I.Χ. ν. Π.Π., Αρ. Αίτησης: 159/21, 13/9/2023

(1)του Περί Σχέσεων Γονέων και Τέκνων Νόμου του 1990 (Νόμος 216/90) οι γονείς έχουν υποχρέωση να διατρέφουν το ανήλικο τέκνο τους από κοινού, ο καθένας ανάλογα με τις δυνάμεις του. Καθιερώνεται έτσι η αρχή της υποχρέωσης και των δύο γονέων για την από κοινού διατροφή των ανήλικων τέκνων τους, αναλόγως των δυνάμεων τους (Π. Μαρκουλίδη v. Α. Μαρκουλίδη κ.α

(1998)1 ΑΑΔ 1386). Το άρθρο 37

(1)του Νόμου αναφέρει ότι η διατροφή προσδιορίζεται με βάση τις ανάγκες του δικαιούχου, όπως αυτές προκύπτουν από τις συνθήκες της ζωής του και τις οικονομικές δυνατότητες που υπάρχουν για διατροφή προσώπου, ενώ το άρθρο 37

(2)του Νόμου ορίζει ότι η διατροφή περιλαμβάνει όλα όσα είναι αναγκαία για τη συντήρηση και ευημερία του δικαιούχου και επιπλέον, ανάλογα με την περίπτωση, τα έξοδα για την εν γένει εκπαίδευσή του. Η εκατέρωθεν μαρτυρία θα αξιολογηθεί λαμβάνοντας υπόψη τις παραμέτρους που θέτουν τα αρ. 33

(1)και 37 του Νόμου, ήτοι τις ανάγκες του δικαιούχου και τις δυνάμεις των υπόχρεων γονέων. Έτσι, οι ισχυρισμοί των διαδίκων που σχετίζονται με την υπαιτιότητα και τους λόγους κατάρρευσης του γάμου τους ή ισχυρισμοί που αφορούν τους λόγους που δεν εφαρμόζεται το διάταγμα γονικής μέριμνας, στο μέτρο και στο βαθμό που δεν αφορούν την παρούσα διαδικασία, δεν θα ληφθούν υπόψη ως άσχετοι με τα επίδικα θέματα, χωρίς βεβαίως να σημαίνει ότι αυτοί αγνοούνται. Οικονομικές Δυνάμεις Διαδίκων Αρχικά θα εξετάσω την οικονομική ικανότητα και δυνατότητα των διαδίκων, αντλώντας καθοδήγηση από τη νομολογία του Δευτεροβάθμιου Οικογενειακού Δικαστηρίου σύμφωνα με την οποία στη διαδικασία εξέτασης αιτήσεων για καθορισμό της συνεισφοράς στη διατροφή ανηλίκων, οι γονείς έχουν την υποχρέωση να προβαίνουν σε πλήρη και αληθινή αποκάλυψη των οικονομικών τους πόρων και δυνατοτήτων, έτσι ώστε να καθορίζεται ανάλογα και η υποχρέωση τους για καταβολή ενός ποσού ως συνεισφορά τους στα έξοδα διαβίωσης των τέκνων τους. Στην υπόθεση Δημητρίου V. Περδίου

(2005)1 Α.Α.Δ.1418 αναφέρθηκαν τα εξής σχετικά: «Όπως έχει η σχετική Νομοθετική διάταξη (αρ.33

(1)Ν.216/1990) η υποχρέωση για διατροφή των ανηλίκων τέκνων μιας οικογένειας ανήκει και στους δύο γονείς, ανάλογα με την οικονομική κατάσταση του καθενός. Έχουν και οι δύο υποχρέωση όπως προβαίνουν σε πλήρη και ειλικρινή αποκάλυψη των πραγματικών τους εισοδημάτων και όχι μόνο των εξόδων τους. Στην υπόθεση Ette v. Ette

(1965)1 AII E.R. 341, 346 έχει λεχθεί ότι όταν ο καθ' ου η αίτηση δεν προβαίνει ο ίδιος σε ειλικρινή και πλήρη αποκάλυψη σχετικά με την οικονομική του κατάσταση, τότε το Δικαστήριο μπορεί λαμβάνοντας υπόψη την φύση του επαγγέλματος του και το τι κερδίζουν οι άλλοι στο ίδιο επάγγελμα, να υπολογίσει ότι ο καθ' ου η αίτηση έχει ψηλότερα, απ' ότι ισχυρίζεται, εισοδήματα. Η αρχή αυτή συνάδει και με τον κανόνα ότι εκεί που κάποιος έχει την αποκλειστική γνώση των γεγονότων, οφείλει να τα αποδείξει. (βλ. Tarapoulouzis v. District Officer

(1962)C.L.R. 91 και Μαρκουλίδης V. Μαρκουλίδη κ.α

(1998)1 (Γ) Α.Α.Δ. 1386,1390) Επομένως, σε υποθέσεις διατροφής των ανηλίκων τέκνων μια οικογένειας, η οικονομική δυνατότητα του καθενός από τους γονείς δεν είναι θέμα που πρέπει να αποδεικνύεται από τον αιτητή ή την αιτήτρια, ανάλογα με την περίπτωση αλλά θέμα αληθινής αποκάλυψης από τους ίδιους τους γονείς, των αντιστοίχων εισοδημάτων τους. Το δε Δικαστήριο προβαίνει σε πλήρη έρευνα αυτών των στοιχείων. Περαιτέρω αναφέρουμε ότι από σχετική νομολογία φαίνεται ότι το Δικαστήριο μπορεί να λάβει υπόψη όχι μόνο τα πραματικά εισοδήματα αλλά και την ικανότητα του καθ' ου η αίτηση να κερδίζει (his potential earning capacity) (Βλ. Klucinsky v. Klucinsky

(1953)1 All E.R. 683 και McEwan v. McEwan

(1972)2 All E.R. 708) » Η Αιτήτρια ισχυρίζεται ότι εργαζόταν με καθεστώς μερικής απασχόλησης ως καθαρίστρια σε σχολική εφορία με μεικτό μηνιαίο μισθό ύψους €

1. Η εργασία της τερματίστηκε τον Ιούλιο του 2021 λόγω του ότι κλείνουν τα σχολεία και δεν ανανεώθηκε τον Σεπτέμβριο του
2. Από τον Οκτώβριο του 2021 εργάζεται ως καθαρίστρια σε ιδιωτική εταιρεία με βασικό μηνιαίο ακαθάριστο μισθό στα €
3. Σήμερα, όπως δηλώνει, κατά μέσο όρο λαμβάνει περί τα €850 μηνιαίως καθαρά. Προς τούτο κατέθεσε ως τεκμήριο Α, βεβαίωση απασχόλησης και δέσμη εγγράφων μισθοδοσίας. Ο Καθ' ου η αίτηση ισχυρίζεται ότι τα εισοδήματα της Αιτήτριας είναι υψηλότερα, ότι η οικογένεια της έχει περιουσία και επιχειρήσεις στο εξωτερικό κάτι που της αποφέρει επιπλέον εισόδημα και ότι για χρόνια εισέπραττε ενοίκιο ύψους €650 μηνιαίως από οικία που ενοικίαζε. Ισχυρίζεται επίσης ότι λαμβάνει επίδομα μονογονέα ύψους €180 μηνιαίως για κάθε παιδί και επίδομα τέκνου ύψους €40 μηνιαίως περίπου για κάθε παιδί, ποσά τα οποία καλεί το Δικαστήριο να συνυπολογίσει κατά τον καθορισμό του ποσού της διατροφής. Είναι η θέση του ότι όλα τα πιο πάνω η Αιτήτρια τα αποκρύβει με σκοπό να λάβει υψηλότερο ποσό διατροφής. Με τη μαρτυρία της η Αιτήτρια αρνείται ότι έχει οποιαδήποτε άλλη πηγή εισοδημάτων, πλην της εργασίας της και ισχυρίζεται ότι πέραν των εξόδων των παιδιών καλύπτει και άλλα προσωπικά της έξοδα, όπως τέλη σκυβάλων, τέλη ακίνητης ιδιοκτησίας, τέλη αποχετευτικών και ασφάλειας και συντήρησης οχήματος. Στο σημείο αυτό, υποδεικνύω ότι οι ισχυρισμοί της Αιτήτριας για το ύψος των εξόδων διαβίωσης της δεν έχουν δικογραφηθεί και δεν μπορούν να ληφθούν υπόψη από το Δικαστήριο, όπως και οι αντίστοιχοι ισχυρισμοί του Καθ' ου η αίτηση (βλ. Αντώνης Σαλαχώρη v. Αργυρούλα Παναγιώτου, Πολ. Έφεση 257/2010). Λαμβάνεται ωστόσο υπόψη ως ζήτημα λογικής ότι πέραν της υποχρέωσης διατροφής των παιδιών τους, η οποία προηγείται οιασδήποτε άλλης οικονομικής φύσεως υποχρέωσης, κάθε υπόχρεος γονέας αναπόφευκτα πρέπει να καλύπτει και τις δικές του βασικές ανάγκες. Οι διάδικοι συμφωνούν ότι τα εισοδήματα του Καθ' ου η αίτηση είναι της τάξεως των €1.300 μηνιαίως καθαρά. Διευκρινίζει ωστόσο ο Καθ' ου η αίτηση με την μαρτυρία του ότι ενώ κατά την καταχώριση της αίτησης ελάμβανε περί τα €1.350 μηνιαίως, σήμερα το καθαρό του εισόδημα ανέρχεται σε €1.383 μηνιαίως (βλ. Τεκμήριο 2). Για σκοπούς καθορισμού της υποχρέωσης του Καθ' ου η αίτηση να διατρέφει τα ανήλικα τέκνα του και αφού έλαβα υπόψη τους εκατέρωθεν ισχυρισμούς των διαδίκων και τα σχετικά τεκμήρια που κατέθεσε ο Καθ' ου η αίτηση, κατέληξα ότι οι οικονομικές του δυνάμεις είναι της τάξεως των €1.370 περίπου μηνιαίως. Στη βάση των καταστάσεων αποδοχών που κατέθεσε η Αιτήτρια, (τεκμήριο Α), και λαμβάνοντας υπόψη τις διακυμάνσεις στο μισθό της από την καταχώριση της αίτησης μέχρι σήμερα, αποδέχομαι ότι η εισοδηματική της ικανότητα είναι της τάξεως των €830 μηνιαίως, σημειώνοντας ότι από το μηνιαίο της εισόδημα αποκόπτονται περίπου €30 μηνιαίως για κάποιο δάνειο, έξοδο το οποίο δεν προηγείται της υποχρέωσης διατροφής ανηλίκων (βλ. Δημητρίου v. Περδίου ανωτέρω). Οι ισχυρισμοί του Καθ' ου η αίτηση ότι η Αιτήτρια λαμβάνει περισσότερα χρήματα δεν τεκμηριώνονται καθ' οιονδήποτε τρόπο, ούτε όμως επαληθεύονται από τις καταστάσεις μισθοδοσίας της. Οι δε ισχυρισμοί του ότι λαμβάνει επιπλέον εισοδήματα από επιχειρήσεις της οικογένειας της στο εξωτερικό χαρακτηρίζονται ως γενικοί και αόριστοι. Όπως έχω ήδη υποδείξει, προτού το Δικαστήριο καταλήξει σε εύρημα αναφορικά με τις εισοδηματικές δυνάμεις των γονέων, εξετάζει όχι μόνο τις πραγματικές πηγές εισοδημάτων αλλά και τη δυνατότητα των διαδίκων να κερδίζουν. Αποτελεί δικαστική γνώση ότι το ύψος επιδόματος μονογονεϊκής οικογένειας, με βάση τα εισοδήματα της Αιτήτριας ανέρχεται σε €180 μηνιαίως για κάθε εξαρτώμενο τέκνο και ότι το ύψος του επιδόματος τέκνου, σε μία οικογένεια με δύο εξαρτώμενα τέκνα ανέρχεται σε €570 ανά τέκνο ετησίως. Δηλαδή, €47.5 μηνιαίως ανά τέκνο, έστω €48 (βλ. Ο Περί Παροχής Επιδόματος Τέκνου Νόμος του 2002 (Ν.167(I)/2002). Αποτελεί αδιαμφισβήτητο γεγονός ότι οι διάδικοι βρίσκονται σε διάσταση από τον Απρίλιο του 2021 και ότι στις 18.10.2021 εκδόθηκε εκ συμφώνου από το Οικογενειακό Δικαστήριο Λευκωσίας στην αίτηση υπ' αρ. 337/21, διάταγμα γονικής μέριμνας, με βάση το οποίο μεταξύ άλλων, ανατέθηκε στην Αιτήτρια η φύλαξη και φροντίδα των ανηλίκων και καθορίστηκε ως τόπος διαμονής τους, ο εκάστοτε τόπος διαμονής της Αιτήτριας. Συνεπώς, ακόμη και στην περίπτωση που η Αιτήτρια δεν λαμβάνει τα πιο πάνω επιδόματα, νομιμοποιείται τουλάχιστον από τον Νοέμβριο του 2021 να αιτηθεί τη λήψη τους, γεγονός που λαμβάνεται υπόψη τόσο στον καθορισμό των οικονομικών της δυνάμεων όσο και στον καθαρισμό του ποσού που απαιτείται για την κάλυψη των εξόδων διατροφής και συντήρησης του ανήλικου τέκνου των διαδίκων και εξηγώ. Σύμφωνα με δυο αποφάσεις του Δευτεροβάθμιου Οικογενειακού Δικαστηρίου, το μονογονεϊκό επίδομα πρέπει να πιστώνεται στα εισοδήματα του γονιού που το λαμβάνει. Συγκεκριμένα, στην απόφαση Μάρκου ν. Kuzichava Μάρκου, Έφεση Αρ. 22/2019, 24/6/2021 αναφέρθηκαν τα εξής: «Θεωρούμε λοιπόν ορθή την προσέγγιση ότι το μονογονεϊκό επίδομα πρέπει να πιστώνεται στα εισοδήματα του γονιού που το λαμβάνει. Το επίδομα αυτό έχει ως στόχο την παροχή οικονομικής βοήθειας στον γονέα που δεν συζεί με άλλο πρόσωπο και που έχει όλο το βάρος συντήρησης του νοικοκυριού. Προϋπόθεση για την χορήγηση του είναι βέβαια να διαμένει με τον γονέα και ένα τουλάχιστον παιδί, ωστόσο, το επίδομα έχει ξεκάθαρο σκοπό την διευκόλυνση του γονέα, έστω προς αντιμετώπιση των εξόδων του παιδιού ή παιδιών που διαμένουν μαζί του. Και η πρόνοια του σχετικού νόμου ότι το επίδομα απαλλάσσεται του φόρου εισοδήματος, προϋποθέτει ότι συνιστά μέρος του εισοδήματος του προσώπου, συνήθως γονέα, που το λαμβάνει». Στην απόφαση Konyalian ν. Paskulov, Έφεση Αρ. 2/20, 24/6/21 αναφέρθηκαν τα εξής: «Παρατηρούμε συναφώς από τα πιο πάνω ότι το επίδομα μονογονεϊκής οικογένειας είναι δικαίωμα προσωπαγές το οποίο απόλλυται είτε με την απώλεια της μονογονεϊκής ιδιότητας του ατόμου είτε με τον θάνατο του είτε άλλως πως, όλα συναρτημένα με το δικαιούχο άτομο. Ως προσωπαγές δικαίωμα είναι συνυφασμένο με το πρόσωπο του δικαιούχου και δεν μπορεί να απαλλοτριωθεί προς όφελος τρίτου. Έχοντας υπόψιν τα πιο πάνω θα έπρεπε συνεπώς το πρωτόδικο Δικαστήριο να συνυπολογίσει τα επιδόματα μονογονεϊκής οικογένειας που λάμβανε η Εφεσείουσα στα εισοδήματα της και όχι να τα αφαιρέσει από τα έξοδα των ανηλίκων» Το επίδομα τέκνου, με βάση τα όσα αναφέρονται στην απόφαση Μάρκου (βλ. ανωτέρω), αφαιρείται από τα έξοδα του ανηλίκου. Παραθέτω σχετικό απόσπασμα από την απόφαση Μάρκου (βλέπε ανωτέρω): «Αρκούμαστε να σημειώσουμε ότι καθ' όσον αφορά το επίδομα τέκνου υπάρχει και νεότερη νομολογία, ότι δικαιούχος του επιδόματος τέκνου είναι η οικογένεια και αυτό δεν αποτελεί εισόδημα των γονέων και ότι εφόσον παραχωρηθεί, προορίζεται, αποκλειστικά, για την εξασφάλιση και τη διατήρηση μιας αξιοπρεπούς διαβίωσης των παιδιών της οικογένειας (Εθνική Ασφαλιστική (Κύπρου) Λτδ ν. Δημητρίου κ.ά., ECLI:CY:AD:2021:A52, Πολ. Έφ. Αρ.136/2013, ημερ.28.2.2021), ECLI:CY:AD:2021:A52». Έτσι, στα εισοδήματα της αιτήτριας προστίθεται το ποσό των €360 μηνιαίως, ανεβάζοντας τις οικονομικές της δυνάμεις στο ποσό των €1.
4. Ανάγκες - Έξοδα ανηλίκων: Κατωτέρω θα εξετάσω τις ανάγκες των παιδιών, όπως αυτές προκύπτουν από τις συνθήκες της ζωής της, λαμβάνοντας υπόψιν ότι η διατροφή περιλαμβάνει όλα όσα είναι αναγκαία για τη συντήρηση και ευημερία του δικαιούχου και επιπλέον, ανάλογα με την περίπτωση, τα έξοδα για την εν γένει εκπαίδευση του (βλ. αρ. 37 του Ν.216/90). Στο σύγγραμμα «ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΚΟ ΔΙΚΑΙΟ», στην σελ. 652, ο Απόστολος Σ. Γεωργιάδης αναφέρει αναλυτικά τι περιλαμβάνει η διατροφή του δικαιούχου, απόσπασμα το οποίο παραθέτω αυτούσιο: «
5. Ανάγκες του δικαιούχου Η διατροφή περιλαμβάνει όλα όσα είναι αναγκαία για τη συντήρηση του δικαιούχου και επιπλέον τα έξοδα για την ανατροφή, καθώς και την επαγγελματική και την εν γένει εκπαίδευση του (πλήρης διατροφή: ΑΚ 1493 εδ. β΄). Στο περιεχόμενο της διατροφής περιλαμβάνονται ειδικότερα βιοτικές ανάγκες του δικαιούχου που είτε υφίστανται πραγματικά κατά τον χρόνο συζήτησης της αγωγής είτε μπορούν με βεβαιότητα να προβλεφθούν μελλοντικά. Η διατροφή λοιπόν περιλαμβάνει κάθε αναγκαία βιοτική δαπάνη: τροφή, στέγη, ένδυση, θέρμανση, φωτισμό, λοιπά λειτουργικά έξοδα της οικίας διαμονής, ψυχαγωγία, μόρφωση (π.χ. αγορά βιβλίων), διαπαιδαγώγηση, νοσηλεία και δαπάνες ιατροφαρμακευτικής περίθαλψης, παραθέριση, συγκοινωνία και επικοινωνία. Ιδίως περιλαμβάνονται δαπάνες θεωρητικής, επαγγελματικής ή τεχνικής μόρφωσης, ακόμη και μεταπτυχιακής». Όπως έχει υποδειχθεί από τη νομολογία του Δευτεροβάθμιου Οικογενειακού Δικαστηρίου, το μέτρο της διατροφής δεν μπορεί να εξευρεθεί με απόλυτους αριθμούς. Η κοινή λογική και η πείρα της ζωής είναι παράγοντες οι οποίοι διαδραματίζουν ρόλο στην καλύτερη αντίληψη των γεγονότων, προς εντοπισμό των πραγματικών αναγκών συγκεκριμένων ατόμων. Οι οικονομικές ανάγκες των παιδιών δεν είναι στατικές. Το Δικαστήριο, εξετάζοντας και καθορίζοντας το εύλογο των κονδυλίων που απαιτούνται για τη διατροφή και συντήρηση του δικαιούχου, δεν είναι υποχρεωμένο να υπεισέρχεται σε λεπτομέρειες που να οδηγούν σε υπολογισμό με σεντ, αλλά θα πρέπει να σταθμίζει τις ανάγκες και να καταλήγει σε συμπεράσματα που θα επαναφέρουν, ή δυνατό, τα ανήλικα παιδιά σε μία πλησιέστερη κατάσταση, όπως θα ήταν εάν οι γονείς τους ζούσαν μαζί. Το Δικαστήριο δεν δεσμεύεται από την μαρτυρία των διαδίκων και οφείλει να ασχοληθεί με το εύλογο των κονδυλίων που απαιτούνται για την ικανοποίηση των αναγκών των δικαιούχων. Έτσι, κονδύλια που κατ' ισχυρισμό απαιτούνται για τη κάλυψη συγκεκριμένων αναγκών μπορεί να μην γίνουν αποδεκτά, είτε επειδή δεν έχουν αποδειχθεί, είτε επειδή παρουσιάζονται αυξημένα. Κάποια δε, μπορεί να κριθούν ως μη αναγκαία, με την έννοια του ότι δεν αφορούν βασικές ανάγκες διατροφής ενός τέκνου (βλ. Μαρκουλίδης ν. Μαρκουλίδης (ανωτέρω), Κορελλίδης ν. Κορελλίδη

(2012)1 ΑΑΔ 1975, Παναγιώτου ν. Σφικτού

(2001)1 ΑΑΔ 625, Χαραλάμπους ν. Χαραλάμπους

(2010)1 (Β) ΑΑΔ 951), Α.Ι. Ζαχαρουδιού ν. Ι.Α. Ιωάννου

(2000)1 ΑΑΔ 1614). Ανεξαρτήτως όμως αυτού, είναι σημαντικό να επαναληφθεί ότι τα έξοδα των παιδιών δεν είναι δυνατό να υπολογίζονται επακριβώς μέχρι και το τελευταίο σεντ, ούτε αναμένεται η απόδειξη τους με περισσή αυστηρότητα, όπως η Αιτήτρια επιχειρεί να πράξει με την κατάθεση σωρείας αποδείξεων και εγγράφων. Αδιαμφισβήτητα, τα έξοδα και οι ανάγκες των παιδιών παρουσιάζουν διακυμάνσεις και δεν είναι σταθερά κάθε μήνα. Σε κάθε περίπτωση, το Δικαστήριο εξετάζει το εύλογο των κονδυλίων και καταλήγει σε ένα λογικό και εύλογο υπό τις περιστάσεις ποσό για την κάλυψη της κάθε ανάγκης, χωρίς να είναι αναγκαίος ούτε ο ακριβής σε κλάσμα προσδιορισμός της συνεισφοράς των υπόχρεων σε αυτά. Αναπόφευκτα δε, τα σχετικά τεκμήρια μόνο ενδεικτικά μπορεί να είναι για τα ποσά που οι διάδικοι ξοδεύουν για τη διατροφή και συντήρηση των παιδιών τους και κάποια από αυτά, όπως για παράδειγμα αποδείξεις υπεραγορών και λειτουργικών εξόδων της οικίας συμπεριλαμβάνουν και τα έξοδα των διαδίκων και στην περίπτωση της Αιτήτριας, τα έξοδα των δύο τέκνων που απέκτησε από προηγούμενο γάμο και διαμένουν στην οικία της. Α. ΚΟΙΝΑ ΕΞΟΔΑ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ Η Αιτήτρια ισχυρίζεται ότι για τη διατροφή, τη σίτιση δηλαδή των παιδιών, απαιτείται περίπου το ποσό των €200 μηνιαίως, ποσό στο οποίο συμπεριλαμβάνει αγορές από υπεραγορά, κρεοπωλείο, φρουταρία, είδη προσωπικής ανάγκης. Για τα λειτουργικά έξοδα της οικίας καθορίζει την αναλογία των παιδιών στο ποσό των €70 μηνιαίως, τα μεταφορικά τους έξοδα στο ποσό των €50 μηνιαίως, για τη ένδυση και υπόδηση των παιδιών ισχυρίζεται ότι ξοδεύει το ποσό των €70 μηνιαίως, για το χαρτζιλίκι των παιδιών το ποσό των €50 και για την ψυχαγωγία τους το ποσό των €50 μηνιαίως. Προς απόδειξη των πιο πάνω εξόδων καταχώρισε ως τεκμήριο ΣΤ δέσμη αποδείξεων αγοράς προϊόντων από υπεραγορές κτλ, ως τεκμήριο Ζ αντίγραφα σχετικών λογαριασμών, ως τεκμήριο Η δέσμη αποδείξεων πληρωμής βενζίνης και ως τεκμήριο Θ δέσμη αποδείξεων αγορών ένδυσης και υπόδησης. Κατέθεσε επίσης ως τεκμήριο Ι δέσμη αποδείξεων από διάφορες σχολικές και εξωσχολικές δραστηριότητες των παιδιών, αποδείξεις συνδρομών, εισφορών και αγορών γραφικής ύλης και σχολικών ειδών. Αναφέρει επιπλέον ότι η ανήλικη Ε από το Σεπτέμβριο του 2022 ανήκει σε ομάδα χάντμπολ με μηνιαία συνδρομή €25 και επιπλέον έξοδα στολής €

1. Ο Καθ' ου η αίτηση στο δικόγραφο της Υπεράσπισης του καταγράφει τη δική του θέση σε σχέση με τα πιο πάνω έξοδα, στη μαρτυρία του ωστόσο δεν αμφισβητεί τα κονδύλια που ισχυρίζεται η Αιτήτρια. Λαμβάνοντας υπόψη την ηλικία των παιδιών, το κονδύλι της διατροφής (€200) και των μεταφορικών εξόδων (€50) που αξιώνει η Αιτήτρια κρίνεται απόλυτα λογικό, όπως και το κονδύλι για τα λειτουργικά έξοδα της οικίας (€70), με δεδομένο ότι σε αυτήν διαμένουν και τα δύο της τέκνα από προηγούμενο γάμο. Ως προς τα έξοδα ένδυσης και υπόδησης (€70), αρκούμαι στο να υποδείξω ότι η ανάγκη αυτή είναι δεδομένη, καθημερινή και τρέχουσα, εφόσον τα παιδιά μεγαλώνουν και αναπτύσσονται με ραγδαίους ρυθμούς και το ποσό που η Αιτήτρια ισχυρίζεται ότι ξοδεύει γίνεται αποδεκτό από το Δικαστήριο. Τέλος, απόλυτα λογικό κρίνεται και το ποσό που αξιώνει η Αιτήτρια για το χαρτζιλίκι των παιδιών, ήτοι €50 μηνιαίως και για τα δύο παιδιά. Αναφορικά με το κονδύλι της ψυχαγωγίας και έχοντας ως δεδομένη την ανάγκη των παιδιών να ψυχαγωγούνται με διάφορους τρόπους και ταυτόχρονα να κοινωνικοποιούνται με άλλα άτομα της ηλικίας τους, να λαμβάνουν μέρος σε διάφορες δράσεις και εκδηλώσεις εκτός του σχολικού τους περιβάλλοντος και των απογευματινών τους δραστηριοτήτων και να περνούν χρόνο με τους φίλους τους εκτός της οικίας τους, κρίνω υπό τις περιστάσεις ως εύλογο το ποσό των €50 μηνιαίως για την κάλυψη της ανάγκης αυτής. Συνοψίζοντας, αναφέρω ότι τα κοινά έξοδα των παιδιών ανέρχονται σε €490 μηνιαίως, ήτοι €245 για το κάθε ένα. Β. ΕΞΟΔΑ ΑΝΗΛΙΚΟΥ Χ
2. Παιδοψυχίατρος Η Αιτήτρια ισχυρίζεται ότι ο ανήλικος Χ έχει σοβαρής μορφής Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής και Υπερκινητικότητα (ΔΕΠΥ), παρακολουθείται από διάφορους ειδικούς και λαμβάνει σχετική φαρμακευτική αγωγή. Προς τούτο κατέθεσε ως τεκμήριο Κ Ιατρική βεβαίωση ημερομηνίας 29.01.2021 από την Παιδοψυχίατρο που τον παρακολουθεί καθώς και απόδειξη ότι πληρώνει €6 για την κάθε επίσκεψη. Ο Καθ' ου η αίτηση δεν αμφισβητεί το ποσό αυτό και συνεπώς γίνεται αποδεκτό.
3. Εργοθεραπεία - Διατροφολόγος Στο μηνιαίο εξοδολόγιο του Χ, η Αιτήτρια συμπεριέλαβε το ποσό των €30 μηνιαίως για εργοθεραπείες και το ποσό των €10 για διατροφολόγο, χωρίς καμία περαιτέρω επεξήγηση ή τεκμηρίωση του ισχυρισμού της, γεγονός που υποδεικνύει και ο Καθ' ου η αίτηση σημειώνοντας περαιτέρω ότι ο Χ ουδέποτε έλαβε εργοθεραπεία. Συνεπώς τα σχετικά κονδύλια δεν μπορούν να συνυπολογιστούν στο μηνιαίο εξοδολόγιο του Χ.
4. Ιππασία Η Αιτήτρια ισχυρίζεται ότι με σύσταση των ιατρών του ο Χ παρακολουθεί μαθήματα θεραπευτικής ιππασίας μια φορά την εβδομάδα και η κάθε συνάντηση στοιχίζει €16, παρά το γεγονός ότι στο μηνιαίο εξοδολόγιο του Χ καταγράφει €
5. Κατέθεσε προς τούτο ως τεκμήριο Μ, βεβαίωση ημερομηνίας 21.01.2022 από την διεύθυνση της Λέσχης όπου γίνονται τα μαθήματα και σχετικές αποδείξεις πληρωμής. Ο Καθ' ου η αίτηση χωρίς να αμφισβητεί το έξοδο αυτό, υποδεικνύει ότι τα μαθήματα κοστίζουν €64 το μήνα για δέκα όμως μήνες. Με βάση τα τεκμήρια που κατέθεσε η Αιτήτρια, ο ανήλικος παρακολουθεί μία φορά την εβδομάδα μαθήματα ιππασίας με κόστος €16 το μάθημα, ήτοι €64 μηνιαίως. Κρίνεται περαιτέρω ότι τα μαθήματα γίνονται ολόχρονα εφόσον στις αποδείξεις που ενδεικτικά κατέθεσε η Αιτήτρια συμπεριλαμβάνεται και πληρωμή για τον μήνα Ιούλιο, γεγονός που δεικνύει ότι η σχολή δεν ακολουθεί το σχολικό πρόγραμμα των δέκα μηνών.
6. Ειδική Εκπαίδευση Η Αιτήτρια ισχυρίζεται ότι ανήλικος λαμβάνει ειδική εκπαίδευση με κόστος €160 μηνιαίως, έξοδο το οποίο ο Καθ' ου η αίτηση δεν αμφισβητεί. Με δεδομένο ότι τα μαθήματα αυτά γίνονται για 10 μήνες κατ' έτος, λαμβάνεται υπόψη το ποσό των €133 μηνιαίως.
7. Παιδοψυχολόγος Αποτελεί θέση της Αιτήτριας ότι ο Χ παρακολουθείται και από παιδοψυχολόγο, με κάθε επίσκεψη να κοστίζει €10 και ότι μηνιαίως απαιτείται το ποσό των €
8. Προς τούτο κατέθεσε ως τεκμήριο Λ βεβαίωση ημερομηνίας 08.02.
9. Ο Καθ' ου η αίτηση ισχυρίζεται ότι το τεκμήριο Λ δεν υποστηρίζει τα όσα η Αιτήτρια αναφέρει σε σχέση με τη συχνότητα των επισκέψεων του Χ και ότι για περίοδο 11 μηνών έλαβαν χώρα 17 μόνο συνεδρίες, με κόστος €15.50 μηνιαίως και όχι €
10. Προκύπτει συνεπώς ότι η διαφωνία των διαδίκων εντοπίζεται στο κόστος του συγκεκριμένου κονδυλίου σε συνάρτηση με τον αριθμό των συνεδριών και όχι στην αναγκαιότητα του να παρακολουθείται ο ανήλικος από παιδοψυχολόγο. Στη βάση όλων των πιο πάνω και έχοντας ως δεδομένο ότι ακόμα και αυτή η ανάγκη δεν είναι στατική όπως αποκαλύπτει το τεκμήριο Λ, λαμβάνω υπόψη μου ως εύλογο το ποσό των €20 μηνιαίως. ΕΞΟΔΑ ΑΝΗΛΙΚΗΣ Ε.
11. Λογοθεραπεία Η Αιτήτρια ισχυρίζεται ότι η ανήλικη Ε κάνει λογοθεραπεία μία φορά τον εβδομάδα με κόστος €25 για κάθε συνάντηση, ήτοι €100 μηνιαίως. Προς τούτο κατέθεσε ως τεκμήριο Ο, βεβαίωση ημερομηνίας 10.02.
12. Ο Καθ' ου η αίτηση, χωρίς να αμφισβητεί την ανάγκη η ανήλικη να λαμβάνει λογοθεραπεία, ισχυρίζεται ότι η Αιτήτρια δεν δικαιούται να αξιώνει το ποσό αυτό για το έτος 2021 εφόσον το τεκμήριο Ο αφορά το
13. Στο εν λόγω τεκμήριο αναφέρεται ότι η ανήλικη προσέρχεται στο Λογοθεραπευτικό Κέντρο μια φορά την εβδομάδα με κόστος €25 την κάθε συνάντηση. Το έγγραφο φέρει ημερομηνία 10.02.2022, εφόσον προφανώς τότε ζητήθηκε από την Αιτήτρια, αποτελεί δε επαρκή απόδειξη ότι το κονδύλι αυτό υφίσταται δεδομένου ότι στην ουσία δεν αμφισβητείται η αναγκαιότητα του. Συνεπώς θα το συμπεριλάβω στο μηνιαίο εξοδολόγιο της ανήλικης.
14. Δασκάλα Ειδικής Εκπαίδευσης Η Αιτήτρια ισχυρίζεται ότι η Ε χρειάζεται βοήθεια με τα μαθήματα του σχολείου και πηγαίνει σε απογευματινό μελετητήριο. Σύμφωνα με το τεκμήριο Κ, η εγγραφή κοστίζει €25 και τα δίδακτρα €150 μηνιαίως. Εξηγεί ωστόσο ότι στον αναλυτικό εξοδολόγιο που παρέθεσε το κόστος ανέρχεται σε €80 εφόσον κατά την καταχώριση της αίτησης η ανήλικη παρακολουθούσε άλλα βοηθητικά μαθήματα για το καθημερινό της διάβασμα και δεν μπορούσε έκτοτε να γνωρίζει ότι θα προέκυπτε ανάγκη καθημερινής βοήθειας με αυξημένο κόστος. Ο Καθ' ου η αίτηση δεν αμφισβητεί ότι κατά την καταχώριση της αίτησης η ανήλικη ελάμβανε βοήθεια για την καθημερινή της μελέτη, ισχυρίζεται όμως ότι από το τεκμήριο που κατέθεσε η Αιτήτρια δεν προκύπτει ότι κατά το έτος 2021 η Ε πήγαινε σε δάσκαλο ειδικής εκπαίδευσης και δεν αποδέχεται το ποσό των €80 μηνιαίως που ζητά η Αιτήτρια. Εξήγησε όμως η Αιτήτρια ότι το 2021 η ανήλικη παρακολουθούσε άλλα βοηθητικά μαθήματα, γεγονός που δεν σχολιάστηκε από τον Καθ' ου η αίτηση και ότι από το 2022 το κόστος αυξήθηκε στα €150 μηνιαίως λόγω του ότι η ανήλικη είναι μαθήτρια Γυμνασίου πλέον. Συνεπώς και εφόσον αποδέχομαι τη μαρτυρία της Αιτήτριας ότι η ανήλικη χρειάζεται βοήθεια στο καθημερινό της διάβασμα, λαμβάνω υπόψη μου το ποσό €80 μηνιαίως που έχει δικογραφήσει, για 10 μήνες κατ' έτος, ήτοι €66,6 έστω €67 μηνιαίως. Αιτητικό Β Πέραν των πιο πάνω εξόδων των παιδιών, η Αιτήτρια με το αιτητικό Β της αίτησης επιθυμεί «Δήλωση ότι τα έξοδα που αφορούν τα ιατρικά έξοδα των ανήλικων τέκνων των διαδίκων Χ και Ε θα πληρώνονται από μισά από τους διαδίκους». Προς υποστήριξη του πιο πάνω αιτήματος της, το οποίο σημειώνω περιορίζεται σε απλή δήλωση, ισχυρίζεται ότι οι ανήλικοι κατά διαστήματα εξετάζονται από γενικούς και ειδικούς ιατρούς ανάλογα κάθε φορά με το ιατρικό θέμα που παρουσιάζεται και μπορεί να παραπεμφθούν για περαιτέρω διερεύνηση, είτε σε διαγνωστικά κέντρα είτε σε χημεία. Έχουν επίσης έξοδα ιατροφαρμακευτικής περίθαλψης πέραν από αυτά που καλύπτει το ΓΕΣΥ. Κατέθεσε ως τεκμήριο Π, δέσμη αντιγράφων από επισκέψεις των παιδιών σε διάφορους γιατρούς γενικούς και ειδικούς από τον ηλεκτρονικό τους φάκελο στο ΓΕΣΥ και ως τεκμήριο Ρ, δέσμη αντιγράφων αποδείξεων από φαρμακεία για αγορές φαρμάκων και άλλων ειδών φαρμακευτικής περίθαλψης που πλήρωσε ενδεικτικά για την περίοδο από Φεβρουάριο μέχρι Νοέμβριο
15. Σημειώνω αρχικά ότι δεν έχει τεθεί ενώπιον του Δικαστηρίου μαρτυρία που να δεικνύει ότι τα παιδιά αντιμετωπίζουν κάποιο συγκεκριμένο πρόβλημα υγείας που να χρήζει συνεχούς ιατρικής παρακολούθησης ή θεραπείας άρα και ανάλογης δαπάνης. Τα έξοδα για τις θεραπείες του Χ έχουν ήδη απασχολήσει το Δικαστήριο. Αποδέχομαι όμως ως ζήτημα λογικής ότι πολύ συχνά προκύπτουν έκτακτες ανάγκες, όπως κοινά κρυολογήματα και ιώσεις, όπου απαιτείται αγορά φαρμάκων χωρίς απαραίτητα να έχει προηγηθεί επίσκεψη σε κάποιο παιδίατρο, ούτως ώστε να καλυφθεί το κόστος τους από το ΓΕΣΥ. Στη βάση των τεκμηρίων που κατέθεσε η Αιτήτρια και έχοντας πάντοτε κατά νου ότι τα έξοδα των παιδιών δεν είναι στατικά, θεωρώ το ποσό των €15 μηνιαίως για κάθε παιδί λογικό υπό τις περιστάσεις και αρκετό για να καλύψει τις όποιες έκτακτες ανάγκες ιατροφαρμακευτικής περίθαλψης προκύπτουν. Κρίνω περαιτέρω πιο ορθό, το ποσό αυτό να αποτελεί μέρος της διατροφής των παιδιών εφόσον η όποια δήλωση του Δικαστηρίου ή ακόμα και η έκδοση ανάλογης διαταγής μόνο περαιτέρω προβλήματα και παρεξηγήσεις θα μπορούσε να δημιουργήσει μεταξύ των διαδίκων, εφόσον η μαρτυρία αποκαλύπτει ότι αδυνατούν να συνεννοηθούν για οτιδήποτε αφορά τα παιδιά. Ως προς τα όσα η Αιτήτρια ισχυρίζεται για την ορθοδοντική θεραπεία του Χ, το Δικαστήριο δεν προτίθεται να υπολογίσει οποιοδήποτε ποσό. Πρόκειται για ειδική δαπάνη την οποία η Αιτήτρια δεν προσδιόρισε στην εναρκτήρια αίτηση της και συνεπώς δεν παρέχεται η νομική βάση στην οποία θα μπορούσε να βασιστεί για να αναζητήσει τέτοια θεραπεία. Όπως προκύπτει από το τεκμήριο Σ που κατέθεσε, πρόκειται για θεραπεία η οποία ξεκίνησε τον Ιούλιο του 2021, ωστόσο σε κανένα διάβημα δεν προέβη έγκαιρα για τροποποίηση του δικογράφου της ούτως ώστε να τη συμπεριλάβει. Η γενική αξίωση της Αιτήτριας για δήλωση αναφορικά με τα ιατρικά έξοδα των παιδιών δεν καλύπτει την έκδοση οποιασδήποτε διαταγής για πληρωμή δαπάνης η οποία θα έπρεπε να δικογραφηθεί σαφώς και με συγκεκριμένο τρόπο (βλ. Χριστίνα Χαραλάμπους v. Χαράλαμπου Χαραλάμπους

(2010)1 Α.Α.Δ. 951). Με βάση όλα όσα έχω αναφέρει, αποτελεί εύρημα του Δικαστηρίου ότι το συνολικό μηνιαίο ποσό που απαιτείτο για την κάλυψη των εξόδων διατροφής, συντήρησης και εκπαίδευσης του ανήλικου Χ ανέρχεται στο ποσό των €483 μηνιαίως και της Ε στο ποσό των €427 μηνιαίως. Αφού αφαιρεθεί το ποσό των €48 που η Αιτήτρια λαμβάνει και/ή δύναται να λαμβάνει, ως έχει ήδη αναλυθεί, ως επίδομα τέκνου (βλ. ανωτέρω απόφαση Μάρκου) το ποσό ανέρχεται σε €435 για τον ανήλικο Χ και €379 για την ανήλικη Ε. Τα ποσά αυτά θα πρέπει να τα επωμιστούν οι διάδικοι, ο κάθε ένας ανάλογα με τις δυνάμεις του. Όπως έχω ήδη αναφέρει, η εισοδηματική ικανότητα του Καθ' ου η αίτηση είναι της τάξεως των €1.370 μηνιαίως και της Αιτήτριας της τάξεως των €1.190 μηνιαίως. Συνυπολογίζοντας όλα τα πιο πάνω και κυρίως το γεγονός ότι η υποχρέωση διατροφής ανηλίκων προηγείται κάθε άλλης οικονομικής υποχρέωσης του υπόχρεου προς διατροφή, η συνεισφορά του Καθ' ου η αίτηση στα μηνιαία έξοδα διατροφής και συντήρησης του ανήλικου Χ καθορίζεται στο ποσό των €230 μηνιαίως και της ανήλικης Ε στο ποσό των €200 μηνιαίως. Ο Καθ' ου η αίτηση ισχυρίζεται ότι ανέκαθεν κατέβαλλε στην Αιτήτρια το ποσό των €250 μηνιαίως ως συνεισφορά του στα έξοδα διατροφής των παιδιών του. Η Αιτήτρια από την άλλη, χωρίς να αμφισβητεί τον ισχυρισμό αυτό υποδεικνύει ότι υπήρξαν κάποιοι μήνες που ο Καθ' ου η αίτηση έδωσε λιγότερα χρήματα. Υπό αυτές τις περιστάσεις, κρίνω ότι είναι δίκαιο να εκδώσω διαταγή όπως οποιαδήποτε ποσά ο Καθ' ου η αίτηση αυτοβούλως και αποδεδειγμένα κατέβαλε στην Αιτήτρια για τη διατροφή των παιδιών του για την περίοδο από 01.06.2021 μέχρι 31.08.2023, να αφαιρεθούν αναλόγως από το συνολικό ποσό των €11.610 που αφορά το αναδρομικό ποσό διατροφής (27 μήνες x €430). Νοείται ότι θα αφαιρεθούν αυστηρά και μόνο ποσά που καταβλήθηκαν στην Αιτήτρια ως διατροφή και όχι οποιαδήποτε ποσά αφορούν στην κάλυψη μεμονωμένων εξόδων των παιδιών όπως αγορά ειδών ένδυσης, υπόδησης κτλ. Συνακόλουθα: Α) Εκδίδεται διάταγμα με το οποίο διατάσσεται ο Καθ' ου η αίτηση όπως από 01.9.2023 και την 1η ημέρα κάθε επόμενου μήνα καταβάλλει στην Αιτήτρια το ποσό των €430, ως συνεισφορά του για τη διατροφή και συντήρηση των ανήλικων τέκνων του Χ και Ε ( €230 για τον Χ και €200 για την Ε). Β) Εκδίδεται διάταγμα με το οποίο διατάσσεται ο Καθ' ου η αίτηση όπως καταβάλει το συνολικό ποσό των €11.610, ως εφάπαξ οφειλόμενη αναδρομική διατροφή, για την περίοδο από 01.06.2021 μέχρι 31.08.2023. Νοείται ότι τα ποσά που ο Καθ' ου η αίτηση έχει ήδη καταβάλει στην Αιτήτρια αυτοβούλως και αποδεδειγμένα για τη διατροφή των παιδιών θα αφαιρεθούν αναλόγως από το ποσό των €11.610. Ένεκα της συσσώρευσης μεγάλου ποσού αναδρομικής διατροφής και επειδή εξακολουθεί να υφίσταται η υποχρέωση του Καθ' ου η αίτηση να καταβάλλει το ποσό των €430 μηνιαίως ως διατροφή για τα τέκνα του, κρίνω ορθό και δίκαιο όπως δοθεί στον Καθ' ου η αίτηση περίοδος χάριτος 8 μηνών από σήμερα για να συμμορφωθεί πλήρως με το διάταγμα που αφορά τα αναδρομικά ποσά διατροφής. Τα έξοδα, όπως αυτά θα υπολογιστούν από τον Πρωτοκολλητή και εγκριθούν από το Δικαστήριο, επιδικάζονται υπέρ της Αιτήτριας και εναντίον του Καθ' ου η αίτηση. (Υπ.) ........... Σ. Νεοφύτου, Δ. ΠΙΣΤΟΝ ΑΝΤΙΓΡΑΦΟ ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΗΤΗ cylaw.org: Από το ΚΙΝOΠ/CyLii για τον Παγκύπριο Δικηγορικό Σύλλογο