YACCOUB FOUAD ISHAK ν. ΕΛΕΝΑΣ ΚΥΡΙΑΚΟΥ, Αρ. Αίτησης: 392/16, 19/10/2016

(2001)1 FCR 425. Η ΜΑΡΤΥΡΙΑ Α. ΟΙ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΤΟΥ ΠΑΤΕΡΑ Γύρω από τρεις άξονες περιστρέφονται οι θέσεις του πατέρα με στόχο τη θεμελίωση του αιτήματος του να μετακινήσει το παιδί στο Λίβανο ως απότοκο της απόφασης του να εγκατασταθεί στη χώρα του. Οι καλύτερες προοπτικές για τον ίδιο είναι ο πρώτος, οι καλύτερες προοπτικές για το παιδί ο δεύτερος και η διατήρηση της σχέσης μητέρας - παιδιού ο τρίτος. Επεδίωξε να τους προωθήσει με τη δική του κατάθεση (ΜΕ2) και τη συμφωνία του με το περιεχόμενο της έκθεσης της Λειτουργού Ευημερίας Ευανθίας Παπακώστα (ΜΕ1, Τεκμήριο 1). (α) Οι καλύτερες προοπτικές για τον πατέρα Η επιθυμία του πατέρα να επιστρέψει στη χώρα του οφείλεται στην οικονομική κρίση που υφίσταται στη χώρα μας και στην εξαιτίας αυτής απώλεια της εργασίας του μερικούς μήνες μετά την έκδοση του υφιστάμενου διατάγματος. [Τεκμήρια 4

(1), 4

(2)και 4

(3)]. Από τότε έχει ως μοναδικό εισόδημα επίδομα του Γραφείου Ευημερίας ύψους €262 αρχικά και αργότερα €240 το μήνα. Τα έξοδα του πάντως είναι πολλαπλάσια του επιδόματος, εφόσο καταβάλλει ως ενοίκιο για τη στέγασή του το ποσό των €450 το μήνα, άλλα για το νηπιαγωγείο, για τη συντήρηση του παιδιού και τη δική του αυτοδιατροφή. Ως ήταν φυσικό οι προοπτικές εργοδότησης στη χώρα του αντιπαραβλήθηκαν με ό,τι παλαιότερα έκανε και που τώρα αδυνατεί να κάνει στην Κύπρο. Όταν πρωτοήρθε στην Κύπρο, το 2002, άρχισε να εργάζεται ως οικοδόμος. Την ίδια εργασία διατήρησε και μετά τον πρώτο του γάμο με κάποια Μαρία Σταύρου καθώς και μετά το γάμο του με την Καθ΄ ης η αίτηση, το 2007. Μεσολάβησε, ωστόσο, μεταξύ των δύο γάμων μια περίοδος όπου τελούσε υπό καθεστώς αιτητή πολιτικού ασύλου (Βλ. Τεκμήριο 1, σελίδα 2). Εάν εγκριθεί το αίτημα του θα μπορεί, κατέθεσε, να εργοδοτηθεί στη χώρα του με μισθό γύρω στις €2.000 το μήνα (Τεκμήριο 9), ενώ οι γονείς του θα του παραχωρήσουν στέγη (Τεκμήριο 10). (β) Οι καλύτερες προοπτικές για το παιδί Η πρώτη και βασική, αυτή της στέγασης έχει ήδη καλυφθεί με τα παραπάνω. Επαρκεί να πω ότι ο πατέρας θεωρεί ως μεγάλη βοήθεια τη στέγη που θα του προσφέρει ο πατέρας του και είναι ευτυχής που επιτέλους το παιδί θα έχει το δικό του κατάλληλο χώρο. Η δεύτερη σχετίζεται με τη φοίτηση του σε σχολείο. Έχει ήδη εξασφαλίσει για το παιδί θέση σε σχολείο στην περιοχή Αλ Κούρα, όπου το παιδί θα συνεχίσει να μαθαίνει την ελληνική γλώσσα (Τεκμήριο 6). Θέση εξασφάλισε για το παιδί και σε δύο άλλα σχολεία όπου θα μαθαίνει τη γαλλική και αγγλική (Τεκμήριο 7) καθώς και την αραβική γλώσσα (Τεκμήριο 8). Ενόσω ο ίδιος θα εργάζεται το παιδί θα επιβλέπουν συγγενικά του πρόσωπα, γονείς και αδέλφια. (γ) Οι καλύτερες προοπτικές για τη σχέση μητέρας - παιδιού Ήταν αρκετά αυστηρός ο πατέρας στο ζήτημα της επικοινωνίας της μητέρας με το παιδί τους. Το ενδιαφέρον της, είπε, δεν είναι να εκδηλώσει την αγάπη της στο παιδί τους, αλλά στον ίδιο. Στην ίδια κατεύθυνση έχει και η συνομιλία της με το παιδί. Το ρωτά, εάν ο πατέρας του παίρνει άλλες γυναίκες στο σπίτι. Υπεστήριξε πως εάν εγκατασταθεί στο Λίβανο η σχέση μητέρας - παιδιού θα διατηρηθεί στο πλαίσιο των εδώ επισκέψεων του κατά τους καλοκαιρινούς μήνες. Β. ΟΙ ΕΝΣΤΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΜΗΤΕΡΑΣ (α) Οι θέσεις της έναντι των προτάσεων του πατέρα Η μητέρα αμφισβητεί καθετί που ο πατέρας ονομάζει ως καλύτερη προοπτική για τον ίδιο, για το παιδί και για τη σχέση της με αυτό. Δε συμμερίζεται την αισιοδοξία του πατέρα για προοπτικές απασχόλησης του ως οικοδόμου με δεδομένη την ανεργία στο Λίβανο και την άγνοια του ως προς τη ζήτηση στην αγορά εργασίας του συγκεκριμένου επαγγέλματος. Χαρακτήρισε ως κακή τη σχέση του πατέρα με τους οικείους του και αμφισβήτησε την προοπτική να προσφέρουν στήριξη στον ίδιο και το παιδί τους. (β) Το ενδιαφέρον της για την ευημερία του παιδιού Είναι διάχυτη στη μαρτυρία η αγωνία της μητέρας για το ενδεχόμενο να εγκατασταθεί μόνιμα το παιδί στο Λίβανο. Επαρκεί να παραθέσω την αντίδρασή της, όταν κλήθηκε από τη συνήγορό της να υπογράψει τη γραπτή δήλωση που της ετοίμασε· « Δεν υπογράφω κανένα χαρτί και ό,τι θέλετε κάνετε. Δε θέλω να υπογράψω. Εγώ τον γιο μου θέλω στην Κύπρο και τίποτ΄ άλλο δε λέω.» Βεβαίως το ενδιαφέρον της είναι μόνο στα λόγια, αφού η ψυχική της υγεία δεν της επιτρέπει οτιδήποτε άλλο. Με τον πρώτο της σύζυγο απέκτησε δύο παιδιά· το Νεόφυτο και τον Ανδρέα. Τον πρώτο τον μεγάλωσε η γιαγιά του από την πατρική γραμμή, τον Ανδρέα η ρωσίδα με την οποία διατηρούσε σχέση ο πατέρας τους. Τον Ιωσήφ τον ανέλαβε ο Αιτητής μερικές μόλις μέρες μετά τη γέννηση του , ενώ τέταρτο παιδί, 14 περίπου μηνών σήμερα, το οποίο απέκτησε από σχέση της με κάποιο ρουμάνο βρίσκεται με τη νοννά του. Η έκθεση της Λειτουργού Ευημερίας Ευανθίας Παπακώστα αποκαλύπτει το πρόβλημα υγείας που αντιμετωπίζει η μητέρα (Τεκμήριο 1): « Σύμφωνα με πρόσφατη ιατρική βεβαίωση η Καθ΄ ης η αίτηση παρακολουθείται από τις Υπηρεσίες Ψυχικής Υγείας για χρόνια υποτροπιάζουσα ψύχωση με πολλαπλές νοσηλείες. Έχει νοσηλευτεί μέχρι σήμερα τέσσερις φορές στο Νοσοκομείο Αθαλάσσας εκ των οποίων οι δύο τελευταίες ήταν τον Οκτώβριο του 2010 και το Νοέμβριο του 2011.» Το οικογενειακό ιστορικό της μητέρας δεν επιτρέπει θετική πρόγνωση πως η υγεία της θα βελτιωθεί. Ο πατέρας της παρουσίασε από την ηλικία των 16 χρόνων προβλήματα ψυχικής υγείας και νοσηλεύτηκε στο νοσοκομείο Αθαλάσσας. Κατά τη Λειτουργό Ευημερίας ιατρική βεβαίωση τον παρουσιάζει να πάσχει από ψύχαση και να είναι μόνιμα ανίκανος για εργασία. Στο νοσοκομείο Αθαλάσσας νοσηλεύτηκε και η μητέρα της. Σήμερα λαμβάνει ενέσιμη θεραπευτική αγωγή. Από τις Υπηρεσίες Ψυχικής Υγείας παρακολουθείται και η μεγαλύτερη αδελφή της μητέρας τα τελευταία είκοσι χρόνια. Σε συμπληρωματική έκθεση (Τεκμήριο 2) η Λειτουργός Ευημερίας διατυπώνει τη θέση πως «.η καθ΄ ης η αίτηση, λόγω των προβλημάτων ψυχικής υγείας και συμπεριφοράς της, δεν έχει καταφέρει να αναπτύξει συναισθηματική σχέση με το παιδί, ενώ η επικοινωνία της μαζί του είναι επιφανειακή και χωρίς βελτίωση». (γ) Οι επιπτώσεις στη μελλοντική σχέση της μητέρας με το παιδί με την έγκριση της αίτησης Οι απαντήσεις της μητέρας κατά την αντεξέταση της αποκαλύπτουν πως δεν έχει την ικανότητα να διακρίνει ό,τι αφορά τη σχέση της με τον πρώην σύζυγο της, πατέρα και ό,τι αφορά το παιδί της. Επέμενε στη θέση να μην επιτραπεί στον πατέρα να μεταφέρει το παιδί στο εξωτερικό, χωρίς να έχει ξεκάθαρη άποψη για τις συνθήκες διαβίωσής του, εάν παραμείνει στην Κύπρο. Ό,τι είναι βέβαιο είναι πως η ίδια δεν μπορεί να έχει την παραμικρή συνδρομή εκτός βεβαίως από διακηρύξεις του τύπου: « . Με κόφτει για τα μωρά μου. Να σε παρακαλέσω να μην πεις ότι δεν με κόφτει για τα μωρά μου». Ρωτήθηκε καταπόσο θα μπορούσε να προσέχει το παιδί, όταν ο πατέρας θα πάει δουλειά και απάντησε θετικά. Διαφάνηκε, ωστόσο, από τις ερωτήσεις που ακολούθησαν πως δεν έχει τέτοια δυνατότητα εφόσο, ως η ίδια είπε έχει πρόβλημα με την πίεση της και λιποθυμά. Γ. ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΚΑΙ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΓΟΝΕΩΝ ΚΑΙ ΠΑΙΔΙΟΥ (α) Ο πατέρας Ο πατέρας γεννήθηκε στις 10.8.1975 στο Λίβανο, χώρα στην οποία διαμένουν οι γονείς του και τα έξι αδέλφια του. Πρωτοήρθε στην Κύπρο το 2002 και άρχισε να εργάζεται ως οικοδόμος. Το 2004 νυμφεύτηκε τη Μαρία Σταύρου. Συμβίωσε μαζί της για ενάμιση χρόνο. Το 2007 γνώρισε την Καθ΄ ης η αίτηση και τη νυμφεύτηκε. Διέκοψε τη σχέση του μαζί της το 2010 με τη γέννηση του Ιωσήφ. Λόγω της οικονομικής κρίσης απώλεσε την εργασία του και αντιμετωπίζει προβλήματα διαβίωσης τόσο του ιδίου όσο και του Ιωσήφ. (β) Η μητέρα Η μητέρα διαμένει με τη μητέρα της και την αδελφή της σε προσφυγική κατοικία δύο υπνοδωματίων στα Πολεμίδια. Οι δύο αδελφές μοιράζονται το ίδιο υπνοδωμάτιο. Η διαβίωση τους στηρίζεται απόλυτα στην κρατική βοήθεια. Απέδωσε στον πατέρα ιδιοτελή κίνητρα στην απόφαση του να τη νυμφευτεί, όταν πιέστηκε για το θέμα της υγείας της: «Θέλω να πω κάτι. Ο Ιάκωβος με πήρε για τα χαρτιά. Τελείωσα. Δε θέλω τίποτε άλλο να πω.» Δεν ξεπέρασε το γεγονός ότι ο πατέρας διέκοψε τη συμβίωση τους. Πιέστηκε σε σχέση με την ως τώρα εμμονή της να ξανασμίξουν και απάντησε: «Με το ζόρι. Αν με ήθελε δε θα μου έφερνε πλαστικά πράγματα.» Στην ίδια θέση προσέφυγε και στην κύρια εξέταση της προκειμένου να δώσει εξήγηση στη διακοπή της σχέσης τους. (γ) Ο Ιωσήφ Η Λειτουργός Ευημερίας Ευανθία Παπακώστα τόσο στην αρχική της έκθεση (Τεκμήριο 1) όσο και στη συμπληρωματική (Τεκμήριο 2) αποτυπώνει αντικειμενικά ό,τι απεκόμισε για τον Ιωσήφ από τις επαφές που είχε μαζί του, με τους γονείς του και το σχολικό του περιβάλλον: «Το παιδί είναι πολύ κοινωνικό, έξυπνο και με ευπροσάρμοστη συμπεριφορά, . . Δεν έχει δημιουργήσει συναισθηματική σχέση με την καθ΄ ης η αίτηση την οποία δεν αποδέχεται λόγω της δικής της συμπεριφοράς . . Αντίθετα το παιδί διαπιστώθηκε να έχει αναπτύξει συναισθηματικό δεσμό με τον αιτητή, με τον οποίο έχει πολύ καλή επικοινωνία. Ο αιτητής φάνηκε ν΄ αποτελεί το πρότυπο του και το ίδιο συχνά ερχόταν σε αντιπαράθεση με την καθ΄ ης η αίτηση, όταν αυτή έλεγε κάτι προσβλητικό για τον πατέρα του». ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΜΑΡΤΥΡΙΑΣ - ΕΥΡΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ Η ρήση του Sir Thomas Bingham MR στην υπόθεση Re D and another (minors)

(1993)2 All E.R. 693 στη σελ. 695 επιβεβαιώνεται στην υπό εξέταση αίτηση από τη μητέρα και ανατρέπεται από τον πατέρα. Την παραθέτω για να γίνει αντιληπτό τι ακριβώς εννοώ: «It is notorious that when marriages break down the victims include not only the spouses themselves but also, and particularly, their children, who are swept into the vortex of the parents' embittered emotions at the cost of much unhappiness and, not infrequently, lasting psychological damage. It is also notorious that, when marriages break down and problems arise affecting the children, resolution of these problems through the ordinary processes of adversarial litigation often leads to exaggerated accusations and counter-accusations with, in consequence, an exacerbation of feelings and a heightening of tension." Προκαλεί έκπληξη η απάντηση του πατέρα στην υποβολή της συνηγόρου της μητέρας πως ο λόγος που εκείνος τη νυμφεύτηκε ήταν για να παραμείνει στην Κύπρο. Μεταφέρω ένα μικρό μέρος της μακροσκελούς απάντησης του: «. Ήταν ένα θετικό πράγμα να έχω την άδεια παραμονής . , αλλά δεν ήταν ο μόνος στόχος. Ο στόχος μου ήταν, . , να κάμω οικογένεια, . , να γυρίζω στο σπίτι μου, να έχω μια γυναίκα που με περιμένει, μωρά που με περιμένουν. Να έχω μια όμορφη οικογένεια .. Δεν είμαι άγιος, ούτε κάνω τον άγιο. Όλοι μας κάνουμε λάθη. Σίγουρα εγώ έκαμα λάθη πολλά. Αν θέλετε δεν ήξερα ότι η Έλενα έκρυβε πολλά πράγματα. Έκρυβε ότι πήγε ψυχολογικό νοσοκομείο στην Αθαλάσσα δύο φορές πριν την παντρευτώ και δεν ήξερα το λόγο που ο πρώην της επήρε τα μωρά .» Παρουσίασε την υπόθεσή του με ηρεμία και αυτοέλεγχο. Δεν κατηγόρησε τη μητέρα. Περιέγραψε την κατάσταση της υγείας της με τη στάση της έναντί του με τον ίδιο τρόπο που τα παρουσίασε και η Λειτουργός Ευημερίας. Είναι οδυνηρή η πραγματικότητα για τη μητέρα. Η στέρηση της μητρικής αγάπης για τον Ιωσήφ προήλθε εξαιτίας της υγείας της μητέρας και δεν κινδυνεύει ούτε μπορεί να είναι αποτέλεσμα της μετακίνησης του από την Κύπρο. Η ίδια δεν μπορεί έτσι κι αλλιώς να προσφέρει οτιδήποτε στον Ιωσήφ. Οι θέσεις της παραμένουν, αναίτια βεβαίως, μετέωρες. Είχα συνέντευξη με τον Ιωσήφ. Σ΄ αυτή επιβεβαιώθηκε η συναισθηματική του σύνδεση με τον πατέρα, αλλά και η ανωριμότητά του να διατυπώσει άποψη για το θέμα της μετακίνησης του. Στη βάση των εισηγήσεων του Thorpe LJ η αίτηση του πατέρα πρέπει να επιτύχει ως γνήσια και ρεαλιστική. Επεδίωξε το ελάχιστο υπό τις περιστάσεις. Τοποθέτησε τις ράγες του για την ενδεδειγμένη διαδρομή. Οι προτάσεις του είναι, στη βάση της έρευνάς του, εφαρμόσιμες και εξυπηρετούν το συμφέρον του Ιωσήφ. Αναγνωρίζω και σέβομαι το δικαίωμα του πατέρα για ιδιωτική και οικογενειακή ζωή, ως αυτό διασφαλίζεται από το άρθρο 8 της Ευρωπαϊκής Σύμβασης Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων. Δέχομαι ότι σ΄ αυτό εντάσσεται και το δικαίωμα του να επιλέξει πού θα ζήσει. Ταυτόχρονα όμως αναγνωρίζω και σέβομαι το ίδιο δικαίωμα και στη μητέρα. Ο περιορισμός της επικοινωνίας της με το παιδί θα παραβίαζε το δικό της δικαίωμα για οικογενειακή ζωή. Η μέχρι σήμερα νομολογία καθιέρωσε ένα σταθερό κανόνα· παρέχεται άδεια για μετακίνηση σε λογική και καλόπιστη αίτηση, εκτός εάν η μετακίνηση αντιστρατεύεται την ευημερία του παιδιού. Εδώ αντιμετωπίζω λογική και καλόπιστη αίτηση. Μόνο η έγκριση της θα εξυπηρετούσε το συμφέρον του παιδιού. Οι κυπριακές αποφάσεις Ιακωβίδου ν Ιακωβίδη

(1996)1 ΑΑΔ 1057 και Ιακωβίδης ν Ιακωβίδου

(2000)1 ΑΑΔ 1108 αφορούν το ίδιο ζεύγος. Οι αρχές που η δεύτερη καθιέρωσε είναι ευθυγραμμισμένες με την αγγλική νομολογία. Αν στηρίχτηκα στην αγγλική Payne v Payne είναι γιατί αναλύει ζητήματα ευρύτερα και επειδή σ΄ αυτή στήριξε την υπόθεση του ο πατέρας. Κατανοώντας τους φόβους της μητέρας για πλήρη αποξένωση της από το παιδί και, ενόψει του ότι ενδέχεται ο πατέρας να μην τηρήσει τη δικογραφημένη θέση του για επιστροφή του στην Κύπρο με το παιδί τους μήνες Ιούλιο και Αύγουστο είμαι υποχρεωμένος να θέσω ως όρο για τη σύνταξη του διατάγματος την εξασφάλιση ταυτόσημου διατάγματος από αρμόδιο δικαστήριο του Λιβάνου. Συνακόλουθα εκδίδονται τα παρακάτω διατάγματα:

1. Εκδίδεται διάταγμα με το οποίο ακυρώνεται το διάταγμα του Οικογενειακού Δικαστηρίου Λεμεσού στην αίτηση γονικής μέριμνας 293/2010, ημερομηνίας 14.2.
3. Εκδίδεται διάταγμα με το οποίο η άσκηση της γονικής μέριμνας του ανήλικου τέκνου των διαδίκων Ιωσήφ ανατίθεται αποκλειστικά στον Αιτητή.
4. Εκδίδεται διάταγμα με το οποίο επιτρέπεται στον Αιτητή όπως μεταφέρει το ανήλικο τέκνο του Ιωσήφ στο Λίβανο, χώρα της καταγωγής του για μόνιμη εγκατάσταση.
5. (α) Εκδίδεται διάταγμα με το οποίο διατάσσεται ο Αιτητής όπως από 1η Ιουλίου μέχρι και 30η Σεπτεμβρίου κάθε χρόνο μεταφέρνει τον ανήλικο Ιωσήφ από το Λίβανο στη Λεμεσό για σκοπούς επικοινωνίας της Καθ΄ ης η αίτηση με αυτόν. (β) Τα έξοδα επίσκεψης, διαμονής και σίτισης του ανήλικου Ιωσήφ κατά την επίσκεψη του στην Κύπρο θα καλύπτονται από τον Αιτητή. (γ) Η επικοινωνία της Καθ΄ ης η αίτηση με τον ανήλικο Ιωσήφ θα εποπτεύεται από Λειτουργό Ευημερίας και θα συντελείται σε χώρο που θα καθορίζει ο/η Λειτουργός. (δ) Η επικοινωνία της Καθ΄ ης η αίτηση θα είναι διάρκειας δύο ωρών την ημέρα ως αυτό θα ρυθμίζεται από τον/την Λειτουργό Ευημερίας. (ε) Ο πατέρας διατάσσεται όπως ανταποκρίνεται θετικά στις ρυθμίσεις του/της Λειτουργού Ευημερίας, ώστε η επικοινωνία της Καθ΄ ης η αίτηση να υλοποιείται καθημερινά.
6. Προϋπόθεση για τη σύνταξη του παρόντος διατάγματος είναι η εξασφάλιση από τον Αιτητή ταυτόσημου διατάγματος από αρμόδιο δικαστήριο του Λιβάνου (mirror order). Ενόψει των ιδιαίτερων περιστάσεων της Καθ΄ ης η αίτηση δεν θα εκδώσω οποιοδήποτε διάταγμα ως προς τα έξοδα. (Υπ.) ........... Σ. Καρατσής, Π. Πιστόν αντίγραφο Πρωτοκολλητής ./Κ.Κ. Αναφορά: Οικογενειακό/Γον. Μέριμνα/Μετακίνηση ανηλίκου εκτός Κύπρου /Τελική Subject : Family Court/ Goniki Merimna/Metakinisi anilikou ektos Cyprus /Final cylaw.org: Από το ΚΙΝOΠ/CyLii για τον Παγκύπριο Δικηγορικό Σύλλογο