A. T. ν. M. K., Αρ. Αίτησης: 162/2019, 29/6/2022 ΠΑΓΚΥΠΡΙΟΣ ΔΙΚΗΓΟΡΙΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ CyLaw | Αναφορικά μ'εμάς | " target="_top">Επικοινωνία | Όροι χρήσης Έρευνα - Κατάλογος Αποφάσεων Πρωτόδικων Δικαστηρίων - Εμφάνιση Αναφορών (Noteup on) - Αφαίρεση Υπογραμμίσεων ECLI:CY:ODLEM:2022:37 ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΚΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΛΕΜΕΣΟΥ ΔΙΚΑΙΟΔΟΣΙΑ ΓΟΝΙΚΗΣ ΜΕΡΙΜΝΑΣ ΕΝΩΠΙΟΝ: Μ. Τουμαζή, Π. Οικ. Δ. Αρ. Αίτησης: 162/2019 Μεταξύ: T. από τη Ρωσία και τώρα μόνιμος κάτοικος Λεμεσού Αιτητής ΚΑΙ M. K. από τη Ρωσία και τώρα κάτοικος Λεμεσού Καθ' ης η αίτηση Ημερομηνία: 29 Ιουνίου 2022 Εμφανίσεις: Για τον Αιτητή: κα Λ. Ζερβού με κα Ε. Κώστα για Λ. Ζερβού Δ.Ε.Π.Ε. Για την Καθ' ης η αίτηση: κ. Χρ. Αδάμου ΑΠΟΦΑΣΗ Οι διάδικοι κατάγονται από τη Ρωσία. Τέλεσαν πολιτικό γάμο στις [ ].
- Είναι μόνιμοι κάτοικοι Κύπρου και διαμένουν στη Λεμεσό. Από το γάμο τους απέκτησαν μια θυγατέρα η οποία γεννήθηκε στις [ ].2009 στη Λεμεσό. O γάμος τους λύθηκε στις [ ].
- Στις 31.10.2014 εκδόθηκε εκ συμφώνου διάταγμα στην αίτηση γονικής μέριμνας με αριθμό 240/2014 με το οποίο η φύλαξη και φροντίδα της ανήλικης θυγατέρας των διαδίκων ανατέθηκε στην Καθ' ης η αίτηση, καθορίστηκε ως τόπος διαμονής της ανήλικης η εκάστοτε κατοικία της Καθ' ης η αίτηση στη Λεμεσό και εκδόθηκε διάταγμα επικοινωνίας του Αιτητή με την ανήλικη. Όταν καταχωρήθηκε η υπό κρίση αίτηση, η ανήλικη φοιτούσε στο ιδιωτικό δημοτικό σχολείο [ ] και αίτημα του Αιτητή ήταν η μετεγγραφή της σε δημόσιο δημοτικό σχολείο. Τώρα η ανήλικη φοιτά στην πρώτη γυμνασίου του ιδιωτικού σχολείου [ ]. Η Καθ' ης η αίτηση καταχώρησε υπεράσπιση. Κατά την ακρόαση, για τον Αιτητή έδωσε μαρτυρία, εκτός από τον ίδιο (Μ.Α.1) και η T. G. (Μ.Α.2). Για την υπεράσπιση έδωσε μαρτυρία μόνο η Καθ' ης η αίτηση. Η Λειτουργός Ευημερίας Παρασκευούλα Τόφα ετοίμασε στις 19.12.2021 έκθεση κατόπιν οδηγιών του Δικαστηρίου (Έγγραφο Α). Οι δικηγόροι ετοίμασαν γραπτές αγορεύσεις. Ο Αιτητής, στη γραπτή δήλωσή του (Τεκμ. 1), αναφέρει ότι η ανήλικη φοιτά στο ιδιωτικό σχολείο [ ] από το
- Τώρα φοιτά στην 1η τάξη του Γυμνασίου. Κατά το έτος 2019 τα δίδακτρα που καταβάλλονταν μηνιαίως για τη φοίτηση της ανήλικης ανέρχονταν στο ποσό των €175,00 μηνιαίως, ενώ τώρα ανέρχονται στα €240,00 μηνιαίως (Τεκμ. 2). Από το 2019 που καταχωρήθηκε η υπό εκδίκαση αίτηση, τα γεγονότα έχουν αλλάξει αρκετά. Ο μισθός του έχει μειωθεί, ο μισθός της Καθ' ης η αίτηση έχει αυξηθεί κατά πολύ και γενικά οι προσωπικές συνθήκες της Καθ' ης η αίτηση έχουν αλλάξει. Για αυτούς τους λόγους έχει καταχωρήσει αίτηση για μείωση του διατάγματος διατροφής. Από το 2019 μέχρι σήμερα, η επιθυμία της ανήλικης ήταν να φοιτήσει στο [ ] Σχολείο Λεμεσού για το λόγο ότι από την ημερομηνία καταχώρησης της αίτησης η ανήλικη δεν έχει φίλους στο σχολείο. Τα παιδιά από το σχολείο δεν την κάνουν παρέα, δεν την προσκαλούν στα πάρτυ που διοργανώνουν και γενικά της συμπεριφέρονται με άσχημο τρόπο και την αποκαλούν με διάφορους χαρακτηρισμούς. Με τη μόνη που κάνει παρέα πρόσφατα μετά από τόσα χρόνια φοίτησης στο εν λόγω σχολείο, είναι μια κοπέλα η οποία κατάγεται από την Αρμενία και ομιλεί τη Ρωσική γλώσσα. Όλοι οι φίλοι της, συμπεριλαμβανομένης της κολλητής της φίλης, φοιτούν στο [ ] Λεμεσού και αναφέρουν ότι το εν λόγω σχολείο είναι πολύ καλό. Το [ ] έχει περισσότερο κοινωνικό και επιστημονικό προσανατολισμό, παρά θρησκευτικό. Επίσης, στο εν λόγω σχολείο προσφέρονται μαθήματα μουσικής, χορού, τραγουδιού, επιστήμης, μαθηματικών και φυσικής, κάτι για το οποίο έδειξε ιδιαίτερο ενθουσιασμό η ανήλικη. Είναι η θέση του Αιτητή ότι τα δίδακτρα του σχολείου δεν έχουν τόση σημασία, όσο η επιθυμία της ανήλικης για αλλαγή του σχολείου λόγω και της αντιμετώπισης που λαμβάνει από τους συμμαθητές και τις συμμαθήτριες της. Η ανήλικη δεν έχει δημιουργήσει ισχυρούς δεσμούς με τους καθηγητές και στενές φιλίες με τους συμμαθητές και συμμαθήτριες της ώστε να επηρεαστεί δυσμενώς από τη μετάβαση της σε άλλο σχολείο. Ο ίδιος έχει επανειλημμένα ζητήσει από την Καθ' ης η αίτηση να συναινέσει στην εγγραφή της ανήλικης θυγατέρας τους στο πιο πάνω σχολείο, αλλά αυτή χωρίς οποιοδήποτε βάσιμο λόγο, δεν θέλει να συνεργαστεί. Μία βδομάδα μετά την καταχώρηση της αίτησης, όταν η ανήλικη ανάφερε στη μητέρα της την επιθυμία της για αλλαγή σχολείου, η Καθ' ης η αίτηση ασκώντας ψυχολογική πίεση στην ανήλικη, την μετέπεισε να αλλάξει την επιθυμία της για το εν λόγω σχολείο. H ανήλικη του ανάφερε ότι δεν ήθελε να αναστατώσει την ψυχική υγεία της μητέρας της και ότι θα σεβόταν την επιθυμία της να συνεχίσει την φοίτησή της στο σχολείο [ ]. Είναι η θέση του Αιτητή ότι η Καθ' ης η αίτηση επηρεάζει αρνητικά την κρίση της ανήλικης, δεν την αφήνει να αναπτύξει προσωπική βούληση και ότι εάν αυτό δεν σταματήσει άμεσα υπάρχει ο κίνδυνος να προκληθούν σοβαρές επιπτώσεις στην ψυχολογία και ανάπτυξη της ανήλικης. Είναι η θέση του Αιτητή ότι είναι προς το συμφέρον της ανήλικης να φοιτήσει στο [ ], αφού σε αυτό φοιτά η καλύτερη της φίλη και άλλα φιλικά πρόσωπα και θα νιώθει πιο άνετα, καθώς επίσης το σχολείο βρίσκεται κοντά τόσο στην οικία του, όσο και της Καθ' ης η αίτηση και δεν θα υφίσταται ταλαιπωρία στη μεταφορά της. Περαιτέρω, η μεταγραφή της ανήλικης στο εν λόγω δημόσιο σχολείο αποσκοπεί προς το συμφέρον της, αφού θα έχει την ευκαιρία να παρακολουθήσει μαθήματα στα οποία έχει δείξει ιδιαίτερο ενδιαφέρον, ήτοι μαθήματα επιστημονικού και μαθηματικού προσανατολισμού. Καμία ζημιά δεν θα προκληθεί αν η ανήλικη εγγραφεί στο πιο πάνω σχολείο, ενώ σε αντίθετη περίπτωση θα επηρεαστεί η ψυχοσωματική της κατάσταση. Κατά την προφορική κυρίως εξέταση, ο Αιτητής ανέφερε ότι όταν καταχωρήθηκε η αίτηση το 2019, η ανήλικη ήταν εννιάμιση ετών και φοιτούσε στην τετάρτη τάξη του δημοτικού. Σύμφωνα με τη θέση του, η ανήλικη καταλάβαινε τι ζητούσε σε εκείνη την ηλικία. Πριν ο ίδιος υποβάλει την παρούσα αίτηση, είχε μια πολύ σοβαρή συζήτηση με την ανήλικη για το θέμα της έγερσης δικαστικής διαδικασίας σε περίπτωση που δεν συναινούσε η μητέρα της. Η ανήλικη άρχισε να του λέει την επιθυμία της να αλλάξει σχολείο το φθινόπωρο του 2018 και κατά τη διάρκεια των επόμενων έξι μηνών έκλαιγε και του έλεγε απεγνωσμένα ότι ήθελε να αλλάξει σχολείο. Κατά την καταχώρηση της αίτησης, η ανήλικη έμενε με τη μητέρα της και από τον Ιούλιο του 2021 μένει μαζί του. Η επιθυμία της ανήλικης για αλλαγή σχολείου παραμένει και μάλιστα είναι μεγαλύτερη. Σε ερώτηση γιατί η Καθ' ης η αίτηση αρνείται τόσο έντονα να δώσει τη συγκατάθεση της για αλλαγή σχολείου, απάντησε ότι βάσει του τι είπε η ανήλικη, η Καθ' ης η αίτηση πιστεύει ότι το δημόσιο σχολείο δεν προσφέρει τόσο καλή μόρφωση και ότι οι μαθητές που φοιτούν σε δημόσιο σχολείο έχουν την τάση να έχουν άσχημες συνήθειες, να καπνίζουν, να πίνουν αλκοόλ και να παίρνουν ναρκωτικά. Επίσης, ο δεύτερος λόγος κατά τη δική του άποψη, είναι ότι ίσως να άλλαζε το ποσό της διατροφής που ο ίδιος πληρώνει, κάτι το οποίο δεν θα επιθυμούσε η Καθ' ης η αίτηση. Είναι η θέση του ότι δεν θα υπάρχουν οποιεσδήποτε δυσκολίες, με τη μετακίνηση της ανήλικης σε άλλο σχολείο επειδή θα αλλάξει το περιβάλλον το οποίο δεν της αρέσει και θα πάει σε ένα περιβάλλον που της αρέσει και επιθυμεί να βρίσκεται. Η ανήλικη ανέφερε τους λόγους για τους οποίους επιθυμεί να αλλάξει σχολείο στη λειτουργό ευημερίας, η οποία δεν τους συμπεριέλαβε στην έκθεση της. Η διαφωνία που έχει με την Καθ' ης η αίτηση ως προς το θέμα του σχολείου, προκαλούσε άγχος στην ανήλικη, γιατί η μητέρα της αρνιόταν να της αλλάξει σχολείο. Από τότε που καταχωρήθηκε η αίτηση μέχρι τώρα, όχι μόνο η ανήλικη θέλει να αλλάξει σχολείο, αλλά και ο ίδιος. Είναι προς το συμφέρον της να το κάνει αυτό, γιατί αν θέλει να ακολουθήσει Φυσικές Επιστήμες και να εγγραφεί σε Πανεπιστήμια της Κύπρου, είτε της Ελλάδας, είτε οπουδήποτε στην Ευρωπαϊκή Ένωση, θα πρέπει να περάσει τις παγκύπριες εξετάσεις. Το πρόγραμμα μαθημάτων που ακολουθείται τώρα στο ιδιωτικό σχολείο (Τεκμ. 3), δεν είναι προσαρμοσμένο για τις παγκύπριες εξετάσεις. Επίσης, είναι η θέση του ότι θα πρέπει να εισακουστεί η επιθυμία της ανήλικης για τη μεταγραφή της σε δημόσιο σχολείο. Αντεξεταζόμενος, είπε ότι καταχώρησε την παρούσα αίτηση λόγω του ότι το δημόσιο δημοτικό σχολείο ήταν επιθυμία της κόρης του και ο δεύτερος λόγος ήταν ότι θα ήταν δωρεάν, δηλαδή ότι ένας από τους λόγους ήταν και οικονομικός. Σε ερώτηση αν έκανε έρευνα σε σχέση με τα δύο σχολεία, το ιδιωτικό και το δημόσιο, απάντησε ότι δεν έκανε κάποια συγκεκριμένη έρευνα, αλλά βάσει των μαθημάτων που έκανε ο γιος της συμβίας του ο οποίος μένει μαζί τους και τα μαθήματα που έκαναν οι άλλοι που φοιτούσαν εκεί και βάσει του γεγονότος ότι η ανήλικη έχει πιο πολλή έφεση προς τα μαθηματικά παρά στις γλώσσες, στήριξε την απόφασή της να αλλάξει σχολείο. Το 2018 ο γιος της συμβίας του πήγαινε στο δημόσιο δημοτικό σχολείο και πολλές φορές ο ίδιος πήγαινε να τον συναντήσει στο σχολείο και τον έπαιρνε στο σχολείο. Ο ίδιος δεν πήγε προσωπικά να πάρει το πρόγραμμα εκπαίδευσης του Δημόσιου Δημοτικού Σχολείου. Σε ερώτηση για το πόσες ώρες έκαναν θρησκευτικά στην 6η Δημοτικού στο Δεύτερο Δημοτικό Σχολείο, απάντησε: «Δεν μπορώ να πώ». Σε υποβολή ότι τα συμπεράσματα του στην κυρίως αίτηση που καταχώρησε το 2019 ότι το δημόσιο δημοτικό σχολείο έχει «περισσότερο κοινωνικό και επιστημονικό προσανατολισμό παρά θρησκευτικό» είναι αυθαίρετα, απάντησε ότι κατέληξε σ' αυτό το συμπέρασμα επειδή φοιτούσε και ο γιος της συμβίας του στο [ ], εξ' όσων θυμάται μέχρι την τρίτη τάξη ή την τετάρτη και μετά μεταφέρθηκε και εξέφρασε και ο ίδιος αυτή τη σύγκριση. Διευκρίνισε ότι δεν υπήρχε άλλο συγγενικό πρόσωπο που να φοιτά το 2019 στο Δεύτερο Δημοτικό Σχολείο, εκτός από τον γιο της συμβίας του. Τότε φοιτούσε στο Δεύτερο Δημοτικό η καλύτερη της φίλη η Ε. και ο D. Ο Αιτητής ανέφερε ότι η ανήλικη φοιτά από το 2014 στο ιδιωτικό σχολείο όταν ενεγράφη στο νηπιαγωγείο και ότι ήτο κοινή απόφαση με την Καθ' ης η αίτηση να φοιτά στο ιδιωτικό αυτό σχολείο. Ανέφερε επίσης ότι θέλει η κόρη του να έχει ένα καλύτερο μέλλον, να περάσει τις παγκύπριες εξετάσεις χωρίς προβλήματα και να εγγραφεί στα Πανεπιστήμια. Ως Μ.Α.2 κατέθεσε η T. G. η οποία αναφέρει στη γραπτή δήλωση της (Τεκμ. 4) ότι είναι μέλος στον Σύνδεσμο Γονέων του [ ] από το 2017 και έχει δύο ανήλικες δίδυμες θυγατέρες ηλικίας 15 ετών. Γνωρίστηκε για πρώτη φορά με τον Αιτητή μέσω κοινών φίλων. Έχουν συχνές συναντήσεις, λόγω της φοίτησης των παιδιών τους, στο ιδιωτικό σχολείο [ ]. Σε μία τυχαία συνάντηση που είχαν πρόσφατα με τον Αιτητή έξω από το σχολείο, είχαν την ευκαιρία να συζητήσουν για διάφορα θέματα που αφορούν, μεταξύ άλλων, την εκπαίδευση των παιδιών τους. Στα πλαίσια αυτής της συζήτησης, ο Αιτητής αναφέρθηκε, μεταξύ άλλων, στην επιθυμία της ανήλικης θυγατέρας του να μετεγγραφεί σε Δημόσιο Σχολείο. Ένιωσε να ταυτίζεται με αυτά που της είχε αναφέρει ο Αιτητής καθ' ότι είχε βιώσει μία παρόμοια κατάσταση με τις ανήλικες θυγατέρες της. Σε ερωτήσεις στην κυρίως εξέταση σε σχέση με τη συζήτηση που είχε με τον Αιτητή για την εκπαίδευση των παιδιών τους, ανέφερε ότι είπε στον Αιτητή ότι η μια της κόρη φοιτά στο [ ] και η άλλη είχε κάνει μετεγγραφή σε δημόσιο σχολείο. Συζητούσε με την κόρη της το θέμα της μετεγγραφής για 2-3 χρόνια, η κόρη της ήθελε να πάει στο δημόσιο, αλλά η ίδια δεν ήθελε. Κατά τη γνώμη της το [ ] είναι πολύ καλό σχολείο, υπάρχει πειθαρχία αλλά δύο ώρες τη βδομάδα φυσική δεν είναι αρκετές και το μάθημα της βιολογίας είναι σχεδόν ανύπαρκτο. Είναι η θέση της ότι είναι σημαντικό κάθε παιδί να έχει την ευκαιρία να παρακαθήσει στις παγκύπριες εξετάσεις και να περάσει στο Πανεπιστήμιο Κύπρου ή σε πανεπιστήμια της Ελλάδας. Υπάρχουν οι λανθασμένες εντυπώσεις ότι τα δημόσια σχολεία δεν είναι καλά. Η ίδια τελικά είναι πολύ ευχαριστημένη. Σε ερώτηση αν γνωρίζει ως μέλος του Συνδέσμου Γονέων του [ ] School, ποιο είναι το πρόγραμμα των μαθημάτων που προσφέρεται τόσο για το Γυμνάσιο όσο και για το Λύκειο, απάντησε: «Η συχνότητα μαθημάτων είναι περίπου η ίδια. Η πιο μεγάλη διαφορά νομίζω κατά τη γνώμη μου είναι ότι στην πρώτη λυκείου μένουν περίπου τα ίδια μαθήματα, δηλαδή δεν παίρνουν μαθήματα ως προς τον κλάδο όπως το δημόσιο, Οικονομικό, Κλασσικό. Μένουν τα ίδια. Τον κλάδο απ' ότι ξέρω τον παίρνεις στην τρίτη λυκείου. Αυτή είναι η σημαντικότερη διαφορά. Και είναι διαφορετική ύλη και δεν θέλεις 1½ ώρα κάθε μέρα που μάλλον δεν θα χρειαστούν αν σπουδάσεις ιατρική. Είναι πολύ καλό σχολείο. Και απ' ότι ξέρω φέτος φύγαν 10 παιδιά, όχι επειδή δεν είναι καλό σχολείο, είναι πολύ καλό σχολείο αλλά θέλουν να σπουδάσουν άλλα πράγματα». Η Μ.Α.2 αντεξετάστηκε από το δικηγόρο της Καθ' ης η αίτηση. H Καθ' ης η αίτηση, στη γραπτή δήλωση της (Τεκμ. 5), αναφέρει ότι η επιλογή του σχολείου [ ] ήτο κοινή απόφαση τους και τούτο είχε σκοπό το όφελος της θυγατέρας τους και για αυτό το λόγο η ανήλικη συνέχισε τη φοίτηση της εκεί και μετά που χώρισαν. H ανήλικη θυγατέρα τους φοιτά στο σχολείο αυτό εδώ και 9 χρόνια και έχει εγκλιματιστεί στο σχολικό περιβάλλον και στις σχέσεις μεταξύ μαθητή-καθηγητών και συμμαθητών. Η ανήλικη ουδέποτε είχε πριν την καταχώριση της παρούσας αίτησης στις 24.04.2019, εκφράσει την επιθυμία να αλλάξει σχολείο. Τότε η ανήλικη θυγατέρα τους ήτο ηλικίας μόλις 91/2 χρονών και μέχρι τότε ο πρώην σύζυγος της είχε επισκεφθεί το σχολείο της και τους καθηγητές της θυγατέρας τους μόνο μία φορά. Η θέση του Αιτητή ότι η οικονομική του κατάσταση δεν του επιτρέπει να συνεχίσει η θυγατέρα τους στο σχολείο [ ] που είναι ιδιωτικό σχολείο είναι αναληθής. Είναι η θέση της Καθ' ης η αίτηση ότι το συμφέρον της ανήλικης θυγατέρας τους επιβάλλει ότι στο παρόν στάδιο θα πρέπει να συνεχίσει τη φοίτηση της στο σχολείο [ ]. Αντεξετάζομενη, η Καθ' ης η αίτηση ανέφερε ότι το ιδιωτικό σχολείο στο οποίο φοιτά η κόρη της εδώ και 9½ χρόνια είναι το καλύτερο σχολείο στη Λεμεσό. Γνωρίζουν όλους τους δασκάλους και τους συμμαθητές. Η ίδια και η θυγατέρα της είναι πολύ ευχαριστημένες. Σε ερώτηση αν συζήτησε με την κόρη της τις σχέσεις της με τους καθηγητές και πότε την τελευταία φορά, ανέφερε ότι συζητούσαν από το 2013 μέχρι το
- Επανέλαβε ότι η θυγατέρα της ποτέ πριν την καταχώρηση της αίτησης δεν εξέφρασε την επιθυμία να αλλάξει σχολείο. Ισχυρίστηκε ότι ο πρώην σύζυγος της καταχώρησε την παρούσα αίτηση για να κάνει οικονομία σε σχέση με τη φοίτηση του παιδιού τους, όμως, κατά τη θέση της, ο Αιτητής δεν έχει οικονομικά προβλήματα και συνεχίζει να εργάζεται εκεί όπου εργαζόταν και προηγουμένως. Η ίδια θεωρεί ότι η εκπαίδευση της κόρης τους είναι πιο σημαντική από τα οικονομικά προβλήματα. ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΠΑΙΔΙΟΥ Στο τέλος της διαδικασίας το Δικαστήριο είχε συνέντευξη στο γραφείο με την ανήλικη θυγατέρα των διαδίκων, στην παρουσία μόνο της στενογράφου η οποία κρατούσε τα πρακτικά της συνέντευξης. Πιστό αντίγραφο των πρακτικών της συνέντευξης δόθηκε στους δικηγόρους πριν την ετοιμασία των γραπτών τους αγορεύσεων. Το άρθρο 6
(3)του Ν.216/90 προνοεί ότι ανάλογα με την ωριμότητα του τέκνου και στο βαθμό που μπορεί να αντιληφθεί, πρέπει να ζητείται και να συνεκτιμάται η γνώμη του πριν από κάθε απόφαση σχετικά με τη γονική μέριμνα, εφόσον η απόφαση αφορά τα συμφέροντα του. Στην Ευγ. Στυλιανού ν. Βασ. Στυλιανού
(1993)1 Α.Α.Δ. 130, το Δευτεροβάθμιο Οικογενειακό Δικαστήριο επισήμανε τα εξής: «H μαρτυρία των ανηλίκων αναφορικά με τις επιθυμίες τους ως προς την επιμέλεια και φροντίδα του προσώπου τους αποτελεί πρωτογενές συστατικό στοιχείο για την άσκηση της δικαιοδοσίας του Οικογενειακού Δικαστηρίου για τη ρύθμιση της γονικής μέριμνας όπου καταρρέει ο γάμος. Αυτό συνάγεται ευθέως από τις πρόνοιες του άρθρου 6
(3)του Ν. 216/90 που επιτάσσει την αναζήτηση της γνώμης των ανηλίκων, εφόσον έχουν την ωριμότητα να διαμορφώσουν γνώμη, πριν τη λήψη οποιασδήποτε απόφασης 'σχετικά με τη γονική τους μέριμνα'. Η μαρτυρία των ανηλίκων σε διαδικασία για γονική μέριμνα δεν στρέφεται εξ αντικειμένου εναντίον οποιουδήποτε• είναι δηλωτική της γνώμης τους για το συμφέρον και την ευημερία τους. Το δικαίωμα που τους αναγνωρίζεται αποτελεί απόρροια της αυθυπαρξίας του ατόμου τους. ................................ Η λήψη της γνώμης του παιδιού, εφόσον η ωριμότητα του καθιστά δυνατή τη διαμόρφωση γνώμης, για την ανάθεση της επιμέλειας και μέριμνας του είναι υποχρεωτική, όπως προβλέπει το άρθρο 6
(3)του Νόμου 216/90 και ενέχει βαρύνουσα σημασία ως αποκαλυπτική της δικής του βούλησης για την ευτυχία και πρόοδο του. Όπως εξηγείται στην υπόθεση Gillick, όσο μεγαλώνει το παιδί και ανεξαρτητοποιείται ανάλογα μεγαλύτερη και βαρύνουσα καθίσταται η γνώμη του για την επιμέλεια του ατόμου του». Το Δευτεροβάθμιο Οικογενειακό Δικαστήριο στην Πασιαρδής ν. Θεοδοσίου
(2004)1 Α.Α.Δ. 338, τόνισε τα εξής (σελ. 341): «Eίναι σοφή και η διάταξη στην παράγραφο 3 του άρθρου 6, που ενθέτουμε πιο πάνω, σύμφωνα με την οποία ανάλογα με την ωριμότητα του ανήλικου πρέπει να ζητείται και να συνεκτιμάται η γνώμη του πάνω σε θέματα γονικής μέριμνας που άπτονται του συμφέροντος του. Η ωριμότητα αυτή και ο βαθμός αντίληψης αξιολογείται από το ίδιο το δικαστήριο, λαμβάνεται δε υπόψη και το είδος της γονικής μέριμνας στο οποίο αφορά η υπόθεση, για να αποφασιστεί αν ο ανήλικος μπορεί να έχει γνώμη γι' αυτή.» (βλ. Ιωαννίδης κ.ά. ν. Ιωαννίδη κ.ά.,
(2002)1 (Γ) Α.Α.Δ. 1446, Μιχαηλίδου ν. Μάρκου
(2005)1 (Β) Α.Α.Δ. 1020). Στην απόφαση Π.Ε. και K.R.U. (Δευτεροβάθμιο Οικογενειακό Δικαστήριο), Έφεση αρ. 23/18, ημερ. 3.12.19, η Δικαστής του Ανωτάτου Δικαστηρίου κα Σταματίου τόνισε τα εξής: "H γνώμη του παιδιού έχει βαρύνουσα σημασία, και συνεπώς η βούλυσή του, αναλόγως της ωριμότητάς του, πρέπει να αναζητείται και να συνεκτιμάται (βλ. Στυλιανού ν. Στυλιανού
(1993)1 ΑΑΔ 130, Πιασιαρδή ν. Θεοδοσίου
(2004)1 ΑΑΔ 338). Αυτό αποτελεί ένδειξη σεβασμού της προσωπικότητας του παιδιού από το νομοθέτη. Η αναζήτηση της γνώμης του παιδιού είναι υποχρεωτική, εφόσον το παιδί είναι ώριμο, λόγω βιολογικών ή κοινωνικών παραγόντων, να εκφράσει τη γνώμη του για συγκεκριμένο θέμα. Η γνώμη του παιδιού λαμβάνεται υπόψη νοουμένου ότι είναι γνήσια και όχι υποβολιμαία ή στηρίζεται στη μονομερή επίδραση του ενός εκ των γονέων. Ιδιαίτερα στις περιπτώσεις όπου το παιδί ζει με τον ένα γονέα ή όπου καλλιεργείται από τον ένα γονέα η αποξένωση ως προς τον άλλο γονέα." Στο σύγγραμμα «Οικογενειακό Δίκαιο» Απόστολου Γεωργιάδη, Έκδοση Σάκκουλα, 2014, αναφέρονται τα ακόλουθα (σελ. 560-561): «β) Γνώμη τέκνου: Προκειμένου να διευκολυνθεί ο δικαστής (και των ασφαλιστικών μέτρων) στο έργο του, ο νόμος ορίζει ρητά ότι ανάλογα με την ωριμότητα του τέκνου πρέπει να ζητείται και να συνεκτιμάται η γνώμη του πριν από κάθε απόφαση σχετική με τη γονική μέριμνα, εφόσον η απόφαση αφορά στα συμφέροντα του (ΑΚ 1511 § 3, ΚΠολΔ 681Γ § 3 εδ. α'). Αντίστοιχη ρύθμιση περιέχει και η Ευρωπαϊκή Σύμβαση για την άσκηση των δικαιωμάτων των παιδιών (ν.2502/1997), σύμφωνα με την οποία «σε ένα παιδί που θεωρείται από το εσωτερικό δίκαιο ότι έχει επαρκή κρίση, στις διαδικασίες που το αφορούν ενώπιον μιας δικαστικής αρχής, παρέχονται τα ακόλουθα δικαιώματα, την απόλαυση των οποίων μπορεί να ζητήσει και το ίδιο: . β. να ερωτάται και να εκφράζει τη γνώμη του» (άρθρο 3). Το δικαστήριο λοιπόν έχει καθήκον να αναζητήσει και να συνεκτιμήσει τη γνώμη του τέκνου, εφόσον πρόκειται για ώριμο παιδί που έχει την ικανότητα να αντιληφθεί το συμφέρον του, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι είναι υποχρεωμένο να την ακολουθήσει. Για τον λόγο αυτό το δικαστήριο εκτιμά ελεύθερα το επίπεδο ωριμότητας του τέκνου ενόψει και των εκάστοτε πραγματικών περιστατικών, οφείλει όμως να αιτιολογεί ειδικώς γιατί αυτό δεν έχει ενδεχομένως την απαιτούμενη ωριμότητα.» Η ανήλικη, κατά τη συνέντευξη, ανέφερε ότι τα μαθήματα που κάνει στο [ ] είναι Ελληνικά, Αγγλικά, Γαλλικά, Ιταλικά, Ιστορία, Αρχαία Ελληνικά, Αρχαιογνωσία, Γεωγραφία, Βιολογία, Κείμενα, Γυμναστική, Υπολογιστές και Μαθηματικά. «Νομίζω αυτά», είπε. Το αγαπημένο της μάθημα είναι τα Μαθηματικά, η Γυμναστική και νομίζει η Βιολογία. Σε ερώτηση για το πώς περνά στο σχολείο της στο [ ], απάντησε: «Τώρα καλά». Ανέφερε ότι έχει φίλες και φίλους. Τις φίλες και τους φίλους της που έχει, τώρα τους έκανε φίλους, στο Γυμνάσιο. Τα διαλείμματα παίζουν βόλεϋ και το μικρό διάλειμμα μένουν στην τάξη και τρώνε. Κάποιες φορές βρίσκεται με τις φίλες της και τα Σαββατοκυρίακα, εκτός σχολείου. Σε ερώτηση κατά πόσο της αρέσει το σχολείο της, είπε: «Αρέσει μου αλλά έχει πολλές γλώσσες και η γλώσσα είναι πολύ δύσκολο να μαθαίνω. Έχει κάποιους καλούς δασκάλους αλλά οι παραπάνω δάσκαλοι δεν συμπεριφέρονται καλά σε εμένα και ούτε στους συμμαθητές μου». Σε ερώτηση για το ποιοι είναι οι φίλοι της οι καλύτεροι που είναι στο [ ], απάντησε: «Α. Ο καλύτερος μου φίλος είναι ο D. Παλιά ήταν και η Ε. Ε. Τώρα δεν είναι; Α. Δεν είναι η καλύτερη μου φίλη αλλά είναι εκεί. Και ξέρω πολλούς επειδή είναι φίλοι του D. και έγιναν και δικοί μου φίλοι». Η ανήλικη είπε επίσης ότι επισκέφθηκε το [ ] Γυμνάσιο. Η ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΟΥ ΕΥΗΜΕΡΙΑΣ Σύμφωνα με τους περί Κηδεμονίας Ανηλίκων και Ασώτων Διαδικαστικούς Κανονισμούς, ως τροποποιήθηκαν (ΔΚ1/72), το Δικαστήριο ζητά έκθεση από το γραφείο ευημερίας στις υποθέσεις γονικής μέριμνας. Στην υπόθεση Δαμιανού ν. Δαμιανού και άλλης
(1989)1 (Ε) Α.Α.Δ. 29, λέχθηκε ότι (σελ.31-32): «Η εξασφάλιση ανεξάρτητης πηγής για τη διαφώτιση του Δικαστηρίου στον ευαίσθητο τομέα των συμφερόντων του ανηλίκου αποτελεί ουσιαστική νομοθετική πρόνοια. Και δεν παρέχεται διακριτική ευχέρεια στο Δικαστήριο να την παρακάμψει. Ο Κ5 δε ρυθμίζει μόνο διαδικαστικά θέματα αλλά και θέματα ουσίας που αφορούν τη μαρτυρία που είναι αναγκαία για τον καθορισμό των συμφερόντων του ανηλίκου. Στα πλαίσια της κατεξοχήν εξεταστικής διαδικασίας για τη διαπίστωση των συμφερόντων του ανηλίκου, αποτελεί καθήκον του Δικαστηρίου να εξασφαλίζει την έκθεση που προβλέπουν οι θεσμοί, βασική προϋπόθεση για την άσκηση της διακριτικής του ευχέρειας. Χωρίς τη μαρτυρία αυτή δε μπορεί, σύμφωνα με τις ρητές διατάξεις του Κ5
(1), να κριθεί αίτηση για την κηδεμονία φύλαξη και φροντίδα του ανηλίκου». H λειτουργός του Γραφείου Ευημερίας, κα Παρασκευούλα Τόφα στην έκθεση της, Έγγραφο Α, αναφέρει στις παρατηρήσεις τα ακόλουθα: «- Η περίπτωση αφορά την ανήλικη D.T., ηλικίας 12 ετών, παιδί του κου A. T. και της κας M. K., οι οποίοι έχουν πάρει διαζύγιο από το
- Η D. φοιτά στην A" τάξη Γυμνασίου του Ιδιωτικού Σχολείου [ ] στην Λεμεσό. - Το παιδί από την διάσταση, των γονιών του, παρέμεινε με την μητέρα του, η οποία εξασφάλισε Δικαστικό Διάταγμα φύλαξης και φροντίδας του. Επίσης με Δικαστικό Διάταγμα ρυθμίστηκε και η επικοινωνία του παιδιού με τον πατέρα του. Το υφιστάμενο διάταγμα δεν τηρείτο ούτε παλαιότερα όσον αφορά την επικοινωνία του πατέρα με την ανήλικη κόρη του, αλλά ούτε και σήμερα όσον αφορά το θέμα της φύλαξης της ανήλικης, η οποία από τον Ιούλιο του 2021, διαμένει με τον πατέρα της. - Από την συνεργασία και επαφή της Λειτουργού με το παιδί και τη μητέρα στο περιβάλλον της τελευταίας, αλλά και την συνεργασία με την προηγούμενη Λειτουργό Κοινωνικών Υπηρεσιών στα πλαίσια αναφοράς, διαπιστώθηκε ότι η Dania τύγχανε ικανοποιητικής φροντίδας από την μητέρα της και ότι υπήρχε στενός συναισθηματικός δεσμός μεταξύ τους. - Κατά την συνεργασία και επαφή της Λειτουργού με το παιδί και τον πατέρα, στο περιβάλλον του τελευταίου, διαπιστώθηκε ότι o πατέρας φροντίζει ικανοποιητικά την ανήλικη και διατηρεί καλή σχέση και στενό συναισθηματικό δεσμό μαζί της. - Οι γονείς συνεχίζουν και μετά το διαζύγιο τους να διατηρούν αρνητικά συναισθήματα o ένας για τον άλλο και να βρίσκονται σε αντιπαράθεση. Η μεταξύ τους επικοινωνία και συνεργασία για θέματα που αφορούν το παιδί τους δεν είναι καλή. - Το επίδικο θέμα στην παρούσα αίτηση αφορά την αλλαγή σχολείου φοίτησης του ανήλικου παιδιού τους. Υπάρχει διαφωνία μεταξύ των γονιών, αφού ο πατέρας επιθυμεί την αλλαγή του σχολείου του παιδιού του από το Ιδιωτικό σχολείο που φοιτά σήμερα σε Δημόσιο Σχολείο ενώ η μητέρα επιθυμεί την συνέχιση της φοίτησης του παιδιού τους στο Ιδιωτικό Σχολείο που φοιτά σήμερα, προβάλλοντας ο κάθε ένας τα δικά του επιχειρήματα. - Κατά την συνεργασία της Λειτουργού με την D. διαπιστώθηκε ότι το παιδί αντιμετώπιζε παλαιότερα κάποια προβλήματα στο μάθημα των Γαλλικών και δυσκολίες με την συγκεκριμένη καθηγήτρια, στην πορεία όμως οι δυσκολίες αυτές ξεπεράστηκαν. Το παιδί παρόλα αυτά επιθυμεί την αλλαγή σχολείου γιατί όπως αναφέρει τις αρέσουν διαφορετικά μαθήματα από ότι διδάσκεται στο ιδιωτικό σχολείο και επιπλέον στο σχολείο που ζητά να φοιτήσει φοιτούν και φίλοι της που έχει από το Νηπιαγωγείο. Διαπιστώθηκε επίσης ότι, το παιδί στην παρούσα φάση είναι πάρα πολύ αναστατωμένο και αγχωμένο με όλα αυτά που συμβαίνουν με τους γονείς του και την απόφαση της να διαμένει με τον πατέρα της και όχι με την μητέρα της. Το παιδί έχει να διαχειριστεί διάφορα συναισθήματα που προκύπτουν από τα νέα δεδομένα στην ζωή της (μετακίνηση από το σπίτι της μητέρας, εμπλοκή του παιδιού σε καταγγελίες στην αστυνομία, εμπλοκή του παιδιού και ενημέρωση του για τις υποθέσεις που υπάρχουν ενώπιον του Δικαστηρίου κ.α) και φαίνεται να χρήζει ψυχολογικής υποστήριξης. - Από τη συνεργασία με το σχολείο στο οποίο φοιτά η D. διαπιστώθηκε ότι, είναι παιδί που έχει προσαρμοστεί στο σχολείο του και διατηρεί φιλίες στο σχολικό περιβάλλον. Το παιδί παρουσιάζει από την αρχή της φετινής σχολικής χρονιάς αρκετές δυσκολίες συγκέντρωσης στα μαθήματα της, αφού φαίνεται ότι το παιδί το απασχολεί η τεταμένη σχέση των γονιών του και η ανάμειξη της σ" αυτή, κάτι, με αποτέλεσμα να δέχεται από το σχολείο κάθε δυνατή βοήθεια και στήριξη για να μπορεί να ανταπεξέλθει στα μαθήματα του. - Με γνώμονα πάντοτε το καλώς νοούμενο συμφέρον του παιδιού, πιστεύεται ότι η D. στο παρόν στάδιο Θα πρέπει να συνεχίσει την φοίτηση της στο υφιστάμενο ιδιωτικό σχολείο. Στη διαμόρφωση της πιο πάνω άποψης, λήφθηκαν σοβαρά υπόψη οι δυσκολίες που αντιμετωπίζει σήμερα η ανήλικη από τις άλλες αλλαγές που έγιναν στην ζωή της, τις οποίες φαίνεται να μην έχει διαχειριστεί ακόμη ικανοποιητικά με αποτέλεσμα να είναι αναστατωμένη, συναισθηματικά φορτισμένη και μπερδεμένη. Σε ενδεχόμενο μετακίνησης της σε άλλο σχολείο σε αυτή τη φάση της ζωής της, παρά και το γεγονός ότι αναφέρει ότι είναι δική της επιθυμία, ενδέχεται να υπάρξει περαιτέρω αναστάτωση και άγχος. Αυτό δεν σημαίνει ότι, αποκλείεται αλλαγή του σχολείου του παιδιού σε μεταγενέστερο στάδιο που το παιδί θα ηρεμήσει από το οικογενειακό του περιβάλλον και Θα είναι πιο ξεκάθαρο με το τί το ίδιο επιθυμεί χωρίς να επηρεάζεται ενδεχομένως από τον γονιό με τον οποίο διαμένει κάθε φορά. - Είναι σημαντικό να υπάρξει διευθέτηση των πιο σοβαρών Θεμάτων που αφορούν αυτή τη στιγμή το παιδί (Θέμα διαμονής, αποκατάσταση σχέσης με μητέρα, ολοκλήρωση διερευνήσεων από αστυνομία κ.α), προκειμένου να υπάρξει ψυχική ηρεμία και διαχείριση των αρνητικών συναισθημάτων από τα οποία διακατέχεται το παιδί. - Θεωρείται επίσης σημαντικό να βρεθεί κανάλι επικοινωνίας ανάμεσα στους δύο γονείς, ώστε να μπορούν, με γνώμονα πάντοτε το συμφέρον του παιδιού τους να συναποφασίζουν για όλα τα Θέματα που το αφορούν και να αποφεύγεται η εμπλοκή του στις μεταξύ τους διαφωνίες». Η λειτουργός ευημερίας, κατά την αντεξέταση της από τη δικηγόρο του Αιτητή, ανέφερε ότι έκανε τρεις επισκέψεις με τον πατέρα συμπεριλαμβανομένης και της κατ΄ οίκον επίσκεψης που τον είδε μαζί με το παιδί και τρεις με τη μητέρα. Με το παιδί έκανε τρεις συναντήσεις. Η ανήλικη δεν μπορούσε να περιοριστεί μόνο στο επίδικο θέμα γιατί εκείνο το διάστημα υπήρχαν και άλλα ζητήματα που την απασχολούσαν. Η ανήλικη διέμενε με τη μητέρα της όταν καταχωρήθηκε η αίτηση. Διαμένει με τον πατέρα της από 24.07.
- Η ίδια είχε δει την ανήλικη για πρώτη φορά στις 02.08.2021 που ήδη διέμενε με τον πατέρα της και της εξέφρασε ότι ήθελε να αλλάξει σχολείο και ότι είχε αυτή την επιθυμία και προηγουμένως. Από μελέτη των διοικητικών φακέλων, επειδή η οικογένεια είχε συνεργασία από πριν με τις υπηρεσίες τους, είχε διαφανεί ότι είχε συνεργασία με άλλη συνάδελφο της και συγκεκριμένα στις 04.07.2019 όπου είχε δει η συνάδελφος την ανήλικη και είχε συνομιλήσει μαζί της και είχε αναφέρει ότι όλα ήταν καλά με το σχολείο της, ότι είχε φίλους, ότι περνούσε καλά με τη μητέρα της και ότι ήταν ευχαριστημένη. Στις δύο από τις τρεις συναντήσεις που είχε η ανήλικη ήταν πάρα πολύ συναισθηματικά φορτισμένη και έκλαιγε. Παρόλο που ανέφερε λεκτικά για κάποιες επιθυμίες της, από την άλλη κάποιοι προβληματισμοί που εξέφρασε η ανήλικη τους έχουν προβληματίσει κατά πόσο αυτή είναι η πραγματική της επιθυμία. Το συμφέρον σήμερα της ανήλικης, κατά τη λειτουργό, είναι να δεχθεί ψυχολογική στήριξη, να είναι καλά πρώτα απ΄ όλα η ίδια ψυχικά. Σε ερώτηση κατά πόσο έλαβε υπόψη τον διαφορετικό προσανατολισμό μαθημάτων που η ανήλικη επιθυμεί να ακολουθήσει και το ότι έχει πρόβλημα με τους καθηγητές και τους συμμαθητές της, απάντησε ότι είχαν ληφθεί υπόψη και τα μαθήματα όμως είναι γνωστό ότι και στα δημόσια σχολεία θα μπορούσε να προκύψει οποιοδήποτε πρόβλημα με οποιονδήποτε καθηγητή, με αποτέλεσμα να έχει περαιτέρω άγχος η ανήλικη για να μπορέσει να διαχειριστεί μια νέα αλλαγή στη ζωή της, που είναι η αλλαγή του σχολείου. Από την εμπειρία της, τα δημόσια σχολεία στην Κύπρο, ο προσανατολισμός μαθημάτων σε κλάδους, τις θετικές επιστήμες αρχίζει από το Λύκειο. Τα θρησκευτικά, αγγλικά και γαλλικά γίνονται και στα δημόσια σχολεία. Αντεξεταζόμενη από το δικηγόρο της Καθ' ης η αίτηση ανέφερε ότι η έναρξη της φοίτησης της ανήλικης στο σχολείο [ ] ήταν κοινή απόφαση και των δύο γονέων. Η λειτουργός ανέφερε ότι πιστεύει ότι επειδή η ανήλικη είναι πολύ αναστατωμένη, πολύ αγχωμένη και μπερδεμένη, το πρώτιστο για το συμφέρον της αυτή τη δεδομένη στιγμή, είναι να δεχθεί ψυχολογική βοήθεια. Δεν αποκλείεται σε ένα άλλο κατοπινό στάδιο να γίνει αλλαγή σχολείου της ανήλικης εφόσον επιλυθούν άλλα σοβαρά ζητήματα που την απασχολούν σήμερα. Σε ερώτηση κατά πόσο έχει αντιληφθεί τους λόγους για τους οποίους ο Αιτητής προσέφυγε στην καταχώρηση αυτής της αίτησης, ανέφερε ότι είναι κάποια οικονομικά ζητήματα και το δεύτερο το θέμα της ψυχολογίας της κόρης του, ότι ήταν δυστυχισμένη στο σχολείο, δεν περνούσε καλά, είχε κάποια προβλήματα σε κάποια μαθήματα με κάποιους καθηγητές και έκλαιγε για αρκετό διάστημα. Το συγγενικό πρόσωπο του Αιτητή που φοιτούσε στο Δημόσιο Δημοτικό σχολείο ήταν ο γιος της συντρόφου του και ο οποίος κατά τη συνεργασία που είχαν, το 2021 άρχισε να φοιτά στην Τεχνική Σχολή. Δεν είχε κάποιους άλλους συγγενείς εκεί. ΝΟΜΙΚΗ ΠΤΥΧΗ Σύμφωνα με το άρθρο 5
(1)(α) του περί Σχέσεων Γονέων και Τέκνων Νόμου του 1990 (Ν.216/90), η γονική μέριμνα είναι καθήκον και δικαίωμα των γονέων, οι οποίοι το ασκούν από κοινού. Σύμφωνα με το άρθρο 5
(1)(β) του Νόμου, η γονική μέριμνα περιλαμβάνει τον προσδιορισμό του ονόματος, την επιμέλεια του προσώπου, τη διοίκηση της περιουσίας και την εκπροσώπηση του τέκνου σε κάθε υπόθεση ή δικαιοπραξία που αφορούν το πρόσωπο ή την περιουσία του. Το άρθρο 9
(1)του Ν. 216/90 προνοεί ότι η επιμέλεια του προσώπου του τέκνου περιλαμβάνει ιδίως την ανατροφή και επίβλεψη, τη διαπαιδαγώγηση και εκπαίδευση του καθώς και τον προσδιορισμό του τόπου διαμονής του. Με βάση το άρθρο 2 του περί Οικογενειακών Δικαστηρίων Διαδικαστικού Κανονισμού του 1990 (2/1990), η γονική μέριμνα σημαίνει την κηδεμονία, επιμέλεια του προσώπου, φύλαξη, επικοινωνία και εκπροσώπηση του ανήλικου, διαχείριση της περιουσίας του και κάθε θέμα που αφορά το πρόσωπο και την περιουσία του ανήλικου. Σύμφωνα με το άρθρο 6
(2)(α) του Ν. 216/90, η απόφαση του Δικαστηρίου πρέπει να αποβλέπει προς το συμφέρον του τέκνου, (βλ. Ευγ. Στυλιανού ν. Βασ. Στυλιανού (ανωτέρω), Διευθύντρια Τμήματος Υπηρεσιών Κοινωνικής Ευημερίας ν. Ντούμα κ.ά.
(2001)1 (Γ) ΑΑΔ 1911). Το άρθρο 6
(2)(β) του Ν.216/90 προνοεί ότι η απόφαση του Δικαστηρίου πρέπει επίσης να σέβεται την ισότητα μεταξύ των γονέων και να μην κάνει διακρίσεις με βάση το φύλο, τη γλώσσα, τη θρησκεία, τις πεποιθήσεις, την ιθαγένεια, την εθνική ή κοινωνική προέλευση ή την περιουσία. Σύμφωνα με το άρθρο 7 του Ν. 216/90, αν οι γονείς διαφωνούν κατά την άσκηση της γονικής μέριμνας και το συμφέρον του τέκνου επιβάλλει να ληφθεί απόφαση, αποφασίζει το Δικαστήριο, έπειτα από αίτηση οποιουδήποτε από τους γονείς. Όπως αναφέρθηκε στην απόφαση Κκουφού ν. Κκουφού
(1997)1 ΑΑΔ 1588, 1593: «Η διαμόρφωση κρίσης πάνω σε θέματα γονικής μέριμνας είναι έργο λεπτό και σύνθετο. Δεν είναι εγχείρημα που στοχεύει στην απόδοση ευθυνών ή στην επιβολή κύρωσης για μεμπτή συμπεριφορά. Γνώμονας είναι το συμφέρον του ανηλίκου και κατά την εκτίμησή του προσλαμβάνει σημασία το σύνολο των κριτηρίων». Στην υπόθεση Ιωαννίδης κ.ά. ν. Ιωαννίδη κ.ά.
(2002)1 (Γ) ΑΑΔ Σελ. 1446, 1452 λέχθηκαν τα πιο κάτω: «Στη διαδικασία αιτήσεων γονικής μέριμνας δεν υπάρχει το στοιχείο της αντιπαράθεσης μεταξύ των γονέων. Πρόκειται για διαδικασία εξεταστικού χαρακτήρα της οποίας, ο τελικός σκοπός είναι η καλύτερη εξυπηρέτηση της ευημερίας και του συμφέροντος του ανηλίκου. Στα άρθρα 6 και 14 του νόμου, αναφέρεται ότι το κύριο κριτήριο για τη γονική μέριμνα είναι το συμφέρον του τέκνου. Πρόκειται για αρχή η οποία επαναλαμβάνεται συχνά στη νομολογία (βλ. Στυλιανού ν. Στυλιανού (ανωτέρω) και Ιακωβίδης ν. Ιακωβίδη,
(2000)1 ΑΑΔ 1108 από την οποία και η πιο κάτω επιγραμματική διατύπωση της αρχής: «Η ύψιστη αρχή που το Δικαστήριο θα πρέπει πάντα να έχει υπόψιν σε τέτοιες υποθέσεις είναι η ευημερία του ανηλίκου»». ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΜΑΡΤΥΡΙΑΣ - ΕΥΡΗΜΑΤΑ Κατ' αρχή να αναφέρω ότι η ανήλικη μου έδωσε την εντύπωση ότι είναι ένα έξυπνο και ώριμο παιδί, όμως δεν μου έδωσε την εντύπωση ότι είναι ένα ξένοιαστο και χαρούμενο παιδί. Το χαμόγελο έλειπε από το πρόσωπο της. Φαίνεται ότι οι έντονες διαφωνίες των γονιών της σε ότι αφορά την ίδια την έχουν επηρεάσει αρνητικά. Εξάλλου και ο ίδιος ο Αιτητής προβάλλει ότι οι αντιπαραθέσεις του με την Καθ' ης η αίτηση έχουν δημιουργήσει άγχος στην ανήλικη. Η λειτουργός ευημερίας στην έκθεση της (Έγγραφο Α) αναφέρει ότι φέτος παρατηρήθηκε από όλους τους καθηγητές του παιδιού ότι κάτι την απασχολεί αφού παρουσιάζει δυσκολίες στη συγκέντρωση. Ο Αιτητής, στην αίτηση του, αναφέρει ότι τα δίδακτρα της ανήλικης για φοίτηση στο ιδιωτικό σχολείο ύψους €175 είναι αρκετά ψηλά για τις οικονομικές του δυνατότητες, ότι τα έξοδα του έχουν αυξηθεί κατά πολύ, ότι ανέρχονται στα €3.478 και ότι προχώρησε σε καταχώρηση αίτησης για μείωση του ποσού της διατροφής. Στη γραπτή του δήλωση αναφέρει ότι τα δίδακτρα που καταβάλλονται μηνιαίως για την ανήλικη έχουν αυξηθεί από €175 μηνιαίως που ανήρχοντο το 2019 σε €240 μηνιαίως. Ο μισθός του από τότε έχει μειωθεί, ενώ ο μισθός της Καθ' ης η αίτηση έχει αυξηθεί. Συνεπώς, με βάση τη θέση του Αιτητή, ένας από τους λόγους που τον ώθησε να καταχωρήσει την υπό κρίση αίτηση είναι οικονομικός. Αυτό παραδέχθηκε και στην αντεξέτασή του. Όμως αντεξεταζόμενος, ο Αιτητής σε υποβολή ότι το εισόδημα του ήτο μεγαλύτερο από τα έξοδα του, απάντησε: «Δεν θυμάμαι, αλλά πιθανότερα ναι». Στη συνέχεια ανέφερε ότι το ακάθαρτο εισόδημα από την εργασία του ανήρχετο στις €5.000, το καθαρό στις €3,500 και το χρονιαίο γύρω στις €65.000 και ότι έπαιρνε και €12.000 ετησίως από ενοίκιο, δηλαδή σύνολο €77.000, ακάθαρτα όπως είπε. Διευκρίνισε ότι στο ποσό των εξόδων των €3.478 συμπεριλάμβανε και δόση του δανείου, το οποίο έκανε με την τράπεζα για την αγορά του σπιτιού του και επίσης συμπεριλάμβανε και το ποσό των €770 που πλήρωνε για τη διατροφή της ανήλικης κόρης του και ότι τα δύο αυτά κονδύλια ανέρχονται περίπου στα €2.
- Ο Αιτητής δεν απέδειξε ότι είχε μείωση των εισοδημάτων του. Είναι εύρημα του Δικαστηρίου ότι ο Αιτητής δεν έχει οποιοδήποτε οικονομικό πρόβλημα το οποίο να επιβάλλει τη μετακίνηση της ανήλικης από το ιδιωτικό σχολείο στο δημόσιο όπου η φοίτηση είναι δωρεάν. Εξάλλου ο ίδιος ο Αιτητής στη γραπτή του δήλωση αναφέρει ότι «τα δίδακτρα του σχολείου δεν έχουν τόση σημασία όσο η επιθυμία της ανήλικης για αλλαγή του σχολείου .». Ο Αιτητής, στη γραπτή του δήλωση προβάλλει ότι από την ημερομηνία καταχώρισης της αίτησης το 2019 μέχρι και σήμερα, η ανήλικη δεν έχει φίλους στο σχολείο, τα παιδιά δεν την κάνουν παρέα, δεν την προσκαλούν στα πάρτυ που διοργανώνουν, της συμπεριφέρονται με άσχημο τρόπο και την αποκαλούν με διάφορους χαρακτηρισμούς και ότι με τη μόνη που κάνει παρέα είναι με μια μαθήτρια από την Αρμενία. Σημειώνω ότι πουθενά στην αίτηση του δεν έχει τέτοιο ισχυρισμό ο Αιτητής και το μόνο που αναφέρει στην απάντηση στην υπεράσπιση είναι ότι με τους συμμαθητές και τις συμμαθήτριες της δεν έχει δημιουργήσει ισχυρούς δεσμούς και/ή στενές φιλίες ώστε να επηρεαστεί δυσμενώς από τη μετάβαση της σε άλλο σχολείο. Η λειτουργός ευημερίας στην έκθεση της (Έγγραφο Α) αναφέρει ότι από τη συνεργασία της με το σχολείο διαπιστώθηκε ότι η ανήλικη έχει προσαρμοστεί στο σχολείο και διατηρεί φιλίες στο σχολικό περιβάλλον. Και η ίδια η ανήλικη στη συνέντευξη με το Δικαστήριο, σε αντίθεση με τα όσα ισχυρίζεται ο Αιτητής, ανέφερε ότι έχει φίλες και φίλους στο ιδιωτικό σχολείο όπου φοιτά, με τους οποίους παίζει βόλεϋ τα διαλείμματα ή στο μικρό διάλειμμα μένει μαζί τους στην τάξη και τρώνε και ότι κάποιες φορές κατά τα Σαββατοκυρίακα βρίσκεται με τις φίλες της και δεν έκανε καμία αναφορά για άσχημη συμπεριφορά εκ μέρους τους προς το πρόσωπό της. Ο ισχυρισμός του Αιτητή στη γραπτή του δήλωση ότι ένας από τους λόγους που η ανήλικη επιθυμεί την αλλαγή σχολείου είναι λόγω της αντιμετώπισης που λαμβάνει από τους συμμαθητές και τις συμμαθήτριες της, καταρρίπτεται. Είναι εύρημα του Δικαστηρίου ότι η ανήλικη έχει δημιουργήσει στο ιδιωτικό γυμνάσιο όπου φοιτά, φιλικές σχέσεις με τους συμμαθητές και τις συμμαθήτριες της και δεν έχει κανένα πρόβλημα μαζί τους. Πουθενά ο Αιτητής στα δικόγραφά του ή στη γραπτή του δήλωση δεν αναφέρει ότι ένας από τους λόγους που θέλει η ανήλικη αλλαγή σχολείου είναι και λόγω της συμπεριφοράς κάποιων δασκάλων - καθηγητών. Αντιθέτως, στην απάντηση στην υπεράσπιση αναφέρει ότι η ανήλικη έχει δημιουργήσει άριστες σχέσεις με τους καθηγητές της. Αντεξεταζόμενος, είπε ότι την περίοδο 2018 - 2019 η ανήλικη είχε πρόβλημα με την καθηγήτρια των Γαλλικών. Το παράπονο της ανήλικης ήτο ότι η καθηγήτρια ήταν αυστηρή μαζί της. Τώρα η ανήλικη έχει παράπονο με τον καθηγητή των Αρχαίων Ελληνικών και της Ιστορίας ότι δεν είναι δίκαιος μαζί της, όμως ο ίδιος δεν πήγε να μιλήσει με τον καθηγητή. Η ανήλικη στη συνέντευξη ανέφερε ότι έχει κάποιους καλούς δασκάλους, αλλά οι περισσότεροι δεν συμπεριφέρονται καλά ούτε στην ίδια, ούτε στους συμμαθητές της. Σε άλλο σημείο, σε ερώτηση του Δικαστηρίου για το πώς της συμπεριφέρονται οι καθηγητές της, απάντησε «Κάποιοι καλά, κάποιοι όχι, κάποιοι έτσι και έτσι». Η λειτουργός ευημερίας στην έκθεση της αναφέρει ότι η ανήλικη της έκανε παράπονα για κάποιους καθηγητές και για δυσκολίες στα μαθήματα των Αγγλικών και Γαλλικών και ότι τώρα έχει βελτιωθεί στα μαθήματα αυτά, ότι τα πάει αρκετά καλά και έχει πρόβλημα μόνο με ένα καθηγητή. Από τα όσα έχω ενώπιον μου, δεν φαίνεται ότι η συμπεριφορά των καθηγητών του ιδιωτικού σχολείου, να επηρεάζει τόσο αρνητικά την ανήλικη έτσι ώστε να επιβάλλεται η μεταφορά της σε άλλο σχολείο. Ο Αιτητής ανέφερε ότι κατά την περίοδο 2014 - 2021 πήγε μόνο μια φορά στο σχολείο για να συζητήσει το θέμα της προόδου της με τους καθηγητές. Αν υπήρχε κάποιο σοβαρό πρόβλημα με τους καθηγητές, ο Αιτητής δεν θα πήγαινε μόνο μια φορά στο σχολείο όλη αυτή την περίοδο για να συζητήσει με τους καθηγητές της μόνο το θέμα της προόδου της. Εξάλλου, ο ίδιος ο Αιτητής παραδέχθηκε ότι οι καθηγητές αγαπούν την κόρη του λόγω του ταλέντου της και της καλλιτεχνικής της φύσης. Περαιτέρω, τα παράπονα της ανήλικης στρέφονται έναντι κάποιων καθηγητών και όχι όλων. Κανένας δεν μπορεί να αποκλείσει ότι η ανήλικη δεν θα έχει παράπονα με καθηγητές του δημοσίου. Εν πάση περιπτώσει, η ανήλικη ανέφερε ότι τώρα περνά καλά στο σχολείο και ότι της αρέσει το σχολείο. Ο Αιτητής προβάλλει επίσης ότι η ανήλικη επιθυμεί να φοιτήσει στο δημόσιο γυμνάσιο λόγω του ότι το δημόσιο γυμνάσιο έχει περισσότερο κοινωνικό και επιστημονικό προσανατολισμό παρά θρησκευτικό και ότι στο εν λόγω σχολείο προσφέρονται μαθήματα μουσικής, χορού, τραγουδιού, επιστήμης, μαθηματικών και φυσικής, για τα οποία έδειξε ενδιαφέρον η ανήλικη. Η ανήλικη, κατά τη συνέντευξη, στήριξε την επιθυμία της για αλλαγή σχολείου στο ότι θέλει να γίνει χειρούργος και χρειάζεται πιο πολλή Βιολογία και Φυσική και ότι σύμφωνα με την ίδια, στο [ ] κάνουν περισσότερες γλώσσες τις οποίες για να μάθει χρειάζεται πολλή ώρα. Σύμφωνα με την ίδια, πήρε αυτές τις πληροφορίες από το φίλο της τον D. Παραθέτω σχετικό απόσπασμα από τη συνέντευξη: «Ε. Είπες προηγουμένως ότι θέλεις να αλλάξεις σχολείο και να πάεις στο [ ]. Α. Ναι. Ε. Γιατί θέλεις να αλλάξεις σχολείο; Α. Επειδή θέλω να γίνω χειρούργος και χρειάζομαι πιο πολλή Βιολογία και Φυσική και στο [ ] κάνουν παραπάνω γλώσσες και για να μάθω γλώσσα χρειάζομαι πολλή ώρα και κάποιες φορές δεν έχω ώρα για να μάθω και άλλα μαθήματα. Ε. Για το [ ] ξέρεις κάτι; Αν θα σου αρέσει ή αν δεν θα σου αρέσει; Α. Ναι, πολλοί φίλοι μου είναι εκεί, οι καλύτεροι, στο [ ]. Και εκεί δεν κάμνουν τόσες γλώσσες και έχουν καλούς δασκάλους, κάμνουν πολλή Βιολογία και Φυσική. Ε. Ποιος σου είπε ότι κάνουν πολλή Βιολογία και Φυσική; Α. Ο φίλος μου. Ε. Ποιος είναι; Α. Ο D. Ε. Το επίθετο του; Α. Δεν θυμάμαι». Ο Αιτητής, αντεξεταζόμενος για το πού στήριξε την άποψη του όταν έγραψε στην αίτηση του το 2019 ότι το δημόσιο δημοτικό σχολείο είχε περισσότερο κοινωνικό προσανατολισμό παρά θρησκευτικό, ανέφερε ότι κατέληξε σ' αυτό το συμπέρασμα επειδή ο γιος της συμβίας του φοιτούσε στο [ ] και ο οποίος μετά μεταφέρθηκε στο δημόσιο σχολείο. Συνεπώς, η κατάληξη του αυτή, όπως ο ίδιος ανέφερε, στηρίχθηκε στο τι του είπε ένα ανήλικο παιδί. Ο ίδιος δεν έκανε οποιαδήποτε έρευνα, όπως χαρακτηριστικά είπε. Από δε το 2014 που γράφτηκε η ανήλικη στο νηπιαγωγείο [ ] μέχρι το 2019 που καταχώρησε την αίτηση δεν πήγε στο σχολείο για να συζητήσει με τους καθηγητές την πρόοδο της κόρης του. Πήγε γι' αυτό το σκοπό μόνο μια φορά το
- Επίσης, φάνηκε κατά την αντεξέταση ότι τουλάχιστο μέχρι το 2020, δεν γνώριζε τους βαθμούς της θυγατέρας του. Σε ερώτηση αν γνωρίζει ότι η θυγατέρα του μέχρι το 2020 είχε εξαιρετικές επιδόσεις στο σχολείο, απάντησε: «Δεν είδα τους βαθμούς της αλλά το πιστεύω». Περαιτέρω, όπως παραδέχθηκε, δεν πήρε το πρόγραμμα μαθημάτων του δημόσιου γυμνασίου έτσι ώστε να το συγκρίνει με το πρόγραμμα του [ ]. Επίσης ο Αιτητής, αντεξεταζόμενος, ανέφερε ότι δεν γνωρίζει την ελληνική γλώσσα. Είναι εύρημα του Δικαστηρίου ότι το αίτημα του Αιτητή γα αλλαγή του σχολείου της κόρης του από το ιδιωτικό στο δημόσιο, στηρίχθηκε σε πληροφορίες που πήρε από το ανήλικο παιδί της συμβίας του. Ο ίδιος ο Αιτητής δεν προέβη σε οποιαδήποτε έρευνα. Το Δικαστήριο έχει ενώπιον του μόνο τα μαθήματα που έκανε η ανήλικη στο ιδιωτικό σχολείο την ακαδημαϊκή χρονιά 2021-2022 (Τεκμ. 3). Δεν υπάρχει ενώπιον του Δικαστηρίου οποιαδήποτε μαρτυρία αρμοδίου ο οποίος να επιβεβαιώνει ποια μαθήματα ακολουθούνται στο δημόσιο σχολείο, αλλά ούτε και μαρτυρία οποιουδήποτε ειδικού - εκπαιδευτικού συμβούλου ο οποίος να δώσει μαρτυρία ως προς τις διαφορές του δημόσιου σχολείου και του ιδιωτικού σχολείου [ ], τον προσανατολισμό κάθε σχολείου σε σχέση με τις ακαδημαϊκές σπουδές και τη δυνατότητα συμμετοχής στις παγκύπριες εξετάσεις. Η άποψη επίσης της ανήλικης ότι στο δημόσιο σχολείο κάνουν περισσότερη Φυσική και Βιολογία που νομίζει ότι της αρέσει, στηρίχθηκε στις απόψεις ανηλίκων φίλων της. Καταλήγω, και αυτό είναι εύρημα του Δικαστηρίου, ότι η επιθυμία της ανήλικης για αλλαγή σχολείου στηρίζεται στις απόψεις φίλων της αλλά και στην επίδραση του Αιτητή στην ανήλικη, ο οποίος επίσης στήριξε την άποψη του βασιζόμενος στις πληροφορίες ανηλίκων. Ένα παιδί της ηλικίας της ανήλικης, είναι δύσκολο, αν όχι αδύνατο να κατανοήσει τα σωστά κριτήρια που αφορούν τον προγραμματισμό του μέλλοντος του. Η Μ.Α.2 δεν έδωσε οποιαδήποτε ουσιαστική μαρτυρία. Αναφέρθηκε στην προσωπική της εμπειρία ως γονέας σε σχέση με τη φοίτηση των θυγατέρων της στο [ ], τη μετεγγραφή μιας εκ των θυγατέρων της στο δημόσιο και στα μαθήματα στο Γυμνάσιο και Λύκειο στο [ ]. Τη μαρτυρία της την απορρίπτω. Ο Αιτητής ισχυρίζεται στη γραπτή δήλωση του ότι η επιθυμία της θυγατέρας του για αλλαγή σχολείου στηρίζεται και στο ότι όλοι οι φίλοι της, συμπεριλαμβανομένης της κολλητής της φίλης της Ε., είναι στο [ ]. Όμως η ίδια η ανήλικη ανέφερε ότι η Ε. δεν είναι πλέον η καλύτερη της φίλη. Εν πάση περιπτώσει και πράγματι η ανήλικη να έχει φιλίες με μαθητές του δημόσιου σχολείου, αυτός δεν είναι σοβαρός λόγος για αλλαγή σχολείου. Αποδέχομαι στο σύνολό της τη μαρτυρία της Λειτουργού Ευημερίας ως ορθή και αληθή ως επίσης και τα όσα αναφέρει στην έκθεση της και τα συμπεράσματά της (Έγγραφο Α). Η έκθεση της είναι αντικειμενική και έχει ως γνώμονα το συμφέρον της ανήλικης. Υιοθετώ την εισήγηση της ότι η ανήλικη στο παρόν στάδιο θα πρέπει να συνεχίσει τη φοίτηση της στο υφιστάμενο ιδιωτικό σχολείο λόγω των δυσκολιών που αντιμετωπίζει η ανήλικη από τις αλλαγές στη ζωή της, τις οποίες δεν έχει ακόμα διαχειριστεί ικανοποιητικά. Αποδέχομαι επίσης ως ορθή και αληθή τη μαρτυρία της Καθ' ης η αίτηση η οποία θεωρεί ότι η ανήλικη θα πρέπει να συνεχίσει στο ιδιωτικό σχολείο στο οποίο ήδη φοιτά και στο οποίο με κοινή απόφαση ενέγραψαν από το 2014 όταν η ανήλικη πήγε νηπιαγωγείο. Με βάση όλα τα πιο πάνω και έχοντας ως κύριο κριτήριο το συμφέρον της ανήλικης, καταλήγω ότι δεν συντρέχει οποιοσδήποτε σοβαρός λόγος αλλαγής του σχολείου της. Περαιτέρω, θεωρώ ότι δεν θα εξυπηρετείτο το συμφέρον της με τη λήψη απόφασης για αλλαγή ενόψει του άγχους και της λύπης που φαίνεται να έχει η ανήλικη λόγω της διαφωνίας των γονέων της. Προέχει η διασφάλιση της σταθερότητας με τη συνέχιση της φοίτησης της ανήλικης στο εκπαιδευτικό ίδρυμα [ ] για το οποίο ο Αιτητής, αντεξεταζόμενος είπε: «Το σέβομαι και μου αρέσει αυτό το σχολείο». Συνακόλουθα, η αίτηση απορρίπτεται. Τα έξοδα επιδικάζονται σε βάρος του Αιτητή, όπως θα υπολογιστούν από τον Πρωτοκολλητή και εγκριθούν από το Δικαστήριο. (Υπ.) ............. Μ. Τουμαζή, Π. Οικ. Δ. ΠΙΣΤΟΝ ΑΝΤΙΓΡΑΦΟΝ ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΗΤΗΣ /Σ.Χ. cylaw.org: Από το ΚΙΝOΠ/CyLii για τον Παγκύπριο Δικηγορικό Σύλλογο