Αλέξανδρου Θεοδωρίδη δια της μητέρας του ως αντιπροσώπου και ασκούσας τη γονική μέριμνα του Λιουντμίλας Θεοδωρίδου ν. Ελένης Ιάπωνα κ.α., Αρ. Αίτησης:

(3)του Νόμου. Το νομικό ερώτημα ως διατυπώθηκε από την ευπαίδευτη συνάδελφο και προκάτοχο μου είχε ως εξής: «Είναι το άρθρο 22

(3)του Νόμου αντίθετο με τα άρθρα 15,28,30 και 35 του Συντάγματος, στην έκταση που στερεί από το τέκνο το δικαίωμα να ζητήσει τη δικαστική αναγνώριση της πατρότητας του ενόσω είναι ανήλικος και η μητέρα του δεν άσκησε το αντίστοιχο δικαίωμα της στην προθεσμία που καθορίζεται: Αν η προθεσμία που καθορίζεται για την άσκηση του δικαιώματος της μητέρας πέρασε άπρακτη, το τέκνο πρέπει να αναμένει την ενηλικίωση του για να ζητήσει την πατρική αναγνώριση του». Η ευπαίδευτη συνάδελφος κρίνοντας ότι το εγερθέν θέμα ήταν ουσιώδες για την έκβαση της υπόθεσης ανέστειλε τη διαδικασία της εναρκτήριας κλήσης μέχρι να γνωματεύσει το Ανώτατο Δικαστήριο επί του τιθέμενου νομικού σημείου. Η Ολομέλεια του Ανωτάτου Δικαστηρίου με απόφαση της ημερομηνίας 2/11/2012 έκρινε την παραπομπή νομικού σημείου, πρόωρη. Είπε επί του προκειμένου: « Στην παρούσα υπόθεση είχε παραπεμφθεί από το Οικογενειακό Δικαστήριο, Κατόπιν πρωτοβουλίας του αιτητή, νομικό ερώτημα κατά πόσο το συγκεκριμένο άρθρο του Νόμου το οποίο προβλέπει για τις χρονικές περιόδους υποβολής αίτησης για αναγνώριση πατρότητας είναι αντισυνταγματικό. Το Δικαστήριο παρατηρεί ότι η παραπομπή αυτού του νομικού ερωτήματος ήταν πρόωρη καθόσον θα έπρεπε πρώτα το πρωτόδικο δικαστήριο να ερμηνεύσει κατά πόσο το συγκεκριμένο άρθρο πράγματι αποκλείει, ως η θέση του αιτητή το δικαίωμα του ανηλίκου προ της ενηλικίωσης του να υποβάλει αίτηση για αναγνώριση πατρότητας. Χωρίς αυτή την απόφαση πρώτα από το Οικογενειακό Δικαστήριο δεν τίθενται οι βάσεις για τις οποίες να θεωρηθεί ότι εγείρεται νομικό ερώτημα για να υποβληθεί στο Ανώτατο Δικαστήριο. Το πρωτόδικο Δικαστήριο οφείλει να αποφασίσει πρώτα το θέμα αποκλεισμού ή όχι και αν, ακολούθως, η απόφαση του δικαιολογεί υποβολή στο Ανώτατο Δικαστήριο νομικού ερωτήματος τότε να γίνει αυτό..» Αυτό το οποίο καλούμαι λοιπόν, να κάμω σε αυτή την υπόθεση είναι να ερμηνεύσω το σχετικό άρθρο του Νόμου για να καταλήξω αν το τελευταίο αποκλείει την έναρξη της διαδικασίας από τον ανήλικο μέσω της μητρός του κατά τη διάρκεια της ανηλικότητας του. Η ακρόαση του προδικαστικού σημείου ολοκληρώθηκε με τις εμπεριστατωμένες από τον κάθε συνήγορο γραπτές αγορεύσεις, στις οποίες προέβηκε ο καθένας στη δική του επιχειρηματολογία, παραπέμποντας το Δικαστήριο σε κυπριακή και ξένη νομολογία. Είναι ορθό πιστεύω, προτού προχωρήσω και εγώ σε ανάλυση του ζητήματος να παραθέσω αυτούσιο το επίμαχο άρθρο που αποτέλεσε διαφορετικής ερμηνείας εκατέρωθεν. Αλλά και τα άρθρα που προηγούνται τούτου τα οποία απαριθμούν τα διάφορα πρόσωπα τα οποία μπορούν να αποταθούν για πατρική αναγνώριση. Σύμφωνα με το άρθρο 20 του Νόμου:

(1)Η μητέρα έχει δικαίωμα να ζητήσει με αίτηση της προς το Δικαστήριο την αναγνώριση της πατρότητας του τέκνου της που γεννήθηκε χωρίς γάμο της με τον πατέρα του.

(2)Το αναφερόμενο στο εδάφιο

(1)έχει και το τέκνο.

(3)........................ Η αίτηση στρέφεται κατά των ακολούθων προσώπων σύμφωνα με το άρθρο 21.

(1)Η αίτηση της μητέρας για δικαστική αναγνώριση στρέφεται κατά του πατέρα ή των κληρονόμων του.

(2)Η αίτηση του τέκνου για δικαστική αναγνώριση στρέφεται κατά του γονέα που δεν έχει προβεί στην αναγκαία για την εκούσια αναγνώριση δήλωση ή κατά των κληρονόμων του.

(3)............................... Το άρθρο 22 του Νόμου κάτω από τον τίτλο παραγραφή δικαιώματος δικαστικής αναγνώριση πατρότητας προνοεί:

(1)Το δικαίωμα της μητέρας να ζητήσει τη δικαστική αναγνώριση της πατρότητας του τέκνου της παραγράφεται όταν περάσουν πέντε χρόνια από τον τοκετό.

(2)Αν η μητέρα ήταν έγγαμη κατά το κρίσιμο διάστημα της σύλληψης του τέκνου, το δικαίωμα της να ζητήσει τη δικαστική αναγνώριση της πατρότητας του τέκνου της από το βιολογικό του πατέρα παραγράφεται η απόφαση που δέχεται την προσβολή της πατρότητας, σύμφωνα με τις διατάξεις του άρθρου 8.

(3)Το δικαίωμα του τέκνου να ζητήσει τη δικαστική αναγνώριση του παραγράφεται τρία χρόνια μετά την ενηλικίωση του.

(4)...........................

(5)...........................

(6)...........................

(7)......................... Ας σημειωθεί ότι οι διατάξεις 4, 5, 6 και 7 εισήχθηκαν με τον τροποποιητικό νόμο του 2008 69(Ι)/2008, από τη νομοθετική εξουσία μετά την απόφαση του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Phinikaridou v. Cyprus, ημερ. 20 Δεκεμβρίου 2007. Κρίθηκε σ' αυτή ότι το προϊσχύον δίκαιο το οποίο έθετε τρίχρονη προθεσμία από την ενηλικίωση για την παραγραφή του δικαιώματος του ερχόταν σε αντίθεση με το Σύνταγμα και τις πρόνοιες της Ευρωπαϊκής Σύμβασης ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Και ότι οι άκαμπτες προθεσμίες που τίθενται στο Νόμο οι οποίες εφαρμόζονται ασχέτως με το πότε περιέρχονται σε γνώση του τέκνου τα γεγονότα ως προς την βιολογική καταγωγή του, αντίκεινται στο άρθρο 8 της Σύμβασης που αφορά την προστασία και σεβασμό της προσωπικής και οικογενειακής ζωής. Προστέθηκαν γι' αυτό στο Νόμο πρόνοιες που μεταθέτουν την παραγραφή του δικαιώματος του τέκνου και εξαρτάται πλέον η παραγραφή από τη γνώση των γεγονότων ως προς τη βιολογική του καταγωγή του τέκνου. Η παραπάνω απόφαση ήταν το αποτέλεσμα αμφισβήτησης της απόφασης του Ανωτάτου Δικαστηρίου στην υπόθεση Φοινικαρίδου v. Οδυσσέως

(2001)1 Α.Α.Δ. 1744, όπου η Αιτήτρια αποτάθηκε για αναγνώριση πατρότητας μετά την εκπνοή της τρίχρονης περιόδου παραγραφής που έθετε το προισχύον δίκαιο από την ενηλικίωση της, καθώς τα γεγονότα αναφορικά με την καταγωγή της περιήλθαν σε γνώση της πολύ αργότερα. Η Ολομέλεια του Ανωτάτου Δικαστηρίου έκρινε ότι το άρθρο 22

(3)του Περί Τέκνων (Συγγένεια και Νομική Υπόσταση) Νόμου δεν αντίκειται στα άρθρα 28,15, και 30 του Συντάγματος. Το άρθρο προνοούσε ότι το δικαίωμα του τέκνου να ζητήσει τη δικαστική αναγνώριση του παραγράφεται 3 χρόνια μετά την ενηλικίωση του. Η απόφαση της μειοψηφίας που αποτελείτο από πέντε Δικαστές κατέληξε στo συμπέρασμα ότι η πρόνοια προσέκρουε στις διατάξεις του Συντάγματος. Εκείνο βέβαια που ενδιαφέρει στην προκείμενη περίπτωση δεν είναι η μετάθεση του χρόνου παραγραφής, αλλά αν το τέκνο μπορεί να εγείρει αγωγή και εκπροσωπηθεί από τη μητέρα του κατά τη διάρκεια της ανηλικότητας του, ή αν ερμηνευμένη η συγκεκριμένη πρόνοια του νόμου αποκλείει το τέκνο να προχωρήσει σε αγωγή δικαστικής αναγνώρισης προτού ενηλικιωθεί. Από το ελληνικό Δίκαιο και αναλύσεις διακεκριμένων Καθηγητών της Νομικής μπορούμε να αντλήσουμε καθοδήγηση ως προς την ερμηνεία ανάλογης της δικής μας διάταξης στον Αστικό Κώδικα, που προνοεί επίσης για την παραγραφή του δικαιώματος του τέκνου. Το άρθρο 1483 του Αστικού Κώδικα προβλέπει τα ακόλουθα: « Το δικαίωμα της μητέρας να ζητήσει την αναγνώριση της πατρότητας του τέκνου της αποσβήνεται όταν περάσουν πέντε χρόνια από το τοκετό. Το δικαίωμα του τέκνου αποσβήνεται ένα έτος μετά την ενηλικίωση του και το δικαίωμα του πατέρα ή των γονέων του δύο έτη αφότου αρνήθηκε τη συναίνεση της η μητέρα. Αν η μητέρα ήταν έγγαμη κατά το κρίσιμο διάστημα της σύλληψης του τέκνου, η προθεσμία του πρώτου εδαφίου της προηγούμενης παραγράφου αρχίζει αφότου γίνει αμετάκλητη η απόφαση που δέχεται την προσβολή της πατρότητας. Στην περίπτωση του άρθρου 1473 το δικαίωμα δεν υπόκειται σε αποσβεστική προθεσμία.» Η Καθηγήτρια Έφη Κουνουγέρη Μανωλεδάκη στο σύγγραμμα της Οικογενειακό Δίκαιο τόμος ΙΙ εκδόσεως 2003 στη σελίδα 137 κάτω από τον τίτλο «η νομιμοποίηση και τα χρονικά όρια της άσκησης του δικαιώματος του παιδιού» αναφέρει : « Το παιδί μπορεί να ασκεί το αυτοτελές και ανεξάρτητο δικαίωμα (από το αντίστοιχο δικαίωμα της μητέρας) δικαίωμα του για αναγνώριση της πατρότητας του είτε μέσω της μητέρας του, εφόσον είναι ανήλικο, είτε αυτοπροσώπως μετά την ενηλικίωση του. Στην περίπτωση, άλλωστε που η αγωγή του παιδιού στρέφεται όχι κατά του πατέρα του αλλά κατά της μητέρας του αν αυτή συναινέσει στην εκούσια αναγνώριση από μέρους του πατέρα ή των γονέων του: (Α.Κ. 1480 εδ. 2 ) τότε αν το παιδί δεν μπορεί να παραστεί αυτοπροσώπως στο δικαστήριο γιατί είναι ανήλικο, η αγωγή του θα ασκηθεί μέσω του ειδικού αντιπροσώπου του, που διορίζεται από το δικαστήριο εφόσον το συμφέρον του παιδιού συγκρούεται με το συμφέρον της μητέρας που ασκεί τη γονική μέριμνα.(Α.Κ.1517).» Στην ερμηνεία κατ' άρθρο του Αστικού Κώδικα ΕΡΝΟΜΑΚ, του Βασίλη Βαθρακοκοίλη έκδοσης 2004, ο ευπαίδευτος Καθηγητής αναλύοντας το άρθρο 1483 ως προς την προθεσμία αναγνώρισης πατρότητας, σε σχέση με τον προϊσχύον δίκαιο στην Ελλάδα στη σελίδα 711 αναφέρει τα ακόλουθα. «Η υπό τον προϊσχύον δίκαιο όμως παρεμβολή του θεσμού της αναστολής, γενικώς δεν είναι αναγκαία αφού το τέκνον έχει δικαίωμα κατά τους ορισμούς της υπόψη διάταξης άσκησης της αγωγής αναγνώρισης της πατρότητας αυτοπροσώπως και για ένα έτος μετά την ενηλικίωση του (1483 παρ 1 εδ. β Α.Κ) παρεκτός του ότι και για το τέκνο που γεννιέται χωρίς γάμο των γονέων του δεν υφίσταται κενό νόμιμης εκπροσώπησης αφού κατά την Α.Κ.1515 παρ. 1 εδ. α' τελεί αυτοδίκαια « από το νόμο» υπό τη γονική μέριμνα της μητέρας του» Στη σελίδα 693 επίσης του ιδίου συγγράμματος καταγράφει αναφορικά με τη νομιμοποίηση του τέκνου για διεκδίκηση πατρικής αναγνώρισης. Παράγραφος 7. Νομιμοποίηση του τέκνου: «Το τέκνο όπως και η μητέρα έχει αυτοτελές και ανεξάρτητο δικαίωμα για αναγνώριση της πατρότητας του το οποίο ασκεί είτε μέσω της μητέρας του ως νόμιμης αντιπροσώπου του αν είναι ανήλικο, είτε το ίδιο μετά την ενηλικίωση του. Αν όμως η αγωγή του στρέφεται κατά της μητέρας του..» Στη σελίδα 714 περαιτέρω ως προς την προθεσμία άσκησης του δικαιώματος του τέκνου για δικαστική αναγνώριση αναφέρει ο Βασίλης Βαθρακοκοίλης. « Το αυτοτελές και ανεξάρτητο δικαίωμα του τέκνου ασκείται είτε από τη μητέρα του με την ιδιότητα της νόμιμης αντιπροσώπου του κατά τη διάρκεια της ανηλικότητας του είτε από ειδικό επίτροπο που διορίζεται από το Δικαστήριο εφόσον το συμφέρον του τέκνου συγκρούεται με το συμφέρον της μητέρας που ασκεί τη γονική μέριμνα 1517 Α.Κ όπως στην περίπτωση που αρνείται τη συναίνεση της για την αναγνώριση είτε από τον ίδιο το έτος ατομικώς μέσα σε ένα έτος από την ενηλικίωση του.» Στο δικό μας δίκαιο οι ανήλικοι εκπροσωπούνται ενώπιον των Δικαστηρίων και από τους δύο γονείς, οι οποίοι ασκούν από κοινού τη γονική μέριμνα των ανηλίκων τέκνων τους. Η γονική μέριμνα παιδιού γεννημένου χωρίς γάμο των γονέων του ασκείται από τη μητέρα. Η μητέρα ως εκ τούτου είναι το άτομο που εκπροσωπεί το ανήλικο ως νόμιμη αντιπρόσωπος του σε διαδικασίες που το αφορούν στο Δικαστήριο εκεί που το τέκνο δεν έχει αναγνωριστεί. Άρθρο 5 των περί Σχέσεων Γονέων και Τέκνων Νόμο του 1990 ( 216/90)*. Επίσης ο Καθηγητής Σταθόπουλος σε μελέτη του που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Δίκη, τεύχος Μαΐου του 2006 υπό τον τίτλο «τα Προβλήματα ως προς την προθεσμία για τη δικαστική αναγνώριση της πατρότητας κατά την Α.Κ.1483» προβαίνει σε σχολιασμό της αντιμετώπισης του θέματος της προθεσμίας από τον Έλληνα και ξένο νομοθέτη. Παραθέτω σχετικό απόσπασμα από τη μελέτη: «Η προθεσμία de lege ferenda και de lege lata Πριν από την εξέταση του ζητήματος αυτού, είναι αναγκαίο να επισημανθεί ότι βασική θέση του Έλληνα νομοθέτη ήταν, όπως και εισαγωγικά σημειώσαμε, να υποβάλλεται το δικαίωμα αναζήτησης της βιολογικής αλήθειας σε ορισμένες προθεσμίες. Ο ΑΚ δεν θέλησε απρόθεσμη άσκηση του δικαιώματος αυτού, ούτε για το τέκνο που ενδεχομένως, έστω με μεγάλη καθυστέρηση, θέλει να ανεύρει την πραγματική καταγωγή του. De lege ferenda η νομοθετική αυτή θέση μπορεί να υποστεί, ειδικά για το δικαίωμα του τέκνου, κριτική. Είναι π.χ. χαρακτηριστικό ότι ο Γερμανός νομοθέτης, ενώ υποβάλλει σε προθεσμία την προσβολή της πατρότητας από το τέκνο (1600 b γερμΑΚ), αφήνει απρόθεσμο το δικαίωμά του για δικαστική αναγνώριση. Υποστηρίζεται πάντως και εκεί ότι για την κατά το δυνατόν ταχεία αποσαφήνιση της οικογενειακής κατάστασης του τέκνου αλλά και των κληρονομικών δικαιωμάτων που ενδιαφέρουν και τους άλλους κληρονόμους πρέπει η αγωγή να εγείρεται κατά το δυνατόν νωρίς (βλ. Munchener Kommentar/Seidel, 4η έκδ., § 1600e, αρ. 24). Αλλά de lege lata η εφαρμογή των προβλεπόμενων προθεσμιών δεν μπορεί υπερκερασθεί. Αυτή είναι η νομοθετική επιλογή και άλλων ξένων δικαίων. Σε προθεσμία π.χ. υποβάλλει το δικαίωμα αυτό του τέκνου και ο Γάλλος νομοθέτης: Κατά το άρθρο 340-4 γαλλ. ΑΚ το δικαίωμα του τέκνου πρέπει να ασκηθεί μέσα σε 2 έτη από το τέλος της τυχόν συμβίωσης της μητέρας με τον υποτιθέμενο πατέρα ή από το τέλος της συμμετοχής του στη διατροφή και εκπαίδευση του τέκνου και εν πάση περιπτώσει, μέσα σε δύο έτη από την ενηλικίωση του τέκνου. Διάταξη αντίστοιχη με την ΑΚ 1483 § 2 δεν προέβλεψε για το τέκνο το γαλλικό δίκαιο. Οι λόγοι για τους οποίους ο νομοθέτης, τόσο πριν από τη μεταρρύθμιση του 1983, με την οποία εξομοιώθηκαν κατά βάση τα εξώγαμα με τα ενδόγαμα τέκνα, όσο και σήμερα, υπάγει σε προθεσμίες την άσκηση των εν λόγω δικαιωμάτων (βλ. παλαιές ΑΚ 1474, 1544 και ισχύουσες σήμερα ΑΚ 1470, 1483) είναι, όπως ομόφωνα τονίζεται (βλ. Δεληγιάννη, ό.π. [Δίκαιο και Πολιτική 4], σ. 70 · Κουμάντο, ό.π., σ. 48, 49, 83, 86 · Κουνουγέρη-Μανωλεδάκη, στον ΑΚ. Γεωργιάδη-Σταθόπουλου, άρθρ. 1481 αρ. 4, Η δικαστική αναγνώριση, σ. 42, 79, Οικογ.Δ., σ. 89 Βαθρακοκοίλη, ΕΡΝΟΜΑΚ, άρθρ. 1470 αρ. 1) οι εξής: Αφενός η αποτροπή παράτασης επ' αόριστον της εκκρεμότητας ως προς την οικογενειακή κατάσταση των εμπλεκόμενων προσώπων, για τα οποία η αβεβαιότητα μπορεί να έχει δυσμενείς επιπτώσεις ή και περιουσιακές μεταβολές (π.χ. κληρονομικών δικαιωμάτων) και τα οποία, συνεπώς, έχουν συμφέρον για την εκκαθάριση της υπόθεσης (πρβλ. Terre-Fenouillet, Droit Civil - Les personnes, La famille, Les incapacites, 6η έκδ., 1996, αρ. 805, που, παρά την κριτική τους de lege ferenda, εκτιμούν ότι ο Γάλλος νομοθέτης έκρινε "ότι δεν πρέπει να αφήσει τον υποτιθέμενο πατέρα υπό τη [χρονικά] αόριστη απειλή μιας δίκης"). Και αφετέρου ο κίνδυνος δυσχέρανσης της απόδειξης με την πάροδο μακρού χρόνου, ενδεχομένως και αποδυνάμωσης ή εξαφάνισης ορισμένων αποδεικτικών μέσων, πολύ περισσότερο αν στο μεταξύ πεθάνει ο υποτιθέμενoς πατέρας, αφού η δικαστική αναγνώριση μπορεί να στραφεί και κατά των κληρονόμων του (ΑΚ 1480). Στην τελευταία μάλιστα περίπτωση η απόδειξη της πατρότητας βαρύνει το τέκνο, αν αυτό ασκεί την αγωγή μετά την ενηλικίωσή του (ΑΚ 1481 εδ. 2). Η προθεσμία που ο νόμος δίνει στο τέκνο (ένα έτος από την ενηλικίωσή του, δηλαδή 19 έτη από τον τοκετό) θεωρείται από ορισμένους συγγραφείς ιδιαίτερα μεγάλη, χαρακτηριζόμενη ως ενέχουσα εύνοια για το τέκνο και ως ανεπιεικής για τον υποτιθέμενο πατέρα και τους κληρονόμους του (βλ. Δεληγιάννη, ό.π.· Κουνουγέρη-Μανωλεδάκη, στον ΑΚ Γεωργιάδη-Σταθόπουλου, ό.π. και την ίδια, Παιδιά γεννημένα χωρίς γάμο: Κοινωνικοοικονομική εξέλιξη και νομοθετική μεταρρύθμιση, Δίκαιο και Πολιτική 11, 113 επ., 126 · βλ. και Παπαζήση, στον ΑΚ Γεωργιάδη-Σταθόπουλου, άρθρ. 1470 αρ. 15 in fine). Οι χαρακτηρισμοί αυτοί είναι μάλλον υπερβολικοί, διότι ορθώς ο νομοθέτης αποδίδει σημασία στο συμφέρον του τέκνου για αναζήτηση της πραγματικής καταγωγής του. Οπωσδήποτε πάντως υπάρχει μια σημαντική επιμήκυνση της προθεσμίας σε σύγκριση με την προϊσχύουσα ΑΚ 1544, που προέβλεπε προθεσμία 5 ετών από τον τοκετό αντί των 19 ετών της ισχύουσας διάταξης. Η έμφαση είναι δική μου. Στις «Αγωγές Οικογενειακού Δικαίου» ( Θεωρία - Νομολογία - Πράξη) Τόμος Α του Κωνσταντίνου Α. Παπαδόπουλου Επίτιμου Αντιπροέδρου Αρείου Πάγου Δ.Ν. του 2001 στη σελίδα 694 επίσης αναφέρονται τα ακόλουθα ως προς το δικαίωμα του τέκνου για δικαστική αναγνώριση: « Το τέκνο έχει αυτοτελές και ανεξάρτητο δικαίωμα για αναγνώριση της πατρότητας του με όλες τις συνέπειες που έχει αυτή η αυτοτέλεια και που αναφέρονται παραπάνω στο αντίστοιχο δικαίωμα της μητέρας (στοιχ. α). Αν το τέκνο είναι ανήλικο την αγωγή ασκεί η μητέρα του ως νόμιμη αντιπρόσωπος του, ενώ όταν ενηλικιωθεί την αγωγή την ασκεί αυτοπροσώπως..» Ως προς την αυτοτέλεια του δικαιώματος όπως εξηγεί ο Αρεοπαγείτης πιο πάνω: «η μητέρα δηλαδή ασκεί το δικαίωμα της αυτό « εξ ιδίου δικαίου» και όχι ως αντιπρόσωπος του τέκνου». Συνεπεία τούτου είναι ότι η πάροδος της προθεσμίας για την άσκηση της αγωγής. π.χ. από τη μητέρα δεν επηρεάζει όμοιο δικαίωμα άλλου προσώπου οι λόγοι αναστολής που συντρέχουν στο πρόσωπο της μητέρας, μπορεί να μην συντρέχουν και στο πρόσωπο άλλου. Τέλος η αμετάκλητη απόφαση που εκδίδεται σε αγωγή για αναγνώριση της πατρότητας του τέκνου που άσκησε η μητέρα, δεν αποτελεί δεδικασμένο για το τέκνο το οποίο θεωρείται τρίτος αφού δεν έλαβε μέρος στη δίκη. Έτσι αν απορριφθεί η αγωγή της μητέρας, το τέκνο μπορεί να ασκήσει αγωγή για αναγνώριση πατρότητας κατά του πατέρα..» Από τα πιο πάνω καθίσταται σαφές ότι στο Ελληνικό Δίκαιο με πανομοιότυπη της δικής μας διάταξης πρόνοια, το τέκνο δεν κωλύεται κατά τη διάρκεια της ανηλικότητας του να αποταθεί για να αναζητήσει τη βιολογική του καταγωγή μέσω της μητέρας του, ως νομίμου αντιπροσώπου του. Ερχόμενη τώρα στην επίμαχη πρόνοια, παρατηρώ ότι το εν λόγω άρθρο 22

(3), καθορίζει την παραγραφή του αγώγιμου δικαιώματος του τέκνου εξ' ου και ο πλαγιότιτλος (παραγραφή δικαιώματος δικαστικής αναγνώρισης πατρότητας) και όχι την έναρξη του δικαιώματος. Η ενηλικίωση του τέκνου τίθεται ως σημείο αναφοράς για σκοπούς του υπολογισμού της τρίχρονης παραγραφής και όχι ως αφετηρία του δικαιώματος του τέκνου. Είναι καθιερωμένος κανόνας ερμηνείας των νόμων ότι λέξεις και φράσεις ερμηνεύονται σύμφωνα με το απλό γραμματικό και κατά κυριολεξία νόημα τους εκτός εάν αυτό είναι αντίθετο με οποιαδήποτε ρητή πρόθεση ή δηλωμένο σκοπό του νόμου ή θα οδηγούσε σε παράλογο αποτέλεσμα. (βλ Marabou Floating Restaurant Ltd v. Repuplic ( Council of Ministers)

(1973)3 C.L.R. 397. Επίσης στην υπόθεση Γεώργιος Καρκώτη και Άλλη v. Κυπριακής Δημοκρατίας

(1990)3 Α.Α.Δ. 497 το Δικαστήριο είπε στη σελίδα 501: « Όπου το λεκτικό είναι σαφές το Δικαστήριο ερμηνεύει το νόμο με βάση τη φυσική και συνήθη έννοια των λέξεων» Το σχετικό άρθρο δεν μιλά για έναρξη του δικαιώματος του τέκνου με την ενηλικίωση αλλά για παραγραφή του δικαιώματος του εντός της τρίχρονης προθεσμίας. Και είναι η άποψη μου ότι αν ο σκοπός του νομοθέτη ήταν να αρχίζει το δικαίωμα του τέκνου από την ενηλικίωση του θα το προέβλεπε ρητά. Επιπλέον δεν βρίσκει έρεισμα και λογική κατά την άποψη μου, η μετάθεση της αγωγής του τέκνου 13 χρόνια μετά την εκπνοή της προθεσμίας που τίθεται για τη μητέρα (5 χρόνια από τον τοκετό) όπου και αποσβένεται το δικό της δικαίωμα, για να αρχίσει το δικαίωμα του τέκνου στα 18 χρόνια του ως ενήλικα πλέον. Με πιθανό ενδεχόμενο, να πρέπει να προηγηθεί και αγωγή για προσβολή της πατρότητας, όταν πρόκειται για παιδί γεννημένο σε γάμο ή έχει αναγνωριστεί, προτού το παιδί αναζητήσει την πραγματική βιολογική του καταγωγή. Ούτε και η παράταση της εκκρεμότητας και αβεβαιότητας μέχρι την ενηλικίωση του τέκνου, θα εξυπηρετούσε κατά τη γνώμη μου οποιοδήποτε σκοπό. Μια τέτοια ερμηνεία θα αντιστρατευόταν την πρόθεση του νομοθέτη και τη λογική. Το συμφέρον του ιδίου του τέκνου, του κατ' ισχυρισμό πατέρα αλλά και των κληρονόμων του σε περίπτωση που αυτός έχει αποβιώσει είναι η άρση της αβεβαιότητας των συγγενικών σχέσεων, με την κατά το δυνατόν ταχύτερη διάγνωση της υπόθεσης, την αποσαφήνιση της οικογενειακής κατάστασης του τέκνου αλλά και των κληρονομικών δικαιωμάτων που πιθανόν να ενδιαφέρουν και άλλους κληρονόμους και όχι τη μετάθεση της αβεβαιότητας ως προς την καταγωγή κάποιου ατόμου, σε βάθος χρόνου μετά την ενηλικίωση του τέκνου. Πόσων μάλλον εκεί που υπάρχει ενωρίτερα η γνώση των γεγονότων που μπορούν να οδηγήσουν στην ταυτότητα του υποτιθέμενου πατέρα του, όπου και επιβάλλεται κατά την άποψη μου η αγωγή να εγείρεται κατά το δυνατόν νωρίς. Άλλωστε και οι ευπαίδευτοι συνήγοροι των Καθ' ως η Αίτηση 2 μέχρι 6 στη νομική τους επιχειρηματολογία δεν υποστήριξαν το αντίθετο. Όπως αναφέρουν στη γραπτή αγόρευση τους. «Η προθεσμία εξασφαλίζει τα δικαιώματα και υποχρεώσεις του θεωρούμενου πατέρα και αυτών και της οικογένειας και των κληρονόμων του ώστε να μην παραμένουν επ' άπειρον ακαθόριστα και να προστατευτούν.» Προχωρώντας βέβαια να εισηγηθούν ότι το δικαίωμα του τέκνου του άρχεται από την ενηλικίωση. Λέγοντας ότι: « Συνεπώς ο χρονικός περιορισμός που θέτει ο Νόμος δεν είναι ασφυκτικός και αφήνει λογικά περιθώρια για την άσκηση του δικαιώματος του Αιτητή καθώς του παρέχει το δικαίωμα να ζητήσει τη δικαστική αναγνώριση της πατρότητας του εντός

(3)ετών από την ενηλικίωση του.» Και στην προκειμένη περίπτωση ο Αιτητής δεν παραπονείται ότι τέθηκαν ασφυχτικά περιθώρια στην άσκηση του δικαιώματος του. Αντίθετα επιδιώκει τη διάγνωση των οποιωνδήποτε δικαιωμάτων του ενωρίτερα. Δεν κατανοώ ακόμα τη θέση των Καθ' ων η Αίτηση 2 μέχρι 6 στη γραπτή αγόρευση τους ότι « Υπάρχει σκοπιμότητα στο γεγονός ότι ο Νομοθέτης έχει θέσει περιθώρια πέντε

(5)ετών στη μητέρα του τέκνου για να ασκήσει το δικαίωμα της είτε προσωπικά είτε μέσω του ανηλίκου της ως αντιπρόσωπος του και είναι για να αποτραπεί η καταχρηστική άσκηση του δικαιώματος εκ μέρους της μητέρας του και δια την προστασία του τέκνου.» Θα ήταν παράδοξο το εν λόγω άρθρο να ερμηνεύεται κατά τον πιο πάνω τρόπο. Να επιτρέπεται στη μητέρα να εκπροσωπεί το ανήλικο τέκνο μόνο μέχρι τα 5 του έτη, χρόνο κατά τον οποίο αποσβένεται το δικό της δικαίωμα, αλλά να κωλύεται να το εκπροσωπεί από τα 13 μέχρι και τη συμπλήρωση των 18 του χρόνια, όπου και άρχεται πλέον το δικό του ανεξάρτητο δικαίωμα προσφυγής στο Δικαστήριο. Τέλος έχω την άποψη ότι η απόφαση Κλεάνθους

(1998)1 Α.Α.Δ. 1298, του έντιμου Δικαστή του Ανωτάτου Δικαστηρίου Γ. Κωνσταντινίδη, στην οποία με παρέπεμψαν οι ευπαίδευτοι συνήγοροι των Καθ' ων η Αίτηση 2 μέχρι 6 διακρίνεται από την παρούσα. Η υπόθεση αφορούσε αίτηση για έκδοση προνομιακών ενταλμάτων certiorari και/ή prohibition. Λέχθηκε στην πιο πάνω απόφαση ότι: «το δικαίωμα του τέκνου για προσβολή της πατρότητας του είναι προσωπικό και δεν μπορεί να ασκηθεί εκ μέρους του από τους γονείς του. Πολύ λιγότερο από τον ένα από αυτούς. Όπως εξηγεί ο Γιώργος Κουμάντος στο Οικογενειακό Δίκαιο έκδοση 1989 τόμος ΙΙ σελ.47, κατά το σχολιασμό της αντίστοιχης διάταξης του άρθρου 1469 το Ελληνικού Αστικού Κώδικα, νόμιμη εκπροσώπηση του ανηλίκου παιδιού από τους γονείς του δεν μπορεί να υπάρξει γιατί τα συμφέροντα του «θα συγκρούονται πάντως με τα συμφέροντα του ενός από τους γονείς του.» Σε υπόθεση πατρικής αναγνώρισης έχουμε από τη μια, μόνο το ένα γονέα, τη μητέρα ως νόμιμο αντιπρόσωπο του ανήλικου του οποίου τη γονική μέριμνα (έννοια που περιλαμβάνει και την εκπροσώπηση του ανηλίκου σε κάθε δικαιοπραξία) ασκεί αποκλειστικά η ίδια ( άρθρο 5

(2)Νόμου 216/1990)* και από την άλλη τον κατ' ισχυρισμό πατέρα του τέκνου. Σε υπόθεση προσβολής πατρότητας υπάρχουν και οι δύο γονείς οι οποίοι ασκούν τη γονική μέριμνα από κοινού σύμφωνα με το άρθρο 5

(1)του Νόμου*. Εξ αντικειμένου υπάρχει κώλυμα έναρξης διαδικασίας και από τους δύο γονείς που ασκούν τη γονική μέριμνα που στη συνέχεια θα στραφεί εναντίον του ενός γονέα, καθώς υπάρχει σύγκρουση συμφερόντων των δύο γονέων. Είναι συνεπώς η κατάληξη μου ότι το άρθρο 22

(3)του Νόμου δεν αποκλείει το τέκνο να εγείρει αγωγή για αναγνώριση πατρότητας μέσω της μητρός του. Και ότι αυτή είναι και η μόνη λογική ερμηνεία του άρθρου αυτού. Επομένως η αγωγή δεν είναι πρόωρη γι' αυτό το Δικαστήριο θα προχωρήσει στην εκδίκαση της ουσίας της υπόθεσης. Ενόψει της κατάληξης μου και απόρριψης της προδικαστικής ένστασης, τα έξοδα επιδικάζονται υπέρ του Αιτητή και εναντίον των Καθ' ων η Αίτηση 2 μέχρι 6 τα οποία να καταβληθούν στο τέλος της διαδικασίας. (Υπ.) .............. Κ. Χ" Αθανασίου - Σιαμτάνη, Δ. ΠΙΣΤΟΝ ΑΝΤΙΓΡΑΦΟ ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΗΤΗΣ Subject: Family Court/ interim judgement Αναφορά: Επίλυση προδικαστικού σημείου. *« Άρθρο 5 Νόμου 216/1990.

(1)(α) Η μέριμνα για τον ανήλικο τέκνο ( γονική μέριμνα) είναι καθήκον και δικαίωμα των γονέων οι οποίο το ασκούν από κοινού. (β) Η γονική μέριμνα περιλαμβάνει την επιμέλεια του προσώπου, τη διοίκηση της περιουσίας του και την εκπροσώπηση του τέκνου σε κάθε υπόθεση ή δικαιοπραξία που αφορούν το πρόσωπο ή την περιουσία του.

(2)Σε περίπτωση όπου η γονική μέριμνα παύει λόγω θανάτου κήρυξης σε αφάνεια, ή απουσίας του ενός γονέως η γονική μέριμνα ασκείται αποκλειστικά από τον άλλο.

(3)............................» cylaw.org: Από το ΚΙΝOΠ/CyLii για τον Παγκύπριο Δικηγορικό Σύλλογο