Αστυνομικός Διευθυντής Λάρνακος ν. Μιχάλης Ζαρμάς κ.α., Αρ. Υπόθεσης 12530/04, 17/06/05

(1)(α)(ΙΙΙ) και 5 του Περί Συγκάλυψης, Έρευνας και Δήμευσης Εσόδων από ορισμένες εγκληματικές πράξεις Ν.61

(1)/96 όπως τροποποιήθηκε από τον Ν.152

(1)/00 (1η Κατηγορία) και της Κλεπταποδοχής κατά παράβασιν του άρθρου 306(α) του Ποινικού Κώδικα Κεφ. 154 (5η Κατηγορία). Η Κατηγορούσα Αρχή επιχείρησε να παρουσιάσει την γραπτή κατάθεση του κατηγορουμένου αρ. 3, την οποία προβάλλει ως θεληματική και νομότυπα ληφθείσα. Ο ευπαίδευτος συνήγορος του κατηγορουμένου αρ. 3 έφερε ένσταση στην παρουσίασή της και προέβαλε ως λόγους ότι αυτή δεν είναι θεληματική καθότι: Α) Δόθηκε κατόπιν υποσχέσεων από μέρους της Αστυνομίας και πιο συγκεκριμένα ότι του υποσχέθηκαν ότι δεν θα διωχθεί αλλά θα κληθεί ως μάρτυρας. Β) Λήφθηκε με βάση τον Δικαστικό Κανόνα 2 ενώ έπρεπε να ληφθεί με βάση τον 3ον Δικαστικό Κανόνα. Για την Κατηγορούσα Αρχή κατέθεσαν ο Λοχίας 4713 Χ. Φιλιππίδης και ο Αν. Υπαστυνόμος Κ. Κυρίμης. Ο κ. Φιλιππίδης ανέφερε ότι ο κατηγορούμενος αρ. 3 συνελήφθηκε και οδηγήθηκε στα γραφεία του ΤΑΕ. Αφού του επεξήγησε την υπόθεση που διερευνούσε και αφού του υπέστησε την προσοχή του στον Νόμο, τον ανέκρινε προφορικά. Ακολούθως στις 24/09/03 έλαβε κατάθεση από αυτόν (Τεκ. Α) στην παρουσία και της Γ/Αστ. κας Μ. Χρίστου. Δεν δόθηκε οποιαδήποτε υπόσχεση από τους παρευρισκόμενους. Η κατάθεση λήφθηκε με την μορφή ερωτήσεων και απαντήσεων. Ο κ. Φιλιππίδης κατέγραφε τις απαντήσεις που έδιδε ο κατηγορούμενος αρ.

1. Όταν συνελήφθηκε ο κατηγορούμενος αρ. 3 ήταν εξ αρχής συνεργάσιμος και του ανέφερε ότι θα έλεγε όλη την αλήθεια. Αντεξεταζόμενος ανέφερε ότι δεν θυμόταν κατά πόσον ο κ. Κυρίμης παρουσιάστηκε κατά την διάρκεια της ανάκρισης και ότι του ανέφερε ότι ο κατηγορούμενος αρ. 3 είναι καλό παιδί. Δήλωσε ότι δεν ανέφερε ότι θα τον βοηθήσουν. Το μαρτυρικό υλικό που είχαν πριν την σύλληψη του κατηγορουμένου αρ. 3 ήταν η καταγγελία ότι τα χρυσαφικά που βρέθηκαν στο κατάστημα του κατηγορουμένου αρ. 4 Μελέκκη ήταν κλοπιμαία ως επίσης και η κατάθεση του πιο πάνω κατηγορουμένου. Στην εν λόγω κατάθεση αναφέρεται μεταξύ άλλων ότι μερικά χρυσαφικά τα αγόρασε από τον Αντρανίκ, ο οποίος έχει εργοστάσιο κατασκευής καλουπιών - χρυσαφικών. Περί τα τέλη του 2003 του τηλεφώνησε και τον ρώτησε κατά πόσον επιθυμεί να τα αγοράσει. Αφού τα επιθεώρησε και τα εκτίμησε στην τιμή των Λ.Κ.12.000 τα αγόρασε από τον κατηγορούμενο αρ. 3, ο οποίος τον διαβεβαίωσε ότι δεν είναι προϊόν κλοπής. Επίσης αγόρασε κι άλλα χρυσαφικά από κάποιον Αντώνη Σκαρή ο οποίος είναι συνέταιρος του κατηγορουμένου αρ.
2. Ο κ. Κυρίμης, υπεύθυνος του ΤΑΕ Αρχηγείου, ανέφερε ότι ο ίδιος δεν υποσχέθηκε οτιδήποτε στον κατηγορούμενο αρ. 3 αλλά ούτε και ο Λοχ. Φιλιππίδης στην παρουσία του. Γνώριζε για την λήψη της κατάθεσης αφού είχε την εποπτεία των ανακρίσεων. Δεν θυμόταν να εισήλθε στο γραφείο την ώρα που λαμβάνετο η κατάθεση, ως επίσης δεν θυμόταν κατά πόσον ο κ. Φιλιππίδης του ανέφερε ότι ο κατηγορούμενος αρ. 3 θα συνεργασθεί με την Αστυνομία κι ότι είναι καλό παιδί. Ο κ. Αντρανίκ Κεοζουκουτσουκιάν ανέφερε ότι αφού συνελήφθηκε, μεταφέρθηκε σε γραφείο όπου ο κ. Φιλιππίδης του ανέφερε ότι είναι καλός άνθρωπος και δεν είναι το πρόσωπο που έκλεψε τα αντικείμενα και του ζήτησε να τους βοηθήσει και με την σειρά τους θα τον βοηθήσουν κι αυτοί, αφού θα τον καλούσαν ως μάρτυρα. Στη συνέχεια για περίπου 15 με 20 λεπτά συζητούσαν, πριν του λάβει την κατάθεση. Σε ερώτηση του συνηγόρου του κατηγορουμένου αρ. 3, στο στάδιο της κυρίως εξέτασης ο κατηγορούμενος ανέφερε ότι έλαβε την πρωτοβουλία και μίλησε ανοιχτά κι ότι ήταν δική του απόφαση. Επίσης όταν συνελήφθηκε τους ανέφερε ότι θα πει όλη την αλήθεια. Είναι θεμελιώδης αρχή ότι προτού επιτραπεί η παρουσίαση κατάθεσης κατηγορουμένου στο Δικαστήριο ως στοιχείο μαρτυρίας, πρέπει η Κατηγορούσα Αρχή να αποδείξει θετικά και πέρα από κάθε λογική αμφιβολία ότι η κατάθεση ήταν θεληματική με την έννοια ότι δεν προέκυψε ως αποτέλεσμα συμπεριφοράς προσώπου ασκούντος εξουσία σε σχέση με την ανάκριση ή τη δίωξη η οποία να είχε προκαλέσει στον κατηγορούμενο είτε φόβο για δυσμενείς επιπτώσεις είτε ελπίδα για αποκόμιση πλεονεκτήματος είτε που να συνιστά καταπίεση, δηλαδή μεταχείριση η οποία έτεινε να υπονομεύσει και στην πραγματικότητα υπονόμευσε την ελεύθερη θέληση του κατηγορουμένου: βλ. Ιbrahim v. R. [1914] A.C. 599 (H.L.), Commissioners of Customs and Excise v. Harz and Power, [1967] 1 A.C. 760 (Η.L.) D.P.P. v. Ping Lin [1975] 3 All E.R. 175, R. v. Priestly 51 Cr. App.R. 1, Psaras & Another v. Republic,

(1987)2 C.L.R. 132, r. V. Sfongaras 22 C.L.R. 113, Kokkinos v. Police, [1967] 2 C.L.R.

1. Η απόδειξη της θεληματικότητας μιας κατάθεσης συνεπάγεται βέβαια την διατύπωση ευρήματος ή συχνότερα αριθμού ευρημάτων. Παρ' όλον τούτον είναι επιτακτική η ανάγκη να περιορίζεται η αξιόλογηση της μαρτυρίας σε όσον το δυνατόν στενότερα όρια δεδομένου πάντοτε ότι καλύπτονται οι ανάγκες των επίδικων θεμάτων που τέθησαν στην δίκην εντός δίκης. Προσεγγίζω την μαρτυρία με κάθε δυνατή προσοχή και με μεγάλη φειδώ, προκειμένου να διαφυλαχθεί ανοικτό το γενικότερο θέμα αξιοπιστίας των εν λόγω μαρτύρων και ιδιαίτερα του Κατηγορουμένου αρ.
2. Βλ. Ιωαννίδης v. Δημοκρατίας

(1967)2 Α.Α.Δ. 169 και Πετρή v. Αστυνομίας

(1968)2 Α.Α.Δ. 40. Περαιτέρω προσεγγίζω την μαρτυρία των μαρτύρων που κλήθηκαν από την Κατηγορούσα Αρχή με ιδιαίτερη προσοχή, προκειμένου να αποκλεισθεί το ενδεχόμενο να παρείσφρυσε υπερβολικώς ζήλος που να παραποίησε την πραγματικότητα ή έστω να την χρωμάτισε απαράδεκτα. Βλ. Βολέττος v. Δημοκρατία,

(1961)Α.Α.Δ. 169, Κόκκινος v. Αστυνομίας (ανωτέρω) και Πετρή v. Αστυνομίας (ανωτέρω). Η μαρτυρία των κ.κ. Φιλιππιδη και Κυρίμη είχε λογική συνοχή. Ήταν η θέση του κατηγορουμένου αρ. 3 ότι του υποσχέθηκαν ότι θα τον βοηθήσουν καλώντας τον ως μάρτυρα, εφόσον τους βοηθούσε. Ακολούθως θα παραθέσω αυτούσια μερικές ερωτήσεις του συνηγόρου του κατηγορουμένου αρ.3 και απαντήσεις του τελευταίου: "Ε. Εσύ αν δεν σου έλεγε ο κύριος, o αστυνομικός ότι θα σε βοηθούσε να σε βγάλει μάρτυρα θα του έδινες αυτήν την κατάθεση ή τι θα έκανες; Α. Κοίταξε, ο τρόπος που μίλησε και έτσι ένοιωσα ότι ήταν να συνεργαστεί μαζί μου για να πω την αλήθεια γιατί μου είπε ότι έχουμε πληροφορηθεί ότι είσαι καλός άνθρωπος και εγώ εκείνη τη στιγμή σκέφτηκα λέγω παρά να πω του δικηγόρου, να πάρω την πρωτοβουλία να μιλήσω ανοικτά και δεν τηλεφώνησα του δικηγόρου μου. Ήταν δική μου απόφαση. Ε. Βασίστηκες πάνω στο τι σου είπε αυτός; Α. Ο τρόπος που μου μίλησε και μου είπε κάποια πράγματα αποφάσισα μόνος μου και είπα να μιλήσω την αλήθεια." Όπως διαφαίνεται πιο πάνω ενώ αρχικά ήταν η θέση του ότι του υποσχέθηκαν ότι θα τον καλούσαν ως μάρτυρα και ως εκ τούτου έδωσε κατάθεση στην αστυνομία ακολούθως ανέφερε ότι με βάση τον τρόπο που του μίλησε και του ανέφερε ότι είναι καλός άνθρωπος έδωσε κατάθεση κατόπιν δικής του πρωτοβουλίας και δικής του απόφασης. Με βάση τα πιο πάνω είμαι ικανοποιημένος ότι η επίδικη γραπτή κατάθεση λήφθηκε κάτω υπό τις περιστάσεις που περιέγραψε στην μαρτυρία του ο μάρτυρας της Κατηγορούσας Αρχής κ. Χ. Φιλιππίδης ως επίσης αποδέχομαι τόσο την μαρτυρία του πιο πάνω μάρτυρα όσον και του κ. Κ. Κυρίμη ότι δεν δόθηκε στον Κατηγορούμενο αρ.3 οποιαδήποτε υπόσχεση και γενικότερα ότι δεν υπήρξε οποιαδήποτε επιλήψιμη από μέρους τους συμπεριφορά ή παράσταση που να συνίσταται είτε στην ενθάρρυνση είτε σε οτιδήποτε άλλο προς τον Κατηγορούμενο αρ.3 να προβεί σε οποιαδήποτε κατάθεση. Ταυτόχρονα απορρίπτω την περί του αντιθέτου θέση του Κατηγορουμένου αρ. 3 για τους πιο πάνω λόγους. Συνακόλουθα η εισήγηση του ευπαιδεύτου του κατηγορουμένου αρ. 3 ότι η κατάθεση ήταν προϊόν υπόσχεσης, ως περιγράφεται πιο πάνω, δεν με βρίσκει σύμφωνο και συνακόλουθα απορρίπτεται. Στην συνέχεια θα εξετάσω την εισήγηση ότι έπρεπε η κατάθεση να ληφθεί με βάση τον 3ον Δικαστικό Κανόνα κι όχι με τον 2ον Δικαστικό Κανόνα. Ο Κανόνας 1 αφορά στο στάδιο που η αστυνομία προσπαθεί ακόμα να ανακαλύψει κατά πόσο ή από ποιον διαπράχθηκε αδίκημα. Πρόκειται για απλή συλλογή στοιχείων (R. V. Osbourne and Virtue

(1973)57 Cr. App. R. 297). Ο Κανόνας 2 αφορά στο στάδιο που η αστυνομία κατέχει πλέον μαρτυρία που παρέχει εύλογη αιτία για υποψία. Πρόκειται για απαρχή, πλέον, της μαρτυρίας που μπορεί να παρουσιαστεί στο Δικαστήριο (Osbourne, ανωτέρω), Azinas and Another v. The Police

(1981)2 C.L.R. 9, 59). Ο Κανόνας 3 αφορά στο στάδιο που ο ύποπτος κατηγορείται ή πληροφορείται ότι δύναται να κατηγορηθεί ή που υπάρχει πραγματική πιθανότητα να κατηγορηθεί. Τόσο στο στάδιο του Κανόνα 2, όσο και στο στάδιο του Κανόνα 3 προβλέπεται παρόμοια προειδοποίηση. Η διαφορά έγκειται στο ότι στο τελευταίο στάδιο επιτρέπονται συγκεκριμένης φύσης ερωτήσεις, μόνο σε εξαιρετικές περιπτώσεις και αφού δοθεί ειδική περιπλέον προειδοποίηση. Στην υπόθεση Pierides (ανωτέρω) τέθηκε ενώπιον του Ανωτάτου Δικαστηρίου το εξής ερώτημα προς γνωμοδότηση: "Is Rule 3 of the Judges' applicable in the case of persons in custody only after they have been charged with the offence, or does it also apply where the evidence in the hands of the police raises objectively a real possibility that the person in custody may be prosecuted, irrespective of whether he is actually informed that he may be prosecuted?" Στην Αγγλική υπόθεση R. V. Collier and Stenning 49 Cr. App. R. 344 ο Κανόνας 3 ερμηνεύθηκε με τέτοιο τρόπο ώστε να βρίσκει εφαρμογή όταν ο κρατούμενος όντως πλέον κατηγορείται. Το Ανώτατο Δικαστήριο Κύπρου ακολούθησε πιο ευνοϊκή για ένα κρατούμενο προσέγγιση συνδυάζοντας το θέμα με την υποχρέωση της αστυνομίας να κατηγορήσει χωρίς καθυστέρηση τον ύποπτο ή τουλάχιστον να τον πληροφορήσει ότι υπάρχει πιθανότητα να διωχθεί για το αδίκημα όταν έχει στα χέρια της αρκετή μαρτυρία (Παράγραφος (δ) Παραρτήματος). Εφόσον, γνωμοδότησε το Ανώτατο Δικαστήριο, υπάρχει κατά το χρόνο λήψης της κατάθεσης πραγματική πιθανότητα ότι ο κατηγορούμενος μπορεί να κατηγορηθεί, υπάρχει δηλαδή αρκετή μαρτυρία που να δικαιολογεί την πρόσαψη κατηγορίας, έστω και αν δεν απαγγελθεί όντως κατηγορία, τίθεται πλέον σ' εφαρμογή ο Κανόνας 3 έτσι ώστε να είναι ανεπίτρεπτες ερωτήσεις, παρά μόνο υπό τις προϋποθέσεις των προνοιών της Παραγράφου (β) του Κανόνα 3. Το κατά πόσο βρίσκει εφαρμογή ο Κανόνας 2 ή ο Κανόνας 3 είναι ζήτημα που κρίνεται από το εύρος της μαρτυρίας που κατέχει η αστυνομία κατά το χρόνο λήψης της κατάθεσης. Έχοντας υπόψη μου το εύρος της μαρτυρίας που κατείχε η Αστυνομία, κατά τον ουσιώδη χρόνο, ως περιγράφεται πιο πάνω, θεωρώ ότι δεν στοιχειοθετείτο ακόμα πραγματική δυνατότητα για άμεση και χωρίς άλλο απαγγελία κατηγορίας, ώστε να ετίθετο σε εφαρμογή ο Κανόνας 3. Έχω πεισθεί ότι η κατάθεση λήφθηκε νομότυπα, σύμφωνα με τους Κανόνες των Δικαστών. Αλλά και εάν θεωρηθεί ότι υπήρξε παραβίαση των Δικαστικών Κανόνων, η παραβίαση στη συγκεκριμένη περίπτωση δεν καθιστά αυτόματα την κατάθεση που λήφθηκε από τον κατηγορούμενο αρ. 3 ανεπίτρεπτη ασκώντας τη διακριτική μου ευχέρεια και λαμβάνοντας υπόψη μου ότι αυτή κρίνεται θεληματική. Για όλους τους λόγους που προσπάθησα να εξηγήσω πιο πάνω οι εισηγήσεις του ευπαιδεύτου συνηγόρου του κατηγορουμένου αρ. 3 δεν με βρίσκουν σύμφωνο. Η κατάθεση ήταν θεληματική και λήφθηκε σύμφωνα με τους Κανόνες των Δικαστών. Σημειώνεται και κατατίθεται ως Τεκμήριο 5. (Υπ)......................................... Η. Γεωργίου, Ε.Δ. cylaw.org: Από το ΚΙΝOΠ/CyLii για τον Παγκύπριο Δικηγορικό Σύλλογο