Δημοκρατία ν. Αντρέα Παύλου Ευσταθίου κ.α., Αρ. Υπόθεσης: 17179/06, 12 Σεπτεμβρίου, 2007

(11)κατηγορούμενοι, όλοι αστυνομικοί, και μεταξύ τους αντιμετωπίζουν 97 συνολικά κατηγορίες. Οι πρώτοι δέκα

(10)κατηγορούμενοι αντιμετωπίζουν κατηγορίες για υποβολή σε βασανιστήρια, για σκληρή απάνθρωπη ή εξευτελιστική μεταχείριση και για πρόκληση βαριάς ή πραγματικής σωματικής βλάβης. Δεν αντιμετωπίζουν όλοι το ίδιο είδος κατηγοριών που αναφέρονται πιο πάνω. Όμως, κατηγορούνται όλοι, και οι δέκα, για παράλειψη αποτροπής κακουργήματος και για παραμέληση υπηρεσιακού καθήκοντος. Μόνο ο εντέκατος κατηγορούμενος αντιμετωπίζει μια μόνο κατηγορία, τη δέκατη τρίτη η οποία αφορά το αδίκημα της κοινής επίθεσης. Στις λεπτομέρειες που εκτίθενται στο κατηγορητήριο αναφέρεται, επίσης ότι όλα ανεξαίρετα τα αδικήματα διαπράχθηκαν κατά τον ίδιο χρόνο και στον ίδιο τόπο. Δηλαδή, στις 20 Δεκεμβρίου 2005 στην Ακρόπολη της Λευκωσίας. Εντούτοις ο εντέκατος κατηγορούμενος (ο κατηγορούμενος) δεν αντιμετωπίζει ίδιας ή παρόμοιας φύσεως κατηγορίες όπως οι άλλοι δέκα κατηγορούμενοι. Πλέον σημαντικό είναι το γεγονός ότι δεν κατηγορείται για τη διάπραξη αδικημάτων της φύσης που αναφέρονται στην παράλειψη ή παραμέληση καθήκοντος. Η εξήγηση γι' αυτό δόθηκε από τον ευπαίδευτο συνήγορο της κατηγορούσας αρχής. Όπως ανάφερε ο κ. Μάτσας, ο κατηγορούμενος αυτός δεν ήταν παρών όταν συνέβαινε το επεισόδιο από το οποίο προέκυψαν τα γεγονότα των άλλων κατηγοριών. Είχεν κληθεί μεταγενέστερα του εν λόγω επεισοδίου στη σκηνή, υπό την ιδιότητα του ως μέλος της ΥΚΑΝ, για να ερευνήσει το αυτοκίνητο ενός εκ των παραπονουμένων σε σχέση με ναρκωτικά και εκεί έδωσε στον εν λόγω παραπονούμενο ένα χαστούκι. Στο στάδιο αυτό, πριν από την έναρξη της ακροαματικής διαδικασίας, ο ευπαίδευτος συνήγορος υπεράσπισης ζήτησε όπως διαχωριστεί η δίκη του πελάτη του από αυτή των υπολοίπων κατηγορουμένων. Εισηγήθηκε κατ' αρχάς ότι τα γεγονότα από τα οποία προέκυψε η σχετική κατηγορία δεν αποτελούν μέρος του επεισοδίου στο οποίο φέρεται να ενεπλάκησαν ή του οποίου φέρεται να ήσαν μάρτυρες οι άλλοι δέκα κατηγορούμενοι. Διαζευκτικά, εισηγήθηκε ότι τέτοιος διαχωρισμός είναι προς το συμφέρον της δικαιοσύνης. Ο πρώτος λόγος του αιτήματος, ανωτέρω, στηρίζεται στο άρθρο 41(β) του περί Ποινικής Δικονομίας Νόμου, Κεφ.

1. Για καλύτερη κατανόηση του νοήματος της εν λόγω πρόνοιας ο κ. Πικής μας παρέπεμψε στο αυθεντικό αγγλικό κείμενο. Αναφέρει: "
2. The following persons may be joined in one charge and may be tried together, unless the Court directs that they shall be tried separately, that is to say- ........................... (b) persons accused of different offences committed in the course of the same transaction;" Από τη διατύπωση και το περιεχόμενο της πιο πάνω πρόνοιας προκύπτει, κατά τρόπο επιτακτικό, ότι πρόσωπα που κατηγορούνται για διαφορετικά αδικήματα δεν είναι επιτρεπτό να συμπεριληφθούν στο ίδιο κατηγορητήριο εκτός αν τα αδικήματα διαπράχθηκαν στο πλαίσιο του ίδιου επεισοδίου (in the course of the same transaction). Επομένως, το ζητούμενο στην παρούσα υπόθεση είναι κατά πόσο τα γεγονότα του αδικήματος της απλής επίθεσης που αντιμετωπίζει ο κατηγορούμενος συμπλέκονται κατά οποιονδήποτε τρόπο με το επεισόδιο που είχε προηγηθεί με φερόμενους δράστες τους άλλους κατηγορούμενους ώστε να αποτελούν μέρος του ιδίου εν λόγω επεισοδίου. Όταν δύο ή περισσότερα πρόσωπα κατηγορούνται ότι διέπραξαν διαφορετικά αδικήματα ο καθένας, ο κανόνας είναι ότι θα πρέπει να δικαστούν ξεχωριστά εφόσον δεν υπάρχει μεταξύ τους οτιδήποτε το κοινό όσον αφορά τα γεγονότα που περιβάλλουν τα αδικήματα. Κατά συνέπεια τα πρόσωπα αυτά δεν μπορεί να συμπεριληφθούν ως κατηγορούμενοι στο ίδιο κατηγορητήριο. Κατ' εξαίρεση, για να είναι δυνατό να δικαστούν στο πλαίσιο της ίδιας δίκης θα πρέπει, όπως προκύπτει από το άρθρο 41(β) ανωτέρω, τα αδικήματα για τα οποία κατηγορούνται να διαπράχθηκαν στο πλαίσιο του ίδιου επεισοδίου (same transaction). Ο πιο πάνω κανόνας και η εξαίρεση έχουν διατυπωθεί με σαφήνεια από το Αγγλικό Ποινικό Εφετείο στην υπόθεση R. v. Assim

(1966)2 All E.R. 881. Παρουσιάζεται δε με καθαρότητα στο ακόλουθο απόσπασμα από το Halsbury's Laws of England, 4η Έκδοση, reissue, στην παράγραφο 934, ως εξής: "As a general rule it is not proper for a jury to try several accused together on charges of committing individual offences that have nothing to do with each other; where, however, the matters which constitute the individual offences of the several alleged offenders are on the evidence so related, whether in time or by other facts, that the interests of justice are best served by their being tried together, they may properly be the subject of counts in one indictment and, subject always to the discretion of the trial judge, may be tried together". Στο πιο πάνω απόσπασμα όπως και στην προαναφερθείσα αγγλική υπόθεση δε χρησιμοποιείται ο όρος "same transaction". Παρά την ενδελεχή, όπως αντιλαμβανόμαστε, έρευνα των ευπαιδεύτων συνηγόρων, δεν κατέστη δυνατό να εντοπιστεί κυπριακή νομολογία η οποία να ερμηνεύει και να εξηγεί την εφαρμογή του όρου αυτού. Τον πραγματεύονται, όμως, οι ευπαίδευτοι συγγραφείς του Criminal Procedure in Cyprus κάτω από τον τίτλο "Joinder of Offenders". Αναφέρουν τα εξής, στη σελίδα 60: "(b) Persons accused of different offences committed in the course of the same transaction. This rule may be invoked to justify the joint trial of persons engaged in a common venture. What constitutes a single transaction is primarily a question of fact to be answered in the light of the circumstances surrounding the commission of the offence. The intention of the accused, the objective they sought to achieve and the means employed to bring about the desired ends are among the factors that assist to decide whether one transaction is in issue. A criminal transaction may be pursued over a long period of time and in consequence any time gap in the acts of the co-accused is not of necessity of conclusive consideration." Οι συνήγοροι το υιοθέτησαν και μας παρέπεμψαν για καθοδήγηση την οποία όντως προσφέρει με την αναφορά που κάνει στους διάφορους παράγοντες που θα πρέπει να εξετάζονται σε κάθε τέτοια περίπτωση όπως είναι και η παρούσα. Ο κ. Μάτσας, επέσυρε την προσοχή μας ειδικά στις τελευταίες τρεις γραμμές όπου θίγεται το θέμα της χρονικής διάρκειας μιας εγκληματικής πράξης. Οπωσδήποτε, το πιο πάνω απόσπασμα βρίσκει και εμάς σύμφωνους και υιοθετούμε τα όσα παρατίθενται σ' αυτό. Καθοδήγηση όσον αφορά την προσέγγιση του υπό εξέταση θέματος προσφέρει πιστεύουμε και το ακόλουθο απόσπασμα από το σύγγραμμα Archbold, Criminal Pleading, Evidence and Practice, 2006 στην παράγραφο 1-136α. Ελήφθη από την υπόθεση DPP v. Merriman

(1973)A.C. 584 στην οποία γίνεται παραπομπή. Αναφέρει: "When two or more acts of a similar nature committed by one or more defendants are connected with one another in the time and place of their commission, or by their common purpose, in such a way that they can fairly be regarded as forming part of the same transaction or criminal enterprise they can be charged as one offence in a single count in an indictment". Τέλος, χρήσιμη θεωρούμε ότι είναι και η παραπομπή του κ. Πική στο σύγγραμμα Criminal Procedure των LaFave, Israel και King, 3η έκδοση, 2000 στο κεφάλαιο 17, όπου πραγματεύονται σε έκταση πρόνοιες των κανονισμών του ομόσπονδου ποινικού συστήματος των Ηνωμένων Πολιτειών Αμερικής που αναφέρονται στην συνένωση κατηγορουμένων που κατηγορούνται για διαφορετικά αδικήματα. Βασικό κριτήριο και στις πρόνοιες εκείνες είναι η ύπαρξη ίδιου επεισοδίου (same transaction). Στη σελίδα 826 αναφέρονται σχετικά τα εξής: "Under the "same transaction" test, it is proper to join a conspiracy charge with a substantive offense committed in furtherance of the conspiracy, or to join offenses which are closely related in that they were interrelated parts of a particular criminal episode". Ενώ στη σελίδα 829 αναφέρεται περαιτέρω πως: "Yet another basis for joining defendants is where their crimes are so closely connected in respect of time, place and occasion, that it would be difficult, if not impossible, to separate the proof of one charge from the proof of the other. This close connection is deemed a basis for joinder even absent proof of a common scheme-indeed, even when it is apparent that no such scheme exists. ............................. This is not to suggest, however, that joinder is proper whenever two defendants have separately committed similar crimes at about the same time and place." Οι παραπομπές, ανωτέρω, αν και προερχόμενες από διαφορετικά δικαϊκά συστήματα εντούτοις προσφέρουν όλες χρήσιμη καθοδήγηση στην κατανόηση της εφαρμογής του επίμαχου όρου "same transaction" που εμφανίζεται σε νομοθετικές πρόνοιες ή νομολογία η οποία έχει ως αντικείμενο της τη συνένωση στο ίδιο κατηγορητήριο κατηγορουμένων οι οποίοι κατηγορούνται για τη διάπραξη διαφορετικών αδικημάτων. Ειδικότερα, αναφέρονται στους παράγοντες που λαμβάνονται υπόψη κατά την εφαρμογή του πιο πάνω βασικού κριτηρίου. Τα γεγονότα της κάθε υπόθεσης, στο βαθμό που είναι γνωστά, θέτουν το υπόβαθρο για την περαιτέρω εξέταση τους. Στην προκειμένη περίπτωση είναι αυτά που αναφέρονται πιο πάνω. Μερικά συνάγονται από το ίδιο το κατηγορητήριο. Άλλα είχε την εντιμότητα και την καλή θέληση να τα αναφέρει ο ευπαίδευτος συνήγορος για την κατηγορούσα αρχή. Αναφερόμενος ο κ. Πικής στις αυθεντίες, ανωτέρω και στα γεγονότα της παρούσας υπόθεσης που είναι σχετικά για το υπό εξέταση ζήτημα και εκτίθενται πιο πάνω, εισηγήθηκε ότι το αδίκημα που φέρεται να διέπραξε ο κατηγορούμενος δεν αποτελεί μέρος του ιδίου επεισοδίου για το οποίο κατηγορούνται οι άλλοι κατηγορούμενου. Ο κ. Μάτσας προσπάθησε να μας πείσει ακριβώς για το αντίθετο και ότι το περιστατικό που αφορά τον παρόντα κατηγορούμενο ήταν ουσιαστικά προέκταση του πρώτου επεισοδίου. Δεν μας έχει πείσει η επιχειρηματολογία του κ. Μάτσα επί του προκειμένου. Η κάποια ομοιότητα που μπορεί να έχει το αδίκημα για το οποίο κατηγορείται ο κατηγορούμενος με άλλα αδικήματα που περιλαμβάνονται στο κατηγορητήριο σαφώς δεν είναι αρκετή. Ούτε και η χρονική συνάφεια της διάπραξης του προς το προηγηθέν επεισόδιο με τους άλλους κατηγορούμενους μπορεί να το εντάξει σ' αυτό. Κατά την άποψη μας αποτελεί ένα εντελώς ξεχωριστό περιστατικό που συνέβηκε εκτός των πλαισίων του προαναφερθέντος επεισοδίου. Στο επεισόδιο αυτό ο κατηγορούμενος δεν είχε οποιαδήποτε ανάμιξη και αυτό ουδείς το αμφισβητεί. Αλλά και το αντίθετο είναι γεγονός. Η οποιαδήποτε φερόμενη δράση των άλλων κατηγορουμένων δεν συνδέεται με τα γεγονότα που καταλογίζονται στον κατηγορούμενο αυτό. Πλέον σημαντικό στοιχείο διαφοροποίησης τους είναι ότι για την απόδειξη της απλής επίθεσης, αδίκημα με το οποίο κατηγορείται ο κατηγορούμενος, δε χρειάζεται η απόδειξη του προηγηθέντος επεισοδίου με την έννοια της απόδειξης των κατηγοριών που αντιμετωπίζουν οι υπόλοιποι κατηγορούμενοι. Απλώς και μόνο ότι είχε προηγηθεί κάποιο επεισόδιο για να εξηγηθεί η παρουσία του παραπονούμενου και του κατηγορούμενου στη σκηνή το οποίο ο κ. Πικής δήλωσε ευθαρσώς πως δεν αμφισβητεί. Καταλήγουμε ότι τα γεγονότα στα οποία βασίζεται η κατηγορία που αντιμετωπίζει ο κατηγορούμενος συνιστούν ένα μεμονωμένο περιστατικό που καμιά σύνδεση πραγματική ή άλλη έχει με το επεισόδιο που είχε προηγηθεί. Δεν αποτελεί μέρος του ιδίου επεισοδίου (same transaction). Τέτοια διαπίστωση επιβάλλει, με βάση τη σχετική πρόνοια στο άρθρο 41(β), ανωτέρω, τον διαχωρισμό της δίκης του κατηγορούμενου από τη δίκη η οποία θα διεξαχθεί για τους άλλους δέκα κατηγορούμενους. Είμαστε της άποψης ότι η εν λόγω πρόνοια δεν παρέχει οποιαδήποτε διακριτική ευχέρεια ενόψει της πιο πάνω κατάληξης. Ενώ με βάση την φράση "unless the Court directs that they shall be tried separately" στο ίδιο άρθρο, το αντίθετο μπορεί να συμβεί. Δηλαδή να διαταχθεί στη βάση της διακριτικής εξουσίας η οποία προκύπτει σαφώς από την πιο πάνω φράση, ξεχωριστή δίκη παρά το γεγονός ότι τα διαφορετικά αδικήματα που φέρεται να διάπραξαν οι κατηγορούμενοι αποτελούν μέρος του ίδιου επεισοδίου. Ο κ. Πικής μας ζήτησε να εξετάσουμε και αυτό το ενδεχόμενο στην περίπτωση που θα απορρίπταμε την αρχική του εισήγηση. Βέβαια, το θέμα αυτό είναι πλέον θεωρητικό. Όμως, κρίνουμε ορθό να κάνουμε κάποια αναφορά δεδομένου ότι συζητήθηκε σε κάποια έκταση από τους συνηγόρους. Το περιστατικό που αφορά στο αδίκημα που αντιμετωπίζει ο κατηγορούμενος με οποιονδήποτε φακό και αν το δει κανείς δεν παύει από το να είναι απομονωμένο από το άλλο επεισόδιο. Για το οποίο όπως αναφέρθηκε ήδη έχουν κατηγορηθεί δέκα πρόσωπα τα οποία μεταξύ τους αντιμετωπίζουν 96 συνολικά κατηγορίες. Ενώ την υπεράσπιση τους έχουν αναλάβει διαφορετικοί δικηγόροι. Και η υπόθεση οδεύει προς ακρόαση επί όλων των πιο πάνω κατηγοριών. Όπως εισηγήθηκε και ο κ. Μάτσας, η φύση των κατηγοριών είναι τέτοια που μπορεί να μην καθιστούν τη δίκη πολύπλοκη. Όμως, η έκταση του κατηγορητηρίου και ο μεγάλος αριθμός των κατηγορουμένων που θα δικαστούν μαζί έχοντας μεταξύ τους συγκρουόμενα συμφέροντα, σαφώς θα την καταστήσουν χρονοβόρα. Αν η υπόθεση του κατηγορούμενου εκδικαστεί στο πλαίσιο της ίδιας δίκης που θα διεξαχθεί και για τους υπόλοιπους θα πρέπει να υποστεί τη διαδικασία της προσφοράς μαρτυρίας σε σχέση με τις 96 κατηγορίες που θα αντιμετωπίζουν οι δέκα συγκατηγορούμενοι του χωρίς ο ίδιος να έχει οποιοδήποτε ενδιαφέρον σ' αυτή για σκοπούς της δικής του υπόθεσης. Ενώ συγχρόνως θα πρέπει να έχει και τις υπηρεσίες του δικηγόρου του που θα οδηγήσει στη δημιουργία, ενδεχομένως, μιας σεβαστής αλλά μη χρήσιμης για τον ίδιο δαπάνης. Δεν θα λέγαμε ότι η δίκη του θα μπορούσε να επηρεαστεί άλλως πως εάν ήταν κοινή με τους άλλους κατηγορούμενους και ειδικά όσον αφορά το θέμα της ευθύνης. Ένας τέτοιος κίνδυνος θα μπορούσε να υπάρχει μόνο εάν είχαμε σύστημα ενόρκων. Όμως, εν πάση περιπτώσει, οι παράγοντες που καταδεικνύουμε πιο πάνω ότι συντρέχουν θα είναι αρκετοί για να οδηγήσουν σε αδικία σε βάρος του κατηγορούμενου εάν η υπόθεση του εκδικαστεί στο πλαίσιο μιας παρατεταμένης ενιαίας δίκης μαζί με τους άλλους κατηγορούμενους. Ο διαχωρισμός του από το παρόν κατηγορητήριο οπωσδήποτε θα συμβάλλει στην όσο το δυνατό πιο σύντομη εκδίκαση της κατηγορίας που αυτός αντιμετωπίζει. Επομένως, διατάσσουμε όπως ο κατηγορούμενος δικαστεί μόνος του στο πλαίσιο ξεχωριστής δίκης. Αναμένεται ότι ο εκπρόσωπος του Γενικού Εισαγγελέα θα ενεργήσει τα δέοντα ώστε η υπόθεση εναντίον του κατηγορούμενου αυτού να εκδικαστεί με τον πλέον ευχερή τρόπο που προβλέπει η ποινική δικονομία. (Υπ.) ............... Γ. Ν. Γιασεμής, Π.Ε.Δ. (Υπ.) ............... Λ. Δημητριάδου, Α.Ε.Δ. (Υπ.) ............... Ε. Εφραίμ, Ε.Δ. Πιστό Αντίγραφο Πρωτοκολλητής /κ.π. cylaw.org: Από το ΚΙΝOΠ/CyLii για τον Παγκύπριο Δικηγορικό Σύλλογο