Ε.Χ. ν. Δ.Τ., Αρ. Αίτησης: 175/24, 19/12/2025

(1)και 37 του Περί Σχέσεων Γονέων και Τέκνων Νόμου, Ν. 216/90, επί των οποίων καθορίζεται η συνεισφορά των υπόχρεων γονέων στην διατροφή των ανηλίκων τέκνων τους. Οι παράμετροι αυτοί είναι οι ανάγκες του δικαιούχου και οι δυνάμεις των υπόχρεων γονέων. Έτσι, οι ισχυρισμοί των διαδίκων που σχετίζονται με την υπαιτιότητα και τους λόγους κατάρρευσης του γάμου τους ή τις περιουσιακές τους διαφορές, δεν θα ληφθούν υπόψιν, ως άσχετοι με τα επίδικα θέματα, χωρίς βεβαίως να σημαίνει ότι αυτοί αγνοούνται. Οι διάδικοι στη μαρτυρία τους κάνουν εκτενή αναφορά στον τρόπο που κάλυπταν τα έξοδα της οικογένειας τους, των παιδιών και των δανειακών τους υποχρεώσεων. Σύμφωνα μα τα λεγόμενα της Αιτήτριας, διατηρούσαν κοινό λογαριασμό στον οποίο κατέθεταν €1.500 έκαστος. Πολλές φορές όμως το ποσό των €3.000 δεν επαρκούσε και συμπλήρωναν περί τα €200 έκαστος. Στη βάση αυτή, ο Καθ' ου η αίτηση κάλυπτε τα ? των εξόδων των παιδιών και αυτός είναι ο λόγος που ζητά την έκδοση ανάλογων διαταγμάτων. Όπως αναφέρει, μετά τη διάσταση στις σχέσεις τους, ο Καθ' ου η αίτηση της καταβάλλει κάποιο ποσό με το οποίο καλύπτονται κυρίως τα έξοδα του σχολείου και των δραστηριοτήτων των παιδιών, όχι όμως η αναλογία τους στα λειτουργικά έξοδα της οικίας ή της διατροφής τους. Ο Καθ' ου η αίτηση συμφωνεί ότι αυτός ήταν ο τρόπος που κάλυπταν τα έξοδα των παιδιών, τη δόση δανείου και γενικότερα τα έξοδα και υποχρεώσεις της οικογένειας. Κατέθεσε ως τεκμήριο ΔΤ2, καταστάσεις του κοινού τους λογαριασμού για την περίοδο από τον Οκτώβρη του 2022 μέχρι τον Ιούνιο του

1. Κατέθεσε επίσης ως τεκμήριο ΔΤ3, πίνακα που ετοίμασε ο ίδιος με βάση τον τραπεζικό τους λογαριασμό, όπου καταγράφει τα ποσά που κατέθετε ο καθένας. Ισχυρίζεται ότι μετά τη διάσταση και συγκεκριμένα από τον Νοέμβριο του 2024 που οι διάδικοι διαμένουν χωριστά, καταβάλλει στην Αιτήτρια το ποσό των €500 μηνιαίως και καλύπτει το ½ των εξόδων που η Αιτήτρια του κοινοποιεί αποδείξεις πληρωμής, μεταξύ άλλων των εξόδων ένδυσης και υπόδησης, σχολικών στολών, δώρων για γενέθλια φίλων τους, διδάκτρων νηπιαγωγείου, ιατρικών εξόδων κτλ. Κατέθεσε ως τεκμήριο ΔΤ5 δέσμη από σχετικές αποδείξεις που του έστελνε η Αιτήτρια και ακολούθως της κατέβαλλε το ½. Σε πίνακα που κατέγραψε στην μαρτυρία του αναφέρει τα ποσά που της κατέβαλε την περίοδο μεταξύ Ιουνίου 2024 και Σεπτέμβριου του
2. Ο λόγος που οι διάδικοι αναφέρονται στα πιο πάνω είναι η μεν Αιτήτρια για να αιτιολογήσει την αξίωση της να της να της καταβάλλει ο Καθ' ου η αίτηση το ποσό των €1.100 μηνιαίως και επιπλέον να καλύπτει τα ? συγκεκριμένων εξόδων. Ο δε Καθ' ου η αίτηση για να δικαιολογήσει τη θέση του ότι, αφού αφαιρεθεί από τις €3.000 το ύψος της δόσης δανείου, ήτοι περί τα €1.300-€1.500, με το εναπομείναν ποσό καλύπτονταν τα έξοδα των παιδιών και άλλα οικογενειακά έξοδα. Και ότι τα ποσά που η Αιτήτρια ισχυρίζεται ότι απαιτούνται για τη διατροφή και συντήρηση των παιδιών είναι υπερβολικά. Οι διατάξεις που ρυθμίζουν το θέμα της διατροφής ανηλίκων είναι στην πλειονότητα τους διατάξεις αναγκαστικού δικαίου, συνεπώς αντίθετες συμφωνίες των μερών που διαταράσσουν την ισορροπία της υποχρέωσης και του δικαιώματος διατροφής σε βάρος δικαιούχου, είναι άκυρες (βλ. Απόστολος Γ. Γεωργιάδης, Οικογενειακό Δίκαιο, Β' Έκδοση, σελ.639). Περαιτέρω, όπως σημειώνεται από τους Σταθόπουλο-Γεωργιάδη στο σύγγαμα τους «Αστικός Κώδιξ Κατ΄ Άρθρο Ερμηνεία», Τόμος VII, σελ. 675: «Η φύση των κανόνων διατροφής: Οι περί διατροφής κανόνες είναι κατεξοχήν κανόνες αναγκαστικού δικαίου με την έννοια ότι εφόσον ο δικαιούχος αξιώνει διατροφή, οι διατάξεις περί διατροφής δεν επιδέχονται αλλοίωση με αντίθετη συμφωνία ή παραίτηση». Ο τρόπος που οι διάδικοι μέχρι πρότινος εκ συμφώνου κάλυπταν τα έξοδα των παιδιών, δεν δεσμεύει το Δικαστήριο και δεν μπορεί να αποστερήσει από αυτό την εξουσία να καθορίσει τη συνεισφορά εκάστου με βάση τις παραμέτρους που θέτει ο ίδιος ο Νόμος, τις ανάγκες δηλαδή του δικαιούχου και τις οικονομικές δυνάμεις των υπόχρεων, λαμβάνοντας υπόψιν και κάθε άλλο σχετικό παράγοντα. Συνεπώς, προχωρώ να εξετάσω την οικονομική ικανότητα και δυνατότητα των διαδίκων, αντλώντας καθοδήγηση από την νομολογία, σύμφωνα με την οποία, στην διαδικασία εξέτασης αιτήσεων για καθορισμό της συνεισφοράς στην διατροφή ανηλίκων, οι γονείς έχουν την ευθύνη να προβαίνουν σε πλήρη και αληθινή αποκάλυψη των οικονομικών τους πόρων και δυνατοτήτων, έτσι ώστε να καθορίζεται ανάλογα και η υποχρέωση τους για καταβολή ενός ποσού. Στην υπόθεση Δημητρίου V. Περδίου

(2005)1 Α.Α.Δ.1418 αναφέρθηκαν τα εξής σχετικά: «όπως έχει η σχετική Νομοθετική διάταξη (αρ.33

(1)Ν.216/1990) η υποχρέωση για διατροφή των ανηλίκων τέκνων μιας οικογένειας ανήκει και στους δύο γονείς, ανάλογα με την οικονομική κατάσταση του καθενός. Έχουν και οι δύο υποχρέωση όπως προβαίνουν σε πλήρη και ειλικρινή αποκάλυψη των πραγματικών τους εισοδημάτων και όχι μόνο των εξόδων τους. Στην υπόθεση Ette v. Ette

(1965)1 AII E.R. 341, 346 έχει λεχθεί ότι όταν ο καθ' ου η αίτηση δεν προβαίνει ο ίδιος σε ειλικρινή και πλήρη αποκάλυψη σχετικά με την οικονομική του κατάσταση, τότε το Δικαστήριο μπορεί λαμβάνοντας υπόψη την φύση του επαγγέλματος του και το τι κερδίζουν οι άλλοι στο ίδιο επάγγελμα, να υπολογίσει ότι ο καθ' ου η αίτηση έχει ψηλότερα, απ' ότι ισχυρίζεται, εισοδήματα. Η αρχή αυτή συνάδει και με τον κανόνα ότι εκεί που κάποιος έχει την αποκλειστική γνώση των γεγονότων, οφείλει να τα αποδείξει. (βλ. Tarapoulouzis v. District Officer

(1962)C.L.R. 91 και Μαρκουλίδης V. Μαρκουλίδη κ.α

(1998)1 (Γ) Α.Α.Δ. 1386,1390) Επομένως, σε υποθέσεις διατροφής των ανηλίκων τέκνων μια οικογένειας, η οικονομική δυνατότητα του καθενός από τους γονείς δεν είναι θέμα που πρέπει να αποδεικνύεται από τον αιτητή ή την αιτήτρια, ανάλογα με την περίπτωση αλλά θέμα αληθινής αποκάλυψης από τους ίδιους τους γονείς, των αντιστοίχων εισοδημάτων τους. Το δε Δικαστήριο προβαίνει σε πλήρη έρευνα αυτών των στοιχείων. Περαιτέρω αναφέρουμε ότι από σχετική νομολογία φαίνεται ότι το Δικαστήριο μπορεί να λάβει υπόψη όχι μόνο τα πραγματικά εισοδήματα αλλά και την ικανότητα του καθ' ου η αίτηση να κερδίζει (his potential earning capacity) (Βλ. Klucinsky v. Klucinsky

(1953)1 All E.R. 683 και McEwan v. McEwan

(1972)2 All E.R. 708) » Ομοίως στην Re H. Ηλία

(1997)1ΑΑΔ 1372 αναφέρονται τα εξής: «Η διατροφή προσδιορίζεται με βάση τις ανάγκες του ανηλίκου και τις οικονομικές δυνατότητες των γονέων του και όχι με βάση του τι επέλεξαν να διαμορφώσουν ώστε να διατηρούνται σε κατάσταση αδυναμίας που να μην τους επιτρέπει να ανταποκριθούν στις υποχρεώσεις τους». Για τις οικονομικές δυνάμεις του Καθ' ου η αίτηση, η Αιτήτρια ισχυρίζεται ότι ο μηνιαίος μισθός του ανέρχεται σε €6.000 περίπου καθαρά και ότι από το 2023 ο μισθός του έχει αυξηθεί. Για τα δικά της εισοδήματα αναφέρει ότι από την εργασία της ως ειδική δασκάλα μέχρι το Δεκέμβριο του 2024 ελάμβανε €2.600 και από τον Ιανουάριο του 2025 λαμβάνει το ποσό των €2.820 καθαρά. Κατέθεσε ως τεκμήριο 3, καταστάσεις αποδοχών. Εξηγεί ότι δεν λαμβάνει επίδομα τέκνου ή μονογονέα, λόγω του ότι δεν έχουν εκδοθεί ακόμα διατάγματα διατροφής και γονικής μέριμνας και ότι αυτά είναι τα μόνα της εισοδήματα. Δεν λαμβάνει επίσης εισόδημα από ενοίκιο, ως ο Καθ' ου η αίτηση ισχυρίζεται, αλλά στην πραγματικότητα διαχειρίζεται την πλατφόρμα ενοικίασης ακινήτων για λογαριασμό της ηλικιωμένης μητέρας της για ένα σπίτι ιδιοκτησίας της στο χωριό της. Ισχυρίζεται επίσης ότι για το έτος 2024 τα έσοδα από τις ενοικιάσεις ανήλθαν σε €303 περίπου, χρήματα που έλαβε η μητέρα της. Ο Καθ' ου η αίτηση στην μαρτυρία του ισχυρίζεται ότι οι ακάθαρτες απολαβές του ανέρχονται σε €6.000 και ότι από το ποσό αυτό αποκόπτεται η συνεισφορά του στις κοινωνικές ασφαλίσεις, στο ΓΕΣΥ και ο φόρος εισοδήματος, με αποτέλεσμα να του απομένει το καθαρό ποσό των €4.340 μηνιαίως. Είναι η θέση του ότι το Δικαστήριο πρέπει να λάβει υπόψιν του ότι καταβάλλει και ένα ποσό της τάξεως των €350 μηνιαίως για σκοπούς συνταξιοδότησης. Αυτά είναι και τα μόνα του εισοδήματα. Κατέθεσε ως τεκμήριο ΔΤ7, αντίγραφο του συμβολαίου εργασίας του και ως τεκμήριο ΔΤ8, αντίγραφα καταστάσεων μισθοδοσίας. Δεν αμφισβητεί το μισθό της Αιτήτριας και υποστηρίζει ότι λαμβάνει επιπλέον 13ο μισθό, ότι είναι δικαιούχος επιδόματος μονογονέα και τέκνου και ότι με βάση τα εισοδηματικά κριτήρια έγκρισης, δύναται να λαμβάνει επιδόματα ύψους €465 μηνιαίως. Ισχυρίζεται επίσης ότι η Αιτήτρια λαμβάνει επιπλέον εισοδήματα από ακίνητη ιδιοκτησία που ενοικιάζει μέσω πλατφόρμας ενοικίασης. Όπως εξηγεί, η οικία αυτή ανήκε στην μητέρα της και η Αιτήτρια αποφάσισε πριν την διάσταση να την διαμορφώσει και να την ενοικιάζει. Τα χρήματα από την ενοικίαση εμβάζονταν στον λογαριασμό της. Κατέθεσε ως τεκμήριο ΔΤ9 δέσμη διαφημίσεων από τη συγκεκριμένη ιστοσελίδα. Υπολογίζει ότι η Αιτήτρια κερδίζει πέραν των €500 κατ' έτος. Με βάση το τεκμήριο 3 που κατέθεσε η Αιτήτρια, αποτελεί εύρημα του Δικαστηρίου ότι οι καθαρές της απολαβές συμπεριλαμβανομένου του 13ου μισθού ανέρχονται σε €3.055 περίπου μηνιαίως. Ο Καθ' ου η αίτηση υποστηρίζει ότι πρέπει στο ποσό αυτό να προστεθεί η αποκοπή των €194 που αφορά εισφορά στο σχέδιο σύνταξης και το ποσό των €124 που αφορά, ως φαίνεται, αποκοπή δόσης δανείου. Ως προς την πρώτη αποκοπή, σημειώνεται ότι αυτή αφορά όλους τους δημόσιους υπαλλήλους και είναι υποχρεωτική, εφόσον προβλέπεται από τη Νομοθεσία για όσους εργαζόμενους έχουν ενταχθεί στο νέο συνταξιοδοτικό σχέδιο. Συνεπώς δεν πρόκειται για κονδύλι προαιρετικής εισφοράς που πρέπει να προστεθεί στο καθαρό εισόδημα της Αιτήτριας. Αναφορικά με το ποσό το ποσό των €124, αυτό αποτελεί δόση δανείου που η Αιτήτρια έχει λάβει από το συνταξιοδοτικό της ταμείο, συνεπώς πρόκειται για οικειοθελή καταβολή. Σύμφωνα με την απόφαση Δημητρίου v. Περδίου (βλ. ανωτέρω), σε υποθέσεις διατροφής ανηλίκων, η ύπαρξη χρεών δεν απαλλάσσει τον υπόχρεο γονέα από τη νομική του υποχρέωση για συνεισφορά στη διατροφή των παιδιών του, γιατί η διατροφή ανηλίκων αποτελεί πρωταρχική υποχρέωση των γονέων και προηγείται των άλλων υποχρεώσεων τους. Συνεπώς, αφού ληφθεί υπόψιν και το ποσό αυτό, τα εισοδήματα της Αιτήτρια ανέρχονται περίπου σε €3.180 περίπου. Περαιτέρω, όπως προκύπτει από το τεκμήριο 3 που κατέθεσε η Αιτήτρια, το ετήσιο ακαθάριστο εισόδημα της οικογένειας της ξεπερνά τις €49.000, συνεπώς δεν είναι δικαιούχος λήψης επιδόματος μονογονεϊκής οικογένειας. Είναι όμως δικαιούχος επιδόματος τέκνου, ύψους €427 ετησίως για κάθε τέκνο, ήτοι €36 μηνιαίως για έκαστο τέκνο (βλ. Περί παροχής επιδόματος τέκνου Νόμος του 2002, Ν.

(167)(Ι)/2002). Το επίδομα τέκνου, με βάση τα όσα αναφέρονται στην απόφαση Μάρκου ν. Kuzichava Μάρκου, Έφεση Αρ. 22/2019, 24/6/2021, αφαιρείται από τα έξοδα του ανηλίκου. Παραθέτω σχετικό απόσπασμα από την απόφαση Μάρκου (βλέπε ανωτέρω): «Αρκούμαστε να σημειώσουμε ότι καθ' όσον αφορά το επίδομα τέκνου υπάρχει και νεότερη νομολογία, ότι δικαιούχος του επιδόματος τέκνου είναι η οικογένεια και αυτό δεν αποτελεί εισόδημα των γονέων και ότι εφόσον παραχωρηθεί, προορίζεται, αποκλειστικά, για την εξασφάλιση και τη διατήρηση μιας αξιοπρεπούς διαβίωσης των παιδιών της οικογένειας (Εθνική Ασφαλιστική (Κύπρου) Λτδ ν. Δημητρίου κ.ά., ECLI:CY:AD:2021:A52, Πολ. Έφ. Αρ.136/2013, ημερ.28.2.2021)». Συνεπώς, κατά τον καθορισμό της αναλογίας των διαδίκων στα έξοδα των παιδιών, θα ληφθεί υπόψιν η λήψη επιδόματος τέκνου, τουλάχιστον για τις μελλοντικές διατροφές. Ως προς τους ισχυρισμούς του Καθ' ου η αίτηση ότι η Αιτήτρια λαμβάνει επιπλέον εισοδήματα από την εκμετάλλευση οικίας που ανήκει στην μητέρα της, δεν προτίθεμαι να συνυπολογίσω κάποιο ποσό εφόσον ακόμα και εάν αυτό ευσταθεί, το ποσό που η Αιτήτρια κερδίζει με βάση τους δικούς του ισχυρισμούς δεν ξεπερνά τα €42 μηνιαίως, ποσό αμελητέο κατά την κρίση μου. Σημειώνω προς τούτο ότι ο καθορισμός των εισοδημάτων των διαδίκων γίνεται για να διαπιστωθούν οι οικονομικές τους δυνάμεις και κατ' επέκταση το μέτρο της συνεισφοράς τους και όχι ο κατά κλάσμα προσδιορισμός των μηνιαίων τους εισοδημάτων. Με βάση τα τεκμήρια ΔΤ7 και ΔΤ8 που κατέθεσε ο Καθ' ου η αίτηση, προκύπτει ότι από την εργασία του λαμβάνει μηνιαίως περί τις €4.

1. Ο ισχυρισμός του ότι καταβάλλει κάποιο ποσό για σκοπούς συνταξιοδότησης του δεν έχει τεκμηριωθεί καθ' οιονδήποτε τρόπο, συνεπώς δεν δύναται να ληφθεί υπόψιν. Στην βάση όλων των ανωτέρω, αποτελεί εύρημα του Δικαστηρίου ότι οι οικονομικές δυνάμεις στης Αιτήτριας είναι της τάξεως των €3.180 περίπου μηνιαίως και του Καθ' ου η αίτηση €4.340 περίπου μηνιαίως. Διάταγμα Γονικής Μέριμνας Ο Καθ' ου η αίτηση στη μαρτυρία του αναφέρεται στο χρόνο που περνά με τα παιδιά με βάση το διάταγμα γονική μέριμνας ημερομηνίας 11.11.2024 για να υποδείξει ότι στο χρόνο αυτό καλύπτει τα έξοδα των παιδιών (βλ. τεκμήριο 2 μαρτυρίας Αιτήτριας και τεκμήριο ΔΤ1 μαρτυρίας Καθ' ου η αίτηση). Με αναφορά στο διάταγμα, η Αιτήτρια ισχυρίζεται ότι η επικοινωνία του Καθ' ου η αίτηση δεν είναι διευρυμένη και δεν μπορεί ο τελευταίος να επικαλείται ότι τα ποσά που ξοδεύει στον χρόνο αυτό πρέπει να ληφθούν υπόψιν στον καθορισμό της συνεισφοράς του. Με βάση το διάταγμα γονικής μέριμνας, η συχνότητα που τα παιδιά διανυκτερεύουν στην οικία του Καθ' ου η αίτηση δεν είναι ανάλογη με τον χρόνο που διαμένουν με την Αιτήτρια, εφόσον η επικοινωνία του Καθ' ου η αίτηση κατά βάση περιορίζεται σε οκτώ βράδια τον μήνα. Είναι λογικό και αναπόφευκτο κατά την άσκηση του δικαιώματος επικοινωνίας του ο Καθ' ου η αίτηση να ξοδεύει κάποια ποσά για την κάλυψη των εξόδων και αναγκών που προκύπτουν στο χρόνο αυτό, όχι μόνο από ιδιαίτερο καθήκον προς τα παιδιά του αλλά και προς εκδήλωση αισθημάτων αγάπης και πάντα από δική του βούληση. Αδιαμφισβήτητα όμως, καθημερινά προκύπτουν πολλά άλλα απρόβλεπτα και έκτακτα έξοδα, τα οποία δεν είναι δυνατό να συμπεριληφθούν εξαντλητικά σε ένα διάταγμα διατροφής, έξοδα τα οποία συνήθως καλείται να καλύψει ο γονέας με τον οποίο διαμένουν τα παιδιά, ιδιαίτερα στις περιπτώσεις όπου οι διάδικοι επιλέγουν τη δικαστική οδό για να επιλύσουν τα θέματα που αφορούν τα παιδιά τους. Στην πολύ πρόσφατη απόφαση του Δευτεροβάθμιου Οικογενειακού Δικαστηρίου, xxx Ρουσουνίδης v. Xxx Παναγή Ρουσουνίδου, Έφεση Αρ. 25/2019, αναφέρθηκαν τα εξής σχετικά με το πιο πάνω θέμα: «Τα έξοδα των παιδιών πληρώνονται από τον γονέα με τον οποίο τα παιδιά διαμένουν και ο άλλος γονέας δεν απαλλάσσεται της υποχρέωσης συνεισφοράς του σε αυτά επειδή επιθυμεί, κατά την επικοινωνία του με το παιδί του ή σε οποιοδήποτε χρόνο, να του προσφέρει, είτε αγοράζοντας του κάποιο είδος, είτε προσφέροντας του αναψυχή. Αυτά προσφέρονται οικειοθελώς και το παιδί τα απολαμβάνει επιπλέον των αναγκών του, όπως καθορίζονται στη δικαστική απόφαση. Από την άλλη, τα έξοδα διατροφής του παιδιού κατά τις ημέρες που διαμένει με τον υπόχρεο για καταβολή διατροφής γονέα μπορούν να συνυπολογιστούν.[1] Κατά κύριο λόγο στις περιπτώσεις όπου υπάρχει ιδιαίτερο οικονομικό πρόβλημα». Συνεπώς, θα προβώ στον εντοπισμό και καθορισμό των κονδυλίων που απαιτούνται για την κάλυψη του συνόλου των εξόδων των ανηλίκων, αφού λάβω υπόψιν μου κάθε σχετικό παράγοντα με τα περιστατικά της υπό εξέταση υπόθεσης. Ανάγκες των ανηλίκων Η διατροφή περιλαμβάνει όλα όσα είναι αναγκαία για την συντήρηση και ευημερία του δικαιούχου και επιπλέον, ανάλογα με την περίπτωση, τα έξοδα για την εν γένει εκπαίδευση του (βλ. άρθρο 37 του Ν.216/90 του Νόμου). Στο σύγγραμμα «ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΚΟ ΔΙΚΑΙΟ», τρίτη έκδοση, έκδοση του 2022, στην σελ. 766, ο Απόστολος Σ. Γεωργιάδης αναφέρει αναλυτικά τι περιλαμβάνει η διατροφή του δικαιούχου, απόσπασμα το οποίο παραθέτω αυτούσιο: «
2. Ανάγκες του δικαιούχου Η διατροφή περιλαμβάνει όλα όσα είναι αναγκαία για τη συντήρηση του δικαιούχου και επιπλέον τα έξοδα για την ανατροφή, καθώς και την επαγγελματική και την εν γένει εκπαίδευση του (πλήρης διατροφή: ΑΚ 1493 εδ. β΄). Στο περιεχόμενο της διατροφής περιλαμβάνονται ειδικότερα βιοτικές ανάγκες του δικαιούχου που είτε υφίστανται πραγματικά κατά τον χρόνο συζήτησης της αγωγής είτε μπορούν με βεβαιότητα να προβλεφθούν μελλοντικά. Η διατροφή λοιπόν περιλαμβάνει κάθε αναγκαία βιοτική δαπάνη: τροφή, στέγη, ένδυση, θέρμανση, φωτισμό, λοιπά λειτουργικά έξοδα της οικίας διαμονής, ψυχαγωγία, μόρφωση (π.χ. αγορά βιβλίων), διαπαιδαγώγηση, νοσηλεία και δαπάνες ιατροφαρμακευτικής περίθαλψης, παραθέριση, συγκοινωνία και επικοινωνία. Ιδίως περιλαμβάνονται δαπάνες θεωρητικής, επαγγελματικής ή τεχνικής μόρφωσης, ακόμη και μεταπτυχιακές σπουδές.» Όπως έχει υποδειχθεί από τη νομολογία του Δευτεροβάθμιου Οικογενειακού Δικαστηρίου (Παναγιώτου v. Σφικτού

(2001)1 ΑΑΔ 625), το μέτρο της διατροφής δεν μπορεί να εξευρεθεί με απόλυτους αριθμούς. Η κοινή λογική και η πείρα της ζωής είναι παράγοντες οι οποίοι διαδραματίζουν ρόλο στην καλύτερη αντίληψη των γεγονότων προς εντοπισμό των πραγματικών αναγκών συγκεκριμένων ατόμων. Το Δικαστήριο, εξετάζοντας και καθορίζοντας το εύλογο των κονδυλίων που απαιτούνται για τη διατροφή και συντήρηση του δικαιούχου δεν είναι υποχρεωμένο να υπεισέρχεται σε λεπτομέρειες που να οδηγούν σε υπολογισμό με σεντ, αλλά θα πρέπει να σταθμίζει τις ανάγκες (βλ. Μαρκουλίδης ν. Μαρκουλίδης κ.ά.

(1989)1 ΑΑΔ 1386, Κορελλίδης ν. Κορελλίδη

(2012)1 ΑΑΔ 1975, Παναγιώτου ν. Σφικτού

(2001)1 ΑΑΔ 625, Χαραλάμπους ν. Χαραλάμπους

(2010)1 (Β) ΑΑΔ 951). Έτσι, κονδύλια που κατ' ισχυρισμό απαιτούνται για την κάλυψη συγκεκριμένων αναγκών μπορεί να μη γίνουν αποδεκτά είτε επειδή δεν έχουν αποδειχθεί, είτε επειδή κρίνεται ότι δεν εμπίπτουν στις βασικές ανάγκες διατροφής ενός ανηλίκου. Σε κάθε περίπτωση, το Δικαστήριο εξετάζει το εύλογο των κονδυλίων και καταλήγει σε ένα λογικό υπό τις περιστάσεις ποσό για την κάλυψη κάθε ξεχωριστής ανάγκης, χωρίς να είναι αναγκαίος ο ακριβής σε κλάσμα προσδιορισμός της συνεισφοράς των υπόχρεων σε αυτά. Κάποια έξοδα όπως είναι η διατροφή, η ψυχαγωγία ή τα μεταφορικά έξοδα είναι έξοδα τα οποία δεν είναι δυνατό να αμφισβητούνται ως πραγματικό γεγονός. Στην απουσία σχετικών τεκμηρίων το Δικαστήριο εξακολουθεί να έχει την εξουσία να καθορίσει ένα εύλογο ποσό για την κάλυψη τους. Ωστόσο, όταν αξιώνεται συνεισφορά σε ειδικότερο κονδύλι, όπως είναι για παράδειγμα έξοδα ενοικίου ή εκπαίδευσης, αυτά πρέπει να τεκμηριώνονται επαρκώς. Η Αιτήτρια στη μαρτυρία της αναφέρει ότι το ποσό που απαιτείται για την κάλυψη των εξόδων των παιδιών ανέρχεται συνολικά στα €1.662 μηνιαίως. Ο Καθ' ου η αίτηση υποστηρίζει ότι αυτά μπορούν καλυφθούν με €730, χωρίς ωστόσο να εξηγεί αναλυτικά πως κατέληξε σε αυτό ποσό. Στην αγόρευση της η συνήγορος του Καθ' ου η αίτηση, αναφέρεται σε κάθε ξεχωριστό κονδύλι και μεταφέρει την θέση του Καθ' ου η αίτηση ως προς αυτό, μαρτυρία η οποία δεν δύναται να ληφθεί υπόψιν, εφόσον με βάση τη νομολογία οι αγορεύσεις δεν αποτελούν μέσω προσαγωγής μαρτυρίας (βλ. Μισιρλής ν. Δημοκρατίας

(1995)3 Α.Α.Δ. 379). Σημειώνω ότι, παρά την έλλειψη μαρτυρίας από μέρους του Καθ' ου η αίτηση αναφορικά με τα έξοδα και παρά το ότι αυτά στην ουσία δεν έχουν αμφισβητηθεί, με βάση τα όσα αναφέρθηκαν στην υπόθεση Μαρκουλίδης (βλ. ανωτέρω), το Δικαστήριο οφείλει να ασχοληθεί με το εύλογο των κονδυλίων. Εξαίρεση ασφαλώς αποτελούν τα κονδύλια που δεν έχουν δικογραφηθεί και δεν είναι δυνατό να συνυπολογιστούν, εφόσον κατά πάγια νομολογία απαιτείται ρητή αναφορά και κατά τρόπο θετικό των αναγκών στο δικόγραφο της αίτησης και σε περίπτωση μη προσδιορισμού τους σε αυτό, δεν μπορούν να επιδικαστούν (βλ. Χαραλάμπους v. Χαραλάμπους

(2010)1 Β ΑΑΔ 951 και Όξυνου v.Λούη

(2012)1 Α ΑΑΔ 169). Στην κατηγορία των μη δικογραφημένων εξόδων εντάσσονται τα έξοδα ιατροφαρμακευτικής περίθαλψης που δεν καλύπτονται από το ΓΕΣΥ, τα οποία όμως αξιώνονται με την αιτούμενη θεραπεία Β, τα έξοδα συνδέσμου γονέων και εκδρομών και το ολοήμερο σχολείο του Α.

1. Διατροφή Η Αιτήτρια ισχυρίζεται ότι για τη διατροφή των παιδιών, τη σίτιση τους δηλαδή απαιτείται το ποσό των €200 μηνιαίως για τον Α. και €250 για τον Ν. Στο ποσό των €250 συμπεριλαμβάνει και την αγορά πανιών και γάλακτος. Προς τούτο κατέθεσε ως τεκμήριο 4 σχετικές αποδείξεις. Κατά την κρίση μου, δεν δικαιολογείται η χρήση πανιών από ένα παιδί ηλικίας 5 ½ σχεδόν ετών, ούτε και η αγορά γάλακτος σε σκόνη. Συνεπώς για την κάλυψη της ανάγκης αυτής καθορίζεται ως αρκούντως ικανοποιητικό το ποσό των €200 μηνιαίως για κάθε παιδί. Ωστόσο, θα συνυπολογίσω το ποσό των €230 για τον ανήλικο Ν, μόνο για τον καθορισμό των αναδρομικών ποσών διατροφής, εφόσον κατά την καταχώριση της αίτησης η ανάγκη αυτή υφίστατο.
2. Ένδυση - Υπόδηση Για την ένδυση και υπόδηση των παιδιών η Αιτήτρια υποστηρίζει ότι απαιτείται το ποσό των €160 μηνιαίως (€80 για κάθε παιδί) και επιπλέον το ποσό των €30 μηνιαίως για τις σχολικές στολές και υπόδηση του ανήλικου Α. Προς απόδειξη των ισχυρισμών της κατέθεσε διάφορες αποδείξεις αγορών (βλ. τεκμήριο 5 και 12). Η ανάγκη ένδυσης και υπόδησης στην οποία αδιαμφισβήτητα περιλαμβάνεται και η αγορά σχολικού ρουχισμού είναι δεδομένη, καθημερινή και τρέχουσα εφόσον τα παιδιά μεγαλώνουν και αναπτύσσονται με ραγδαίους ρυθμούς. Τα ποσά που ισχυρίζεται η Αιτήτρια ότι ξοδεύει κρίνονται απόλυτα λογικά και λαμβάνονται υπόψιν στο μηνιαίο εξοδολόγιο των παιδιών, ήτοι €110 για τον Α. και €80 για το Ν.
3. Ψυχαγωγία/παιδότοποι/γενέθλια φίλων και συμμαθητών Η ανάγκη κάθε παιδιού να ψυχαγωγείται με διάφορους τρόπους και ταυτόχρονα να κοινωνικοποιείται με άλλα άτομα της ηλικίας του, να λαμβάνει μέρος σε διάφορες δράσεις και εκδηλώσεις και να περνά χρόνο εκτός της οικίας του με τους φίλους του είναι αδιαμφισβήτητη. Λαμβάνοντας υπόψιν την ηλικία των παιδιών κρίνεται ως εύλογο το ποσό των €80 μηνιαίως για κάθε παιδί που η Αιτήτρια ισχυρίζεται ότι απαιτείται.
4. Ποδόσφαιρό Στη βάση των τεκμηρίων που κατέθεσε η Αιτήτρια αλλά και της δήλωσης της συνηγόρου του Καθ' ου η αίτηση ότι γίνεται αποδεκτό το κονδύλι για το ποδόσφαιρο των παιδιών, λαμβάνεται υπόψιν ότι για τον Α. απαιτείται το ποσό των €42 και για τον Ν. το ποσό των €62.50, έστω €63 μηνιαίως.
5. Ρομποτική Η Αιτήτρια ισχυρίζεται ότι ο ανήλικος Α. παρακολουθεί μαθήματα ρομποτικής με κόστος €12 μηνιαίως. Η συνήγορος του στην αγόρευση της, αναφέρει ότι: «Όσον αφορά την ρομποτική είναι η θέση του καθ' ου η αίτηση ότι πλέον ο Α. δεν παρακολουθεί ρομποτική. Συμφωνεί ότι το κονδύλι αυτό πληρώθηκε για την χρονιά 2024/2025 και ισχυρίζεται ότι πλήρωσε το ½ του ποσού στην αιτήτρια. Η αιτήτρια δεν απάντησε στον ισχυρισμό του ότι ο Α. δεν παρακολουθεί πλέον ρομποτική και ούτε αντεξετάστηκε ο καθ' ου η αίτηση, επομένως το κονδύλι αυτό θα πρέπει να απορριφθεί.» Δεν έχω εντοπίσει τον σχετικό ισχυρισμό στη μαρτυρία του Καθ' ου η αίτηση και όπως ήδη ανέφερα η αναφορά μη δικογραφημένων ισχυρισμών στις αγορεύσεις, δεν την καθιστά μέρος της μαρτυρίας. Πέραν τούτου, το κονδύλι αυτό δεν γίνεται αποδεκτό λόγω ελλιπούς τεκμηρίωσης. Η Αιτήτρια δεν τεκμηρίωσε τον ισχυρισμό της καθ' οιονδήποτε τρόπο, ως όφειλε εφόσον αυτό αποτελεί ειδικό κονδύλι ως έχει επεξηγηθεί ανωτέρω.
6. Κολύμπι Σύμφωνα με τα λεγόμενα της Αιτήτριας τα μαθήματα για το κολύμπι που κάνει ο Α. κοστίζουν €25 μηνιαίως, ποσό το οποίο λαμβάνεται υπόψιν στο εξοδολόγιο του ανηλίκου (βλ. τεκμήριο 10 της μαρτυρίας της Αιτήτριας).
7. Αγγλικά Η Αιτήτρια ισχυρίζεται ότι από το Σεπτέμβριο του 2025 ο ανήλικος Α. παρακολουθεί μαθήματα Αγγλικών, με κόστος €47, ποσό στο οποίο συμπεριλαμβάνεται και η αγορά βιβλίων. Παρά το ότι στη μαρτυρία της αναφέρεται στο τεκμήριο 11, δεν έχει καταθέσει οποιοδήποτε σχετικό έγγραφο. Ο Καθ' ου η αίτηση στη μαρτυρία του δεν αμφισβητεί το σχετικό κονδύλι. Περαιτέρω, αποτελεί δικαστική γνώση ότι σχεδόν όλα, αν όχι όλα τα παιδιά της ηλικίας του Α. παρακολουθούν μαθήματα Αγγλικών, το δε ποσό που η Αιτήτρια ισχυρίζεται ότι ξοδεύει κρίνεται απόλυτα λογικό. Για σκοπούς αναδρομικών ποσών διατροφής λαμβάνω υπόψιν μου ότι από την καταχώριση της αίτησης μέχρι σήμερα μεσολαβεί διάστημα 18 μηνών και ότι ο ανήλικος παρακολουθεί τα μαθήματα τους τελευταίους 4 μήνες, για τους οποίους καταβλήθηκε το ποσό των €188, ήτοι αναλογικά €10.5 μηνιαίως (€188?18). Για τις μελλοντικές διατροφές λαμβάνεται υπόψιν το ποσό των €47 μηνιαίως.
8. Νηπιαγωγείο Η Αιτήτρια αξιώνει το κονδύλι για το νηπιαγωγείο που φοιτούσε ο ανήλικος Ν, ήτοι €340 μηνιαίως. Στην αγόρευση της η συνήγορος του Καθ' ου η αίτηση επισημαίνει ότι το έξοδο αυτό δεν υφίσταται εφόσον ο ανήλικος είναι μαθητής της δημόσιας εκπαίδευσης. Συνεπώς, για σκοπούς αναδρομικών ποσών διατροφής λαμβάνεται υπόψιν ότι από την καταχώριση της αίτησης μέχρι και τον Ιούνιο του 2025, ο ανήλικος φοιτούσε στο εν λόγω νηπιαγωγείο για περίοδο 12 μηνών και ότι για την περίοδο αυτή καταβλήθηκε το ποσό των €4.080, ήτοι €227 περίπου μηνιαίως (€4.080?18). Λειτουργικά έξοδα οικίας Η Αιτήτρια καθορίζει την αναλογία των παιδιών στην κατανάλωση ρεύματος, νερού και στην υπηρεσία διαδικτύου στο ποσό των €170 μηνιαίως (βλ. τεκμήρια 17, 18 και 19 της μαρτυρίας της). Με βάση τεκμήρια που κατέθεσε η Αιτήτρια, η αναλογία των παιδιών ανέρχεται σε €120 περίπου μηνιαίως, ήτοι €60 για κάθε παιδί.
9. Μεταφορικά έξοδα Η Αιτήτρια υποστηρίζει ότι για τα μεταφορικά έξοδα των παιδιών απαιτείται το ποσό των €134 μηνιαίως, ποσό το οποίο κρίνεται απόλυτα λογικό. Με βάση τη μαρτυρία που έχει τεθεί ενώπιον μου, προκύπτει ότι η Αιτήτρια είναι που επιβαρύνεται κυρίως με τις μεταφορές των παιδιών στο σχολείο και στις απογευματινές τους δραστηριότητες, εφόσον με βάση το διάταγμα γονικής μέριμνας η Αιτήτρια έχει υπό τη φύλαξη της περισσότερες ημέρες τα παιδιά μηνιαίως.
10. Σκύβαλα, τέλη αποχέτευσης, κοινόχρηστα Τα έξοδα αυτά δεν αποτελούν αναγκαία έξοδα διαβίωσης ενός ανήλικου τέκνου και ως εκ τούτου δεν προτίθεμαι να τα συμπεριλάβω στο μηνιαίο εξοδολόγιο των παιδιών. Στη βάση όλων των ανωτέρω κατέληξα ότι για την κάλυψη των αναγκών των παιδιών σήμερα απαιτείται το συνολικό ποσό των €1.181, ήτοι €631 για τον Α. και €550 για τον Ν. Αφού αφαιρεθεί το ποσό των €36 που λαμβάνει η Αιτήτρια ως επίδομα τέκνου για κάθε ανήλικο, τα ποσά τα ποσά που απαιτούνται είναι €595 για τον Α. και €514 για τον Ν. σύνολο €1.109, έστω €1.
11. Τα ποσά αυτά πρέπει να επωμιστούν οι διάδικοι ανάλογα με τα εισοδήματα τους. Όπως έχω ήδη αναφέρει, η εισοδηματική δυνατότητα του Καθ' ου η αίτηση είναι της τάξεως των €4.340 μηνιαίως, ενώ αυτή της Αιτήτριας είναι της τάξεως των €3.
12. Με αυτά τα δεδομένα, η συνεισφορά του Καθ' ου η αίτηση στη διατροφή των ανήλικων τέκνων του καθορίζεται στο ποσό των €645 μηνιαίως, ήτοι €345 για τον Α. και €300 για τον Ν. Αναφορικά με την περίοδο από την καταχώριση της αίτησης μέχρι σήμερα, για περίοδο δηλαδή 18 μηνών, για την κάλυψη των αναγκών του Α. απαιτείτο το ποσό των €595 περίπου και του Ν. το ποσό των €807, ήτοι €1.402 μηνιαίως. Με βάση τα εισοδήματα των διαδίκων στον Καθ' ου η αίτηση αναλογεί η κάλυψη του ποσού των €810 περίπου μηνιαίως, σύνολο €14.
13. Οι ισχυρισμοί του Καθ' ου η αίτηση ότι από τον Ιούνιο του 2024 μέχρι και τον Σεπτέμβρη του 2025 όπου καταχωρίστηκε η μαρτυρία του, ήτοι για περίοδο 14 μηνών κατέβαλε στην Αιτήτρια το ποσό των €8.144, παρέμεινε αναντίλεκτη. Δεν έχω αμφιβολία ότι ο Καθ' ου η αίτηση συνεχίζει μέχρι σήμερα να καλύπτει κάποια έξοδα των παιδιών, ως έπραττε μέχρι τώρα, συνεπώς κρίνω δίκαιο όπως από το αναδρομικό ποσό διατροφής αφαιρεθεί και οποιοδήποτε άλλο ποσό ο Καθ' ου η αίτηση κατέβαλε στην Αιτήτρια αυτοβούλως και αποδεδειγμένα, επιπλέον των €8.144 και αφορά έξοδα διατροφής και συντήρησης των παιδιών τους. Τέλος, αναφορικά με το αίτημα της Αιτήτριας όπως εκδοθεί διαταγή καταβολής του 70% των διδάκτρων, του καλοκαιρινού σχολείου, των κατασκηνώσεων και μελλοντικών δραστηριοτήτων των ανηλίκων και εξόδων ιατροφαρμακευτικής περίθαλψης που δεν καλύπτονται από το ΓΕΣΥ, όπως έξοδα εμβολίων, οδοντιατρικών και οφθαλμολογικών θεραπειών (αιτούμενη θεραπεία Β εναρκτήριας αίτησης) αναφέρω τα εξής. Το ποσοστό το οποίο έχει καθορίσει η Αιτήτρια δεν αντικατοπτρίζει την αναλογία των εισοδημάτων των διαδίκων. Με βάση τα ευρήματα του Δικαστηρίου η αναλογία στα εισοδήματα τους είναι 58% για τον Καθ' ου η αίτηση προς 42% για την Αιτήτρια. Ο Καθ' ου η αίτηση στη μαρτυρία του αναφέρει ότι αποδέχεται την έκδοση διατάγματος για το ποσό των €500 και επιπλέον την κάλυψη του ½ των ιατρικών εξόδων που δεν καλύπτονται από το ΓΕΣΥ. Κρίνεται λογικό το αίτημα της Αιτήτρια, εφόσον με αυτόν τον τρόπο οι διάδικοι θα επωμίζονται τα έξοδα των παιδιών που δεν είναι σταθερά και δεν μπορούν να αποτιμηθούν και να συμπεριληφθούν σε ένα διάταγμα διατροφής, αναλόγως των εισοδημάτων τους. Φέρω ως παράδειγμα την ορθοδοντική θεραπεία η οποία διαρκεί για συγκεκριμένο χρονικό διάστημα, είναι όμως ένα κονδύλι αρκετά υψηλό συνήθως. Με την συμπερίληψη της πρόνοιας που ζητεί η Αιτήτρια, δεν θα χρειαστεί οι διάδικοι να προσφύγουν εκ νέου στο Δικαστήριο για να ρυθμίσουν την κάλυψη του εξόδου αυτού ή και άλλων παρόμοιων εξόδων. Φαίνεται δε ότι η λύση αυτή εξυπηρετεί τους διαδίκους, εφόσον μέχρι πρότινος λειτουργούσαν με τον τρόπο αυτό. Συνεπώς, εγκρίνεται η αιτούμενη θεραπεία Β, με την διαφοροποίηση ότι η κάλυψη των σχετικών εξόδων θα γίνεται με βάση την αναλογία των οικονομικών τους δυνάμεων, ως προβλέπεται στο Νόμο.
14. Εκδίδεται διάταγμα, με το οποίο ο Καθ' ου η αίτηση διατάσσεται όπως καταβάλει στην Αιτήτρια το συνολικό ποσό των €14.580, ως εφάπαξ οφειλόμενη αναδρομική διατροφή, για την περίοδο από 01.05.2024 μέχρι 31.12.
15. Νοείται ότι από το πιο πάνω συνολικό ποσό των €14.580 θα αφαιρεθούν οποιαδήποτε ποσά ο Καθ' ου η αίτηση έχει καταβάλει στην Αιτήτρια κατά το ίδιο χρονικό διάστημα, αυτοβούλως και αποδεδειγμένα, μέσω τραπεζικού εμβάσματος σε τραπεζικό λογαριασμό που διατηρεί η Αιτήτρια, τα οποία ποσά αφορούν αποκλειστικά την κάλυψη εξόδων διατροφής και γενικότερων αναγκών των τέκνων.
16. Εκδίδεται διάταγμα με το οποίο ο Καθ' ου η αίτηση διατάσσεται όπως καταβάλλει στην Αιτήτρια μηνιαίως από 01.01.2026 και την 1η ημέρα κάθε επόμενου μηνός, το ποσό των €645 ως συνεισφορά του για τη διατροφή και συντήρηση των ανήλικων τέκνων του Α. και Ν., ήτοι €345 για τον Α. και €300 για τον Ν.
17. Εκδίδεται διάταγμα με το οποίο ο Καθ' ου η αίτηση διατάσσεται όπως το ποσό των €645 μηνιαίως το καταβάλλει στην Αιτήτρια δια καταθέσεως του στον τραπεζικό της λογαριασμό στην Τράπεζα Κύπρου, με αρ. λογαριασμού χχχ χχχ χχχ χχχ.
18. Εκδίδεται διάταγμα με το οποίο ο Καθ' ου η αίτηση διατάσσεται όπως καλύπτει το 58% του κόστους του καλοκαιρινού σχολείου, των κατασκηνώσεων και μελλοντικών δραστηριοτήτων των ανηλίκων, όπως αυτές θα συμφωνούνται μεταξύ των διαδίκων και των εξόδων ιατροφαρμακευτικής περίθαλψης που δεν καλύπτονται από το ΓΕΣΥ, όπως έξοδα εμβολίων, οδοντιατρικών και οφθαλμολογικών θεραπειών.
19. Ο Καθ' ου η αίτηση διατάσσεται να καταβάλλει τα πιο πάνω ποσά στην Αιτήτρια, δια καταθέσεως τους στον τραπεζικό της λογαριασμό, εντός 10 ημερών από την ημέρα που η Αιτήτρια θα του κοινοποιεί γραπτώς μέσω ηλεκτρονικής αλληλογραφίας τις αποδείξεις πληρωμής των πιο πάνω εξόδων. Σε περίπτωση παράληψης του Καθ' ου η αίτηση να καταβάλει στην Αιτήτρια τα ποσά που αναφέρονται στην παράγραφο αρ.4 ανωτέρω, η Αιτήτρια δύναται να τα αξιώσει ως μέρος της διατροφής, ως προνοεί ο Νόμος. Τα έξοδα, όπως αυτά θα υπολογιστούν από τον Πρωτοκολλητή και εγκριθούν από το Δικαστήριο, επιδικάζονται υπέρ της Αιτήτριας και εναντίον του Καθ' ου η αίτηση. (Υπ.)......... Σ. Νεοφύτου, Δ. ΠΙΣΤΟΝ ΑΝΤΙΓΡΑΦΟ ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΗΤΗΣ cylaw.org: Από το ΚΙΝOΠ/CyLii για τον Παγκύπριο Δικηγορικό Σύλλογο