Η Δημοκρατία ν. Marcela CONSTANTIN TRIFAN, Αρ. Υπόθεσης: 14252/08, 31.7.2008

(1965)2 CLR 34, σελίδα 43), δημιούργημα του άρθρου 209 του Ποινικού Κώδικα. ΄Εχει ως ιδιαίτερο συστατικό στοιχείο το ότι κατά τη διάπραξη του η κατηγορούμενη είχε διαταραγμένη την πνευματική της ισορροπία, μεταξύ άλλων, και λόγω της επίδρασης την οποία προκάλεσε σ΄αυτή ο τοκετός. Στην προκειμένη περίπτωση ο λόγος αυτός αναφέρεται στις λεπτομέρειες αδικήματος ως ένα γεγονός, μαζί με άλλα γεγονότα, σε μια σύντομη περιγραφή των περιστάσεων διάπραξης του. Συγκεκριμένα, στις λεπτομέρειες αναφέρεται ότι την 4.6.2008 στην επαρχία Λευκωσίας, η κατηγορούμενη επέφερε το θάνατο του παιδιού της γένους αρσενικού διά στραγγαλισμού, αμέσως μετά τη γέννηση του και ενώ η πνευματική της ισορροπία ήταν διαταραγμένη λόγω της επίδρασης του τοκετού. Η Marcela, δηλαδή η κατηγορούμενη, σ΄αυτά τα γεγονότα δήλωσε ενώπιον μας, όταν κατηγορήθηκε πρώτη φορά, παραδοχή. Οι λεπτομέρειες των εν λόγω γεγονότων και οι περιστάσεις οι οποίες τα περιβάλλουν εκτίθενται στα όσα μας ανάφερε η συνήγορος για την κατηγορούσα αρχή και ο συνήγορος της Μarcela. Επίσης, φως στην προσωπικότητα της Marcela και τη ψυχική κατάσταση στην οποία αυτή βρισκόταν κατά την περίοδο της εγκυμοσύνης και του τοκετού, ρίχνει και μια ψυχιατρική έκθεση η οποία ετοιμάστηκε ειδικά για σκοπούς της παρούσας υπόθεσης. Με το περιεχόμενο της συμφωνούν και οι δύο πλευρές. Συγκεκριμένα, αναφέρθηκε ότι η Marcela κατάγεται από τη Ρουμανία και είναι γόνος πολυμελούς οικογένειας, έχει άλλα οκτώ αδέλφια. Στην Κύπρο ήρθε στις 21.5.2008 μαζί με άλλα τρία μέλη της οικογένειας της και εργοδοτήθηκε ως οικιακή βοηθός σε συγκεκριμένη οικογένεια στην οικία στην οποίας διέμενε. Το γεγονός ότι ήταν έγκυος δεν το αποκάλυψε ποτέ σε κανένα. Γέννησε δε γύρω στις 7.00π.μ. της 4.6.2008 μέσα στο αποχωρητήριο της εν λόγω οικίας. Η ανάγκη του τοκετού κατά τον προαναφερθέντα χρόνο προέκυψε αναπάντεχα και βρήκε εντελώς απροετοίμαστη τη Marcela η οποία υπολόγιζε ότι αυτό θα συνέβαινε σε κατοπινό χρόνο. Πήγε λοιπόν στο αποχωρητήριο ενώ υπήρχαν και άλλα πρόσωπα στη οικία, και εκεί μόνη και αβοήθητη γέννησε το παιδί της, γένους αρσενικού. Όταν γεννήθηκε το παιδί ήταν ζωντανό. Όμως, η Marcela σε μια απεγνωσμένη προσπάθεια να απαλλαγεί από αυτό ώστε να μη γίνει αντιληπτή η παρουσία του προκάλεσε το θάνατο του. Στη συνέχεια αφού απέκοψε, προφανώς μόνη της, τον ομφάλιο λώρο, το τοποθέτησε μέσα σε νάιλον σακούλα και το πέταξε από το παράθυρο του αποχωρητήριου στη βεράντα της οικίας. Όταν μετά από λίγο την είδε κάποια άλλη ένοικος στην ίδια οικία, φαινόταν άρρωστη οπότε την μετέφεραν σε νοσοκομείο. Εκεί διαπιστώθηκε από ιατρό ότι η Marcela είχε γεννήσει λίγη ώρα προηγουμένως. ΄Ερευνα η οποία διεξήχθη ακολούθως στην οικία που διέμενε η Marcela, έφερε στο φως το νεκρό βρέφος. Ιατροδικαστική εξέταση η οποία διεξήχθη στη σορό την επόμενη ημέρα, αποκάλυψε ότι ο θάνατος του προήλθε από στραγγαλισμό. Στο πλαίσιο των ερευνών οι οποίες ακολούθησαν, η Marcela ανάφερε στην αστυνομία τόσο τις συνθήκες σε σχέση με τον τοκετό, όπως αναφέρονται περιληπτικά πιο πάνω, όσο και τις περιστάσεις που αφορούσαν στην εγκυμοσύνη της. Ειδικά σ΄αυτές αναφέρθηκε με λεπτομέρεια και ο συνήγορος της, αφού προηγουμένως σκιαγράφησε τις άθλιες οικογενειακές και οικονομικές συνθήκες μέσα στις οποίες η Marcela γεννήθηκε και μεγάλωσε. Σταθμό στις συνθήκες αυτές αποτέλεσε ο θάνατος του πατέρα της όταν αυτή ήταν μόλις επτά χρονών και ο γάμος της μητέρας της με άλλο άντρα τον οποίο η τελευταία ακολούθησε στο δικό του σπίτι. Η Marcela παρέμεινε στην οικογενειακή οικία μαζί με μεγαλύτερα αδέλφια της και μεγάλωνε μαζί τους ενώ κατά διαστήματα τύγχανε και κάποιας φροντίδας από τη μητέρα της. ΄Ετσι μπόρεσε και φοίτησε και για επτά χρόνια σε δημοτικό σχολείο, όμως, παρέμεινε πάντοτε στο σπίτι και δεν εργάστηκε ποτέ. Σχετική στο σημείο αυτό είναι και η αναφορά του ψυχίατρου ότι η Marcela είναι άτομο με κλειστό χαρακτήρα και με περιορισμένες κοινωνικές επαφές που δεν προχώρησαν πέραν του στενού οικογενειακού κύκλου. Μετά από κάποια χρόνια επέστρεψε και η μητέρα της αφού πέθανε και ο δεύτερος της σύζυγος. Στο μεταξύ, κατά καιρούς έμενε στο σπίτι τους και κάποιος πρώτος ξάδελφος της Marcela ο οποίος ανκαι κατά είκοσι χρόνια μεγαλύτερος της, συνήψε μαζί της ερωτικό δεσμό. Η εγκυμοσύνη της, στην οποία έγινε λόγος προηγουμένως, ήταν αποτέλεσμα του δεσμού αυτού και αποκαλύφθηκε μέσα στον Ιανουαρίου του 2008. Ο εραστής της την εγκατέλειψε όταν το πληροφορήθηκε, μεταβαίνοντας σε άλλη χώρα. Όμως, για τη Marcela και την κοινωνία στην οποία ζούσε, αυτό που της συνέβαινε ήταν αδιανόητο από ηθικής άποψης. Για την κοινωνία αυτή αλλά και για την ίδια τη Marcela η οποία ανατράφηκε στους κόλπους της, η εκτός γάμου εγκυμοσύνη είναι πολύ μεγάλη ντροπή, πόσο μάλλον όταν ο πατέρας του εξώγαμου παιδιού είναι και στενός συγγενής, όπως στην προκειμένη περίπτωση. ΄Ετσι η Marcela βρέθηκε σε απόγνωση και κατατρομαγμένη. Απέκρυψε την εγκυμοσύνη της από όλους και με την πρώτη ευκαιρία που της δόθηκε έφυγε από την πατρίδα της και ήρθε μαζί με τα άλλα τρία μέλη της οικογένειας της στην Κύπρο. Ούτε και αυτοί υποψιάστηκαν οτιδήποτε. Μόνο η κυρία στο σπίτι της οποίας εργοδοτήθηκε η Marcela άρχισε να έχει κάποιες υποψίες, αλλά η τελευταία τη διαβεβαίωσε ότι δε συνέβαινε κάτι τέτοιο. Σχετική είναι και μια άλλη διαπίστωση του ψυχιάτρου, ότι η ντροπή και ο φόβος της αποκάλυψης της εγκυμοσύνης και η απόρριψη της σαν αποτέλεσμα, ήσαν τα κυρίαρχα συναισθήματα που χαρακτήριζαν το ψυχισμό της Marcela και την ώθησαν σε ένα φαύλο κύκλο απόκρυψης και μεγαλύτερης απομόνωσης. Η αδυναμία της δε να χειριστεί την κατάσταση αυτή, την ώθησε σε μια διαρκή αναβολή για αντιμετώπιση της. Ως αποτέλεσμα η ξαφνική ανάγκη του τοκετού τη βρήκε εντελώς απροετοίμαστη και έτσι έπαθε καταπληξία (shock) όταν άρχισε η διαδικασία. Τότε αυτό που κυριάρχησε στη σκέψη της ήταν να απαλλαγεί από το νεογέννητο για να αποφύγει να εκτεθεί. Κατά τη σύλληψη της η Marcela δήλωσε στους ανακριτές ότι φοβήθηκε που γέννησε το παιδί και το πέταξε επειδή δεν ήξερε κανένας για την εγκυμοσύνη της. Για να δηλώσει στη συνέχεια, παραδεχόμενη και όλα τα σχετικά γεγονότα, ότι δεν ήξερε τι της συνέβαινε κατ΄εκείνη τη στιγμή. Ένα τελευταίο στοιχείο το οποίο προήλθε από την πλευρά της κατηγορούσας αρχής είναι ότι η Marcela δε βαρύνεται με προηγούμενες καταδίκες. Ενώ όπως μας ελέχθη από το συνήγορο της, παρά τα όσα έχουν συμβεί, το ζεύγος που εργοδοτούσε τη Marcela είναι έτοιμοι να τη στηρίξουν ηθικά αλλά και να συνεχίσουν, αν το επιτρέψουν οι περιστάσεις, να την εργοδοτούν. Ο ευπαίδευτος συνήγορος της κατηγορούμενης αγορεύοντας περαιτέρω, σε σχέση με τη νομική πτυχή και ειδικά ως προς το θέμα της ποινής, εισηγήθηκε ότι η παρούσα δεν είναι συνηθισμένη υπόθεση και ότι χρήσιμη καθοδήγηση μπορεί να αντληθεί από αγγλική νομολογία, στην απουσία οποιασδήποτε κυπριακής. Συμμεριζόμαστε σε όλα τη θέση αυτή του συνηγόρου, ο οποίος μας παρέπεμψε σε δύο αγγλικές υποθέσεις, τη R. v. Sainsbury

(1989)11 Cr.App.R (S) 533 και τη R. v. Lewis

(1989)11 Cr. App. R (S)

1. Aν και είναι και οι δύο υποθέσεις του 1989 εντούτοις είναι οι μόνες που αναφέρονται σε σχέση με το υπό εξέταση θέμα στο σύγγραμμα Blackstone's Criminal Practice του 2003, στοιχείο το οποίο καταδεικνύει τη σπανιότητα τέτοιων υποθέσεων, τουλάχιστο στο επίπεδο του Εφετείου, ακόμα και σε μια πολύ μεγαλύτερη χώρα από τη δική μας, όπως είναι η Αγγλία. Iδιαιτέρα διαφωτιστική για το θέμα της επιλογής και καθορισμού της πρέπουσας ποινής, που είναι ό,τι μας απασχολεί στην παρούσα υπόθεση, είναι η διαπίστωση του αγγλικού Ποινικού Εφετείου στις δύο προαναφερθείσες υποθέσεις ότι σε τέτοιες περιπτώσεις εφόσον και οι μετριαστικές περιστάσεις το δικαιολογούν, η ευημερία της κοινωνίας εξυπηρετείται καλύτερα με την απόδοση ιδιαίτερης σημασίας στην ευημερία της ίδιας της κατηγορούμενης. Μέσα δε σ΄αυτά τα πλαίσια διαπίστωσε, περαιτέρω, ότι η έκδοση κηδεμονευτικού διατάγματος αντί η επιβολή οποιασδήποτε ποινής περιοριστικής της ελευθερίας της κατηγορούμενης, θα ήταν πλέον ευεργετική και θα επιδρούσε πολύ πιο αποτελεσματικά προς την κατεύθυνση αυτή. Η πιο πάνω προσέγγιση φαίνεται μέσα από την απόφαση στη R. v. Lewis, ανωτέρω, στο απόσπασμα που ακολουθεί, στη σελίδα 579: «With all those sentiments (σε σχέση με την ανάγκη προστασίας της κοινωνίας και ιδιαίτερα της ανθρώπινης ζωής) this Court respectfully agrees. But at the end of the day we have to stand back and ask ourselves whether in all the circumstances of the case it was necessary to impose the sentence that the judge in fact imposed. Sometimes it has to be remembered that the interests of society must prevail over the interests of a defendant. Sometimes a sentence to mark public revulsion of what has occurred, or to effect deterrence of other potential offenders, has to be passed. In such situations a sentencer imposes a sentence which may not be in the best interests of the offender. We recognise that. In this appeal, however, we question whether in a case such as this the needs of society to acknowledge and to protect the sanctity of human life must inevitably require the imposition of a custodial sentence upon this young woman. We question too whether the public reaction to what she did has to be reflected by a custodial sentence. Her behaviour, of course, was wicked and a young life has been lost. That must never be forgotten. We imagine it will not be forgotten by her. But having said that, her responsibility was substantially impaired by reason of her abnormality of mind and that abnormality needs treatment. According to the psychiatrists, and in particular one who gave evidence before the learned judge, the environment to be encountered in prison, far from alleviating this girl's problems, will have a deleterious effect upon them. In all these circumstances we respectfully differ from the learned judge when he said that the only course open to him was to send this young woman to prison. We shall quash the sentence that was imposed and substitute for it that which has been recommended by the probation service». Πολύ σημαντικό γεγονός στη διαμόρφωση ως ανωτέρω, της κρίσης του δικαστηρίου ήταν, και είναι σε κάθε τέτοια περίπτωση, η σε πολύ μεγάλο βαθμό μειωμένη ποινική ευθύνη της κατηγορούμενης, ακριβώς για το λόγο ότι κατά τον ουσιώδη χρόνο η πνευματική της ισορροπία ήταν διαταραγμένη, για λόγους σχετικούς με την εγκυμοσύνη και τον τοκετό. Στην R. v. Sainsbury, ανωτέρω, έγινε και η διαπίστωση ότι τα τελευταία δέκα χρόνια, μέχρι το 1989 που αποφασίστηκε η υπόθεση εκείνη, σε σύνολο 59 υποθέσεων παιδοκτονίας που είχαν τεθεί ενώπιον των αγγλικών δικαστηρίων, σε 52 είχαν εκδοθεί διατάγματα κηδεμονίας και επιτήρησης των κατηγορουμένων και στις υπόλοιπες διατάγματα παρακολούθησης τους σε νοσοκομειακό ίδρυμα. Όπως δε παρατηρείται εν κατακλείδι "that then affords the pattern of sentencing for this type of offence during the last ten years". Πριν επανέλθουμε στην παρούσα υπόθεση, να αναφέρουμε αρχικά ότι οι δύο προαναφερθείσες υποθέσεις αφορούσαν δύο κοπέλες 15 και 20 χρονών, αντίστοιχα, οι οποίες είχαν παραμεληθεί από τις οικογένειες τους και αφού έμειναν έγκυες σε συνθήκες εξώγαμου ερωτικού δεσμού, προσπάθησαν από φόβο και ντροπή να αποκρύψουν την εγκυμοσύνη τους. Κατά τη διάρκεια του τοκετού δεν είχαν ιατρική φροντίδα και εβρισκόμενες κάτω από αυτές τις ιδιαίτερα καταπιεστικές για την πνευματική τους ικανότητα συνθήκες, η κάθε μια από αυτές επέφερε το θάνατο του παιδιού της αμέσως μετά τον τοκετό στην προσπάθεια της να απαλλαγεί από αυτό ενώ ακολούθως προέβη σε ενέργειες τέτοιες ώστε να απαλλαγεί και από τη σορό. Αντιμετώπισαν κατηγορία, η μια για αδίκημα πανομοιότυπο με αυτό που προβλέπει το άρθρο 209 και η άλλη για ανθρωποκτονία και έτυχαν του χειρισμού που έχει προαναφερθεί. Συγκρίνοντας τα γεγονότα τους με αυτά στην παρούσα υπόθεση, πιστεύουμε ότι στη γενικότητα τους αυτά εδώ μπορεί να χαρακτηριστούν ως ακόμα πιο σοβαρά, με δεδομένο το άθλιο οικογενειακό περιβάλλον στο οποίο μεγάλωσε η Marcela και ότι ο πατέρας του παιδιού της ήταν συγγενικό της πρόσωπο. Αυτές, βέβαια, ήσαν και οι περιστάσεις που της δημιούργησαν την ασθενή ψυχική κατάσταση στη οποία τελούσε καθ΄όλη τη διάρκεια της εγκυμοσύνης και η οποία κορυφώθηκε λόγω του απρόσμενου κατά το συγκεκριμένο χρόνο τοκετού. Όλα αυτά συνετέλεσαν ώστε να διαταραχθεί η πνευματική της ισορροπία και ευρισκόμενη στην κατάσταση αυτή να επιφέρει το θάνατο του παιδιού της. Από την πρώτη στιγμή όταν συνειδητοποίησε την πράξη της εξέφρασε και η ίδια τον αποτροπιασμό και τη μετάνοια της, αιτιώμενη, συγχρόνως, το γεγονός ότι δεν αποκαλύφθηκε η εγκυμοσύνη της οπότε ενδεχόμενα να τύγχανε κάποιας βοήθειας και να μην έφτανε στην κατάσταση αυτή. Εν πάση περιπτώσει, καταλήγουμε ότι τα γεγονότα, όπως τα έχουμε εκθέσει προηγουμένως, στο σύνολο τους συνηγορούν στο ότι η Marcela θα πρέπει να τύχει χειρισμού με τον τρόπο που εισηγείται η νομολογία στην οποία έχουμε αναφερθεί. Αντιλαμβανόμαστε δε ότι η τέτοιου είδους μεταχείριση αδικοπραγούντων, όπως η Marcela, είναι προϊόν σοβαρού προβληματισμού για το πώς εξυπηρετείται καλύτερα το συμφέρον της δικαιοσύνης. Δεν έχουμε λόγο, δεδομένων και των περιστάσεων της παρούσας υπόθεσης, να αποστούμε από το αποτέλεσμα του εν λόγω προβληματισμού και τη σχετική νομολογία. Kαταλήγουμε δε ότι η Marcela θα πρέπει να τύχει χειρισμού με βάση τις σχετικές πρόνοιες του περί Κηδεμονίας και ΄Αλλων Τρόπων Μεταχείρισης Αδικοπραγούντων Νόμου 46(Ι)/
2. Στο πλαίσιο αυτό και αφού έχουμε βεβαιωθεί ότι η Marcela αντιλαμβάνεται τις συνέπειες έκδοσης κηδεμονευτικού διατάγματος καθώς και αυτές που μπορεί να προκύψουν από την μη τήρηση του εκδίδουμε διάταγμα κηδεμονίας σε σχέση με αυτή σύμφωνα με το άρθρο 5 του προαναφερθέντος Νόμου, θέτοντας την υπό την επιτήρηση κηδεμονικού λειτουργού για περίοδο δύο ετών, της περιόδου αυτής αρχομένης από σήμερα. Για όλη την πιο πάνω περίοδο η Marcela θα πρέπει να διαμένει στην επαρχία Λευκωσίας και να υποβάλλεται ανά εξάμηνο σε εξετάσεις αναφορικά με τη ψυχική της υγεία, πρόσθετα με την οποιαδήποτε άλλη μεταχείριση και μέριμνα της οποίας θα πρέπει να τύχει από τον αρμόδιο κηδεμονικό λειτουργό με βάση τα καθήκοντα του τα οποία προβλέπονται στο άρθρο 4 του Νόμου. Το παρόν διάταγμα να κοινοποιηθεί πάραυτα στον αρμόδιο κηδεμονικό λειτουργό. (Υπ.) .................. Γ. Ν. Γιασεμής, Π.Ε.Δ. (Υπ.) .................. Λ. Δημητριάδου-Ανδρέου, Α.Ε.Δ. (Υπ.) .................. Ε. Εφραίμ, Ε.Δ. Πιστό Αντίγραφο Πρωτοκολλητής /ΣΗ ΜΟΝΙΜΟ ΚΑΚΟΥΡΓΙΟΔΙΚΕΙΟ ΛΕΥΚΩΣΙΑΣ Σύνθεση: Γ. Ν. Γιασεμής, Π.Ε.Δ. Λ. Δημητριάδου-Aνδρέου, Α.Ε.Δ. Ε. Εφραίμ, Ε.Δ. Αρ. Υπόθεσης: 14252/08 Η Δημοκρατία - ν - Marcela CONSTANTIN TRIFAN Κατηγορούμενης Ημερομηνία: 31.7.2008 ΕΜΦΑΝΙΣΕΙΣ: Για την κατηγορούσα αρχή: κα Π.Ευθυβούλου Για την κατηγορούμενη: κ.Ι.Μυλωνάς Κατηγορούμενη: Παρούσα Δικαστήριο: ................................. Στο πλαίσιο αυτό και αφού έχουμε βεβαιωθεί ότι η Marcela αντιλαμβάνεται τις συνέπειες έκδοσης κηδεμονευτικού διατάγματος καθώς και αυτές που μπορεί να προκύψουν από την μη τήρηση του εκδίδουμε διάταγμα κηδεμονίας σε σχέση με αυτή σύμφωνα με το άρθρο 5 του προαναφερθέντος Νόμου, θέτοντας την υπό την επιτήρηση κηδεμονικού λειτουργού για περίοδο δύο ετών, της περιόδου αυτής αρχομένης από σήμερα. Για όλη την πιο πάνω περίοδο η Marcela θα πρέπει να διαμένει στην επαρχία Λευκωσίας και να υποβάλλεται ανά εξάμηνο σε εξετάσεις αναφορικά με τη ψυχική της υγεία, πρόσθετα με την οποιαδήποτε άλλη μεταχείριση και μέριμνα της οποίας θα πρέπει να τύχει από τον αρμόδιο κηδεμονικό λειτουργό με βάση τα καθήκοντα του τα οποία προβλέπονται στο άρθρο 4 του Νόμου. Το παρόν διάταγμα να κοινοποιηθεί πάραυτα στον αρμόδιο κηδεμονικό λειτουργό. Υπ.) .................. Γ. Ν. Γιασεμής, Π.Ε.Δ. (Υπ.) .................. Λ. Δημητριάδου-Ανδρέου, Α.Ε.Δ. (Υπ.) .................. Ε. Εφραίμ, Ε.Δ. Πιστό Αντίγραφο Πρωτοκολλητής /ΣΗ cylaw.org: Από το ΚΙΝOΠ/CyLii για τον Παγκύπριο Δικηγορικό Σύλλογο