Σ.Χ. ν. Μ.Β., Αρ. Αίτησης: 263/2019, 18/6/2023 ΠΑΓΚΥΠΡΙΟΣ ΔΙΚΗΓΟΡΙΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ CyLaw | Αναφορικά μ'εμάς | " target="_top">Επικοινωνία | Όροι χρήσης Έρευνα - Κατάλογος Αποφάσεων Πρωτόδικων Δικαστηρίων - Εμφάνιση Αναφορών (Noteup on) - Αφαίρεση Υπογραμμίσεων ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΚΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΛΕΥΚΩΣΙΑΣ Δικαιοδοσία Γονικής Μέριμνας Ενώπιον: Φ. Κωνσταντίνου, Δ. Αρ. Αίτησης: 263/2019 Μεταξύ: Σ.Χ. Αιτητής και Μ.Β. Καθ' ης η αίτηση ----------------------------- Ημερομηνία: 28 Ιουνίου 2023 Εμφανίσεις: Για τον Αιτητή: κ. Σ. Σταυρινίδης Για την Καθ' ης η Αίτηση: κα Τ. Άνιφτου ΑΠΟΦΑΣΗ Oι διάδικοι απέκτησαν από σχέση ένα τέκνο, τον Α., ηλικίας σχεδόν πέντε ετών κατά το χρόνο καταχώρισης της εναρκτήριας αίτησης. Το τέκνο διαμένει με την καθ'ης η αίτηση με βάση διάταγμα που εκδόθηκε στην αίτηση 544/2014 στις 28.2.
- Ο αιτητής ζητά με την εναρκτήρια αίτηση, όπως περιόρισε το αίτημα του, την τροποποίηση του εν λόγω διατάγματος όσο αφορά τη ρύθμιση του δικαιώματος επικοινωνίας με το τέκνο προβάλλοντας ότι «το πρόγραμμα είναι δυσλειτουργικό» ενόψει και των υποχρεώσεων του προς τη θυγατέρα του από προηγούμενο γάμο και ζητά να μεταφέρει και να παραλαμβάνει το τέκνο από το σχολείο ώστε «να συμβάλει στον πατρικό του ρόλο». Η καθ'ης η αίτηση αμφισβητεί με την έκθεση υπεράσπισης της την αξίωση του αιτητή. Εγείρει ανταπαίτηση με την οποία ζητά την τροποποίηση του επίδικου διατάγματος με μείωση του δικαιώματος επικοινωνίας του αιτητή με το τέκνο προβάλλοντας ότι αυτό είναι επιθυμία του τέκνου. Κατά την ακροαματική διαδικασία κατέθεσε ως μάρτυρας του Δικαστηρίου η Λειτουργός Κοινωνικών Υπηρεσιών Χριστίνα Μάνη. Προέβηκε σε κοινωνική έρευνα και σύνταξε σχετική έκθεση, την οποία κατέθεσε ως τεκμήριο (Τεκμήριο 1Α). Αντίγραφο αυτής δόθηκε στους δικηγόρους των διαδίκων, οι οποίοι προέβηκαν σε αντεξέταση της όσο αφορά το περιεχόμενο της έκθεσης. Ακολούθως ο αιτητής και η καθ'ης η αίτηση κατέθεσαν γραπτή δήλωση ως μέρος της κυρίως εξέτασης τους, έδωσαν και προφορική μαρτυρία και αντεξετάστηκαν. Ακολούθησαν οι αγορεύσεις των διαδίκων στις 5.4.2023 οπότε επιφυλάχθηκε η απόφαση του Δικαστηρίου. Ο δικηγόρος του αιτητή ανέφερε στην αγόρευση του για την επιτυχία της αίτησης ότι ο αιτητής «θέλει να είναι όσο το δυνατό περισσότερο ενεργός στη ζωή και την καθημερινότητα του παιδιού του» και «πρέπει να ενθαρρύνουμε την αδελφική σχέση» αναφερόμενος στην αδελφή του Α., θυγατέρα του αιτητή, και να απορριφθεί η ανταπαίτηση της καθ'ης η αίτηση για μείωση του δικαιώματος επικοινωνίας αφού τέτοια απόφαση θα επηρεάσει «την περαιτέρω σύσφιξη του συναισθηματικού δεσμού του Α. με τον αιτητή». Η δικηγόρος της καθ'ης η αίτηση ανέφερε στην αγόρευση της ότι ο αιτητής δεν έχει αποδείξει την υπόθεση του για τροποποίηση του επίδικου διατάγματος και υποστήριξε ότι το Δικαστήριο θα πρέπει να λάβει υπόψη την επιθυμία του τέκνου και να αποφασίσει την τροποποίηση του επίδικου διατάγματος ως η ανταπαίτηση της καθ'ης η αίτηση. Παραθέτω τη μαρτυρία της Λειτουργού Κοινωνικών Υπηρεσιών: Στην έκθεση της αναφέρεται στη σχέση του τέκνου με τους γονείς του. Διαπίστωσε ότι το τέκνο έχει «στενό συναισθηματικό δεσμό» με τη μητέρα του και την αδελφή του Χ., τέκνο από προηγούμενο γάμο της μητέρας του, ενώ όσο αφορά τη σχέση του με τον πατέρα του διαπίστωσε «δεν φαίνεται να υπάρχει συναισθηματικός δεσμός μεταξύ τους», το ίδιο συμβαίνει και με την αδελφή του Ι., τέκνο από προηγούμενο γάμο του πατέρα του. Αναφέρεται ότι ο Α. επιθυμεί να διανυκτερεύει στον πατέρα του μόνο το Σάββατο κάθε δύο εβδομάδες αντί δύο βράδια κάθε δύο εβδομάδες, να μην έχει επικοινωνία με τον πατέρα του κάθε Πέμπτη απόγευμα παρά μόνο κάθε Τρίτη και να μειωθούν οι διανυκτερεύσεις στις διακοπές των Χριστουγέννων, του Πάσχα και του καλοκαιριού. Αναφέρεται σχετικά ότι ο Α. της ανέφερε για τον πατέρα του «ότι τον παρακολουθεί να παίζει 'playstation' και βαριέται» καθώς και ότι «επιθυμεί να κάνουν μαζί άλλες δραστηριότητες». Κατέληξε στην εισήγηση της η Λειτουργός Κοινωνικών Υπηρεσιών στα ακόλουθα: «Σε σχέση με τα επίδικα θέματα, την επιθυμία του Α. και συνεκτιμώντας όλα τα δεδομένα της περίπτωσης, η Υπηρεσία μας συστήνει όπως υπό τις παρούσες περιστάσεις, ο Α. εξακολουθεί να διανυκτερεύει στο σπίτι της μητέρας κατά τη διάρκεια της σχολικής βδομάδας και να έχει επικοινωνία με τον πατέρα του κάθε Τρίτη και Πέμπτη απόγευμα χωρίς την προσθήκη διανυκτερεύσεων. Επιπρόσθετα, όσον αφορά την επικοινωνία του πατέρα με τον ανήλικο κάθε δεύτερο Παρασκευοσαββατοκυρίακο, εισήγηση μας είναι όπως αυτή πραγματοποιείται κάθε δεύτερο Σαββατοκυρίακο με διανυκτέρευση το Σάββατο. Παράλληλα, συστήνεται όπως ο πατέρας καταβάλει κάθε δυνατή προσπάθεια για ενδυνάμωση της σχέσης που έχει στο παρόν στάδιο με τον ανήλικο γιο του και να αξιοποιήσει στο μέγιστο δυνατό βαθμό την επικοινωνία που έχει μαζί του, ώστε να δημιουργηθεί μεταξύ τους στενός συναισθηματικός δεσμός ο οποίος θα είναι προς όφελος του ανηλίκου. Ολοκληρώνοντας, συστήνεται όπως οι δύο γονείς έχουν συνεργασία με αρμόδιο επαγγελματία ψυχικής υγείας για σκοπούς διαχείρισης των αρνητικών συναισθημάτων που νιώθει ο ένας για τον άλλο, ώστε να αντιμετωπίσουν τις δυσκολίες που παρουσιάζονται στη μεταξύ τους συνεννόηση και συνεργασία, οι οποίες στην παρούσα φάση είναι ουσιαστικά ανύπαρκτες, για το καλώς νοούμενο συμφέρον του ανήλικου παιδιού τους.» Κατά την αντεξέταση της από το δικηγόρο του αιτητή της υποβλήθηκε ότι θέτει επιλεκτικά τη γνώμη του παιδιού για μείωση της επικοινωνίας του αιτητή με το παιδί. Η Λειτουργός ανέφερε ότι παρουσίασε αυτά που της εξέφρασε το παιδί, ήταν αυθόρμητο και γνήσιο και δεν φάνηκε να ήταν επηρεασμένο από τη μητέρα του. Επισήμανε ότι εισηγήθηκε επανειλημμένα στον αιτητή «να προσεγγίσει το παιδί», «να συνδεθεί με το παιδί». Κατά την αντεξέταση της από τη δικηγόρο της καθ'ης η αίτηση ανέφερε ότι το παιδί είναι συνδεδεμένο με την αδελφή του Χ., θυγατέρα της μητέρας του ενώ δεν υπάρχει σύνδεση στη σχέση του με την αδελφή του Ι., θυγατέρα του πατέρα του. Ανέφερε ότι το παιδί θέλει να μειωθεί ο χρόνος της επικοινωνίας με τον αιτητή γιατί της είπε ότι «δεν περνά καλά στο σπίτι του πατέρα του». Ανέφερε περαιτέρω ότι της είπε ο αιτητής στη συνομιλία που είχε μαζί του ότι προσπάθησε να πείσει τον Α. «να αρχίσει δραστηριότητες» και ο τελευταίος ήταν «αρνητικός». Ο Α. της ανέφερε ότι «επιθυμεί να κάνει πράγματα με τον πατέρα του αλλά δεν γίνονται». Της είπε ότι «βλέπει τον πατέρα του να παίζει 'playstation' και βαριέται». Ακολούθως έδωσε μαρτυρία ο αιτητής. Ανέφερε τα ακόλουθα σχετικά γεγονότα που συνάδουν με το δικόγραφο του: «Εδώ και 5 χρόνια εφαρμόζεται ένα συγκεκριμένο πρόγραμμα επικοινωνίας και επιθυμία μου είναι να διανυκτερεύει τις δύο καθημερινές που ήδη έχω στο πρόγραμμα μου τον Α. ώστε να μπορώ να τον μεταφέρω στο σχολείο την επόμενη μέρα. Στην πραγματικότητα αιτούμαι 12 επιπλέον ώρες την εβδομάδα ώστε να κοιμάται τα βράδια που ήδη έχω τον υιό μου αντί να τον μεταφέρω το βράδυ πίσω στη μητέρα του και να απαλλάσσεται από αυτή την ταλαιπωρία στο δρόμο.» Aνέφερε ότι «ο πoσοτικός χρόνος που περνούν γονέας - τέκνο αλλά και μεταξύ αδελφών έχει μεγάλη σημασία για τη δημιουργία στενού συναισθηματικού δεσμού νοουμένου ότι αυτός δεν μολύνεται και ούτε παρεμποδίζεται από τον άλλο γονέα». Κατέθεσε ότι η καθ'ης η αίτηση είναι εμπόδιο στη σχέση του με υιό του και με την αδελφή του Ι. Ανέφερε περαιτέρω ότι αδυνατεί να μεταφέρει τον Α. στο σπίτι της καθ'ης η αίτηση κατά τη λήξη του διατάγματος επικοινωνίας γιατί έχει στο σπίτι τη θυγατέρα του και μεταφέρουν τον Α. οι γονείς του. Αντεξεταζόμενος για την άποψη του παιδιού ανέφερε ότι είναι επηρεασμένο από τη μητέρα του. Ανέφερε ότι ο λόγος που ζητά επέκταση της επικοινωνίας είναι και για «να δεθούν με την Ι.», τη θυγατέρα του. Του υποβλήθηκε ότι θα μπορεί να έχει επικοινωνία το Σάββατο και όχι από την Παρασκευή αφού το παιδί δεν επιθυμεί. Απάντησε «Δεν είναι επιθυμία του Α. Να ερωτηθεί για την Παρασκευή στον Πρόδρομο. Είναι δύο Παρασκευές το μήνα. Εμένα δεν μου είπε ότι δεν θέλει». Στη συνέχεια έδωσε μαρτυρία η καθ'ης η αίτηση. Ανέφερε τα ακόλουθα σχετικά γεγονότα που συνάδουν με το δικόγραφο της: O A. δεν επιθυμεί να διαμένει περισσότερο χρόνο με τον αιτητή αλλά αντίθετα δυσανασχετεί όταν θα είναι μαζί του. Ανέφερε ότι ο αιτητής δεν προσπαθεί να αναπτύξει συναισθητικό δεσμό με το παιδί. Αντεξεταζόμενη ανέφερε ότι επιθυμεί να έχει ο Α. επικοινωνία με τον πατέρα του σύμφωνα όμως με τις επιθυμίες του παιδιού και να αισθάνεται άνετα. Τόνισε ότι ο Α. «δεν θέλει να διανυκτερεύει ενδιάμεσα στο σπίτι του αιτητή». Νομική εξέταση - Αξιολόγηση μαρτυρίας - Κατάληξη Παραθέτω τη νομική στήριξη με βάση τον περί Σχέσεων Γονέων και Τέκνων Νόμο του 1990 (Ν 216/90), στο εξής «ο Νόμος»: Το άρθρο 20 του Νόμου ορίζει: «
- Αν από τότε που εκδόθηκε δικαστική απόφαση σχετικά με τη γονική μέριμνα μεταβλήθηκαν οι συνθήκες, το Δικαστήριο μπορεί ύστερα από αίτηση του ενός ή και των δυο γονέων ή του Διευθυντή να προσαρμόσει την απόφαση του στις νέες συνθήκες ανακαλώντας ή τροποποιώντας την.» Το άρθρο 17 του Νόμου ορίζει: «17.
(1)Ο γονέας με τον οποίο δεν διαμένει το τέκνο διατηρεί το δικαίωμα της προσωπικής επικοινωνίας με αυτό.
(2)Σε περίπτωση διαφωνίας όσο αφορά την άσκηση του δικαιώματος προσωπικής επικοινωνίας, αποφασίζει το Δικαστήριο.
(3)Στην απόφαση του το Δικαστήριο λαμβάνει υπόψη και εφαρμόζει κατ' αναλογία τις πρόνοιες του άρθρου 6.» Οι πρόνοιες του άρθρου 6 του Νόμου που αφορούν την εξεταζόμενη αίτηση είναι οι ακόλουθες: «6.
(2)(α) Στο συμφέρον του τέκνου πρέπει να αποβλέπει και η απόφαση του Δικαστηρίου όταν, κατά τις διατάξεις του νόμου, το Δικαστήριο αποφασίζει σχετικά με την ανάθεση της γονικής μέριμνας ή με τον τρόπο της άσκησης της. (β) Η απόφαση του Δικαστηρίου πρέπει επίσης να σέβεται την ισότητα μεταξύ των γονέων και να μην κάνει διακρίσεις με βάση το φύλο, τη γλώσσα, τη θρησκεία, τις πεποιθήσεις, την ιθαγένεια, την εθνική ή κοινωνική προέλευση ή την περιουσία.
(3)Ανάλογα με την ωριμότητα του τέκνου και στο βαθμό που μπορεί να αντιληφθεί, πρέπει να ζητείται και να συνεκτιμάται η γνώμη του πριν από κάθε απόφαση σχετικά με τη γονική μέριμνα, εφόσον η απόφαση αφορά τα συμφέροντα του.» Το τέκνο των διαδίκων είναι σχεδόν εννέα ετών κατά την ακρόαση της υπόθεσης. Κλήθηκε από το Δικαστήριο σε συνομιλία με βάση το άρθρο 6
(3)του Νόμου. Είπε στη συνομιλία που είχα μαζί του «θέλω περισσότερες μέρες με τη μάμμα», «να μένω την Πέμπτη στη μάμμα, να μην πηγαίνω στον παπά», «όταν κοιμούμαι στον παπά να φεύγει και η Παρασκευή και να πηγαίνω το Σάββατο η ώρα 17.00 και να με παίρνει την Κυριακή η ώρα 18.00». Ερωτηθείς για ποιο λόγο θέλει μείωση στην επικοινωνία με τον πατέρα του, απάντησε «Δεν περνώ καλά», «Γιατί κάποιες φορές με βάζουν να κάνω δουλειές». Ερωτηθείς πώς περνά το χρόνο του με τον πατέρα του, απάντησε «Όχι ωραία, δεν παίζουμε, ούτε με την αδελφή μου την Ι. έχουμε επικοινωνία», «Δεν κάνουμε κάτι». Ερωτηθείς γιατί δεν θέλει να είναι με τον πατέρα του την Παρασκευή με βάση το διάταγμα, απάντησε «Επειδή θέλω λιγότερες μέρες και δεν θέλω να πηγαίνω και την Παρασκευή επειδή δεν περνώ καλά». Ερωτηθείς γιατί δεν θέλει να έχει επικοινωνία με τον πατέρα του την Πέμπτη, απάντησε «Ζήτησα λιγότερες μέρες γιατί δεν μου αρέσει». Θέτω εξαρχής ότι το επίδικο διάταγμα εκδόθηκε στις 28.2.2018 στην αίτηση 544/2014. Ο αιτητής ζητά με την εναρκτήρια αίτηση την τροποποίηση του χωρίς να προβάλει ότι μεταβλήθηκαν οι συνθήκες που υπήρχαν κατά την έκδοση του. Επισημαίνω περαιτέρω ότι η μαρτυρία του αναφορικά με τους λόγους τροποποίησης του επίδικου διατάγματος δεν συνάδει με το δικόγραφο του. Πρόβαλε στο δικόγραφο του ότι το επίδικο διάταγμα είναι «δυσλειτουργικό» επειδή έχει υποχρεώσεις και για τη θυγατέρα του ενώ στη μαρτυρία του πρόβαλε τη δημιουργία στενού συναισθηματικού δεσμού του Α. με την αδελφή του Ι., γεγονός που δεν δικογράφησε ως μεταβολή των όρων έκδοσης του επίδικου διατάγματος. Επισημαίνω περαιτέρω ότι η μαρτυρία του για τη διανυκτέρευση του τέκνου μαζί του την Τρίτη και την Πέμπτη για να τον μεταφέρει στο σχολείο το πρωί της επόμενης ημέρας που δικογραφείται, δεν υποστηρίχθηκε ως μεταβολή των συνθηκών έκδοσης του επίδικου διατάγματος παρά ως αναφορά σε «ποσοτικό χρόνο» για δημιουργία «στενού συναισθηματικού δεσμού γονέα - τέκνου». Μελετώντας τη μαρτυρία της καθ'ης η αίτηση για μείωση του χρόνου επικοινωνίας του καθ'ου η αίτηση με το τέκνο επισημαίνω ότι στηρίζεται στην επιθυμία του τέκνου αν και δεν υποστηρίχθηκε όπως θα έπρεπε ως μεταβολή συνθηκών έκδοσης του επίδικου διατάγματος. Κρίσιμο ερώτημα είναι ποιο είναι το συμφέρον του ανήλικου τέκνου των διαδίκων στην ηλικία των εννέα ετών. Ως συμφέρον του τέκνου εννοείται το σωματικό, υλικό, πνευματικό, ψυχικό, ηθικό και γενικότερα το κάθε είδους συμφέρον (Διευθύντρια Τμήματος Υπηρεσιών Κοινωνικής Ευημερίας ν. Φ. Ντούμα κ.ά.
(2001)1 Α.Α.Δ. 1911). Στη Σύμβαση περί των Δικαιωμάτων του Παιδιού, η οποία κυρώθηκε με τους περί της Σύμβασης περί των Δικαιωμάτων του Παιδιού (Κυρωτικούς) Νόμους του 1990 και του 2000, καθορίζεται στο άρθρο 3 ότι σε όλες τις αποφάσεις που αφορούν παιδιά και λαμβάνονται, μεταξύ άλλων από τα Δικαστήρια, «πρέπει να λαμβάνεται πρωτίστως υπόψη το συμφέρον του παιδιού». Στο άρθρο 9
(3)της Σύμβασης ορίζεται ότι: «Τα Συμβαλλόμενα Κράτη οφείλουν να σέβονται το δικαίωμα του παιδιού που ζει χωριστά από τους δύο γονείς του ή από τον έναν από αυτούς να διατηρεί προσωπικές σχέσεις και να έχει άμεση επαφή με τους δύο γονείς του, τακτικά, εκτός εάν αυτό είναι αντίθετο με το υπέρτατο συμφέρον του παιδιού.» Στη Στυλιανού ν. Στυλιανού
(1993)1 ΑΑΔ 130 λέχθηκε σχετικά: «.η δικαιοδοσία για γονική μέριμνα δεν έχει το στοιχείο της αντιπαράθεσης μεταξύ των γονέων. Αντίθετα, έχει άξονα το κοινό καθήκον των γονέων για τη φροντίδα των παιδιών τους και συνισταμένη την ευημερία των τέκνων.» Ενόψει των ανωτέρω, καταλήγω, μελετώντας και την έκθεση της Λειτουργού Κοινωνικών Υπηρεσιών, όπως ο Α. έχει επικοινωνία με τον πατέρα του κάθε Τρίτη και Πέμπτη χωρίς διανυκτέρευση, όπως ορίζεται στο επίδικο διάταγμα. Δεν δέχομαι την εισήγηση της Λειτουργού όσο αφορά τη μείωση της επικοινωνίας κάθε δεύτερη Παρασκευή και να γίνεται επικοινωνία από το Σάββατο. Ανέφερε το τέκνο ότι «δεν περνά καλά», «δεν κάνει κάτι» με τον πατέρα του. Αυτά δεν βοηθούν για μείωση της επικοινωνίας πατέρα - τέκνου. Εφιστάται όμως ο ρόλος του πατέρα να έχει ποιοτικό χρόνο με το γιο του και όχι ποσοτικό όπως ο ίδιος ανέφερε. Εναπόκειται στον ίδιο ως γονέα να έχει με το γιο του δραστηριότητες, εκδρομές, ψυχαγωγία που θα ενισχύουν τη σχέση τους ώστε ο ευχάριστος χρόνος που θα έχουν μαζί να μην μετριέται με διανυκτερεύσεις και ώρες επικοινωνίας. Το συμφέρον του τέκνου των διαδίκων είναι να μεγαλώνει και με τους δύο γονείς του και να έχει ποιοτικό χρόνο τόσο με τη μητέρα του όσο και με τον πατέρα του. Κρίνω σκόπιμο να προβώ σε σύσταση προς τους γονείς να αφήσουν τα συναισθήματα απόρριψης που έχουν ο ένας για τον άλλο όπως διαπίστωσα από την ενώπιον μου ακροαματική διαδικασία και να συνεργαστούν για την άσκηση του γονικού ρόλου από κοινού για το συμφέρον του τέκνου τους. Τα παιδιά δεν ανήκουν στους γονείς τους. Χρειάζονται την αγάπη, τη στοργή, την ασφάλεια και των δύο για να «πετάξουν». Ενόψει των ανωτέρω, η εναρκτήρια αίτηση και η ανταπαίτηση για τροποποίηση του επίδικου διατάγματος απορρίπτονται. Κάθε πλευρά θα επωμιστεί τα έξοδα της. Φ. Κωνσταντίνου, Δ. sn cylaw.org: Από το ΚΙΝOΠ/CyLii για τον Παγκύπριο Δικηγορικό Σύλλογο