Ε.Κ ν. Ι.Σ., Αρ. Αίτησης: 27/14, 18/3/2019

(1999)2 Α.Α.Δ 490). Αποτελεί κοινό τόπο ότι η γονική μέριμνα των ανηλίκων θα ασκείται από κοινού, αλλά ως μόνιμη διαμονή, τις μέρες που δεν θα είναι με τον Αιτητή, θα έχουν τον τόπο διαμονής της Καθ'ης η αίτηση. Εκεί που εστιάζεται η διαφωνία των μερών είναι ως προς το εύρος αλλά και τον επακριβή προσδιορισμό της επικοινωνίας του Αιτητή, περιλαμβανομένου και του δικαιώματος διανυκτέρευσης των ανηλίκων στην οικία του, αλλά και του καθορισμού του χρόνου που θα είναι τα ανήλικα μαζί του κατά τις διακοπές των Χριστουγέννων, του Πάσχα και του Καλοκαιριού. Στην βάση του περιορισμού των επιδίκων θεμάτων θα προχωρήσω παραθέτοντας το μέρος της μαρτυρίας εκάστου διάδικου που σχετίζεται και ή που καθίσταται σημαντικό για την επίλυση των περιορισμένων επιδίκων διαδίκων. Στις 31/10/2014 μετά από ακρόαση της μονομερούς αίτησης του Αιτητή εκδόθηκε από αδελφό δικαστή, προσωρινό διάταγμα επικοινωνίας του με τα ανήλικα τέκνα του. Με βάση το προσωρινό διάταγμα έχει επικοινωνία με τα ανήλικα τέσσερις νύχτες κάθε δυο βδομάδες (την πρώτη βδομάδα την Παρασκευή και τη δεύτερη βδομάδα την Τετάρτη την Παρασκευή και το Σάββατο). Επίσης την πρώτη βδομάδα έχει επικοινωνία με τα ανήλικα κάθε Τρίτη από η ώρα 18:00 μέχρι η ώρα 20:

1. Κατά την ακρόαση της αίτησης, πρώτη έδωσε μαρτυρία η κα Χρύσω Κακουλλή, Λειτουργός Ευημερίας, η οποία και αντεξετάστηκε από τους συνηγόρους των δύο πλευρών επί της Εκθέσεώς της ημερ. 17/5/2017, που κατατέθηκε στη διαδικασία ως Τεκμήριο Α. Αμφότερες οι πλευρές κατά την ακροαματική διαδικασία, κατέθεσαν γραπτή δήλωση ως μέρος της κυρίως εξέτασης τους. Στη συνέχεια έδωσαν και προφορική μαρτυρία και αντεξετάστηκαν. Δεν κατέθεσαν άλλοι μάρτυρες. Κατατέθηκαν 37 τεκμήρια. Μετά το πέρας της ακροαματικής διαδικασίας, το Δικαστήριο για να μπορέσει να διαμορφώσει κρίση αναφορικά με τις επιθυμίες των παιδιών, είχε προσωπική συνέντευξη με ένα έκαστο από αυτά. Το Δικαστήριο, μελέτησε επισταμένως όλη την ενώπιον του μαρτυρία, συμπεριλαμβανομένων των τεκμηρίων, καθώς και τις θέσεις των παιδιών, κατά την προσωπική συνέντευξη που είχαν με το Δικαστήριο. Σχολιάζει, όμως, μόνο ότι είναι σχετικό και ουσιώδες με τα επίδικα θέματα και επισημαίνει τα ακόλουθα, τα οποία αφορούν τόσο τη νομική όσο και την πραγματική πτυχή της υπόθεσης, προβαίνοντας, εκεί όπου απαιτείται σε σχετικά ευρήματα, τα οποία διαμόρφωσαν τη δικανική του κρίση. Μαρτυρία, ως εκ τούτου, η οποία είναι άσχετη δεν την λαμβάνω υπόψη. Αποτελούν παραδεκτά γεγονότα ότι οι διάδικοι υπήρξαν σύζυγοι. Από το γάμο τους, απέκτησαν δυο παιδιά, το Ν. o οποίος γεννήθηκε στις 14 Νοεμβρίου του 2003 και το Ξ. ο οποίος γεννήθηκε στις 4 Ιανουαρίου του
2. Η οριστική διάσταση των διαδίκων επήλθε στις 22 Μαρτίου
3. Τα ανήλικα τέκνα μετά τη διάσταση των διαδίκων συνεχίζουν να διαμένουν με την Καθ'ης η αίτηση, ο δε Αιτητής διαμένει σε ενοικιαζόμενο διαμέρισμα το οποίο απέχει από την οικία της Καθ'ης η αίτηση, 80 μέτρα. Θα παραθέσω στη συνέχεια, σύνοψη της δοθείσας μαρτυρίας, αφού σκοπός δεν είναι η αναπαραγωγή του συνόλου της μαρτυρίας που δόθηκε στο Δικαστήριο. Εκτενέστερη ανάλυση θα γίνει όπου είναι δυνατόν, στο στάδιο αξιολόγησης της μαρτυρίας. Η αρμόδια Κοινωνική λειτουργός, κα Κακουλλή στα πλαίσια ετοιμασίας της έκθεσης της, είχε σειρά συναντήσεων με τα ανήλικα σε κατ' ιδίαν συναντήσεις, αλλά και με τους διαδίκους. Στην έκθεση της τόνισε τις στενές σχέσεις που έχουν τα ανήλικα και με τους δύο γονείς. Συγκεκριμένα ανέφερε ότι από τη συνεργασία που είχε με τη μητέρα και τα παιδιά διαπίστωσε ότι τα τελευταία τυγχάνουν κοντά της ικανοποιητικής φυσικής φροντίδας. Μεταξύ δε μητέρας και παιδιών φαίνεται να υπάρχει στενός συναισθηματικός δεσμός. Στα πλαίσια κατ'οικον επίσκεψης φάνηκε ότι τα δυο παιδιά νιώθουν άνετα με τη μητέρα τους και είναι ικανοποιημένα από τη διαβίωση μαζί της. Όπως ανέφερε διαφάνηκε από τις επαφές που είχε, ότι η μητέρα περιβάλλει τα παιδιά με αγάπη και τρυφερότητα, φροντίζει με ιδιαίτερη σχολαστικότητα όλα τα θέματα τους και μεριμνά για τη ψυχαγωγία και την απογευματινή τους απασχόληση με το ποδόσφαιρο αλλά και με τη μουσική. Την ίδια καλή σχέση και στενούς συναισθηματικούς δεσμούς έχουν οι ανήλικοι και με τον Αιτητή. Στα πλαίσια κατ'οικον επίσκεψης της στο σπίτι του πατέρα διαπίστωσε ότι οι ανήλικοι ήταν ευχαριστημένοι από την παραμονή τους και την επαφή που είχαν μαζί του, απολάμβαναν δε το χρόνο που περνούν μαζί. Στην έκθεση της επίσης επισημαίνει ότι στις ιδιαίτερες συναντήσεις που είχε με τους ανήλικους, οι τελευταίοι εκφράστηκαν με θετικά συναισθήματα, τόσο για τη μητέρα όσο και τον πατέρα τους και ανέφεραν ότι περνούν ποιοτικό χρόνο και με τους δυο γονείς. Σε σχέση με το υφιστάμενο πρόγραμμα επικοινωνίας που διατηρούν με τον πατέρα τους, οι ανήλικοι εκφράστηκαν θετικά, ωστόσο ανέφερε ότι στη τελευταία συνάντηση που είχε μαζί τους, της επισημαίναν κάποιες πρακτικές δυσκολίες που προκύπτουν κατά την ενδιάμεση διανυκτέρευση. Διευκρίνισε όμως στην έκθεση της, ότι όταν το θέμα αυτό συζητήθηκε περαιτέρω μαζί τους, διεφάνη ότι δεν τους δυσκολεύει ουσιαστικά. Η επιθυμία όμως που εκφράστηκε έντονα από τα ανήλικα, ήταν να περνούν συνεχόμενο σαββατοκύριακο (από την Παρασκευή) και με τη μητέρα , όπως έχουν με τον πατέρα τους. Στην καταληκτική της τοποθέτηση συστήνει όπως η φύλαξη και φροντίδα των ανηλίκων ανατεθεί στην Καθ'ης η αίτηση και η γονική μέριμνα να ασκείται από κοινού. Συστήνει επίσης την τελική ρύθμιση ενός διευρυμένου προγράμματος επικοινωνίας με τον πατέρα, το οποίο να διασφαλίζει τη συνέχιση της συμμετοχής του τελευταίου στη ζωή των παιδιών και τη διατήρηση του στενού γονικού δεσμού μεταξύ τους. Αντεξεταζόμενη η κα Κακουλλή από το συνήγορο του Αιτητή επανέλαβε επί της ουσίας όσα κατέγραψε στην έκθεση της. Ερωτήθηκε επίσης για το θέμα της ενδιάμεσης διανυκτέρευσης, όπου διευκρίνισε ότι η συγκεκριμένη αναφορά έγινε μόνο στην τελευταία συνάντηση που είχε με τα ανήλικα και δεν είναι κάτι που τους δυσκολεύει ουσιαστικά. Στο θέμα όμως του Παρασκευοσαββατοκύριακου, η επιθυμία των παιδιών ήταν έντονη και σταθερή σε κάθε συνάντηση που είχε μαζί τους. Κατά την αντεξέταση της από το Δικηγόρο της Καθ'ης η αίτηση, επισήμανε ότι τα προβλήματα που επιφέρει η ενδιάμεση διανυκτέρευση αποτέλεσαν αντικείμενο αναφοράς από τη μητέρα. Ο Αιτητής στη γραπτή δήλωση του και στην προφορική κυρίως μαρτυρία του, τόνισε τους ισχυρούς συναισθηματικούς δεσμούς που διατηρεί με τα ανήλικα τέκνα του προσκομίζοντας ως Τεκμήρια δέσμη φωτογραφιών από διάφορες δραστηριότητες του μαζί τους και τις στιγμές που απολαμβάνουν καθόσον χρόνο είναι μαζί. Επισήμανε ότι μετά τη διάσταση του με την Καθ'ης η αίτηση, προσπάθησε επανειλημμένως προκειμένου να ρυθμιστεί ένα λογικό πρόγραμμα επικοινωνίας με τα ανήλικα, προσπάθειες οι οποίες απέτυχαν λόγω της στάσης της Καθ'ης η αίτηση, εξού και καταχώρισε την υπό εξέταση αίτηση. Στα πλαίσια της κυρίως διαδικασίας καταχώρισε και ενδιάμεση αίτηση, όπου όπως αναφέρθηκε ανωτέρω, εκδόθηκε μετά από ακρόαση προσωρινό διάταγμα επικοινωνίας του, με τα ανήλικα τέκνα του. Λόγω της προσωρινής φύσης του διατάγματος το τότε Δικαστήριο δεν έκανε οποιαδήποτε ρύθμιση για τις διακοπές των Χριστουγέννων του Πάσχα και του Καλοκαιριού. Ειδικότερα για τις περιόδους των γιορτών ή των διακοπών αναφέρει ότι η Καθ'ης η αίτηση ρυθμίζει το πρόγραμμα με βάση τις δικές της επιθυμίες, τονίζοντας ότι μέχρι σήμερα δεν επέτρεψε ποτέ τα παιδιά να βρίσκονται μαζί του την ημέρα του Πάσχα και ανήμερα των Χριστουγέννων μόνο μια φορά. Σε σχέση με την επιθυμία των ανηλίκων να έχουν και με τη μητέρα συνεχόμενο Παρασκευοσαββατοκύριακο, ο Αιτητής ανέφερε ότι είναι δεκτικός και πρόθυμος να σεβαστεί την επιθυμία των ανηλίκων. Η ενδιάμεση όμως διανυκτέρευση που έχει με τα παιδιά του, είναι πολύ σημαντική καθότι του δίνει την ευκαιρία να ασχοληθεί με το σχολείο τους, να τους διαβάσει να τους ετοιμάσει και την επόμενη μέρα να τους πάει στο σχολείο ώστε να είναι μέρος της σχολικής τους ζωής. Επισημαίνει ότι η διανυκτέρευση στο σπίτι του, ενισχύει το δεσμό των παιδιών μαζί του. Το γεγονός ότι τα παιδιά γνωρίζουν ότι το σπίτι του είναι και σπίτι τους, σε αυτό έχουν το δωμάτιο τους και τα πράγματα τους όπως έχουν και στο σπίτι της μητέρας τους, ότι είναι μέρος της φυσιολογικής τους ζωής και όχι απλά ένας χώρος που επισκέπτονται τα απογεύματα ή τα Σαββατοκύριακα. Κατά την αντεξέταση του Αιτητή από το συνήγορο της Καθ'ης η αίτηση του τέθηκαν ερωτήματα που βασικό θεματικό άξονα είχαν τη θρησκεία του και το ζήτημα της ενδιάμεσης διανυκτέρευσης σε συνάρτηση με το συμφέρον των ανηλίκων. Ανέφερε ότι είναι χριστιανός ορθόδοξος, βαπτίστηκε χριστιανός ορθόδοξος και τα παιδιά του το ίδιο. Επισήμανε ότι αν στις 15 φορές το χρόνο που θα πάει στην εκκλησία, οι 6-7 είναι σε Πεντηκοστιανή εκκλησία δεν σημαίνει ότι είναι Πεντηκοστιανός. Όπως ανέφερε μεγάλωσε με τους γονείς του και πήγαινε μαζί τους στην Πεντηκοστιανή εκκλησία η οποία είναι χριστιανική εκκλησία, πιστεύει στο ευαγγέλιο, στην Παναγία, στους Αποστόλους, σε ένα Θεό τριαδικό. Το περιορισμένο των επίδικων θεμάτων διαφαίνεται από την αντεξέταση του Αιτητή από το συνήγορο της Καθ'ης η αίτηση, και εξηγώ παραθέτοντας το σχετικό απόσπασμα από την αντεξέταση: Ε. ''Δεν έχετε αντιληφθεί ότι ο λόγος που είμαστε εδώ σήμερα δεν είναι ούτε το Πάσχα ούτε το καλοκαίρι ούτε τα Χριστούγεννα, είναι η ενδιάμεση διανυκτέρευση της Τετάρτης. Α. Διαφωνώ, το έχω πει επανειλημμένως ότι πρέπει να γίνει διευθέτηση και για τα υπόλοιπα. Ε. Ουδέποτε σας υποβάλλω ότι αρνήθηκε η κα Στυλιανού διευθέτηση για όλα τα υπόλοιπα.'' Αντεξεταζόμενος τόνισε ότι σέβεται τις επιθυμίες των παιδιών του κάτι που απέδειξε εμπράκτως όταν του λένε πχ ότι θέλουν να διαβάσουν με την μητέρα τους το επιτρέπει, χωρίς να αντιδρά. Όσον αφορά τις πρακτικές δυσκολίες που επισήμανε ο δικηγόρος της Καθ'ης η αίτηση για το θέμα της ενδιάμεσης διανυκτέρευσης ανέφερε ότι δεν υπάρχει κάποιο ουσιαστικό πρόβλημα και τα παιδιά δεν έχουν θέμα αλλά είναι θέμα της Καθ'ης η αίτηση, θέμα που πάντοτε την απασχολούσε. Παραθέτω ένα χαρακτηριστικό απόσπασμα από την αντεξέταση του: ''Ε. κύριε Ρ. στην παρ. 25 της δήλωσης σας, λέτε στη 2η γραμμή «θέλουν να διανυκτερεύουν όσο πιο τακτικά γίνεται και δεν έχουν πρόβλημα με τον τρόπο που ασκείται η επικοινωνία τους μαζί μου». Δηλαδή είναι η θέση σας ότι ουδέποτε σας έχουν εκφράσει κάποια παράπονα για το θέμα της διανυκτέρευσης της Παρασκευής όταν είναι το Σαββατοκύριακο της κας Ι.; Α.Η μόνη φορά που ήρθε στην αντίληψη μου ήταν όταν ήρθε η λειτουργός στο σπίτι μας και είδε τα παιδιά και η λειτουργός το συνάφερε, μιλώντας και με τα παιδιά. Εκεί το άκουσα πρώτη φορά. Μιλώντας και με τα παιδιά, τα παιδιά μου είπαν ήταν καλό να έχουμε την Παρασκευή με τη μητέρα και τους είπα θα το κοιτάξουμε και ο λόγος που το συζητήσαμε. Ε.Για τις Τετάρτες; Α.Για τις Τετάρτες ουδέποτε ήταν μεμονωμένη περίπτωση και το συνάφερε η Ι., «θα μείνω να διαβάσω με τη μάμα». Εγώ ουδέποτε αν και όταν συνέβη κάτι τέτοιο, αλλά δεν μου είχαν πει ποτέ τα παιδιά ότι τις Τετάρτες δεν θέλουν να διανυκτερεύουν, ουδέποτε μου έδωσαν την εντύπωση ότι η διανυκτέρευση έχει πρόβλημα. Ε.Γνωρίζετε αν είπαν στην κα Κακουλλή για τις Τετάρτες τα παιδιά; Α.Η κα Κακουλλή το συζήτησα μαζί της, διότι είχε ένα μικρό session μόνη της μαζί μου. Εγώ εξ όσων γνωρίζω είναι ότι είναι και ήταν η επιθυμία της Ι. Τα παιδιά το συνάφεραν, η λειτουργός το έβαλε στην έκθεση της και είμαι ο πρώτος, αφού και η λειτουργός εντόπισε αυτό, είμαι ο πρώτος που εισηγήθηκα να κάμουμε τις αλλαγές. Ε.Είναι για τις Τετάρτες που το αναφέρω. Α.Όχι για την Παρασκευή. Για τις Τετάρτες δεν έχω αντιληφθεί ούτε μου έχουν πει τα παιδιά ότι έχουν οποιοδήποτε πρόβλημα. Ε.Ούτε η κα Κακουλλή σας το είπε; Α.Η κα Κακουλλή, έχω αντιληφθεί ότι το έχει συζητήσει αυτό το θέμα, δηλαδή δεν το θεωρεί πρόβλημα, όπως και δεν το θεωρώ και εγώ, και το γραφεί και μέσα στην έκθεση της. Ε.Είναι αλήθεια να πούμε ότι υπήρξαν όσον αφορά την ενδιάμεση διανυκτέρευση της Τετάρτης, είναι ορθό να πούμε ότι υπήρξαν διάφορα προβλήματα κατά την εφαρμογή της, συμφωνείς ή διαφωνείς; Α.Διαφωνώ και να αναφέρω ένα παράδειγμα. Την περασμένη εβδομάδα, το πρόβλημα που δημιουργήθηκε την Τετάρτη, το δημιούργησε η Ι. Την περασμένη Τετάρτη πήρα τα παιδιά τον Ξ. και τον Ν. να πάνε από τη μάμα τους να πάρουν τα ρούχα, όπως κάνουμε πάντα, και ώσπου να πάρουμε τα ρούχα θα πάω να πάρω φαγητό των μωρών. «Δεν αισθάνομαι καλά παπά, είναι η γιαγιά εδώ και θα φάω σούπα» και του είπα «εντάξει γιε μου όταν ετοιμαστείς θα έρθω να σε πιάσω». Εν τω μεταξύ θα πήρα 4-5 sms από την Ι. «Το μωρό είναι άρρωστο, πρέπει να μείνει κοντά μου». «θα του διαβάσω και θα τον κάμω μπάνιο και κάνουμε διάφορα κτλ». Παρεμπιπτόντως, ήρθε ο Ν. κοντά μου εύκολα δεν τον πήρα με το ζόρι. «Ξ. μου θα έρθεις;» «Εντάξει παπά». Τον πήρα. Αντιλήφθηκα ότι ήταν λίγο άρρωστος, τον πήρα στον γιατρό. Ο γιατρός μας έδωσε κάποιο σιρόπι. «Του λέω τι εργασία έχεις να κάμεις Ν.;». «Έχω να κάμω μια εργασία για το Μοναστήρι του Αγίου Νικόλα στην Ορούντα «. Μπήκαμε στο ίντερνετ, κάναμε την εργασία και έμαθα και εγώ λίγο παραπάνω. Είδαμε και το ΑΠΟΕΛ, έπαιζε το ΑΠΟΕΛ, κοιμηθήκαμε και πήγαμε την επομένη στο σχολείο μια χαρά. Και σας λέω ένα παράδειγμα πρόσφατο. Δεν μου αρέσουν αυτά τα πράγματα, να δημιουργούνται θέματα και προβλήματα για να δείξουμε ότι τις Τετάρτες δεν μπορούν να έρχονται. Πήγαμε μια χαρά στο σχολείο, κατέθεσε την εργασία του ο Ν. και ήμασταν μια χαρά. Ε.Αν σας πω ότι δεν είναι η Ι. που τα δημιούργησε αυτά, αλλά μετέφερε τις επιθυμίες των παιδιών; Α.Διαφωνώ και έφερα ένα τρανό παράδειγμα και μιλά από μόνο του. Ε.Και αν σας πω ότι τα παιδιά έρχονται πολλές φορές επειδή υπάρχει το προσωρινό διάταγμα για να μην τεθεί θέμα παρακοής της μητέρας τους, θα συμφωνήσετε ή θα διαφωνήσετε; Α.Διαφωνώ και το είπε η ίδια μόνη της ότι στην έκθεση ότι τον περασμένο Νοέμβριο, όλο τον Νοέμβριο δύο διανυκτερεύσεις ο Ν. πήγε κοντά της και διάβασε. Μα έχω αποδείξει τρανά και την ευελιξία μου στο διάταγμα και όταν το μωρό αισθάνεται και μου πει κάτι, «πήγαινε με τη μητέρα σου να διαβάσεις» Την περασμένη εβδομάδα αντιλήφθηκα ότι υπήρχε κάτι άλλο πίσω, ίσως ότι υπήρχε η διαδικασία για να δείξουμε ξανά το αντίθετο και διαφωνώ για τους λόγους που έχω πει.'' Η Καθ'ης η αίτηση στη μακροσκελή γραπτή της δήλωση τόνισε τα προβλήματα και τις πρακτικές δυσκολίες που κατά την άποψη της προκαλούνται στα ανήλικα λόγω των δυσμενών όπως τις χαρακτηρίζει δυσκολίων που προκύπτουν από την εφαρμογή του προσωρινού διατάγματος. Συνέπειες οι οποίες έχουν αντίκτυπο τόσο στη ζωή όσο και στην ακαδημαϊκή επίδοση των ανηλίκων. Η Καθ'ης η αίτηση χαρακτηρίζει το προσωρινό διάταγμα ετεροβαρές και άδικο προς την ίδια, επισημαίνει δε ότι δεν αποσκοπεί στο καλώς νοούμενο συμφέρον των ανηλίκων. Αναφέρει ότι μετά την έκδοση του διατάγματος και γνωρίζοντας την άγνοια του Αιτητή στην καθημερινή ανάμιξη της σχολικής ζωής, των δραστηριοτήτων και της φροντίδα των παιδιών, προσπάθησε να βοηθήσει την όλη κατάσταση προκειμένου να μην έχει αρνητικό αντίκτυπο στη ρουτίνα και επίδοση των παιδιών. Τονίζει τα πρακτικά προβλήματα που προκύπτουν κατά την ενδιάμεση διανυκτέρευση. Ειδικότερα ισχυρίζεται ότι ο ανήλικος Ν. πριν την έναρξη της φοίτησης του στο GCS το Σεπτέμβριο του 2015, πρότεινε στον Αιτητή όπως της ανέφερε εκ των υστέρων, να μη διανυκτερεύει μαζί του τις Τετάρτες αλλά να επιστρέφει στη βάση του το βράδυ για προετοιμασία των βιβλίων και γενικά προετοιμασία για την επόμενη σχολική μέρα. Ο Αιτητής απέρριψε την πρόταση του, κάτι που έγινε και το Σεπτέμβριο του
4. Θέση που όπως ισχυρίζεται η Καθ'ης η αίτηση ο ανήλικος Ν. μετέφερε και στην κοινωνική λειτουργό κάτι που η τελευταία δεν αφουγκράστηκε και δεν κατέγραψε στην έκθεση της. Εκτενής αναφορά έγινε και στο μάθημα των θρησκευτικών. Σύμφωνα με την Καθ'ης η αίτηση ο ανήλικος Ν. έχει ταυτίσει τις θρησκευτικές του πεποιθήσεις με την Ορθόδοξη εκκλησία, τη μητέρα του και την οικογένεια του από τη μητρική γραμμή. Αντιλαμβάνεται το διαφορετικό θρησκευτικό υπόβαθρο του πατέρα του και της οικογένειας του πατέρα του. Συνεπώς όλα τα βιώματα των ανηλίκων τα οδήγησαν να αντιλαμβάνονται πώς μόνο στη μητρική γραμμή μπορούν να αποταθούν για απορίες ή για εργασίες τους στο μάθημα των θρησκευτικών. Σε σχέση με την ενδιάμεση διανυκτέρευση η κυριότερη δυσκολία αφορά στο καθημερινό ακαδημαϊκό πρόγραμμα των παιδιών το οποίο διαφέρει από μέρα σε μέρα καθότι οι διευθύνσεις αμφοτέρων των σχολείων, παροτρύνουν τα παιδιά να παίρνουν μαζί τους καθημερινά στο σχολείο μόνο τα απαραίτητα βιβλία και τετράδια εργασιών των μαθημάτων της ημέρας, ώστε να μην ταλαιπωρούνται με βαριές βαλίτσες. Το πρόβλημα μεταφοράς των χρειωδών στο σχολείο και της αμέλειας και ασυνέπειας του Αιτητή για επίβλεψη, καθοδήγηση και παροχή των σχολικών και της κατ'οικον εργασίας έγινε εντονότερο από το Σεπτέμβριο του 2015, που ο Ν. πήγε στο GCS. Κατά την αντεξέταση της, η Καθ'ης η αίτηση ανέφερε ότι το σπίτι που διαμένει ο Αιτητής απέχει από το δικό της, 80 μέτρα. Επισήμανε ότι δοκιμάστηκαν διάφορες λύσεις για να μην προκύπτουν προβλήματα σε σχέση με την ενδιάμεση διανυκτέρευση των παιδιών, χωρίς αποτέλεσμα όμως. Ουσιαστικά επανέλαβε τις θέσεις της σχετικά με τα προβλήματα που επιφέρει η ενδιάμεση διανυκτέρευση, όπως αυτή καθορίστηκε στο προσωρινό διάταγμα. Εκτενέστερη αναφορά θα γίνει κατά την αξιολόγηση της μαρτυρίας. Τέλος το Δικαστήριο για να μπορέσει το ίδιο να διαμορφώσει κρίση αναφορικά με τις επιθυμίες των παιδιών, είχε συνέντευξη με τα ιδία τα παιδιά. Είχα την ευκαιρία να έχω μια φιλική συνομιλία στο γραφείο μου, με το Ν. και Ξ. Κ. ξεχωριστά, στην παρουσία στενογράφου, η οποία κατέγραψε τη συνομιλία. Συνέντευξη με ανήλικο Ν. Στη συνέντευξη με τον ανήλικο Ν. διαπίστωσα ότι είναι ένα παιδί ιδιαίτερα έξυπνο και ώριμο για την ηλικία του, με κρίση και αντίληψη. Από την αρχή ένιωσε άνετα και μας δόθηκε η ευκαιρία να συνομιλήσουμε σε πολύ φιλικό κλίμα. Σχημάτισα την εντύπωση πως ο Ν. είναι ένα παιδί με πολλές ευαισθησίες, προσπαθεί όμως να δείχνει πιο δυνατός και ανεξάρτητος. Τον στενοχωρεί που οι γονείς του δεν κατάφεραν να επιλύσουν τις διαφορές του και ακόμη βρίσκονται στα δικαστήρια. Αναφέρθηκε στις καλές σχέσεις που διατηρεί και με τους δυο του γονείς, διευκρίνισε όμως ότι σε κάποια ζητήματα αισθάνεται πιο άνετα να τα συζητήσει με τη μητέρα του. Αναφέρθηκε στις δυσκολίες του προσωρινού διατάγματος σε σχέση με την ενδιάμεση διανυκτέρευση και το συνεχές Παρασκευοσαββατοκυρίακο που θα προτιμούσε να είχε με τον κάθε γονέα. Για την ενδιάμεση διανυκτέρευση της Τετάρτης ανέφερε ότι θα ήταν καλύτερα να μένουν στο σπίτι του πατέρα μέχρι τις 9-10 το βράδυ και μετά να επιστρέφουν στην οικία της μητέρας. Την Αγία εβδομάδα είναι σωστό όπως αναφέρει να είναι με τη μητέρα, γιατί κάθε πρωί πηγαίνουν στην εκκλησία, το ίδιο και το Δεκαπενταύγουστο. Συνέντευξη με ανήλικο Ξ. Επίσης είναι ένα ιδιαίτερα έξυπνο παιδί, ετοιμόλογο και αρκετά ώριμο για την ηλικία του. Πρόκειται για ένα παιδί συνεσταλμένο και ιδιαίτερα ευαίσθητο. Όταν το δικαστήριο έθεσε πιο ειδικά ερωτήματα, ήταν εμφανής η αμηχανία που ένιωθε ο ανήλικος, ήταν μαζεμένος και πιο ευσυγκίνητος. Από τη συζήτηση που είχαμε αντιλήφθηκα ότι τον ενοχλεί το ότι το σπίτι του Αιτητή δεν είναι τόσο καινούριο καθώς και το γεγονός ότι δεν είναι τόσο μεγάλο όσο το σπίτι της Καθ'ης η αίτηση, κάτι που δεν τον κάνει να αισθάνεται άνετα. Επίσης δεν θέλει οι φίλοι του να μάθουν ότι οι γονείς του έχουν διαφορετικά σπίτια. Το θέμα της ενδιάμεσης διανυκτέρευσης καθώς και του συνεχούς σαββατοκύριακου με το κάθε γονέα το έθιξε και ο Ξ. Το ίδιο ισχύει και για τη Μεγάλη βδομάδα και για το Δεκαπενταύγουστο. Σε ερώτηση του δικαστηρίου αν επιθυμεί κάτι να αλλάξει, με τρεμάμενη φωνή εξέφρασε την επιθυμία να σταματήσουν αυτές οι δικαστικές διαδικασίες, να μην υπάρχει κάποιο διάταγμα και όταν ο κάθε γονέας επιθυμεί να τους δει να μπορεί να το πράξει Νομική Πτυχή Η γονική μέριμνα διέπεται από τον περί Σχέσεων Γονέων και Τέκνων Νόμο του 1990 (216/90). Η διαδικασία εξέτασης της δεν λαμβάνει τη μορφή αντιπαράθεσης μεταξύ των γονέων όπως λέχθηκε στην υπόθεση Ευγένιου Στυλιανού ν. Βασιλικής Στυλιανού

(1993)1 ΑΑΔ 130. Όπως στην τελευταία απόφαση αναφέρεται στη σελίδα 136: «Παρόλο που η διαδικασία μπορεί να εγερθεί από τον ένα σύζυγο και να στρέφεται εναντίον του άλλου, η διαδικασία για τη γονική μέριμνα δεν έχει το στοιχείο αντιπαράθεσης μεταξύ των γονέων, αντίθετα έχει ως άξονα το κοινό καθήκον των γονέων για τη φροντίδα των παιδιών τους και συνισταμένη την ευημερία των τέκνων. Όσα εξετάστηκαν χαρακτηριστικά της .. Που σχετίζονται με τη κηδεμονία και μέριμνα των ανηλίκων αναγνωρίστηκαν στην απόφαση του Ανωτάτου Δικαστηρίου Δαμιανού ν. Δαμιανού

(1989)1 ΑΑΔ(Ε) 29.» Ευθύς εξαρχής, αξίζει να τονιστεί ότι ο Αιτητής έχει νομικό και συνταγματικό δικαίωμα για συχνή, απρόσκοπτη επικοινωνία με τα ανήλικα τέκνα του, νοουμένου βεβαίως ότι δεν υπάρχει σοβαρός λόγος περί του αντιθέτου, δηλαδή οτιδήποτε που να επηρεάζει δυσμενώς την ευημερία των ανηλίκων. Το δικαίωμά του αυτό κατοχυρώνεται από το άρθρο 17 του περί Σχέσεων Γονέων και Τέκνων Νόμου του 1990 (Ν. 216/90), το άρθρο 15 του Κυπριακού Συντάγματος και το άρθρο 8 της Ευρωπαϊκής Σύμβασης των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (ΕΣΔΑ), ως θέμα που αφορά την ιδιωτική και οικογενειακή ζωή. Το δικαίωμα επικοινωνίας ρυθμίζεται από το άρθρο 17 του περί Σχέσεων Γονέων και Τέκνων Νόμου, Ν.216/90 και ορίζει τα εξής: «17.

(1)Ο γονέας με τον οποίο δε διαμένει το τέκνο διατηρεί το δικαίωμα της προσωπικής επικοινωνίας με αυτό.

(2)Σε περίπτωση διαφωνίας όσο αφορά την άσκηση του δικαιώματος προσωπικής επικοινωνίας, αποφασίζει το Δικαστήριο.

(3)Στην απόφαση του το Δικαστήριο λαμβάνει υπόψη και εφαρμόζει κατ' αναλογία τις πρόνοιες του άρθρου 6.» Το άρθρο 6 διαλαμβάνει τα κάτωθι: «6.

(2)(α) Στο συμφέρον του τέκνου πρέπει να αποβλέπει και η απόφαση του Δικαστηρίου όταν, κατά τις διατάξεις του νόμου, το Δικαστήριο αποφασίζει σχετικά με την ανάθεση της γονικής μέριμνας ή με τον τρόπο της άσκησης της. (β) Η απόφαση του Δικαστηρίου πρέπει επίσης να σέβεται την ισότητα μεταξύ των γονέων και να μην κάνει διακρίσεις με βάση το φύλο, τη γλώσσα, τη θρησκεία, τις πεποιθήσεις, την ιθαγένεια, την εθνική ή κοινωνική προέλευση ή την περιουσία.» Όπως αναφέρθηκε στην απόφαση Κκουφού ν. Κκουφού

(1997)1 ΑΑΔ 1588, 1593: «Η διαμόρφωση κρίσης πάνω σε θέματα γονικής μέριμνας είναι έργο λεπτό και σύνθετο. Δεν είναι εγχείρημα που στοχεύει στην απόδοση ευθυνών ή στην επιβολή κύρωσης για μεμπτή συμπεριφορά. Γνώμονας είναι το συμφέρον του ανηλίκου και κατά την εκτίμησή του προσλαμβάνει σημασία το σύνολο των κριτηρίων». Στην υπόθεση Στυλιανού ν. Στυλιανού

(1993)1 ΑΑΔ 131, αναφέρεται το εξής: «Όπως αναγνωρίστηκε από το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων στην R. v. U.K.

(1987)Times,9th July (Series A Judgments and Decisions Vol. 121), η πρόσβαση του γονέα στο τέκνο αποτελεί πτυχή του δικαιώματος του ανθρώπου για οικογενειακή ζωή που κατοχυρώνεται από το άρθρο 8 της Ευρωπαϊκής Συνθήκης Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων. (Βλ. επίσης Ν. 39/62). Στην Κύπρο το δικαίωμα αυτό επίσης διασφαλίζεται από τις πρόνοιες του Άρθρου 15 του Συντάγματος. Όπως εξηγείται όμως στην υπόθεση Re KD (A minor)

(1988)1 All E.R. 577 (H.L) το δικαίωμα μπορεί να περιοριστεί εφόσον δεν ασκείται προς όφελος του σκοπού για τον οποίο παρέχεται, που δεν είναι άλλος από την συμβολή στην ευημερία του τέκνου». Το δικαίωμα επικοινωνίας και κατ'επέκταση η ρύθμιση του, είναι σύμφυτο με τη γονική μέριμνα και εξυπηρετεί όχι μόνο το συμφέρον του γονέα, αλλά πρωτίστως το συμφέρον του παιδιού αφού η διατήρηση ζωντανής σχέσης και με τους δύο γονείς, αποτελεί απαραίτητη προϋπόθεση για την ανάπτυξη της προσωπικότητας του. Είναι για αυτό το λόγο άλλωστε, που το Δικαστήριο όταν ρυθμίζει την άσκηση της προσωπικής επικοινωνίας του γονέα με το τέκνο του, πρέπει πάντοτε να αποφασίζει με γνώμονα το συμφέρον του ανήλικου, εξετάζοντας τα δεδομένα και τις τρέχουσες συνθήκες, της συγκεκριμένης περίπτωσης. Εν προκειμένω, ο Αιτητής επιζητεί όπως διασφαλιστεί η απρόσκοπτη επικοινωνία του με τα ανήλικα τέκνα του μέσα από ένα ισορροπημένο πρόγραμμα επικοινωνίας, το οποίο θα περιλαμβάνει και διανυκτέρευση μέσα στην βδομάδα, καθώς επίσης και καθορισμό του προγράμματος για τις διακοπές των Χριστουγέννων, του Πάσχα και το Καλοκαιριού. Στην ουσία αυτό που επιζητεί, είναι η προστασία του νομικού και συνταγματικού δικαιώματος του (βλ. ανωτέρω άρθρο 17 του Ν.216/90, άρθρο 15 του Συντάγματος και άρθρο 8 της Ε.Σ.Δ.Α). Η επικοινωνία του γονέα με το ανήλικο τέκνο του, ως καθιερούμενο προσωπικό δικαίωμα εντάσσεται στο γενικότερο πλαίσιο των διατάξεων που προβλέπουν την άσκηση του δικαιώματος και καθήκοντος των γονέων για τη μέριμνα υπέρ του ανηλίκου τέκνου τους και απορρέει από το φυσικό δεσμό του αίματος και του αισθήματος στοργής του γονέα προς το τέκνο. Κατά τη ρύθμιση όμως αυτού του δικαιώματος λαμβάνεται υπόψη πρωτίστως το αληθινό συμφέρον του τέκνου που υπάρχει, όταν η επικοινωνία συντελεί στην ανάπτυξη του ψυχικού κόσμου και της προσωπικότητας του ανηλίκου. Το δικαίωμα της επικοινωνίας δεν αναιρείται από οποιαδήποτε υπαιτιότητα του γονέα για τη διάσπαση της έγγαμης συμβιώσεώς του ούτε μπορεί να αποκλειστεί, παρά μόνο σε εξαιρετικές περιπτώσεις, όπου η άσκησή του με οποιοδήποτε τρόπο θα απέβαινε επιβλαβής για τον ανήλικο. Κεντρική θέση ανάμεσα στα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις, που συγκροτούν την έννομη σχέση της συγγένειας, κατέχει το δικαίωμα της επικοινωνίας, το οποίο συνιστά το σημαντικότερο μέσο εκφράσεως των αισθημάτων που πρέπει να κατέχουν τα άτομα που συνδέονται με δεσμούς συγγένειας εξ αίματος, ταυτοχρόνως δε αποτελεί και την ηθική δικαίωση της σχέσεως αυτής (βλ. Κ. Μπέη, παρατηρήσεις κάτω από ΜΠρΑΘ 1731/1977 Δ.8. 161 ετκ, ίδια, σ. 162, στο τέλος). Το συμφέρον του τέκνου, ως κριτήριο για τη ρύθμιση του δικαιώματος επικοινωνίας του γονέα με το τέκνο, αποτελεί αόριστη νομική έννοια, που εξειδικεύεται από το δικαστήριο ανάλογα με τις συνθήκες της συγκεκριμένης περιπτώσεως, συνεκτιμώντας τα πραγματικά περιστατικά που προκύπτουν με βάση αξιολογικά κριτήρια, αντλούμενα από τους κανόνες της λογικής και τα διδάγματα της κοινής πείρας (ΑΠ 58/2017, ΑΠ 255/2011, ΕφΘεσ 1831/2014, Εφθεσ 738/2009, Τ.Ν.Π. Νόμος). Μέσα από τη ζωντανή ατμόσφαιρα της δίκης, το Δικαστήριο είχε την ευκαιρία να παρακολουθήσει με ιδιαίτερη προσοχή τους διαδίκους καθώς και την κοινωνική λειτουργό και είναι σε θέση να αξιολογήσει τη μαρτυρία τους με δείκτη, μεταξύ άλλων, τη λογικότητα της εκδοχής τους, την αμεσότητα και ευθύτητα των απαντήσεων τους, αλλά και γενικότερα την όλη παρουσία τους στο εδώλιο του μάρτυρα. Αντιφάσεις σε μικρολεπτομέρειες δεν αποδυναμώνουν μια κατά τα άλλα αξιόπιστη μαρτυρία αλλά αντίθετα την ενδυναμώνουν με την έννοια ότι δεν υπήρξε προσχεδιασμός ως προς το τι θα κατέθεταν (βλ. Τυμπιώτης ν. Δημοκρατίας

(2004)2Α Α.Α.Δ. 612 και στις εκεί αναφερόμενες αυθεντίες). Η μαρτυρία όμως, όπως έχει νομολογηθεί, θα πρέπει να αντικριστεί με ευρύτητα και όχι μικροσκοπικά. Τονίζεται ότι το Δικαστήριο έχει διέλθει το σύνολο της μαρτυρίας με ιδιαίτερη ενδελέχεια και προσοχή. Σύμφωνα με τους περί Κηδεμονίας Ανηλίκων και Ασώτων Διαδικαστικούς Κανονισμούς, ως τροποποιήθηκαν (ΔΚ1/72) το Δικαστήριο ζητά έκθεση από το γραφείο ευημερίας στις υποθέσεις γονικής μέριμνας. Στην υπόθεση Δαμιανού ν. Δαμιανού και άλλης

(1989)1 (Ε) Α.Α.Δ. 29, λέχθηκε ότι (σελ.31-32): «Η εξασφάλιση ανεξάρτητης πηγής για τη διαφώτιση του Δικαστηρίου στον ευαίσθητο τομέα των συμφερόντων του ανηλίκου αποτελεί ουσιαστική νομοθετική πρόνοια. Και δεν παρέχεται διακριτική ευχέρεια στο Δικαστήριο να την παρακάμψει. Ο Κ5 δε ρυθμίζει μόνο διαδικαστικά θέματα αλλά και θέματα ουσίας που αφορούν τη μαρτυρία που είναι αναγκαία για τον καθορισμό των συμφερόντων του ανηλίκου. Στα πλαίσια της κατεξοχήν εξεταστικής διαδικασίας για τη διαπίστωση των συμφερόντων του ανηλίκου, αποτελεί καθήκον του Δικαστηρίου να εξασφαλίζει την έκθεση που προβλέπουν οι θεσμοί, βασική προϋπόθεση για την άσκηση της διακριτικής του ευχέρειας. Χωρίς τη μαρτυρία αυτή δε μπορεί, σύμφωνα με τις ρητές διατάξεις του Κ5

(1), να κριθεί αίτηση για την κηδεμονία φύλαξη και φροντίδα του ανηλίκου». Κατά την αντεξέταση της αρμόδιας κοινωνικής λειτουργού από τους συνηγόρους των διαδίκων, δεν υπήρξε απόκλιση από τα όσα κατέγραψε στην έκθεση της. Ειδικότερα σε ότι αφορά τα βασικά ζητήματα που υπάρχει αντιδικία, τόνισε όπως αναφέρεται πιο πάνω το στενό συναισθηματικό δεσμό που διατηρούν οι ανήλικοι και με τους δυο τους γονείς. Ως προς το θέμα της ενδιάμεσης διανυκτέρευσης ήταν σαφής η θέση της, ότι είναι ένα ζήτημα που τέθηκε από τα παιδία μόνο στην τελευταία τους συνάντηση, κάτι το οποίο δεν ισχύει σε σχέση με την επιθυμία των παιδιών να έχουν τη δυνατότητα να έχουν συνεχές παρασκευοσαββατοκυριάκο και με τους δυο τους γονείς, κάτι που αναφέρθηκε σε όλες τις μεταξύ τους συναντήσεις. Όσον αφορά στη μαρτυρία του Αιτητή, μου έκανε πολύ καλή εντύπωση. Έδειξε ένα σοβαρό, συγκροτημένο και ισορροπημένο άτομο που παρά το ιδιαίτερα απαιτητικό πρόγραμμα εργασίας του, είναι ένας αφοσιωμένος πατέρας, ο οποίος δίνει ιδιαίτερη βαρύτητα στην ανατροφή και σωστή διαπαιδαγώγηση των παιδιών του. Κάνει ό,τι μπορεί προκειμένου ο χρόνος που περνά με τα ανήλικα τέκνα του να είναι ποιοτικός και εποικοδομητικός. Σέβεται τις επιθυμίες των παιδιών του, κάτι που απέδειξε επιδεικνύοντας ετοιμότητα μετά από την ενημέρωση που έτυχε από την αρμόδια κοινωνική λειτουργό ότι τα ανήλικα τέκνα του επιθυμούν να έχουν συνεχές σαββατοκύριακο (από την Παρασκευή) και με τη μητέρα τους. Αντιλαμβανόμενος ότι με βάση το προσωρινό διάταγμα, η τελευταία δεν είχε αυτή τη δυνατότητα. Επίσης τόσο από τη μαρτυρία του Αιτητή, αλλά και από τη μαρτυρία της Καθ'ης η αίτηση προέκυψε ότι όταν τα παιδιά και ιδίως ο Ν. εξέφρασαν την επιθυμία να μείνουν στη μητέρα για να διαβάσουν σε χρόνο που σύμφωνα με το διάταγμα θα έπρεπε να είναι μαζί του το σεβάστηκε, όπως και στην περίπτωση που κάποιο από τα παιδιά ήταν άρρωστο. Παραθέτω κατωτέρω χαρακτηριστικά αποσπάσματα από την αντεξέταση του Αιτητή σε σχέση με το θέμα της ενδιάμεσης διανυκτέρευσης και του Παρασκευοσαββατοκυρίακου: "Ε. Και σας λέω ότι δεν θέλει να μειώσει τον ωφέλιμο χρόνο, αντίθετα σας έχει προτείνει και αύξηση του ωφέλιμου χρόνου με τα παιδιά σας. Η θέση της και μόνο είναι ότι τα παιδιά .. Μάλλον συγνώμη, η διανυκτέρευση στο μέσω της εβδομάδας δεν είναι προς όφελος των παιδιών. Α. Να απαντήσω. Περάσαμε δύο χρόνια με μία εξαιρετική κοινωνική λειτουργό να με αξιολογεί. Όταν δεν είμαι σίγουρος για κάτι εντιμότατη ακούω τι μου λεν γύρω μου και ειδικά οι ειδικοί. Δύο χρόνια η κα Κακουλλή πηγαινοερχόταν στα σπίτια μας και μας ρωτούσε και έκαμε αυτή τη γραπτή έκθεση. Το πρόβλημα που συμβαίνει συχνά με την Ι. είναι ότι αλλάζει τους όρους και τις εντολές και το πώς σκέφτεται και το πώς μιλά στα παιδιά. Ξεκάθαρα η κα Κακουλλή και το σέβομαι και το λέει κάτω ότι τα παιδιά θέλουν την Παρασκευή σε καμιά περίπτωση δεν εξεφράστηκαν για την Τετάρτη. Πηγαινοερχόταν να δει τα παιδιά 5-6 φορές και μαζί και ξεχωριστά και η ίδια η Ι. το ζήτησε και το σέβομαι και θέλω και εγώ το Σαββατοκύριακο να μην είναι κάθε Παρασκευή και το σεβάστηκα, αλλά και τώρα τι έρχεται εντιμότατη και κάμνει και γι΄ αυτό μας έφερε εδώ και αποφάσισε από μόνη της αντ΄ αυτού τα παιδιά επειδή τα παιδιά εκφράστηκαν με την κα Κακουλή ότι θέλουν την Παρασκευή με τη μάμα δέχομαι και συμφωνώ. Την Τετάρτη επειδή αυτό επιβάλλει στα παιδιά, αν αυτό ήταν θέμα, θα το έβαλε στην έκθεση της. Έρχεται η Ι. σέβεται αυτή τη θέληση των παιδιών την Τετάρτη; Την Παρασκευή να την αλλάξουμε, τους ρώτησε και αυτό δεν το λέω εγώ να το απαντήσω εγώ και δεν λέω ότι μπήκε ειδικός για δύο χρόνια μπορεί να έχω λάθος, αρκέστηκα ωστόσο "Lets go to do it" τα παιδιά θέλουν να μας κρατήσουν και τους δύο ευχαριστημένους. Αν τους πω κάτι και μιλήσω μαζί τους «ναι παπά» και το ίδιο και με την Ι. και αν τους πει ο αδελφός μου «ναι θείε» και κάμνουν τρία βήματα πίσω και δέχομαι τους expert τι μας έχουν πει εδώ και αυτό που λέω εγώ, τι λέει η Ι., άρα η expert μετά από τόσο καυγά, μετά από τόσα με τα δύο παιδιά δεν είναι η Τετάρτη αλλά την Παρασκευή, άρα συγνώμη αυτό είναι χάσιμο χρόνου, χάσαμε την ψυχική ηρεμία και εμείς και τα παιδιά διότι τα παιδιά αποφασίζουν κάτι άλλο.¨ Κατά τη μαρτυρία του τόνισε την αναγκαιότητα της ενδιάμεσης διανυκτέρευσης, επισημαίνοντας σε αρκετές περιπτώσεις ότι του δίνει την ευκαιρία να ασχοληθεί με το σχολείο τους, να τους διαβάσει να τους ετοιμάσει και την επόμενη μέρα να τους πάρει στο σχολείο, ώστε να είναι μέρος της σχολικής τους ζωής. Επίσης αντέκρουσε τα πιεστικά και συνεχή ερωτήματα που δέχθηκε κατά την αντεξέταση σε σχέση με το θέμα της ενδιάμεσης διανυκτέρευσης, απαντώντας με ευθύτητα. Παραθέτω ενδεικτικά κάποια αποσπάσματα από την αντεξέταση: Ε. ''Συμφωνείτε μαζί μου η Καθ΄ ης η αίτηση σας πρότεινε αντί διανυκτέρευση να σας δώσει μία επιπρόσθετη επικοινωνία σε καθημερινή ημέρα χωρίς διανυκτέρευση; Α. Μέχρι η ώρα 8-9 το βράδυ; Ε. Μάλιστα. Α. Τι πιο επώδυνο για τα μωρά; Κάποτε έχουν ποδόσφαιρο μέχρι η ώρα 7 -7:30 μ.μ. Τι να διαβάσουν; Εκείνο που κάνουν είναι μπάνιο, να ριλαξάρουν, να τους διαβάσω και μετά μάζεμα να πάνε πίσω. Γι΄ αυτό διαφωνώ με την Ι., είναι εντελώς αντιπαραγωγικό, να διαβάζουν ή να κάνουν μπάνιο, έχει 2-3 φορές διάβασμα μπορεί και 4, πώς θα ολοκληρώσουμε, τι κάνουμε σε 1 ½ ώρα και μετά μαζεύουμε τα και πάμε στη μάμα; Είναι η μόνη ημέρα που πάω τα μωρά σχολείο. Είναι σημαντικό να τους παίρνω σχολείο, να αισθάνομαι ότι είμαι δίπλα τους. Εκεί που τους παίρνω μία φορά κάθε δύο εβδομάδες και τους παίρνω, ολοκληρώνω τη σχέση μου με την επικοινωνία μου αυτή με τα παιδιά μου.'' ....................... Ε. ''Δεν θα μπορούσατε αν είναι η μεταφορά στο σχολείο, να τα μεταφέρετε 1-2 πρωινά στο σχολείο; Α. Η διανυκτέρευση της εβδομάδας, η προετοιμασία για το σχολείο και να πάμε σχολείο για μένα είναι πολύ σημαντικό και ειδικά το θεωρώ προσβλητικό, πρώην καθηγητής του Πανεπιστημίου και το λέει εδώ ότι εγώ δεν είμαι σε θέση να διαβάζω των μωρών και τα είπε και στη κοινωνική λειτουργό. Όλα αυτά και γι΄ αυτό έρχομαι πίσω και η εμμονή της να περιοριστεί η επικοινωνία μου με τα παιδιά, είναι μάλλον είναι μία εποικοδομητική επικοινωνία με τα παιδιά για μένα.'' Μου έδωσε την εντύπωση γονέα που πρώτιστο του ενδιαφέρον είναι το συμφέρον και η ευημερία των παιδιών του, απαλλαγμένος από εκδικητικά αισθήματα σε σχέση με την Καθ'ης η αίτηση. Επίσης ήταν εμφανής η επιθυμία του να καθοριστεί η επικοινωνία του με τα ανήλικα τέκνα του με την έκδοση ενός τελικού διατάγματος το οποίο να είναι ισορροπημένο και λειτουργικό προς το συμφέρον των παιδιών. Παραθέτω επίσης ένα χαρακτηριστικό απόσπασμα από την αντεξέταση του Αιτητή: Ε. ''Τέλος σας υποβάλλω ότι όλες αυτές τις προτάσεις τις έχει συζητήσει με τα παιδιά και τα παιδιά συμφωνούν και επιθυμούν αυτό. Α. Δεν ξέρω τι κάμνει η Ι. με τα παιδιά, ανησυχώ εν μέρει και είμαι εδώ για το καλώς νοούμενο των παιδιών, να βλέπω τα παιδιά μου όσο είναι δυνατόν να μεγαλώνουμε μαζί, να μην αισθάνονται τον χωρισμό όσο πιο λίγο γίνεται, να μεταφέρω στα παιδιά το τι ξέρω, τι γνωρίζω, τις εμπειρίες μου σαν πατέρας προς γιούδες. Τίποτε άλλο, τίποτε πιο λίγο, ούτε θέλω να κατηγορώ ούτε ήρθα να πω πόσο καλός είμαι ούτε τα λάθη της Ιωάννας. Είμαι εδώ για να δω τα παιδιά μου σε λογικές περιόδους και να μεγαλώνουμε όλοι μαζί όσο γίνεται.'' Στον αντίποδα η Καθ'ης η αίτηση στην προσπάθεια της να καταστήσει το ζήτημα της ενδιάμεσης διανυκτέρευσης, όπως το προσωρινό διάταγμα προβλέπει, σε μείζονος σημασίας ζήτημα, δεν μου έκανε καλή εντύπωση. Όπως επίσης δεν με έπεισε ως προς αυτό το ζήτημα, ότι τα κίνητρα της είναι γνήσια και αντικατοπτρίζουν τις ανάγκες των παιδιών. Από όλη της την μαρτυρία ήταν πασιφανές ότι πάση θυσία το ζητούμενο ήταν να μην διανυκτερεύουν τα ανήλικα στον Αιτητή σε καθημερινή μέρα. Είναι χαρακτηριστικό ότι ενώ σε όλη της μαρτυρία τόνιζε ότι δεν επιθυμεί τον περιορισμό του δικαιώματος επικοινωνίας του Αιτητή αλλά τον εξορθολογισμό αυτού του δικαιώματος, έτσι ώστε να αντανακλά στις ανάγκες των ανηλίκων, προέβαλε στην ουσία τη δική της επιθυμία αναγάγοντας σε κεφαλαιώδους και υψίστης σημασίας ζήτημα τη διανυκτέρευση της Τετάρτης στην οικία του Αιτητή, προβάλλοντας μια αδικαιολόγητη επιμονή που δεν θα ήταν υπερβολή να χαρακτηρισθεί ως εμμονή και εξηγώ. Ευθύς εξαρχής η Καθ'ης η αίτηση ήταν κατηγορηματική στο να μην έχει ο Αιτητής, διανυκτέρευση με τα ανήλικα τέκνα του σε καθημερινή ημέρα, επικαλούμενη πρακτικές δυσκολίες που προκύπτουν στις οποίες θα αναφερθώ κατωτέρω. Την ίδια στιγμή ενώ η αρμόδια κοινωνική λειτουργός τόσο στην έκθεση της, άλλα και αντεξεταζόμενη ανέφερε ότι δεν είναι ανυπέρβλητο εμπόδιο λόγω και της κοντινής απόστασης που βρίσκεται η οικία του Αιτητή, έντονη επιθυμία όμως των παιδιών που εκφράστηκε σε κάθε συνάντηση με την κοινωνική λειτουργό, είναι να έχουν τη δυνατότητα να είναι με τους γονείς τους συνεχές Παρασκευοσαββατοκύριάκο. Κάτι που η Καθ'ης η αίτηση είναι έτοιμη να ''θυσιάσει'' όπως αναφέρει προκειμένου να αφαιρεθεί η διανυκτέρευση της Τετάρτης. Παραθέτω ένα χαρακτηριστικό απόσπασμα από την αντεξέταση της: ''Ε. Και ετοίμασες αυτή την πρόταση από την εμπειρία που είχες αυτά τα 4 χρόνια και τις ανάγκες των παιδιών; Α. Σωστά. Ε. Και είπες ότι αυτή η πρόταση, να την δεχόταν ο Ρ. θα ήταν λογική; Α. Αν και μου στερεί εμένα ένα βασικό δικαίωμα να έχω ένα Σαββατοκύριακο ελεύθερο και εγώ μαζί με τα παιδιά μου εντούτοις ήταν η τεράστια προσπάθεια να αλλάζω το Σαββατοκύριακο για να μην του μειώσω τον χρόνο επικοινωνίας με τα παιδιά. Τουλάχιστον πάντα μιλούσα για επόμενα χρόνια και τα προηγούμενα sms που είχα στείλει 24 Ιανουαρίου το ίδιο σενάριο επαναλαμβανόταν. E.Άρα η μεγάλη διαφορά είναι ότι εσύ είσαι έτοιμη να κάμεις υποχώρηση σε σχέση με το δικό σου δικαίωμα να έχεις διανυκτέρευση τριήμερη, Παρασκευή με Κυριακή κάθε εβδομάδα; Α. Μάλιστα.'' Μου έδωσε την εντύπωση ατόμου που επιθυμεί πάση θυσία να μη πραγματοποιείται η διανυκτέρευση της Τετάρτης στην οικία του πατέρα, επικαλούμενη πάντα τα κατ'ισχυρισμόν πρακτικά προβλήματα που προέκυψαν όλα αυτά τα χρόνια από την έκδοση του προσωρινού διατάγματος. Επισημαίνω ότι αποτελεί παραδεκτό γεγονός ότι οι οικίες των γονέων απέχουν μόλις 80 μέτρα, η μια από την άλλη. Παρά ταύτα η Καθ'ης η αίτηση ισχυρίζεται ότι ένα από τα πολλά προβλήματα που έχουν προκύψει είναι η μεταφορά των χρειωδών στο σχολείο. Ο κύριος λόγος όπως η ίδια αναφέρει είναι ''ότι το καθημερινό πρωινό ακαδημαϊκό πρόγραμμα των παιδιών διαφέρει από μέρα σε μέρα και οι διευθύνσεις αμφοτέρων σχολείων παροτρύνουν τα παιδιά να παίρνουν μαζί τους καθημερινά στο σχολείο μόνο τα απαραίτητα βιβλία και τετράδια εργασιών των μαθημάτων της ημέρας, ώστε να μην ταλαιπωρούνται με βαριές βαλίτσες''. Κατά την άποψη της είναι πρακτικά δύσκολο ο Ξ. ο οποίος πηγαινοερχόταν στο σχολείο κατά το πλείστο με τα πόδια, να περνά πρώτα από την οικία της για να λάβει τα απαραίτητα και μετά να πηγαίνει στο σπίτι του πατέρα του. Σύμφωνα πάντα με την ίδια αυτή η λύση δοκιμάστηκε, αλλά δεν είναι λειτουργική, καθότι αναγκάστηκε να αλλάξει τέσσερις φορές κλειδαριές, επίσης δεν είναι εφικτό να έρχεται κάποιος δικός της άνθρωπος να τους ανοίγει, γιατί η μητέρα της και η αδελφή της μένουν αλλού. Ακολούθως ανέφερε ότι το σπίτι της μητέρας της βρίσκεται επίσης σε πολύ κοντινή απόσταση και όλες τις υπόλοιπες μέρες, πλην των ημερών που έχει δικαίωμα επικοινωνίας ο Αιτητής, από το μεσημέρι η μητέρα της βρίσκεται στην οικία της. Παραθέτω ένα χαρακτηριστικό απόσπασμα από την αντεξέταση, όπου είναι εμφανές ότι η Καθ'ης η αίτηση προφασίζεται δυσκολίες ως προς την ενδιάμεση διανυκτέρευση: ''Ε. Πόσο μακριά είναι η μητέρα σου; Α. Θα έλεγα 8 λεπτά με το ποδήλατο. Ε. Η μητέρα σου οδηγεί ποδήλατο; Α. Όχι τα παιδιά οδηγούν. Ε. Πηγαίνει κάθε ημέρα η μητέρα σου; Α. Ως επί το πλείστον, ωστόσο τις ημέρες που δεν αισθάνεται την υποχρέωση. Ε. Εκτός τις Τετάρτες της μίας εβδομάδας και τις Παρασκευές της άλλης; Α. Μάλιστα. Ε. Είναι πολύ δύσκολο να πηγαίνει και τις Τετάρτες και τις Παρασκευές; Α. Ναι. Ε. Με τις εισηγήσεις που έκαμες στην έγγραφη δήλωση σου να παραλαμβάνει ο Ρ.τα παιδιά η ώρα 4:00 μ.μ., σημαίνει ότι η μητέρα σου θα πηγαίνει κάθε Τετάρτη και κάθε Παρασκευή. Α. Όχι απαραίτητα. Ε.Τις υπόλοιπες ημέρες θα πηγαίνει, αλλά συγκεκριμένες Τετάρτες που τα παιδιά θα είναι στο σπίτι μέχρι η ώρα 4:00 μ.μ., δεν είναι απαραίτητο να πηγαίνει στο σπίτι; Α.Δεν είναι απαραίτητο να πηγαίνει η μητέρα μου διότι έχει και κάποιες υποχρεώσεις, πάει κολύμπι κάθε Τετάρτη και Παρασκευή. Ε.Τι ώρα; Α.Η ώρα 11:00 π.μ. στο Κομανέτσι. Ε.Τι ώρα τελειώνει; Α.Δεν μπορεί να έρθει στο σπίτι όταν πάει, διότι πηγαίνει με λεωφορείο που πάει. Ε.Άρα τις Τετάρτες έχουμε πρόβλημα. Α.Όχι, αλλά βασικά --- Ε.Άρα και τις Παρασκευές. Α.Όχι. Ε.Άρα την Πέμπτη και επομένως δεν μπορεί να είναι μόνος του στο σπίτι ο 14χρονος, διότι φοβάσαι ότι θα αφήσει τα φώτα ανοιχτά; Α.Όχι το απέδειξα. Ε.Και να σου κοστίσει περίπου 10 ή 20 σεντ; Α.Ο κλειδαράς μου στοίχισε €50.'' ......... Ε.Μιλούμε τεράστιο πρόβλημα για το θέμα να ανταλλάζουν τα βιβλία τα παιδιά. Να σας υπενθυμίσω τότε είχες μόνιμη οικιακή βοηθό που δεν είχαμε πρόβλημα με τα παιδιά ούτε για τα φώτα ούτε για τα κλειδιά και τότε ήταν μείζον πρόβλημα τούτο το συγκεκριμένο πρόβλημα να πηγαίνουν τα παιδιά να ανταλλάξουν τα βιβλία. Α.Όχι, απλά ήταν ένα από τα προβλήματα και δεν ήταν μείζον, ήταν ένα παράδειγμα από τις πρακτικές δυσκολίες.'' Ακολούθως στην προσπάθεια της και πάλι να τονίσει τα προβλήματα που προκύπτουν από την διανυκτέρευση της Τετάρτης, έδωσε έμφαση στο διάβασμα των παιδιών και ειδικότερα του Ν., εφόσον ο Ξ. δεν παρουσιάζει ιδιαίτερη δυσκολία στην προετοιμασία. Τόνισε την αδυναμία του Αιτητή να προετοιμάσει σωστά το Ν. Κατά την αντεξέταση της στη βάση των αποτελεσμάτων του Ν. στα διαγωνίσματα καθώς και στην παρουσία του στο σχολείο όπως αυτή καταγράφεται στο portal του σχολείου, διαφάνηκε ότι δεν υπήρξε κάποια μείωση των επιδόσεων του Ν. σε διαγωνίσματα ή εργασίες όταν η προετοιμασία γινόταν στο σπίτι του Αιτητή. Διεφάνη επίσης ότι ο Ν. σε καμία περίπτωση δεν είχε καθυστερήσει να πάει στο σχολείο όταν βρισκόταν στο σπίτι του Αιτητή, ενώ σχεδόν σε όλες τις περιπτώσεις που του είχε γίνει παρατήρηση, ο Ν. είχε διανυκτερεύσει το προηγούμενο βράδυ στο σπίτι της μητέρας του. Επισημαίνω ότι οι όποιες παρατηρήσεις ενδεχομένως έχουν καταγραφεί στο portal του Ν., είτε για ολιγόλεπτη καθυστέρηση στο σχολείο είτε αν ξέχασε κάποιο βιβλίο και συναφείς μικροπαραλείψεις δεν συνεπάγονται δίχως άλλο, ότι η μητέρα δεν ασκεί σωστά το γονεϊκό της ρόλο. Η αναφορά γίνεται από το δικαστήριο γιατί είναι ζητήματα που τέθηκαν από την ίδια την Καθ'ης η αίτηση, επιδιώκοντας να καταδείξει ότι η διανυκτέρευση της Τετάρτης στην οικία του Αιτητή, είναι εις βάρος των συμφερόντων των ανηλίκων. Επίσης ενώ κεντρικό θέμα των προβλημάτων που προκύπτουν λόγω της διανυκτέρευσης των ανηλίκων σε καθημερινή μέρα είναι το θέμα της προετοιμασίας των ανηλίκων για την επόμενη σχολική μέρα, η εισήγηση της Καθ'ης η αίτηση τα παιδιά τις Τετάρτες να επιστρέφονται στην οικία της κατά τις 9 ή 10 το βράδυ δεν έχει λογικό έρεισμα και καταδεικνύει και πάλιν την αδικαιολόγητη επιμονή της. Ένα άλλο σημείο στο οποίο η Καθ'ης η αίτηση έδωσε ιδιαίτερη βαρύτητα, είναι το θέμα της θρησκείας καθώς επίσης και στο μάθημα των θρησκευτικών του Ν. Σύμφωνα με την Καθ'ης η αίτηση τις δυο τελευταίες χρονιές στο GCS το μάθημα των θρησκευτικών του Ν. είναι κάθε Πέμπτη, μέρα που έπεται της διανυκτέρευσης που έχουν με τον πατέρα τους δυο φορές το μήνα. Όπως αναφέρει το παιδί έχει ταυτιστεί με τις θρησκευτικές του πεποιθήσεις με την Ορθόδοξη Εκκλησία, τη μητέρα και με το περιβάλλον από τη μητρική γραμμή. Αντιλαμβάνεται το διαφορετικό θρησκευτικό υπόβαθρο του πατέρα του και της οικογένειας του από τη πατρική γραμμή. Σύμφωνα δε πάντα με την ίδια τα παιδιά αντιλαμβάνονται ότι μόνο στην ίδια και/ή στους συγγενείς από τη μητρική γραμμή, μπορούν να αποταθούν για οποιεσδήποτε απορίες ή εργασίες έχουν στο μάθημα των θρησκευτικών. Στη βάση αυτή επιζητεί όπως κατά τις γιορτές του Πάσχα, τη Μ. Παρασκευή, το Μ. Σάββατο και την Κυριακή του Πάσχα οι ανήλικοι να βρίσκονται πάντα μαζί της. Το ίδιο και το Δεκαπενταύγουστο. Στο άρθρο 6 2(β) του Ν. 216/90 αναφέρεται το εξής: ''6. (β) Η απόφαση του Δικαστηρίου πρέπει επίσης να σέβεται την ισότητα μεταξύ των γονέων και να μην κάνει διακρίσεις με βάση το φύλο, τη γλώσσα, τη θρησκεία, τις πεποιθήσεις, την ιθαγένεια, την εθνική ή κοινωνική προέλευση ή την περιουσία.'' Με κάθε σεβασμό προς την άποψη της Καθ'ης η αίτηση θεωρώ ότι η πιο πάνω προσέγγιση, δεν δικαιολογείται από τα πραγματικά περιστατικά της υπόθεσης ούτε από τη σχετική νομοθετική ρύθμιση. Το θέμα της θρησκείας των γονέων αυτό καθαυτό δεν είναι στοιχείο που προσμετρά στην κρίση του Δικαστηρίου σε θέματα γονικής μέριμνας. Σημασία μπορεί να αποκτήσει μόνο στην περίπτωση προσηλυτισμού των τέκνων. Ισχυρισμός που δεν έχει εγερθεί ενώπιον του Δικαστηρίου, ούτε υπάρχει οποιοδήποτε στοιχείο που να τεκμηριώνει παρόμοια θέση. Είναι ένα καθαρά προσωπικό ζήτημα που αφορά τον ίδιο τον Αιτητή και κατοχυρώνεται συνταγματικά στο άρθρο 18 του Συντάγματος. Επομένως το θέμα εξαντλείται στο σημείο αυτό και δεν θα απασχολήσει περαιτέρω το Δικαστήριο στην απόφαση του. Επισημαίνω ότι τα ανήλικα τέκνα των διαδίκων έχουν βαπτιστεί ως χριστιανοί ορθόδοξοι το ίδιο και ο Αιτητής ο οποίος όμως ανήκει στο δόγμα του πεντηκοστιανισμού όπως και η οικογένεια του. Στην αγόρευση του μάλιστα ο Αιτητής προκειμένου να καθησυχάσει τις ανησυχίες της Καθ'ης η αίτηση ανέφερε: '' Ο πατέρας συνεπώς δεσμεύεται ενώπιον του Δικαστηρίου (undertakes before the court) ότι εφόσον τα παιδιά βρίσκονται μαζί του τη βδομάδα του Πάσχα και δεν έχουν άλλη συμφωνημένη με τη μητέρα δραστηριότητα (όπως συμμετοχή σε τουρνουά ποδοσφαίρου) θα μεταφέρει τα παιδιά στην Ορθόδοξη εκκλησία στη λειτουργία της Μεγάλης Παρασκευής καθώς και στην Ανάσταση ενώ θα τα μεταφέρει επίσης στην πρώτη Ανάσταση του Μεγάλου Σαββάτου αν αυτή είναι η επιθυμία των παιδιών.'' Επισημαίνεται επίσης ότι ο Ν. είχε συνολικά να ετοιμάσει στο μάθημα των θρησκευτικών δυο εργασίες όπου η μια έγινε στο σπίτι του πατέρα και η άλλη στο σπίτι της μητέρας του και ο ανήλικος πήρε τον ίδιο βαθμό. Όπως προκύπτει από τα όσα έχω αναφέρει ενδελεχώς ανωτέρω, η Καθ'ης η αίτηση προσπάθησε ανεπιτυχώς να καταστήσει σε μείζονος σημασίας κάποια ζητήματα όπως το θέμα της ενδιάμεσης διανυκτέρευσης και το θέμα της θρησκείας, σε τέτοιο βαθμό που η εντύπωση που άφησε στο δικαστήριο ήταν πολύ αρνητική. Αναμφίβολα πρόκειται για άτομο που αγαπά τα παιδιά της, και είναι αφοσιωμένη σε αυτά. Κάτι όμως που δεν ισχύει μόνο για την ίδια. Τόσο η Καθ'ης η αίτηση όσο και ο Αιτητής είναι άτομα που έχουν την ικανότητα να ασκήσουν το γονεϊκό τους ρόλο με επάρκεια. Σε σχέση με τη συνέντευξη των ανηλίκων, στην οποία αναφέρθηκα ανωτέρω, επισημαίνω ότι ήταν εμφανής ο επηρεασμός τους από την Καθ'ης η Αίτηση. Δεν είναι μόνο το τι απαντούσαν αλλά και η εντύπωση που έδωσαν στο δικαστήριο ότι αν δεν τόνιζαν το θέμα της ενδιάμεσης διανυκτέρευσης και το θέμα της θρησκείας, θα ήταν σαν να πρόδιδαν τη μητέρα τους. Κατά τη συνέντευξη που είχα με το Ν. σε σχέση με το θέμα της Τετάρτης, ο ανήλικος μου έδωσε την εντύπωση ότι είχε πλήρη επίγνωση του τι η κοινωνική λειτουργός είχε αναφέρει στην έκθεση της και ήθελε να επεξηγήσει το θέμα της ενδιάμεσης διανυκτέρευσης. Στη γενική ερώτηση του Δικαστηρίου αν ανέφερε στη κοινωνική λειτουργό όλα όσα ήθελε, απάντησε ότι ο ίδιος ανέφερε αυτά που ήθελε, αλλά νομίζει ότι δεν τον άκουσε και δεν τα κατέγραψε στην έκθεση. Παραθέτω ένα χαρακτηριστικό απόσπασμα: Ε.Η κα Χρύσω ετοίμασε κάποια έκθεση. Της είπες όλα όσα ήθελες να της πεις; Α. Είπα της τα όλα όσα ήθελα να της πω, αλλά νομίζω ότι δεν άκουσε, άλλα δεν τα έγραψε. Μπορεί να τα άκουσε αλλά δεν τα έγραψε όσα της είπα. Ε. Πες μου τι είναι αυτά που της είχες πει; Α. Είπα της για τις Τετάρτες, κάναμε ένα μικρό θέμα ναι, εκείνο ήταν το κύριο θέμα ότι οι Τετάρτες δεν βολεύουν. Μπορεί να της έλεγα κάποια προβλήματα και έλεγε μας ότι δεν θα δεχτεί ο παπάς ή δεν θα συμφωνήσει ο παπάς.'' Επίσης δεν του ήταν εύκολο να υποστηρίξει γιατί είναι τόσο μεγάλο πρόβλημα η διανυκτέρευση της Τετάρτης και ανέφερε ότι είναι κάτι που μπορεί να διευθετηθεί αλλά είναι λίγο πιο δύσκολο και ακολούθως στην ουσία επανέλαβε την εισήγηση της Καθ'ης η αίτηση να μένουν στον Αιτητή μέχρι τις 10 το βράδυ και μετά να πηγαίνουν για να κοιμηθούνε στη Καθ'ης η αίτηση. Το ίδιο αισθάνθηκα με τον ανήλικο Ξ. ότι δηλαδή ήρθε για να αναφέρει ότι δεν θέλει τη διανυκτέρευση της Τετάρτης, χωρίς να μπορεί να επεξηγήσει στο Δικαστήριο γιατί. Παραθέτω ένα χαρακτηριστικό απόσπασμα από την συνέντευξη όπου ο ανήλικος αναφέρει ότι δεν επιθυμεί να διανυκτερεύει στο σπίτι του πατέρα του τις Τετάρτες λόγω του κρεβατιού, κάτι που δεν προκύπτει ως πρόβλημα κατά τις διανυκτερεύσεις του σαββατοκύριακου. Ε. '' Για την Τετάρτη που ήρθε η κα Χρύσω και μιλήσετε, πώς αποφάσισες ότι δεν σου αρέσει η Τετάρτη; Το συζήτησες με τη μάμα; Α.Όχι δεν το συζήτησα με τη μάμα. Δεν μου αρέσει επειδή όταν πηγαίνουμε στο σπίτι, κοιμούμαι στο κρεβάτι που είναι μικρό και δεν με χωρεί και αναγκάζομαι να κοιμάμαι με τον παπά μου και ζήτησα του καινούργιο. Ε.Το Σαββατοκύριακο δεν κοιμάσαι στο ίδιο κρεβάτι; Α.Πάλι στον παπά μου, αλλά μερικές φορές που λείπει ο αδελφός μου κοιμάμαι στο κρεβάτι του.'' Σχετικά παραπέμπω στο Βαθρακοκοίλη "Το Νέο Οικογενειακό Δίκαιο", σελ. 587, όπου αναφέρονται τα πιο κάτω: ''Η συνεκτίμηση όμως της γνώμης του τέκνου πρέπει να εξαρτηθεί από το αν η γνώμη του τέκνου αποδίδει πιστά την εσωτερική του διάθεση ή μήπως η γνώμη του διαμορφώθηκε από μονομερή επίδραση του ενός γονέα και κατά παρέκκλιση από την εσωτερική του διάθεση. Η υποχρέωση της συνεκτίμησης της γνώμης του τέκνου εξαρτάται από την ωριμότητά του, με την έννοια ότι έχει την ικανότητα να αντιληφθεί το συμφέρον του. Κατ΄ άλλη όμως άποψη η ερμηνεία της έννοιας «ωριμότητα» πρέπει να επιχειρηθεί μόνο σε συνάρτηση με την έννοια της συνεκτιμητέας από το νόμο «γνώμης». Η υποχρέωση συνεκτίμησης της γνώμης του τέκνου βαρύνει και τους γονείς ή τρίτους όταν αποφασίζουν για τη γονική μέριμνα και αφορά όχι μόνο στην άσκηση αλλά και την αφαίρεση της γονικής μέριμνας. '' Στην προκειμένη περίπτωση οι εκφρασθείσες γνώμες των ανηλίκων είναι προϊόν επηρεασμού από την Καθ'ης η αίτηση. Τα ανήλικα παρά την οξυδέρκεια τους, δεν ήταν σε θέση να διατυπώσουν γνώμη εφόσον αυτή δεν είχε αναπτυχθεί με φυσιολογικό τρόπο ως προϊόν ελεύθερης κρίσης και επιλογής τους. Το παιδί είναι σε θέση να διατυπώσει γνώμη, εφόσον αυτή έχει αναπτυχθεί φυσιολογικά, ως προϊόν ελεύθερης και ανεπηρέαστης κρίσης και επιλογής του. Ο δικαστής εκτιμά ελεύθερα την γνώμη, την ηλικία του παιδιού και τις λοιπές περιστάσεις. Όπως αναφέρθηκε στην απόφαση Ιακωβίδης ν. Ιακωβίδου

(2000)1 ΑΑΔ 1008: ''Η επιθυμία του ανήλικου θα πρέπει να λαμβάνεται υπ΄ όψιν, αλλά σίγουρα δεν συνιστά και το μόνο, ούτε και τον πρωταρχικό παράγοντα. Και τούτο, γιατί, όπως φαίνεται να έγινε και στην παρούσα περίπτωση, το Δικαστήριο δεν μπορεί να είναι σίγουρο ότι αυτή είναι η πραγματική επιθυμία του ανήλικου. Εξ άλλου είναι εύκολο ανήλικος, ιδιαίτερα σε τρυφερή ηλικία, να καθοδηγηθεί ή ακόμα να αφεθεί να νομίζει ότι έχει συγκεκριμένες επιθυμίες που ουσιαστικά δεν τον εκφράζουν. '' Στην απόφαση Ιωαννίδης Ησαϊας και Άλλη ν. Chada Ιωαννίδη και Άλλου

(2002)1 ΑΑΔ 1446, αναφέρθηκε: ''Εναπόκειται στο Δικαστήριο να αξιολογήσει στο τέλος τη γνώμη του ανηλίκου και να αποφασίσει κατά πόσο θα της προσδώσει οποιαδήποτε βαρύτητα ή αξία και ανάλογα με την περίπτωση να εντάξει το αποτέλεσμα αυτής της διεργασίας στο υπόλοιπο υλικό προς συνεκτίμηση.'' Το συμφέρον του τέκνου ορίζεται ως πρωταρχικός οδηγός της δικαστικής κρίσης. Σύμφωνα με το άρθρο 6 του Νόμου κάθε απόφαση του Δικαστηρίου σχετικά με την άσκηση της γονικής μέριμνας πρέπει ν΄ αποβλέπει στο συμφέρον του τέκνου. Ως συμφέρον δε του τέκνου νοείται το σωματικό, το υλικό, το πνευματικό, το ψυχικό, το ηθικό και γενικά κάθε είδους συμφέρον με προέχουσα βαρύτητα εκείνο που συνιστά βασικό παράγοντα της ορθής ψυχοσωματικής και ψυχοδιανοητικής ανάπτυξης του. Επιπρόσθετα, ως προς το συμφέρον του τέκνου, το Δικαστήριο αξιολογεί αυτό λαμβάνοντας υπόψη και συνεκτιμώντας αριθμό κριτηρίων. Σχετικά παραπέμπω στο Βαθρακοκοίλη "Το Νέο Οικογενειακό Δίκαιο", σελ. 584, 585, όπου αναφέρονται τα πιο κάτω: "Κριτήρια για το δικαστήριο: Το δικαστήριο για να αξιολογήσει το συμφέρον του τέκνου δεν πρέπει ν' αποδίδει μεγαλύτερη σημασία στις υλικές συνθήκες διαβίωσης του ανηλίκου και να παραγνωρίζει τον βασικό παράγοντα της ορθής ψυχοσωματικής ανάπτυξης του παιδιού. Η βαρύτητα πρέπει να είναι στα στοιχεία που διαμορφώνουν το απαραίτητο, το πρόσφορο περιβάλλον για μία σωστή ψυχοσωματική και ψυχοδιανοητική ανάπτυξη του τέκνου, γιατί, σύμφωνα με τις νεότερες κοινωνικές αντιλήψεις, οι άνετες και υλικές παροχές δεν διαπλάθουν ψυχή, σώμα και νόηση, αλλά κυρίως καταστροφικές επιδράσεις ασκούν στον ανήλικο, ο οποίος έχει ανάγκη, για την ανάπτυξή του γενικά, μιας σωστής διαπαιδαγώγησης και φροντίδας λογικής και όχι της φθοροποιού χλιδής. Ο νόμος παραθέτει αορίστως την προϋπόθεση του συμφέροντος, χωρίς να προσδιορίζει το περιεχόμενό του, αλλ' ούτε και να ορίζει κριτήρια προσδιορισμού αυτού. Την αόριστη αυτή νομική έννοια, που σε κάθε συγκεκριμένη περίπτωση έχει το δικό της περιεχόμενο, πρέπει να συγκεκριμενοποιήσει το δικαστήριο. Πρέπει για τον σκοπό αυτό να λάβει υπόψη του τις ψυχολογικές, προεχόντως, οικονομικές και ιατρικές πτυχές της υπόθεσης, με γνώμονα τα δεδομένα της σύγχρονης παιδαγωγικής, ψυχολογίας και κοινωνιολογίας. Ακόμη πρέπει, για τον σχηματισμό ασφαλούς κρίσης, να ερευνήσει τις ικανότητες των γονέων, το περιβάλλον, το ιστορικό και την επαγγελματική απασχόλησή τους, τη δράση τους στο κοινωνικό σύνολο, την τυχόν εκτροπή από την ορθή κοινωνική συμπεριφορά και γενικά την ικανότητα προσαρμογής τους στις απαιτήσεις της σύγχρονης εποχής μέσα στα πλαίσια της λογικής και ορθολογικής αντιμετώπισης των θεμάτων των νέων. Άλλα κριτήρια: Για τη ρύθμιση της άσκησης της γονικής μέριμνας πρέπει να λαμβάνονται υπόψη ορισμένα κριτήρια, καθοριστικά γι' αυτήν, όπως η ηλικία, το φύλο, οι ειδικές ανάγκες του τέκνου, οι προσωπικές ιδιότητες των γονέων, η επαγγελματική απασχόλησή τους, οι χρονικές δυνατότητες του κάθε γονέα για την αυτοπρόσωπη άσκηση της γονικής μέριμνας και η αδυναμία άσκησης της γονικής μέριμνας ". Η γονική μέριμνα δεν έχει στατικό, αλλά εξελικτικό χαρακτήρα. Τον χαρακτήρα αυτό της προσδίδει το συμφέρον του τέκνου, το οποίο υφίσταται συνεχείς μεταλλαγές, με την εξέλιξη της ηλικίας και της ωριμότητας του τέκνου και, συνακόλουθα, της ανάγκης προστασίας του. Οι γονείς αποτελούν χωρίς αμφιβολία τον πυρήνα της υγιούς ψυχοσωματικής ανάπτυξης των παιδιών και σαφώς διαδραματίζουν καθοριστικό ρόλο στη διαμόρφωση των ηθικών αξιών και άρχων τις οποίες πρεσβεύουν στην μετέπειτα ζωή τους τα ανήλικα τέκνα τους. Παραθέτω ένα χαρακτηριστικό απόσπασμα από το σύγγραμμα των Απ. Γεωργιάδη και Μιχ. Σταθόπουλου «ΑΣΤΙΚΟΣ ΚΩΔΙΞ», ΤόμοςVII, όπου στις σελίδες 228-229 αναφέρονται τα πιο κάτω: "Συνήθως, πριν και μετά το διαζύγιο, οπότε κυρίως ασκείται το δικαίωμα επικοινωνίας, επικρατούν ταραγμένες σχέσεις μεταξύ των συζύγων. Ενόψει αυτού του δεδομένου, η πραγματοποίηση της επικοινωνίας θα πρέπει να γίνεται με τρόπο που εξασφαλίζει κατά το δυνατόν καλύτερα το συμφέρον του παιδιού. Οι γονείς θα πρέπει να φροντίζουν, ώστε το παιδί να μένει εκτός του προσωπικού πεδίου εντάσεως αλλά και να μη θίγονται με τη συμπεριφορά καθενός από αυτούς τα δικαιώματα του άλλου. Τα παραπάνω προϋποθέτουν αμοιβαίο σεβασμό και συνεργασία μεταξύ των γονέων. Στο δικαίωμα επικοινωνίας του ενός γονέα αντιστοιχεί υποχρέωση του άλλου να απέχει από κάθε ενέργεια, η οποία άμεσα ή έμμεσα μπορεί να οδηγήσει στην παρεμπόδισή της, είτε επιδρώντας στη θέληση του παιδιού να δεχθεί την επικοινωνία, είτε με τη δημιουργία άλλων εμποδίων. Πολύ περισσότερο, ο γονέας με τον οποίο διαμένει το παιδί, θα πρέπει να ευνοεί και να διευκολύνει, χάριν του συμφέροντος του παιδιού, την επικοινωνία με τον άλλο γονέα, παραμερίζοντας τυχόν αντίθετες δικές του επιθυμίες." Παραθέτω επίσης ένα χαρακτηριστικό απόσπασμα, από την απόφαση Μαρία Μαυρονικόλα ν. Άντη Ξάνθου

(2011)1 Α.Α.Δ. 293, όπου λέχθηκαν τα πιο κάτω: «Θα πρέπει να παρατηρήσουμε ότι οι γονείς έχουν συλλογική ευθύνη για την, όσο το δυνατό, πιο ομαλή ανάπτυξη των οικογενειακών δεσμών και ταυτοχρόνως αυξημένη υποχρέωση απάλειψης ή μείωσης των τραυματικών επιπτώσεων ενός διαζυγίου στα παιδιά τους. Η καταφυγή σε αντιμετώπιση των όποιων δικαιωμάτων ή υποχρεώσεων με, «εμπορικούς όρους» σαφώς δεν οδηγεί σε επίτευξη του πιο πάνω στόχου. Δεν είναι άνευ σημασίας, αλλά καθοριστικά, τα λεχθέντα από το Δευτεροβάθμιο Οικογενειακό Δικαστήριο στην υπόθεση Φ. Κατσούρη ν. Μ. Χατζηνικόλα

(2010)1 ΑΑΔ, 1634: «Η αντιπαράθεση των γονέων και η αντιπαλότητα τους μέσα από δικαστικές διαδικασίες αντιστρατεύεται στα συμφέροντα και την ευημερία των ανηλίκων τέκνων τους». Το συμφέρον των παιδιών υπαγορεύει την ελεύθερη και ανεμπόδιστη επικοινωνία με το γονέα που δε διαμένει, με τον καθορισμό ενός ισορροπημένου και λειτουργικού προγράμματος. Η επικοινωνία γονέα τέκνου, στοχεύει στη διατήρηση του δεσμού ανάμεσα στα δυο μέρη, στην ψυχοσωματική ανάταση του τέκνου, στην απάμβλυνση των συνεπειών της ανώμαλης εξέλιξης της έγγαμης συμβίωσης. Είναι τρόπος έκφρασης συναισθημάτων συμπάθειας, αγάπης, ενδιαφέροντος, στοργής στο τέκνο και το συμφέρον του τέκνου είναι η απόλαυση όλων των ηθικών πλεονεκτημάτων και αξιών απ´αυτήν την επικοινωνία. Με βάση τα πιο πάνω και με πρωταρχικό μέλημα του Δικαστηρίου να διασφαλιστεί το συμφέρον των ανηλίκων εκδίδονται διατάγματα ως ακολούθως:

1. Eκδίδεται διάταγμα με το οποίο ρυθμίζεται η άσκηση του δικαιώματος επικοινωνίας του Αιτητή με τα ανήλικα τέκνα του Ν. και Ξ.Κ ως ακολούθως: (α) την πρώτη και ούτω καθεξής εβδομάδα έκαστου μηνός, Τρίτη από η ώρα 18:00 μέχρι η ώρα 20:00 και Πέμπτη, όπου θα παραλαμβάνει τα ανήλικα από το σχολείο στο οποίο φοιτούν την ώρα που σχολάνουν μέχρι την επόμενη μέρα το πρωί όπου θα παραδίδει τα ανήλικα στο σχολείο στο οποίο φοιτούν. (β) τη δεύτερη και ούτω καθεξής εβδομάδα έκαστου μηνός, Τρίτη από η ώρα 18:00 μέχρι η ώρα 20:00 και Παρασκευή από η ώρα 18:00 μέχρι τη Δευτέρα το πρωί όπου θα παραδίδει τα ανήλικα στο σχολείο στο οποίο φοιτούν. Η ως άνω ρύθμιση θα επαναλαμβάνεται ανά δεκαπενθήμερο. (γ) Κατά τις εορτές των Χριστουγέννων και της Πρωτοχρονιάς κάθε έτους από η ώρα 18:00 της 23ης Δεκεμβρίου μέχρι η ώρα 20:00 της 29ης Δεκεμβρίου (α΄ περίοδος), από η ώρα 20:00 της 29ης Δεκεμβρίου μέχρι η ώρα 20:00 της 6ης Ιανουαρίου (β΄ περίοδος). Η ρύθμιση αυτή θα εφαρμόζεται εκ περιτροπής. Κατά τις εορτές των Χριστουγέννων του 2019, ο Αιτητής θα ασκήσει το δικαίωμα του τη β΄ περίοδο. (δ) Κατά τις εορτές του Πάσχα κάθε έτους από η ώρα 10:00 της Μεγάλης Δευτέρας μέχρι η ώρα 20:00 της Κυριακής του Πάσχα (α΄ περίοδος), από η ώρα 20:00 της Κυριακής του Πάσχα μέχρι η ώρα 20:00 του Σαββάτου της Διακαινησίμου (β΄ περίοδος). Η ρύθμιση αυτή θα εφαρμόζεται εκ περιτροπής. Κατά τις εορτές του Πάσχα του 2019 ο Αιτητής θα ασκήσει το δικαίωμα του την α΄ περίοδο. (ε) Κατά τις θερινές διακοπές κάθε έτους από η ώρα 18:00 της 1ης Ιουλίου μέχρι η ώρα 18:00 της 7ης Ιουλίου, από η ώρα 18:00 της 14ης Ιουλίου μέχρι η ώρα 18:00 της 21ης Ιουλίου και από η ώρα 18:00 της 28ης Ιουλίου μέχρι η ώρα 18:00 της 16ης Αυγούστου (α΄ περίοδος), από η ώρα 18:00 της 7ης Ιουλίου μέχρι η ώρα 18:00 της 14ης Ιουλίου, από η ώρα 18:00 της 21ης Ιουλίου μέχρι η ώρα 18:00 της 28ης Ιουλίου και από η ώρα 18:00 της 16ης Αυγούστου μέχρι η ώρα 18:00 της 31ης Αυγούστου (β΄ περίοδος). Η ρύθμιση αυτή θα εφαρμόζεται εκ περιτροπής. Κατά τις θερινές διακοπές του 2019 ο Αιτητής θα ασκήσει το δικαίωμα του την β΄ περίοδο. (στ) Κατά τις σχολικές και δημόσιες αργίες, οι διάδικοι θα έχουν τα ανήλικα τέκνα τους εναλλάξ, από η ώρα 9:00 μέχρι η ώρα 20:
2. Την πρώτη σχολική ή δημόσια αργία που έπεται της έκδοσης του διατάγματος τα ανήλικα θα είναι με την Καθ΄ ης η αίτηση και τη δεύτερη σχολική ή δημόσια αργία με τον Αιτητή και ούτω καθεξής. Σε περίπτωση που με βάση τη ρύθμιση επικοινωνίας του Αιτητή με τα ανήλικα τέκνα του ως ανωτέρω διαλαμβάνεται, η σχολική ή δημόσια αργία είναι μέρα που με βάση το πρόγραμμα επικοινωνίας τα ανήλικα πρέπει να είναι με την Καθ' ης η αίτηση, η παράδοση από τον Αιτητή θα γίνεται η ώρα 9:00 στην οικία της Καθ'ης η αίτηση. Στην περίπτωση που η σχολική ή δημόσια αργία είναι μέρα που με βάση το πρόγραμμα επικοινωνίας τα ανήλικα πρέπει να είναι με τον Αιτητή, τότε η ώρα παράδοσης στην οικία της Καθ'ης η αίτηση θα επεκτείνεται μέχρι τις 20:00, αν η αργία συμπίπτει με μέρα που έπεται διανυκτέρευσης στην οικία του Αιτητή. Νοείται ότι το παρόν διάταγμα ρύθμισης της επικοινωνίας του Αιτητή με τα ανήλικα τέκνα του θα αναστέλλεται κατά την περίοδο των Χριστουγέννων, του Πάσχα και των θερινών διακοπών όπως προβλέπεται ανωτέρω. Η Καθ΄ ης η αίτηση διατάσσεται όπως παραδίδει τα ως άνω ανήλικα τέκνα στον Αιτητή στην οικία της και όπως τα παραλαμβάνει από τον Αιτητή στην οικία της και ο Αιτητής διατάσσεται όπως τα παραλαμβάνει από την Καθ΄ ης η αίτηση στην οικία της και όπως τα επιστρέφει στην Καθ΄ ης η αίτηση στην οικία της, εκτός από τις περιπτώσεις όπου η παραλαβή και η παράδοση θα γίνεται από και προς το σχολείο στο οποίο φοιτούν.
3. Εκδίδεται διάταγμα με το οποίο ανατίθεται στην Καθ΄ης η αίτηση η φύλαξη των ανήλικων τέκνων των διαδίκων, Ν. και Ξ. Κ.
4. Εκδίδεται διάταγμα με το οποίο καθορίζεται ως τόπος διαμονής των ως άνω ανηλίκων ο εκάστοτε τόπος διαμονής της Καθ΄ ης η αίτηση εντός της επαρχίας Λευκωσίας, που στο παρόν στάδιο είναι η οδός xxxxxxx, Άγιος Ανδρέας Λευκωσία.
5. Οι υπόλοιπες πτυχές της γονικής μέριμνας θα ασκούνται και από τους δύο γονείς από κοινού. Το παρόν διάταγμα αρχίζει την εφαρμογή του από σήμερα. Ως προς τα έξοδα με δεδομένο ότι δεν έχω λόγο να μην ακολουθήσουν το αποτέλεσμα σε ότι αφορά την Αίτηση, τα έξοδα επιδικάζονται υπέρ του Αιτητή και εις βάρος της Καθ'ης η αίτηση, ως αυτά θα υπολογιστούν από την Πρωτοκολλητή και εγκριθούν από το Δικαστήριο. Αναφορικά όμως με την ανταπαίτηση με δεδομένο ότι το μέρος της ανταπαίτησης που το δικαστήριο απέδωσε υπό μορφή θεραπείας εξαρχής δεν αμφισβητήθηκε από τον Αιτητη, ούτε δικογραφικά αλλά ούτε και με τη μαρτυρία του δεν επιδικάζονται έξοδα. (Υπ.)........................ Μ.Χ. Κάιζερ, Δ. ΠΙΣΤΟΝ ΑΝΤΙΓΡΑΦΟ ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΗΤΗΣ cylaw.org: Από το ΚΙΝOΠ/CyLii για τον Παγκύπριο Δικηγορικό Σύλλογο