Γ.Λ. ν. A.A.L., Αρ: 241/2022, 5/1/2023 ΠΑΓΚΥΠΡΙΟΣ ΔΙΚΗΓΟΡΙΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ CyLaw | Αναφορικά μ'εμάς | " target="_top">Επικοινωνία | Όροι χρήσης Έρευνα - Κατάλογος Αποφάσεων Πρωτόδικων Δικαστηρίων - Εμφάνιση Αναφορών (Noteup on) - Αφαίρεση Υπογραμμίσεων ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΚΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΛΕΜΕΣΟΥ ΔΙΚΑΙΟΔΟΣΙΑ ΓΟΝΙΚΗΣ ΜΕΡΙΜΝΑΣ ΕΝΩΠΙΟΝ: Κ. Χατζηαθανασίου Σιαμτάνη Δ.. Αρ. Αίτησης 241/2022 Μεταξύ: Γ. Λ. (Α.Δ.Τ. ΧΧΧΧ) εκ Λεμεσού Αιτητή και A. A. L., εκ Λεμεσού, Καθ'ης η αίτηση Μονομερής Αίτηση από Γ. Λ., εκ Λεμεσού ημερομηνίας 19/9/2022 Ημερομηνία: 5 Ιανουαρίου,
- ΕΜΦΑΝΙΣΕΙΣ: Για τον Αιτητή: κα Μ. Χατζηλευτέρη Για την Καθ' ης η αίτηση: κα Μ. Μαυρή Α Π Ο Φ Α Σ Η Με τη μονομερή αίτηση ημερομηνία 19/9/2022 ο Αιτητής αιτείται όπως το Δικαστήριο εκδώσει τα ακόλουθα προσωρινά διατάγματα:
- Προσωρινό διάταγμα του Δικαστηρίου που να επιτρέπει στον Αιτητή επικοινωνία με τα ανήλικα παιδιά του Α. D. L. και D. S. D. L. κάθε Σάββατο ή Κυριακή από τις 11.00 π.μ. μέχρι τις 5.00 και κάθε Τετάρτη από 2.30 μ.μ. μέχρι τις 5.00μ.μ.
- Προσωρινό διάταγμα το οποίο θ' απαγορεύει στην Καθ' ης η Αίτηση να μεταφέρει και/ή συνοδεύσει εκτός Κύπρου τους ανήλικους Α. D. L. (Αρ. Διαβατηρίου L000XXX και αρ. ταυτότητας XXXX και D. S. D. L. ( Αρ. Διαβατηρίου L000XXX και αρ. ταυτότητας XXXX) και να εμποδίζει την έξοδο των ως άνω ανηλίκων από την Κύπρο είτε αυτοί ταξιδεύουν μόνοι, είτε ταξιδεύουν με την Καθ' ης η Αίτηση χωρίς τη γραπτή άδεια και/ή συγκατάθεση του Αιτητή. Σε σχέση με το 2ο αίτημα έχει εκδοθεί προσωρινό διάταγμα από το Δικαστήριο στις 19/9/2022 το οποίο κατέστη εκ συμφώνου απόλυτο στις 11/10/
- Παρέμεινε το 1ο αίτημα, για το οποίο διατάχθηκε επίδοση του στην Καθ' ης η Αίτηση. Η τελευταία καταχώρησε ένσταση και το αίτημα με το οποίο ζητά ο Αιτητής να έχει επικοινωνία με τα παιδιά του, οδηγήθηκε σε ακρόαση. Με την εναρκτήρια αίτηση επιζητείται η ρύθμιση και άλλων ζητημάτων της γονικής μέριμνας των ανήλικων τέκνων των διαδίκων. Ζητά επίσης ο Αιτητής ένα διευρυμένο πρόγραμμα επικοινωνίας με τα παιδιά του. Για να στηρίξει τα αιτήματα του για επικοινωνία, ο Αιτητής προβάλλει στην ένορκη δήλωσή του που υποστηρίζει τη μονομερή του αίτηση, τα ακόλουθα: Ότι με την Καθ' ης η Αίτηση παντρεύτηκαν στις 24/10/2015, ότι απέκτησαν 2 παιδιά τα οποία διαμένουν σήμερα μαζί της, σε διαμέρισμα ιδιοκτησίας των γονέων του, στο οποίο και διέμεναν πριν τη διάσταση τους η οποία επήλθε στις αρχές Ιουλίου του
- Ότι η διάσταση τους επήλθε για λόγους που αφορούν την Καθ' ης η Αίτηση. Ότι είχε επικοινωνία με το μεγαλύτερο γιο τους στο σπίτι των γονέων του στο οποίo και διαμένει και ο ίδιος κάθε Κυριακή από τις 11.00 μέχρι τις 5.00 μ.μ. και ήταν όλοι τους ευτυχισμένοι που συναντιόντουσαν. Δυστυχώς όμως όπως αναφέρει ο Αιτητής η επικοινωνία γινόταν μόνο με το μεγαλύτερο παιδί και στερείτο το μικρό παιδί, με τη δικαιολογία της Καθ' ης η Αίτηση, ότι είναι μικρό και κλαίει. Όπως αναφέρει περαιτέρω κατά τις 7/8/2022 ήταν η τελευταία φορά που είχε επικοινωνία με το μεγαλύτερο γιο του, όταν το παιδί πέρασε τη μέρα του με τα αδέλφια του από τον πρώτο γάμο του πατέρα του, στη πισίνα των γονέων του και η Καθ' ης η Αίτηση ενημέρωσε γραπτώς τη μητέρα του Αιτητή ότι δεν θα επιτρέψει ξανά οποιαδήποτε επικοινωνία του κάθε Κυριακή, καθώς το παιδί κάηκε από τον ήλιο. Είναι όμως η θέση του Αιτητή ότι το παιδί ήταν τόσο χαρούμενο και απορροφημένο από το παιγνίδι με τα αδέλφια του, που έμεινε περισσότερο στην πισίνα και απλώς κοκκίνησε φυσιολογικά, ενώ του έβαζαν και αντηλιακό. Και ότι δεν υπέστη κάτι σοβαρό, ώστε να του τον στερήσει. Από τότε δεν έχει επικοινωνία με το μεγαλύτερο γιο του. Επιθυμεί δε να διατηρήσει ένα σταθερό δεσμό με τα παιδιά του τα οποία και του στερεί η μητέρα τους. Όπως αναφέρει περαιτέρω η Καθ' ης η Αίτηση έλειπε στη Ρωσία τον Ιούλιο του 2022 και άφησε τα παιδιά υπό την επίβλεψη της μητέρας της, η οποία σε μια τυχαία συνάντηση στη γειτονιά με τους γονείς του, τα απέτρεψε να χαιρετίσουν και αγκαλιάσουν τους παππούδες τους και προχώρησε σε καταγγελία στην Αστυνομία ότι δήθεν η μητέρα του έσπρωξε τη μητέρα της Καθ' ης η Αίτηση. Στο υποτιθέμενο επεισόδιο μάρτυρας ήταν παρούσα και φίλη της μητέρας του. Προσθέτει ακόμα ότι η Καθ' ης η Αίτηση τον κατηγορεί ότι έχει ψυχολογικά προβλήματα. Δεν έχει πρόβλημα όμως, ώστε να στερείται τα παιδιά του. Εξάλλου με το μεγαλύτερο γιό του είχε επικοινωνία κάθε Κυριακή από τις 11 μέχρι τις 5 μ.μ. Είναι ακόμα η θέση του ότι υπάρχει κίνδυνος η Καθ' ης η Αίτηση να εγκαταλείψει την Κύπρο και να μεταβεί στη Ρωσία, ότι δεν έχει μάθει την Ελληνική γλώσσα, δεν εντάχθηκε στην Κυπριακή κοινωνία και έχει στην κατοχή της τα διαβατήρια των παιδιών, τα οποία αρνείται να παραδώσει. Επίσης πέραν από την απουσία της, όπως αναφέρει, τον Ιούλιο του 2022 η Καθ' ης η Αίτηση πήγε στη Ρωσία για τρεις εβδομάδες το Φεβρουάριο του
- Είναι, γι' αυτό, επείγον να εκδοθούν τα αιτούμενα διατάγματα για ρύθμιση του δικαιώματος επικοινωνίας του με τα παιδιά του και για απαγόρευση της εξόδου των παιδιών στο εξωτερικό, χωρίς τη συγκατάθεσή του, αλλά και για να τεθεί το όνομά τους στον κατάλογο των προσώπων των οποίων απαγορεύεται η έξοδος από την Κύπρο, χωρίς της συγκατάθεσή του. Οι τελευταίες θεραπείες δόθηκαν στον Αιτητή και όπως έχω αναφέρει πιο πάνω τα προσωρινά διατάγματα κατέστησαν απόλυτα εκ συμφώνου. Το αίτημά του για επικοινωνία προσέκρουσε στην ένσταση της Καθ' ης η Αίτηση, η οποία καταχωρήθηκε στις 7/11/
- Ως λόγους ένστασης η Καθ' ης η Αίτηση, προβάλλει μεταξύ άλλων, ότι δεν συντρέχουν οι προϋποθέσεις έκδοσης προσωρινού διατάγματος, ότι ο Αιτητής απέκρυψε από το Δικαστήριο ουσιώδη γεγονότα και δεν αποκάλυψε τέτοια γεγονότα, ότι δεν προσήλθε στο Δικαστήριο με καθαρά χέρια, ότι μαρτυρία του είναι ψευδής και κατασκευασμένη, ότι δεν υφίστατο το κατεπείγον, ότι οι αιτούμενες θεραπείες αντίκεινται προς το συμφέρον των ανηλίκων. Περαιτέρω προβάλλει ότι σκοπός της δεν είναι να στερήσει τον πατέρα από το δικαίωμα του να επικοινωνεί με τα ανήλικα τέκνα του, αλλά είναι προς το καλώς νοούμενο συμφέρον των παιδιών επί του παρόντος η επικοινωνία να γίνεται στο τόπο διαμονής της, στην παρουσία της ίδιας αλλά και τρίτου προσώπου το οποίο η ίδια εμπιστεύεται και θεωρεί ότι είναι ικανό να διαφυλάξει τη σωματική και ψυχική υγεία των ανηλίκων. Επίσης υποστηρίζει ότι από το χρόνο της διάστασης τους ο Αιτητής δεν επιχείρησε να έχει δικαίωμα επικοινωνίας με τα ανήλικα τέκνα του και η οποιαδήποτε επικοινωνία λάμβανε χώρα μετά από αίτημα των γονέων του προς την Καθ' ης η Αίτηση. Περαιτέρω προβάλλεται ότι ο Αιτητής κατά τη διάρκεια της συμβίωσης τους χρησιμοποιούσε κατ' επανάληψη ψυχική βία στην Καθ' ης η Αίτηση ακόμα και στη παρουσία των ανηλίκων με σκοπό να γίνεται το δικό του. Τα γεγονότα στα οποία στηρίζεται η ένστασή της αναφέρονται στην ένορκη δήλωση της που τη συνοδεύει, αλλά και στην ένορκη δήλωση της κας Οξάνας Αυγουστή ημερομηνίας 7/11/
- Η Καθ' ης η Αίτηση καταρχήν αρνείται ότι είναι αυτή η οποία ευθύνεται για τη διάσταση και απορρίπτει τα όσα ο Αιτητής της καταλογίζει. Παραδέχεται στη συνέχεια ότι ο Αιτητής είχε επικοινωνία με το ένα παιδί του, όμως αυτή, όπως ισχυρίζεται, δεν γινόταν τακτικά και γινόταν μόνο κατόπιν παράκλησης των γονέων του. Υποστηρίζει περαιτέρω ότι ουδέποτε ο Αιτητής ενδιαφέρθηκε να έχει επικοινωνία με το μικρότερο παιδί του. Και ότι όλες τις φορές που ο Αιτητής ασκούσε το δικαίωμά επικοινωνίας του με τον ανήλικο Α. Δ. Λ., αυτό συνέβη λόγω αιτήματος της μητέρας του και όχι του ίδιου. Το δικαίωμα αυτό δεν ήταν σταθερό, ούτε σε σχέση με την ημέρα, ούτε με τις ώρες, Προβάλλει, ακόμα, ότι ο Αιτητής εγκατέλειψε τη συζυγική στέγη, χωρίς να την ενημερώσει μάζεψε όλα τα προσωπικά του αντικείμενα και έφυγε οριστικά από την κατοικία που διέμεναν και μετά την ενημέρωσε τηλεφωνικώς. Περαιτέρω, είναι οι ισχυρισμός της ότι ο Αιτητής έχει ψυχολογικά προβλήματα, τα οποία γνώριζαν και οι γονείς του. Και ότι διαπίστωσε από την αρχή ότι ο Αιτητής αντιμετώπιζε αστάθεια στη συμπεριφορά του προς την ίδια άλλα και προς τον οικογενειακό του περιβάλλον και τους συνεργάτες του. Είναι περαιτέρω ισχυρισμός της Καθ' ης η Αίτηση, ότι οι λόγοι διάστασης της με τον Αιτητή οφείλονταν στα προβλήματα της ψυχικής υγείας που ο τελευταίος αντιμετωπίζει και ειδικότερα στην άρνηση του να ακολουθήσει τις οδηγίες που κατά καιρούς δίδονταν από τους θεράποντες ιατρούς του, ως επίσης και στην κατανάλωση από τον Αιτητή, αλκοόλ. Επίσης αναφέρει ότι από έτος 2013 τον συνόδευσε σε διάφορους ψυχολόγους και ψυχιάτρους ενώ ουκ ολίγες φορές αναγκάστηκαν να αποταθούν τηλεφωνικώς σε διάφορους άλλους γιατρούς, ώστε να λάβουν καθοδήγηση και συμβουλές για τον τρόπο αντιμετώπισης των προβλημάτων του. Αναφέρει ακόμα ότι ο Αιτητής παρακολουθείτο από ψυχολόγο την οποία και κατονομάζει, την οποία μάλιστα συνέστησαν η μητέρα και η αδελφή του Αιτητή, ως και ψυχιάτρους τους οποίους και κατονομάζει. Προς ενίσχυση των ισχυρισμών της παρουσιάζει το τεκμήριο 2, αντίγραφα ηλεκτρονικών μηνυμάτων που αντάλλαξε με την ψυχολόγο με ημερ. 07/11/2013, 23/03/2017 και 30/05/2014 που κατά τη θέση της επιβεβαιώνουν τις συναντήσεις που είχαν με την εν λόγω ψυχολόγο. Επισυνάπτει επίσης το τεκμήριο 5 για να δείξει ότι αντάλλαξε μηνύματα με τους γονείς του Αιτητή, από το περιεχόμενο των οποίων, όπως αναφέρει, προκύπτει η φαρμακευτική αγωγή που λάμβανε ο Αιτητής. Τα φάρμακα αυτά, όπως αναφέρει, δίδονται για τους λόγους που περιγράφονται στις ηλεκτρονικές έρευνες που επισυνάπτει ως Τεκμήριο
- Σύμφωνα με την Καθ' ης η Αίτηση στις σελίδες αυτές τα φάρμακα που περιλαμβάνονται στα αναφερόμενα τεκμήρια, δίδονται στα άτομα που πάσχουν μεταξύ άλλων από κατάθλιψη, μανία και διπολική διαταραχή. Όπως αναφέρει ακόμα κατά η περί το έτος 2014 σε μια εκ των συναντήσεων της με τη ψυχολόγο η τελευταία τους πληροφόρησε (δηλαδή την ίδια και τον Αιτητή) ότι πιθανόν να πάσχει από οριακή διαταραχή προσωπικότητας. Παραθέτει επίσης κάποιες συνομιλίες που είχε η ίδια με τη μητέρα του Αιτητή. Είναι επίσης η θέση της ότι ο Αιτητής αρνείται να λαμβάνει τη θεραπεία του. Επίσης είναι ο ισχυρισμός της ότι ο Αιτητής είχε τη συνήθεια να καταναλώνει αλκοόλ, την ύβριζε και ήταν επιθετικός και παραθέτει επεισόδια που έλαβαν χώρα μεταξύ τους, που κατά τη θέση της δεικνύουν τον επιθετικό του χαρακτήρα. Θεωρεί για όλους τους πιο πάνω λόγους ότι δεν είναι προς το συμφέρον των παιδιών να έχουν επικοινωνία με τον πατέρα τους και ότι οποιαδήποτε επικοινωνία μαζί του θα πρέπει να γίνεται στην παρουσία της και στην παρουσία Λειτουργού του Γραφείου Ευημερίας καθώς η πιθανότητα να εκτεθούν σε κίνδυνο τα παιδιά μαζί του είναι μεγάλη. Η κα Οξάνα Αυγουστή στη δική της ένορκη δήλωση αναφέρει ότι εργαζόταν στο γραφείο της Αλεξάνδρας Λ.υ από το 2009 και ότι το 2014 ο Αιτητής ξεκίνησε να εργάζεται μαζί τους στο γραφείο σε κοινά έργα. Όπως αναφέρει περαιτέρω ο Αιτητής κατά τη διάρκεια της συνεργασίας τους ήταν ισχυρογνώμονας, η ίδια δεν μπορούσε να φέρει αντίρρηση στη γνώμη του, ύψωνε τη φωνή του, ούρλιαζε και άρχισε να κλωτσάει την ίδια και άλλη συνάδελφο έξω από το γραφείο του. Στις αρχές του 2015 όπως ισχυρίζεται έφθασε στο γραφείο γύρω στις 7.50.π.μ. και βρήκε την Καθ' ης η Αίτηση η οποία της ανέφερε ότι έμεινε στο γραφείο τη νύχτα γιατί φοβόταν να πάει στο σπίτι, λόγω της επιθετικής συμπεριφοράς του συζύγου της. Περιγράφει περαιτέρω τη συμπεριφορά του Αιτητή στο γραφείο, συμπεριφορά που κατά τους ισχυρισμούς της προκαλούσε έντονη δυσαρέσκεια στους γύρω του και υποστηρίζει ότι φοβόταν να είναι μόνη της στο γραφείο και στο αυτοκίνητο μαζί του. Όπως αναφέρει συνεπεία της συμπεριφοράς του, αναγκάστηκαν δύο συνάδελφοι της να παραιτηθούν. Οι ευπαίδευτοι συνήγοροι των διαδίκων προχώρησαν σε ακρόαση με γραπτές αγορεύσεις στις οποίες ο καθένας παραπέμποντας στα γεγονότα της παρούσας υπόθεσης και στη νομολογία, υποστήριξε τις θέσεις του. Προσπάθειες για εξεύρεση συμβιβαστική λύσης δεν καρποφόρησαν. Νομική Πτυχή Για να δικαιολογείται η έκδοση προσωρινού διατάγματος στη βάση του άρθρου 32 του περί Δικαστηρίων Νόμου 14/60, ως έχει τροποποιηθεί, θα πρέπει να συνυπάρχουν οι ακόλουθες προϋποθέσεις: (α) η ύπαρξη σοβαρού ζητήματος προς εκδίκαση, (β) η ύπαρξη ορατής πιθανότητας να δικαιούται ο ενάγοντας σε θεραπεία στην αγωγή, και (γ) ότι θα είναι δύσκολο ή αδύνατο να απονεμηθεί πλήρης δικαιοσύνη σε κατοπινό στάδιο, εκτός εάν εκδοθεί το αιτούμενο διάταγμα. (Βλ. μεταξύ άλλων Odysseos v. Pieris Estates and Others
(1982)1 Α.Α.Δ. 557, Τσιολάκκη και άλλη ν. Στυλιανίδη
(1992)1 (Β) Α.Α.Δ. 782, Πουργουρίδη κ.ά. ν. Μέζου κ.ά.,
(1994)1 Α.Α.Δ. 201, Κυτάλα κ.ά. ν. Χρυσάνθου κ.ά.
(1996)1 (Α) Α.Α.Δ. 253, M & Ch Mitsingas Tr. Ltd κ.ά. ν. Timberland Co.
(1997)(Γ) 1 Α.Α.Δ. 1791). Το Δικαστήριο πρέπει επίσης στο τελικό στάδιο να σταθμίσει το κατά πόσο είναι δίκαιο και εύλογο το αιτούμενο διάταγμα (Ιπποδρομιακή Αρχή Κύπρου ν. Χ''Βασίλη
(1989)1 (Ε) Α.Α.Δ. 152). Πρόσθετα, το Δικαστήριο δεν αποφασίζει πάνω στα διαφιλονικούμενα θέματα πάνω στα οποία θα κριθεί η κυρίως αίτηση (Βλ. Jonitexo Ltd v. Adidas,
(1984)1 Α.Α.Δ. 263). Εξέταση της αίτησης Προτού ασχοληθώ με την εξέταση των τριών προϋποθέσεων για την έκδοση προσωρινών διαταγμάτων, θα εξετάσω την εισήγηση της Καθ' ης η Αίτηση ότι υπήρξε απόκρυψη στοιχείων από τον Αιτητή κατά την υποβολή της αίτησης. Και ότι ο Αιτητής δεν αποκάλυψε ουσιώδη στοιχεία κατά την παρουσίαση της μονομερούς αίτησης και ότι έχει ψυχολογικά προβλήματα και παρακολουθείται από ειδικούς. Σύμφωνα με τη νομολογία η υποχρέωση του Αιτητή για αποκάλυψη όλων των ουσιωδών στοιχείων υφίσταται μόνο στην περίπτωση μονομερούς αίτησης [Cyprus Trading Corporation Ltd v. Zim Israel Navigation Co. Ltd κ.ά.
(1999)1 Α.Α.Δ. 1168]. Θα υπενθυμίσω ότι στην παρούσα υπόθεση, η μονομερής αίτηση σε σχέση με τη θεραπεία 1 επιδόθηκε στην Καθ' ης η Αίτηση με οδηγίες του Δικαστηρίου. Συνεπώς, μετά την επίδοση της στην άλλη πλευρά, η μονομερής αίτηση απώλεσε την υπόσταση της μονομερούς αίτησης και μετατράπηκε σε αίτηση δια κλήσεως [Μαρκιτανής ν. Μουτζούρη
(2000)1 Α.Α.Δ. 923 και Κώστας Σμυρνιός
(2000)1 A.A.Δ. 43]. Επομένως, έχει εφαρμοστεί ο κανόνας της υποχρέωσης αποκάλυψης όλων των ουσιωδών στοιχείων στην περίπτωση αίτησης δια κλήσεως. Και δόθηκε στην Καθ' ης η Αίτηση το δικαίωμα να ακουστεί. Ούτε πρόκειται για περίπτωση όπου εκδόθηκε οποιοδήποτε προσωρινό διάταγμα στη βάση των όσων λέχθηκαν στη μονομερή αίτηση. Επομένως το Δικαστήριο έχει ενώπιον του και τη θέση της Καθ' ης η Αίτηση. Περαιτέρω ο Αιτητής αποκαλύπτει στην ένορκη δήλωση του ότι η Καθ' ης η Αίτηση τον κατηγορεί ότι έχει ψυχολογικά προβλήματα. Προχωρώ, συνεπώς, να εξετάσω κατά πόσο ικανοποιούνται οι προϋποθέσεις για την έκδοση προσωρινού διατάγματος, έχοντας πάντοτε κατά νου ότι το Δικαστήριο, σε αυτό το στάδιο, δεν ενεργεί ως Δικαστήριο ουσίας και θα πρέπει να αποφεύγει να προβαίνει σε διεξοδική αξιολόγηση της μαρτυρίας και εξαγωγή συμπερασμάτων επί των διαφιλονικούμενων θεμάτων [βλ. Jonitexo Ltd v. Adidas
(1984)1 C.L.R. 263]. Τα ζητήματα για τα οποία επιζητείται ρύθμιση από το Δικαστήριο αποτελούν επί μέρους πτυχές της γονικής μέριμνας των παιδιών τους. Σύμφωνα με το άρθρο 5
(1)(α) του περί Σχέσεων Γονέων και Τέκνων Νόμου του 1990 (Ν. 216/90), η γονική μέριμνα είναι καθήκον και δικαίωμα των γονέων, οι οποίοι το ασκούν από κοινού. Σύμφωνα με το άρθρο 7 του Ν. 216/90 επίσης, αν οι γονείς διαφωνούν κατά την άσκηση της γονικής μέριμνας και το συμφέρον του τέκνου επιβάλλει να ληφθεί απόφαση, αποφασίζει το Δικαστήριο, έπειτα από αίτηση οποιουδήποτε από τους γονείς. Σύμφωνα ακόμα με το άρθρο 6
(2)(α) του Ν. 216/90, η απόφαση του Δικαστηρίου πρέπει να αποβλέπει προς το συμφέρον του τέκνου. [Βλ. Ευγ. Στυλιανού ν. Βασ. Στυλιανού
(1993)1 Α.Α.Δ. 130, Διευθύντρια Τμήματος Υπηρεσιών Κοινωνικής Ευημερίας ν. Ντούμα κ. ά.
(2001)1 (Γ) Α.Α.Δ. 1911, Σοφοκλέους ν. Τσεσμέλογλου
(2006)1 (Β) Α.Α.Δ. 1153]. Το δικαίωμα επικοινωνίας ρυθμίζεται από το άρθρο 17 του περί Σχέσεων Γονέων και Τέκνων Νόμου, Ν. 216/1990, οι διατάξεις του οποίου έχουν ως κατωτέρω: "
- Ο γονέας με τον οποίο δεν διαμένει το τέκνο διατηρεί το δικαίωμα της προσωπικής επικοινωνίας μ' αυτό.
- Σε περίπτωση διαφωνίας όσον αφορά την άσκηση του δικαιώματος, προσωπικής επικοινωνίας, αποφασίζει το Δικαστήριο.
- Στην απόφαση του το Δικαστήριο λαμβάνει υπόψη και εφαρμόζει κατ' αναλογία τις πρόνοιες του άρθρου 6." Προτού προχωρήσω στην εξέταση του αιτήματός του Αιτητή, θεωρώ αναγκαίο να παραπέμψω στα πιο κάτω αποσπάσματα, από τη βιβλιογραφία και τη νομολογία, τα οποία είναι άκρως διαφωτιστικά ως προς τη φύση, τη λειτουργία και τον σκοπό του δικαιώματος επικοινωνίας. Παραπέμπω, καταρχάς, στο βιβλίο του Αρεοπαγίτη Βασίλη Βαθρακοκοίλη Ερμηνεία Νομολογία του Αστικού Κώδικα (ΕΡΝΟΜΑΚ) τόμος Ε Οικογενειακό Δίκαιο, όπου στην ερμηνεία του άρθρου 1520, στη σελίδα 981, υπό τον τίτλο: Σκοπός επικοινωνίας, αναφέρονται τα πιο κάτω: "Ο βασικός σκοπός του δικαιώματος επικοινωνίας είναι η διατήρηση του ψυχικού δεσμού μεταξύ γονέα και τέκνου, της προσωπικής σχέσης, η αποτροπή της μεταξύ τους αποξένωσης τους, η απάμβλυνση των συνεπειών της ανώμαλης εξέλιξης της έγγαμης συμβίωσης, η ικανοποίηση των αισθημάτων αγάπης, συμπάθειας, στοργής και ενδιαφέροντος μεταξύ τους και η δυνατότητα του γονέα άμεσης γνώσης της ανάπτυξης και εξέλιξης της προσωπικότητας του τέκνου, της ανάπτυξης και εξέλιξης της προσωπικότητας του τέκνου, της πνευματικής ανάπτυξης και γενικά της παρακολούθηση της όλης πορείας του τέκνου. Η διατήρηση προσωπικών δεσμών τέκνου και ανιόντων που ασκούν σημαντική επίδραση στην εν γένει ανάπτυξη του τέκνου, είναι ο δικαιολογητικός λόγος της θέσπισης δικαιώματος επικοινωνίας και των ανιόντων με το τέκνο, εφόσον δεν συντρέχουν σοβαροί λόγοι από τους οποίους επιβάλλεται διαφορετική ρύθμιση." Σύμφωνα δε με το άρθρο 1520 § 3, οι ειδικότερες λεπτομέρειες του δικαιώματος επικοινωνίας ρυθμίζονται κάθε φορά από το Δικαστήριο, το οποίο, συνεπώς, αποφασίζει για τον χρόνο (συχνότητα και χρονική διάρκεια) και τον τόπο της επικοινωνίας ή για το είδος της. Παραπέμπω, επίσης, στην απόφαση του Δευτεροβάθμιου Οικογενειακού Δικαστηρίου, στην υπόθεση Αθηνά Ξενίδου και Ευαγόρα Οικονομίδη, Έφεση αρ. 28/14, 07/04/2015, όπου αναφέρθηκαν τα πιο κάτω: "Στη Στυλιανού v. Στυλιανού
(1993)1 ΑΑΔ 131, λέχθηκαν τ' ακόλουθα σχετικά με τα ζητήματα που εξετάζονται στην παρούσα αίτηση: «Όπως αναγνωρίστηκε από το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων στην R. V U.K.
(1987)Times, 9th July (Series A Judgments and Decisions Vol. 121), η πρόσβαση του γονέα στο τέκνο αποτελεί πτυχή του δικαιώματος του ανθρώπου για οικογενειακή ζωή που κατοχυρώνεται από το άρθρο 8 της Ευρωπαϊκής Συνθήκης Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων. (Βλ. επίσης Ν. 39/62). Στην Κύπρο το δικαίωμα αυτό επίσης διασφαλίζεται από τις πρόνοιες του Άρθρου 15 του Συντάγματος. Όπως εξηγείται όμως στην υπόθεση RE KD (A minor)
(1988)1 All E.R. 577 (H.L) το δικαίωμα μπορεί να περιοριστεί εφόσον δεν ασκείται προς όφελος του σκοπού για τον οποίο παρέχεται, που δεν είναι άλλος από την συμβολή στην ευημερία.»" Συνεκτιμώντας, λοιπόν, τη μαρτυρία που έχω ενώπιον μου στις ένορκες δηλώσεις και προσεγγίζοντας την προσεκτικά και μόνο για σκοπούς διαπίστωσης της συνδρομής των τριών προϋποθέσεων για τη έκδοση προσωρινού διατάγματος επικοινωνίας, είναι προφανές ότι προκύπτει σοβαρό ζήτημα προς εκδίκαση και ορατή πιθανότητα επιτυχίας του Αιτητή, εφόσον ο Αιτητής είναι ο πατέρας των παιδιών, κατά συνέπεια, ένας από τους φορείς της γονικής μέριμνας, και τα παιδιά διαμένουν με τη μητέρα τους. Επομένως, ο Αιτητής ως ο γονέας με τον οποίο δεν διαμένουν τα τέκνα έχει δικαίωμα να έχει επικοινωνία με τα παιδιά του, με βάση το Νόμο. Επίσης, τόσο ο ίδιος, όσο και η Καθ' ης η Αίτηση, διαφωνούν γι' αυτό το θέμα. Επομένως, το θέμα θα πρέπει να ρυθμιστεί από το Δικαστήριο. Προκύπτει, ακόμη, από την ένορκη δήλωση της μητέρας ότι αναγνωρίζει το δικαίωμα του πατέρα για επικοινωνία. Όπως αναφέρει δεν είναι σκοπός της να στερήσει τον πατέρα από το δικαίωμα του να επικοινωνεί με ανήλικα τέκνα του, εκφράζει όμως, κάποιες ανησυχίες γιατί, κατά τους ισχυρισμούς της, ο πατέρας αντιμετωπίζει ψυχολογικά προβλήματα, καταναλώνει αλκοόλ και είναι επιθετικός, επίσης ότι σε μια περίπτωση που έγινε επικοινωνία το παιδί αφέθηκε στον ήλιο με αποτέλεσμα να πάθει εγκαύματα. Λέγοντας ότι αν ρυθμιστεί κάποια επικοινωνία, αυτή πρέπει να γίνεται στην παρουσία της και στην παρουσία Λειτουργού του Γραφείου Ευημερίας και/ή τρίτου ατόμου που η ίδια εμπιστεύεται. Είναι όμως παραδεκτό ότι μέχρι τον Ιούλιο του 2022 ο πατέρας είχε κάποια επικοινωνία τουλάχιστον με το μεγαλύτερο παιδί στο σπίτι των γονέων του, στο οποίο και διαμένει. Δεν φαίνεται ακόμη να αμφισβητεί η Καθ' ης η Αίτηση τη θέση του Αιτητή ότι δεν έπαιρνε μαζί της, το μικρότερο παιδί. Ούτε ακόμα αμφισβητεί ότι τα παιδιά κατά την απουσία της στη Ρωσία έμεναν με τη μητρική γιαγιά και δεν είχαν επικοινωνία με τον πατέρα τους και την οικογένεια του. Εκείνο που αναφέρει είναι ότι για το μικρότερο παιδί το ενδιαφέρον του είναι όψιμο και δεν διεκδίκησε επικοινωνία εδώ και τόσο καιρό, αλλά και ότι η επικοινωνία του με το μεγαλύτερο του παιδί γινόταν κατόπιν αιτήματος των γονέων του Αιτητή. Ουσιαστικά παραπονείται για το ότι ο πατέρας δεν επέδειξε ενδιαφέρον για να έχει επικοινωνία με τα παιδιά του. Πουθενά όμως δεν προβάλλει ότι τα παιδιά δεν επιθυμούν επικοινωνία με τον πατέρα τους και ότι αρνούνται να πάνε στον πατέρα τους, επομένως το θέμα δεν θα πρέπει να αφεθεί εξ' ολοκλήρου στη δική της απόφαση αν θα επιτρέπει ή όχι την επικοινωνία των παιδιών με τον πατέρα τους. Όσον αφορά τα όσα καταλογίζει στον πατέρα για τη συμπεριφορά του, αλλά και τη ψυχική του κατάσταση, αλλά και τα τεκμήρια που επισύναψε, το Δικαστήριο δεν μπορεί να μετατραπεί σε εμπειρογνώμονα στη βάση δημοσιευμάτων στο διαδίκτυο για την ιδιότητα κάποιων φαρμάκων που τυχόν να λαμβάνει ο Αιτητή, ούτε και οποιοσδήποτε τρίτος μπορεί να εκφέρει άποψη για την ικανότητα του γονέα να έχει επικοινωνία με τα παιδιά του, ως ειδικός, αξιολογώντας τη συμπεριφορά του στην εργασία του. Και στο παρόν στάδιο δεν υπάρχει οτιδήποτε ενώπιον του Δικαστηρίου ότι ο Αιτητής είναι ανίκανος ή πάσχει από οποιαδήποτε νόσο τεκμηριωμένα, που να τον καθιστά ανίκανο να έχει οποιαδήποτε επαφή με τα παιδιά του. Όσο αφορά τα μηνύματα που επισυνάπτει η Καθ' ης η Αίτηση χρονολογούνται από το 2014 με τα τελευταία να έχουν σταλεί το 2019. Προκύπτει ακόμη ότι οι διάδικοι είχαν προβλήματα στις διαπροσωπικές τους σχέσεις και μετά από τις συμβουλές της ψυχολόγου, μεταξύ άλλων, θα προσπαθούσαν να αφιερώσουν χρόνο ο ένας στον άλλο. Επίσης προκύπτει από αυτά ότι η ίδια υπέβαλλε ερωτήματα στην εν λόγω ψυχολόγο για την αξιολόγηση της συμπεριφοράς του Αιτητή. Ούτε σε αυτό το στάδιο θα ήταν ορθό να προχωρήσει το Δικαστήριο επί των αντικρουόμενων ισχυρισμών αναφορικά με την ύπαρξη ή όχι ενδιαφέροντος από τον πατέρα να βλέπει να παιδιά του, ούτε για το περιστατικό που έλαβε χώρα με τους γονείς του Αιτητή και τη μητέρα της Καθ' ης η Αίτηση, ούτε ακόμα αν σε κάποια φορά που είχε επικοινωνία το ένα παιδί με τον πατέρα του είχε πάθει εγκαύματα στον ήλιο από την παρατεταμένη έκθεση του και το παιγνίδι του στον ήλιο με την οικογένεια του πατέρα του και τα ετεροθαλή αδέλφια του. Όταν αποφάσισε να διακόψει κάθε επικοινωνία των παιδιών με τον πατέρα τους και την ευρύτερη οικογένεια του. Ούτε βέβαια είναι η ώρα για αξιολόγηση της αξιοπιστίας των διαδίκων. Αυτό θα γίνει όταν το Δικαστήριο θα έχει ολοκληρωμένο το υλικό ενώπιον του κατά την ακροαματική διαδικασία και την έκθεση του Τμήματος Κοινωνικής Ευημερίας. Σημασία για το παρόν διάβημα έχει, αν το συμφέρον των παιδιών είναι να έχουν επαφή και με τον άλλο γονέα. Ως προς την τρίτη προϋπόθεση, ότι θα είναι δύσκολο ή αδύνατο να απονεμηθεί πλήρης δικαιοσύνη σε μεταγενέστερο στάδιο εκτός αν εκδοθεί το ενδιάμεσο διάταγμα, στην απόφαση M & Ch Mitsingas Tr. Ltd κ. ά. ν. Timberland Co. (ανωτέρω), τονίστηκαν τα πιο κάτω (σελ. 1799): "Όπως επισημαίνεται στην Papastratis v. Petrides
(1979)1 CLR 231, 240, την οποία το πρωτόδικο Δικαστήριο επικαλείται στην απόφασή του, το κριτήριο για την έκδοση ενδιάμεσου διατάγματος είναι η αδυναμία απονομής πλήρους δικαιοσύνης σε μεταγενέστερο στάδιο. Η έννοια της δικαιοσύνης δεν συναρτάται με τη στενή αντίληψη της υλικής ζημίας, αλλά με την ευρύτερη προστασία των δικαιωμάτων του αιτούμενου σε θεραπεία." Στην Κατσουρίδης v. Κατσουρίδης
(1997)1 (Α) Α.Α.Δ. 415, επίσης επισημαίνεται ότι η αδυναμία απονομής δικαιοσύνης σε μεταγενέστερο στάδιο «δεν πρέπει να συναρτάται με τη στενή αντίληψη της υλικής ζημιάς όπως στις υποθέσεις των πολιτικών Δικαστηρίων.» Πόσο μάλλον σε υποθέσεις οικογενειακών διαφορών, όπως είναι η παρούσα υπόθεση, που αφορά επικοινωνία παιδιών με τον πατέρα τους. Και είναι παραδεκτό ότι το μικρότερο παιδί δεν είχε καθόλου επικοινωνία με το πατέρα του και υπάρχει κίνδυνος να μην αναγνωρίζει τον πατέρα του. Θεωρώ, λοιπόν, ότι και η τρίτη προϋπόθεση για την έκδοση προσωρινού διατάγματος συντρέχει, καθώς η ζημιά που θα προκύψει από την αποξένωση των παιδιών από τον πατέρα τους δεν είναι δυνατόν να αποκατασταθεί σε μεταγενέστερο στάδιο, ιδιαίτερα σε παιδιά μικρής ηλικίας που αναμένεται να κτίσουν μια ορθή σχέση με τον πατέρα τους. Η υπόθεση δεν αφορά υλικές ζημιές, αλλά αφορά ανήλικα και δεν τίθεται θέμα αποτίμησης σε χρήμα ή αποκατάστασης μεταγενέστερα. Κρίνω, συνεπώς, ότι πληρούνται και οι τρεις προϋποθέσεις για την έκδοση ενός προσωρινού διατάγματος επικοινωνίας του πατέρα με τα παιδιά του. Είναι, επίσης, δίκαιο και εύλογο να εκδοθεί ένα διάταγμα επικοινωνίας το οποίο θα αποβεί προς το συμφέρον των ανηλίκων. Φαίνεται, ακόμα, από τα όσα η ίδια η μητέρα αναφέρει, ότι από την καταχώρηση της αίτησης δεν υπάρχει επικοινωνία του πατέρα με τα παιδιά του, αν και τουλάχιστον για το ένα παιδί υπήρχε περιορισμένη επικοινωνία. Δεδομένου, όμως, ότι υπάρχουν κάποιες ανησυχίες από τη μητέρα, επίσης λαμβάνοντας υπόψη μου ότι το μικρότερο παιδί δεν έχει επικοινωνία με τον πατέρα του από τη διάσταση που σημειώθηκε κατά το 2020 και ότι αντικειμενικά θα χρειαστεί κάποιος χρόνος προσαρμογής του στη νέα κατάσταση, θεωρώ ορθό, στο παρόν στάδιο, να εκδώσω διάταγμα για επικοινωνία υπό τη διακριτική παρουσία της Αιτήτριας, εάν αυτή επιθυμεί να παραμένει στο χώρο επικοινωνίας, στο σπίτι των γονέων του, που και ο ίδιος διαμένει, διατηρώντας με αυτό τον τρόπο την κατάσταση ως ήταν μέχρι τον Ιούλιο του
- Εξάλλου από τα μηνύματα μεταξύ των γονέων του Αιτητή και της Καθ' ης η Αίτηση αναδύεται η καλή σχέση και συνεργασία που είχαν μεταξύ τους. Και ότι οι γονείς του Αιτητή της συμπεριφέρονταν με καλό τρόπο. Κρίνω δε ότι η διατήρηση επικοινωνίας των παιδιών με το πατέρα τους, δεν αντιστρατεύεται τα συμφέροντα των ανηλίκων, απορρίπτοντας τη θέση που προβάλλεται ότι είναι προς όφελος των παιδιών να διατηρηθεί η υφιστάμενη κατάσταση, κατά την οποία δεν υπάρχει καθόλου επικοινωνία με τον πατέρα τους, που θα οδηγήσει δίχως άλλο στη γονική αποξένωση. Αναφέροντας περαιτέρω ότι διευρυμένη και απρόσκοπτη επικοινωνία θα εξεταστεί όταν το Δικαστήριο θα έχει ενώπιον του και την έκθεση του Τμήματος Κοινωνικής Ευημερίας. Τέλος αναφέρω ότι λόγω της ηλικίας του μικρότερου παιδιού του που είναι 4 ετών, δεν θα μπορούσε το Δικαστήριο να ακούσει την άποψη του, στη βάση της πρόσφατης απόφασης του Ανώτατου Δικαστηρίου στην υπόθεση Γ.Δ. κ.α. Α.Β κ.α Έφεση Αρ.1/2022, 2/2022 ημ.7/7/
- Όσον αφορά δε τον ανήλικο Α., D., με τον οποίο υπήρχε περιστασιακή επικοινωνία με τον πατέρα του, στο σπίτι των παππούδων του μέχρι πρότινος και του γεγονότος ότι τίποτα δεν αναφέρθηκε για άρνηση του να βλέπει τον πατέρα του, η οποιαδήποτε καθυστέρηση ενόψει και της φύσης της υπόθεσης από την ακρόαση του παιδιού θα αντιστρατευόταν το σκοπό της παρούσας διαδικασίας και της φύσης του αιτήματος ως επείγοντος. Τονίζω σε αυτό το σημείο ότι λαμβάνω υπόψη μου για το καθορισμό της επικοινωνίας και τις υποχρεώσεις του μεγαλύτερου παιδιού και τα ιδιαίτερα του, ως αναφέρθηκαν από τη μητέρα και δεν αντικρούστηκαν. Α) Συνακόλουθα, εκδίδεται Προσωρινό Διάταγμα με το οποίο ρυθμίζεται η επικοινωνία του Αιτητή με τα ανήλικα τέκνα του Α. D. L. και D. S. D. ως ακολούθως: ι) Σάββατο ή Κυριακή εναλλάξ από εβδομάδα σε εβδομάδα από τις 11.00 π.μ. μέχρι τις 5.00 μ.μ του δικαιώματος του αρχομένου το Σάββατο 14/1/
- Νοείται ότι, η επικοινωνία του Αιτητή με τα ανήλικα τέκνα του θα γίνεται υπό τη διακριτική παρουσία της Καθ' ης η Αίτηση, εάν η ίδια επιθυμεί να παραμείνει στο χώρο του σπιτιού. Σε περίπτωση που οι διάδικοι επιθυμούν αλλαγή του τόπου επικοινωνίας θα αποφασίζουν επί τόπου, για το τόπο επικοινωνίας. Η Καθ' ης η Αίτηση διατάσσεται όπως μεταφέρει τα ανήλικα τέκνα της και παραδίδει τα ανήλικα τέκνα της στον Αιτητή στο σπίτι των γονέων του, για να καταστεί εφικτή η επικοινωνία με τον πατέρα τους, κατά τις πιο πάνω ώρες και ημέρες επικοινωνίας. Επίσης, διατάσσεται όπως παραλαμβάνει από τον Αιτητή τα ανήλικα τέκνα της, κατά τη λήξη του δικαιώματος επικοινωνίας του, στον πιο πάνω τόπο επικοινωνίας. Ο Αιτητής διατάσσεται όπως παραδίδει τα ανήλικα τέκνα του στην Καθ΄ ης Αίτηση, στο σπίτι των γονέων του, κατά τη λήξη του δικαιώματος επικοινωνίας του. Το Προσωρινό διάταγμα με το οποίο ρυθμίζεται η επικοινωνία του Αιτητή με τα ανήλικα τέκνα του, καθίσταται απόλυτο και θα ισχύει μέχρι εκδίκασης της εναρκτήριας αίτησης και/ή μέχρι νεότερης διαταγής του Δικαστηρίου. Τα έξοδα της παρούσας αίτησης ως αυτά θα υπολογιστούν από τον Πρωτοκολλητή και εγκριθούν από το Δικαστήριο επιδικάζονται υπέρ του Αιτητή και εναντίον της Καθ' ης η Αίτηση και να καταβληθούν στο τέλος της διαδικασίας. cylaw.org: Από το ΚΙΝOΠ/CyLii για τον Παγκύπριο Δικηγορικό Σύλλογο