριο Αμμοχώστου με μοναδικό σκοπό το αντικείμενο των θεραπειών που επιδιώκει; (β) Ποια η σημασία της συμμόρφωσης του High Court of Justice με όσα διαλαμβάνει το ΄Αρθρο 11

(6)του Κανονισμού; (γ) Υπήρξε επίδοση των εγγράφων που αναφέρονται στο ΄Αρθρο 11

(6)του Κανονισμού στο Οικογενειακό Δικαστήριο Αμμοχώστου «εντός μηνός από την ημερομηνία της απόφασης περί μη επιστροφής» του High Court of Justice; (δ) Γνωστοποιήθηκε στα μέρη από την Κεντρική Αρχή της Κύπρου η πληροφορία που μνημονεύεται στο ΄Αρθρο 11

(6)του Κανονισμού; (ε) Κλήθηκαν τα μέρη να υποβάλουν τις παρατηρήσεις τους ενώπιον του Οικογενειακού Δικαστηρίου Αμμοχώστου «εντός τριών μηνών από την κοινοποίηση, ώστε το δικαστήριο να εξετάσει το ζήτημα της επιμέλειας του παιδιού»; ΄Εχοντας διατυπώσει τα παραπάνω δεκατρία ερωτήματα προχωρώ τώρα να εξετάσω την υφή του καθενός ξεχωριστά· καταπόσο δηλαδή η απάντηση σ΄ αυτά είναι ζήτημα ερμηνείας ΄Αρθρων της Σύμβασης ή του Κανονισμού ή καταπόσο άπτονται μη παραδεκτών γεγονότων, οπότε είναι αδύνατη η επίλυση τους προδικαστικά. Στα επτά ερωτήματα της πρώτης ενότητας μπορεί να δοθεί απάντηση στη βάση άρθρων της Σύμβασης και του Κανονισμού. Είναι με αυτή την έννοια αμιγώς νομικά ερωτήματα. Οι απαντήσεις στα ερωτήματα αυτά αναπόδραστα θα δώσουν απάντηση και στο μοναδικό ερώτημα της δεύτερης ενότητας. Ο Τύπος 46 των Θεσμών Πολιτικής Δικονομίας στον οποίο παραπέμπει ο Κ.7Α του περί Οικογενειακών Δικαστηρίων Διαδικαστικού Κανονισμού του 1990, όπως τροποποιήθηκε είναι αποκλειστικά για «διαδικασία σύμφωνα με τις διατάξεις του περί της Συμβάσεως για της Αστικές Πτυχές της Διεθνούς Απαγωγής Παιδιών (Κυρωτικού) Νόμου του 1994 (Ν. 11 (iii)/94). Πρόκειται για το νόμο με τον οποίο η χώρα μας κύρωσε την ομώνυμη Σύμβαση. Ο Τύπος 1 του ίδιου Διαδικαστικού Κανονισμού από την άλλη είναι το εναρκτήριο μέσο με το οποίο επιτυγχάνεται κατά τον Κ. 3 η έναρξη κάθε άλλης διαδικασίας στο Οικογενειακό Δικαστήριο. Είναι συνεπώς και αυτό το ερώτημα αμιγώς νομικό. Αμιγώς νομικό είναι και το πρώτο ερώτημα της τρίτης ενότητας εφόσο η απάντηση σ΄ αυτό συναρτάται άμεσα με τις απαντήσεις στα ερωτήματα της πρώτης. Προτού τοποθετηθώ στην υφή των τεσσάρων τελευταίων ερωτημάτων της τρίτης ενότητας είναι ανάγκη να επιστρέψω σε όσα προκύπτουν από τη δικογραφία της διαφοράς, δηλαδή στο εναρκτήριο μέσο που επέλεξε ο πατέρας για έναρξη της διαδικασίας και στην ένσταση με την οποία η μητέρα αντέδρασε σ΄ αυτό. Υπενθυμίζω ότι η απόφαση του High Court of Justice δόθηκε στις 6.10.2010. (Τεκμήριο 8 στην ένορκη δήλωση του πατέρα). Το High Court of Justice εφάρμοσε αυστηρά τα προβλεπόμενα στο ΄Αρθρο 11

(6)του Κανονισμού (Τεκμήριο 9 στην ένορκη δήλωση του πατέρα). Όλα τα απαραίτητα έγγραφα έφθασαν στην Κεντρική Αρχή της Κύπρου, που, κατά το ΄Αρθρο 4 του Ν 11(ΙΙΙ)/94, είναι ο Υπουργός Δικαιοσύνης και Δημοσίας Τάξεως [Βλ. ΄Αρθρο 6 της Σύμβασης]. Η Κεντρική Αρχής της Κύπρου απέστειλε στον πατέρα την απόφαση του High Court of Justice με ηλεκτρονικό ταχυδρομείο στις 5.11.2010. Περαιτέρω η ίδια Αρχή με επιστολή της ημερομηνίας 18.11.2010 ενημέρωσε τον πατέρα «για τη δυνατότητα που του παρείχε το άρθρο 11 του ... Κανονισμού.» [Βλέπε τεκμήριο 1 στην ένσταση της μητέρας]. Από τα παραπάνω προκύπτει ότι: (i) Το High Court of Justice διεβίβασε αμέσως τα συναφή έγγραφα στην Κεντρική Αρχή της Κύπρου ως προβλέπεται στο ΄Αρθρο 11

(6)του Κανονισμού. (ii) Είναι άγνωστο εάν η Κεντρική Αρχή της Κύπρου επέδωσε τα εν λόγω έγγραφα στο Οικογενειακό Δικαστήριο Αμμοχώστου, όπως προβλέπεται στο ΄Αρθρο 11

(6)του Κανονισμού. (iii) Η Κεντρική Αρχή της Κύπρου γνωστοποίηση στον πατέρα την πληροφορία που μνημονεύεται στην παράγραφο 6 του ΄Αρθρου 11 του Κανονισμού στις 5.11.2010. (iv) Ο πατέρας καταχώρησε την αίτηση του στις 25.01.2011, δηλαδή εντός της προθεσμίας που προβλέπεται στο ΄Αρθρο 11

(7)του Κανονισμού. Είναι ευεξήγητο πως με εξαίρεση την παρατήρηση υπό στοιχείο (

1. ii)ανωτέρω οι λοιπές τρεις διαπιστώσεις παρέχουν την απάντηση στα ερωτήματα (β), (δ) και (ε) της τρίτης ενότητας. Πρόκειται για αδιαμφισβήτητα γεγονότα. Η παρατήρηση (
2. ii)που θα έδινε την απάντηση στο ερώτημα (γ) θα πρέπει να κριθεί υπό το φως όσων διαλαμβάνονται στα ΄Αρθρα 11

(6)και 11

(7)του Κανονισμού και ενόψει του γεγονότος ότι, ανεξάρτητα από την επίδοση ή μη των συναφών εγγράφων στο Οικογενειακό Δικαστήριο Αμμοχώστου εντός της προθεσμίας του ΄Αρθρου 11

(6)του Κανονισμού επιτέλους ο πατέρας προσήλθε στο Δικαστήριο εντός της προβλεπόμενης από το ΄Αρθρο 11

(7)προθεσμίας. Ακολουθεί πως και τα δεκατρία ερωτήματα είναι αμιγώς νομικά ή απαντώνται στη βάση παραδεκτών γεγονότων. Τα δεκατρία ερωτήματα εξαντλούν τις δύο προδικαστικές ενστάσεις της μητέρας στις παραγράφους 4 και 5 της ένστασης της 21.12.2011. Συνεπώς η πρώτη αίτηση της μητέρας θα πρέπει να επιτύχει. Σε ό,τι αφορά τη δεύτερη αίτηση, θεωρώ πως είναι πρόωρη, εφόσο δεν εγείρεται για την ώρα ζήτημα ερμηνείας κοινοτικού κανόνα για τον οποίο απουσιάζει σχετική νομολογία. Η απόφαση του Δικαστηρίου Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων στην υπόθεση Doris Povse v. Mauro Alpago της 1.07.2010 στην οποία και οι δύο πλευρές με παρέπεμψαν είναι για μένα περισσότερο από σαφής για την ερμηνεία του ΄Αρθρου 11

(8)του Κανονισμού. Προτού διατυπώσω το διατακτικό μέρος της απόφασης μου αισθάνομαι την ανάγκη να δώσω μια εξήγηση. Απέφυγα επιμελώς να προβώ στην ερμηνεία των ΄Αρθρων της Σύμβασης και του Κανονισμού ή του εθνικού μας δικαίου, γιατί τέτοιο εγχείρημα θα ισοδυναμούσε με πρόωρη απόφαση επί των προδικαστικών ενστάσεων ή ακόμη απόφαση επί της ουσίας της όλης διαφοράς. Μια ματιά στην απόφαση του Δευτεροβάθμιου Οικογενειακού Δικαστηρίου στην υπόθεση Χαραλάμπους ν. Σόλωνος

(1994)1 Α.Α.Δ. 716 βοηθά στην κατανόηση αυτού που εννοώ. ΄Εργο μου ήταν ν΄ αποφασίσω καταπόσο συντρέχουν οι προϋποθέσεις της Δ.27, θ. 1 των Θεσμών Πολιτικής Δικονομίας για επίλυση των προδικαστικών ενστάσεων προδικαστικά και καταπόσο ήταν αναγκαία η υποβολή οποιουδήποτε ερωτήματος στο Δ.Ε.Κ. και το έπραξα. Τα υπόλοιπα θα γίνουν κατά την ακρόαση των προδικαστικών ενστάσεων, αφού πρώτα ακούσω τις δύο πλευρές. Εάν βεβαίως έχουν να προσθέσουν οτιδήποτε στα όσα σε έκταση μου είπαν στο πλαίσιο αυτών των αιτήσεων. Συνακόλουθα η αίτηση της 22.12.2011 επιτυγχάνει με έξοδα υπέρ της μητέρας. Η ακρόαση των προδικαστικών ενστάσεων θα γίνει στις 24.02.2012, ώρα 08:30. Η αίτηση της 2.01.2012 απορρίπτεται με έξοδα υπέρ του πατέρα. (Υπ.) .................................. Σ. Κ. Καρατσής, Π. cylaw.org: Από το ΚΙΝOΠ/CyLii για τον Παγκύπριο Δικηγορικό Σύλλογο