Αστυνομικός Διευθυντής Λεμεσού ν. Φίλιππος Α. Τρικωμίτης Υιοί Λτδ κ.α., Αρ. Υπόθεσης: 4615/08, 21 Ιανουαρίου 2009 ΠΑΓΚΥΠΡΙΟΣ ΔΙΚΗΓΟΡΙΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ CyLaw | Αναφορικά μ'εμάς | " target="_top">Επικοινωνία | Όροι χρήσης Έρευνα - Κατάλογος Αποφάσεων Πρωτόδικων Δικαστηρίων - Εμφάνιση Αναφορών (Noteup on) - Αφαίρεση Υπογραμμίσεων ECLI:CY:EDLEM:2009:B6 Αρ. Υπόθεσης: 4615/08 Αστυνομικός Διευθυντής Λεμεσού - ν -
- Φίλιππος Α. Τρικωμίτης & Υιοί Λτδ, εκ Λεμεσού
- Φίλιππος Τρικωμίτης, εκ Λεμεσού Κατηγορουμένων Ημερομηνία: 21 Ιανουαρίου 2009 Για την αστυνομία: κα Δανιηλίδου Για τους κατηγορουμένους: κος Μ. Μελίδης Κατηγορούμενος: Παρών Α Π Ο Φ Α Σ Η Η κατηγορουμένη 1 εταιρεία, ασχολείται με την παραγωγή και πώληση γαλακτοκομικών προϊόντων με έδρα την Λεμεσό, ο δε κατηγορούμενος 2 είναι μέτοχος και διευθυντής της. Είναι κοινή θέση ότι στις 27.6.2007, οι κατηγορούμενοι προέβηκαν σε ανάκληση παρτίδας γιαουρτιών από την αγορά λόγω παρουσίας μούχλας σε αυτά. Ενόψει τούτου, η κατηγορούσα αρχή υποστηρίζει ότι οι κατηγορούμενοι όφειλαν δυνάμει του Κανονισμού 178/02 της Ευρωπαϊκής Ένωσης να ενημερώσουν το καταναλωτικό κοινό για τους ακριβείς λόγους απόσυρσης του προϊόντος αφού η παρουσία μούχλας δεν συμμορφωνόταν με τις απαιτήσεις ασφάλειας των τροφίμων. Αντίθετη ήταν η θέση της υπεράσπισης όπως προκύπτει από την ακροαματική διαδικασία. Προβλήθηκε μεταξύ άλλων ότι η παρουσία μούχλας δεν αλλοιώνει το προϊόν και ως εκ τούτου δεν παραβιάζει τους κανόνες ασφαλείας των τροφίμων. Υπό τας περιστάσεις, υποστηρίχθηκε ότι παρά την απόσυρση των προϊόντων από την αγορά δεν υπήρχε υποχρέωση ενημέρωσης του καταναλωτικού κοινού δυνάμει του πιο πάνω Κανονισμού για τους λόγους απόσυρσης. Οι κατηγορούμενοι ως εκ τούτου δεν απέστειλαν καμία ανακοίνωση προς τα Μ.Μ.Ε ως ήταν η απαίτηση της αρμόδιας αρχής. Ως αποτέλεσμα των πιο πάνω, καταχωρήθηκε η παρούσα ποινική υπόθεση με την οποία οι κατηγορούμενοι αντιμετωπίζουν κατηγορία για παράλειψη ενημέρωσης των καταναλωτών για τους ακριβείς λόγους απόσυρσης από την αγορά των επίδικων γιαουρτιών. Η κατηγορία στηρίζεται στον Περί Υγιεινής Παραγωγής Τροφίμων Ζωικής Προέλευσης και Διάθεσης Νόμο (Ν.151/03), στο άρθρο 19 του Κανονισμού 178/02 της Ευρωπαϊκής Ένωσης καθώς και στο άρθρο 20 του Ποινικού Κώδικα. Μαρτυρία Για την κατηγορούσα αρχή κατέθεσαν συνολικά δύο μάρτυρες κατηγορίας. Ως Μ.Κ.1 κατέθεσε ο Αστ. 542, Αντώνης Βαρελιτζής. Πρόκειται για τον αστυνομικό που πήρε ανακριτική κατάθεση από τον κατηγορούμενο 2 και τον κατηγόρησε γραπτώς (τεκμ.3). Η απάντηση του κατηγορουμένου 2 στην γραπτή κατηγορία, ήταν ότι δεν προέβη στην δημοσίευση γιατί δεν το θεώρησε αναγκαίο. Περαιτέρω, στην ανακριτική του κατάθεση (τεκμ. 2), αναφέρει ότι από την επίδικη παρτίδα γιαουρτιών, αποσύρθηκαν 117 τεμάχια από τα 432 που κυκλοφόρησαν στην αγορά. Ισχυρίζεται επίσης ότι δεν προέβη σε δημοσίευση σε εφημερίδα για τους λόγους απόσυρσης ως του ζητήθηκε από τις κτηνιατρικές υπηρεσίες κατόπιν νομικής συμβουλής που πήρε από τον Δικηγόρο του καθώς και επειδή το προϊόν είχε αποσυρθεί από την αγορά. Ως Μ.Κ.2 κατέθεσε ο Κτηνιατρικός Λειτουργός Παντελής Κωμοδρόμος. Ανέφερε ότι είναι υπεύθυνος για την υγιεινή παραγωγή γαλακτοκομικών προϊόντων στην Επαρχία Λεμεσού. Στην κατάθεση του στην αστυνομία (τεκμ. 5), αναφέρθηκε στην εκ μέρους των κατηγορουμένων απόσυρση από την αγορά, της πιο πάνω παρτίδας γιαουρτιών. Όμως παρά τις γραπτές οδηγίες των κτηνιατρικών υπηρεσιών, οι κατηγορούμενοι παρέλειψαν να ενημερώσουν τους καταναλωτές με ανακοίνωση στα Μ.Μ.Ε για τους ακριβείς λόγους απόσυρσης κατά παράβαση των σχετικών Κανονισμών της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Ο μάρτυρας κατέθεσε στη συνέχεια ως τεκμήρια 6, 7 και 8, επιστολές που αποτελούν την αλληλογραφία των Κτηνιατρικών Υπηρεσιών με τους κατηγορουμένους και τις γραπτές οδηγίες που δόθηκαν για ενημέρωση του καταναλωτικού κοινού στα Μέσα Μαζικής Ενημέρωσης για την απόσυρση του προϊόντος. Στην αντεξέταση, ανέφερε ότι παρότι δεν ήταν ο ίδιος που πήρε δείγματα, είδε τα επίδικα γιαούρτια και διαπίστωσε ότι σ' αυτά υπήρχε μούχλα. Οι ίδιοι οι κατηγορούμενοι όπως ισχυρίστηκε, παραδέχθηκαν το πρόβλημα γι' αυτό και απέσυραν τα γιαούρτια από την αγορά. Αυτός ήταν και ο λόγος που δεν θεώρησε αναγκαίο να πάρει δείγμα για εξέταση. Περαιτέρω, διαπίστωσε ότι η μούχλα ήταν εμφανής και δεν χρειαζόταν χημική ανάλυση για να αποδειχθεί η ύπαρξή της. Ισχυρίστηκε στην συνέχεια ότι η μούχλα δεν περιλαμβάνεται στα οργανικά χαρακτηριστικά του γιαουρτιού. Αρνήθηκε υποβολές ότι το πρόβλημα ήταν μόνο εμφάνισης και ισχυρίστηκε ότι η ύπαρξη μούχλας, αποτελεί πρόβλημα δημόσιας υγείας αφού οι μύκητες που την αποτελούν παράγουν τοξίνες που είναι επικίνδυνες για τον οργανισμό. Ήταν επιπλέον η θέση του μάρτυρα ότι η ανάγκη δημοσίευσης δημιουργείται από τη στιγμή που γίνεται ανάκληση προϊόντος δυνάμει των Κανονισμών της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Υποχρέωση που δεν τήρησαν όμως οι κατηγορούμενοι παρά τις σαφείς οδηγίες των Κτηνιατρικών Υπηρεσιών. Μετά το πέρας της υπόθεσης για την κατηγορούσα αρχή, οι κατηγορούμενοι κλήθηκαν σε απολογία με ενδιάμεση απόφαση του Δικαστηρίου. Αφού επεξηγήθηκαν στον κατηγορούμενο 2 τα δικαιώματα του δυνάμει του Περί Ποινικής Δικονομίας Νόμου, αυτός επέλεξε να δώσει ένορκη κατάθεση. Ανέφερε ότι είναι διευθυντής και ιδιοκτήτης της κατηγορουμένης 1 εταιρείας, η οποία παράγει και διανέμει γαλακτοκομικά προϊόντα από το
- Στη συνέχεια υιοθέτησε το περιεχόμενο της κατάθεσης του στην αστυνομία (τεκμ. 2) και επανέλαβε ότι δεν προχώρησε στην ανακοίνωση κατόπιν συμβουλής του δικηγόρου του αλλά και του επιστημονικού του συμβούλου, ο οποίος του ανέφερε ότι δεν τίθεται θέμα ασφάλειας της δημόσιας υγείας αναφορικά με τα προϊόντα που αποσύρθηκαν. Παρόλα αυτά, ενημέρωσε τις Κτηνιατρικές Υπηρεσίες για την ανάκληση των προϊόντων, η οποία έγινε όπως είπε για προληπτικούς λόγους. Ισχυρίστηκε περαιτέρω ότι αν υπήρχε σοβαρό πρόβλημα υγείας, οι κτηνιατρικές Υπηρεσίες είχαν και οι ίδιες την εξουσία να προβούν σε σχετική ανακοίνωση στα Μέσα Μαζικής Ενημέρωσης. Κατέθεσε στη συνέχεια ως Τεκμήριο 11, επιστολή του δικηγόρου του προς τις Κτηνιατρικές Υπηρεσίες στην οποία αναφέρεται ότι οι κατηγορούμενοι δεν προτίθενται να προβούν σε καμία ανακοίνωση λόγω του ότι η παρουσία μούχλας στα γιαούρτια δεν αποτελεί απειλή για τη δημόσια υγεία. Στην αντεξέταση, ανέφερε ότι η μούχλα που δημιουργήθηκε στη συγκεκριμένη παρτίδα γιαουρτιών, ήταν επιφανειακή και οφείλεται στην κακή συσκευασία που έγινε από τη μηχανή κατά το κλείσιμο. Ενημερώθηκε για το πρόβλημα από τους πωλητές του μετά από παράπονο πελάτη. Από τα 432 τεμάχια που διατέθηκαν στην αγορά, επιστράφηκαν 117 και τα υπόλοιπα πήγαν στους καταναλωτές. Ο λόγος που απέσυρε τα γιαούρτια όπως είπε, ήταν η κακή τους εμφάνιση και όχι ότι υπήρχε πρόβλημα στην κατανάλωση. Ισχυρίστηκε ότι η μούχλα ήταν επιφανειακή και μπορούσε να αφαιρεθεί από τον αγοραστή και να καταναλωθεί το υπόλοιπο του γιαουρτιού χωρίς πρόβλημα. Επειδή όμως αισθητικά δεν το θεώρησε σωστό, αποφάσισε την ανάκληση των γιαουρτιών. Αρνήθηκε υποβολές ότι ετίθετο θέμα ασφάλειας της υγείας των καταναλωτών, ισχυριζόμενος ότι ακόμα και να καταναλωνόταν η μούχλα δεν θα πάθαιναν τίποτε οι καταναλωτές. Επανέλαβε επίσης ότι η μούχλα ήταν εμφανής και οι αγοραστές δεν υπήρχε περίπτωση να την καταναλώσουν αφού μπορούσαν είτε να επιστρέψουν το γιαούρτι είτε να το πετάξουν. Τέλος, ισχυρίστηκε ότι ο ίδιος έκανε ότι έπρεπε ενημερώνοντας τις Κτηνιατρικές Υπηρεσίες, οι οποίες είναι οι μόνες αρμόδιες για την ασφάλεια της υγείας του κοινού. Ως Μ.Υ.1 κατέθεσε ο Αντώνης Ιωάννου. Ισχυρίστηκε ότι είναι επιστήμονας - χημικός τροφίμων με σχετικές σπουδές στην Αγγλία. Εργάστηκε στο εξωτερικό ως επικεφαλής αλυσίδας τροφίμων για 15 χρόνια καθώς και σε γαλακτοβιομηχανία στην Κύπρο για 4 - 5 χρόνια ως σύμβουλος για θέματα ασφάλειας και υγιεινής τροφίμων. Στη συνέχεια, ίδρυσε συμβουλευτική εταιρεία με εξειδίκευση στην παροχή συμβουλών σε θέματα ασφάλειας και υγιεινής τροφίμων. Η εταιρεία του είναι όπως είπε, σύμβουλος σε αρκετές Κυπριακές εταιρείες που ασχολούνται με την παραγωγή τροφίμων. Για την παρούσα υπόθεση, κλήθηκε από τους κατηγορουμένους να εξετάσει το πρόβλημα που δημιουργήθηκε στα γιαούρτια. Η άποψη του είναι ότι η μούχλα δημιουργήθηκε από τη μη επαρκή σφράγιση των κυπέλλων του γιαουρτιού. Οι ζυμομύκητες όπως ανέφερε, είναι παντού στον αέρα και η μούχλα ήταν επιφανειακή και δεν εισχωρεί στο τρόφιμο. Ισχυρίστηκε περαιτέρω ότι το είδος είναι παρόμοιο με αυτό που χρησιμοποιείται σε γνωστά αντιβιοτικά και στην πενικιλίνη. Πρόκειται για μύκητα που παράγεται σε ψηλή υγρασία και θερμοκρασία. Στη συνέχεια, αναφέρθηκε σε οδηγίες της Ευρωπαϊκής Ένωσης, οι οποίες καθορίζουν τα μικροβιολογικά κριτήρια για τα ασφαλή τρόφιμα και ισχυρίστηκε ότι δεν γίνεται καμία αναφορά σε ζυμομύκητες όσον αφορά θέματα δημόσιας υγείας. Σε σχέση με τα επίδικα γιαούρτια, η εκτίμηση του ήταν ότι δεν δημιουργήθηκε πρόβλημα στη δημόσια υγεία. Τα γιαούρτια είχαν πενικιλίνη όπως είπε, που είναι αθώα και όχι αφλατοξίνες που είναι επικίνδυνες για την υγεία. Δεν έγιναν μικροβιολογικές εξετάσεις, ήταν όμως εμφανές κατά τον ίδιο, το είδος του ζυμομύκητα που υπήρχε στα γιαούρτια από το πράσινο χρώμα της μούχλας. Σύμφωνα δε με την εμπειρία του μάρτυρα δεν υπάρχουν γιαούρτια χωρίς ζυμομύκητες. Η ανάπτυξη τους, πολλαπλασιάζεται σε αυξημένες θερμοκρασίες, πρόκειται όμως για ποιοτικό πρόβλημα και όχι πρόβλημα δημόσιας υγείας. Υπήρχε ως ανέφερε, οπτική εμφάνιση του ζυμομύκητα όμως αυτό δεν ήταν αρκετό, έπρεπε να επιβεβαιωθεί και το είδος του μετά από χημική ανάλυση για να μπορεί να ανιχνευθεί πιθανή παραγωγή αφλατοξίνης. Παρόλα αυτά ήταν η θέση του ότι στη συγκεκριμένη περίπτωση δεν μπορούσε σε καμία περίπτωση να αναπτυχθεί αφλατοξίνη. Στην αντεξέταση, ανέφερε ότι μίλησε με τον κατηγορούμενο 2 τηλεφωνικώς για το πρόβλημα που προέκυψε. Ο κατηγορούμενος 2 του περιέγραψε από το τηλέφωνο την εμφάνιση του γιαουρτιού και ο μάρτυρας έκρινε ότι πρόκειται για ποιοτικό πρόβλημα και όχι ζήτημα δημόσιας υγείας, εξηγώντας του λόγους της γνωμάτευσής του στον κατηγορούμενο
- Βάσει της πιο πάνω κρίσης του, αποφασίστηκε να γίνει ανάκληση του προϊόντος μόνο για ποιοτικούς λόγους. Περιορίστηκε σε περιγραφή που του έδωσε ο κατηγορούμενος 1 για τα γιαούρτια χωρίς να τα δει ο ίδιος. Ήταν όπως είπε, 100% σίγουρος ότι πρόκειται για επιφανειακή μούχλα και δεν χρειαζόταν να δει τα προϊόντα. Ήταν επίσης απόλυτος στη θέση του ότι καμιά μορφή μούχλας δεν παράγει αφλατοξίνες ούτε μπορεί να προκαλέσει σήψη στο προϊόν. Μπορεί ο αγοραστής όπως είπε, να αφαιρέσει την μούχλα και να καταναλώσει το υπόλοιπο γιαούρτι. Ήταν τέλος η θέση του ότι επειδή δεν υπήρχε αλλοίωση αλλά απλή παρουσία μυκήτων, οι κατηγορούμενοι δεν είχαν υποχρέωση να ειδοποιήσουν κανένα για τους λόγους απόσυρσης του προϊόντος. Αγορεύσεις Ο συνήγορος υπεράσπισης στην αγόρευσή του, ισχυρίστηκε ότι οι Κτηνιατρικές Υπηρεσίες όφειλαν να προβούν σε ανάλυση του προϊόντος για να αποδείξουν ότι η διαπιστωθείσα μούχλα αποτελεί πρόβλημα δημόσιας υγείας. Η επιστολή των Κτηνιατρικών Υπηρεσιών ημερομηνίας 25.7.2007, αναφέρεται σε πιθανή παρουσία αφλατοξινών λόγω της μούχλας όμως αυτή η υποψία κατά το συνήγορο, δεν έχει αποδειχθεί πέραν πάσης λογικής αμφιβολίας και οι λειτουργοί των Κτηνιατρικών Υπηρεσιών δεν μπορούσαν μόνο με την απλή όψη του προϊόντος να καταλήξουν σε τέτοια συμπεράσματα. Η υποχρέωση για το συνήγορο, ειδοποίησης του καταναλωτικού κοινού για τους λόγους απόσυρσης ενός προϊόντος, δημιουργείται μόνο όταν το αποσυρθέν προϊόν δεν συμμορφώνεται με τις απαιτήσεις για την ασφάλεια των τροφίμων. Από τη δοθείσα όμως μαρτυρία δεν προέκυψε ότι η απλή μούχλα δημιουργεί τέτοιου είδους πρόβλημα. Ως εκ τούτου, οι κατηγορούμενοι καμία υποχρέωση δεν είχαν να ενημερώσουν το καταναλωτικό κοινό για την απόσυρση. Μια τέτοια ανακοίνωση κατά το συνήγορο, το μόνο αποτέλεσμα που θα είχε ήταν να προκαλέσει ζημιά στην επιχείρηση των κατηγορουμένων, τη στιγμή μάλιστα που δεν υπήρχε κανένας κίνδυνος για τη δημόσια υγεία από την κατανάλωση των γιαουρτιών. Επίσης το άρθρο 10 του Κανονισμού 178/2002, δίνει εξουσία στις ίδιες τις Κτηνιατρικές Υπηρεσίες να προβούν σε σχετική ανακοίνωση από τη στιγμή που ο παραγωγός παραλείπει να πράξει κάτι τέτοιο. Οι Κτηνιατρικές Υπηρεσίες δεν προέβηκαν σε καμία τέτοια ανακοίνωση. Εάν πράγματι θεωρούσαν τόσο σημαντικό το πρόβλημα της μούχλας και ότι αυτό επηρέαζε την υγεία των καταναλωτών, θα έπρεπε οι ίδιοι να προχωρήσουν σε ανακοίνωση. Από τη στιγμή όμως που δεν διακινδύνευσε κανένας ούτε και οι ίδιες οι Κτηνιατρικές Υπηρεσίες δεν έκριναν αναγκαίο να ειδοποιήσουν τους καταναλωτές. Η συνήγορος για την Κατηγορούσα Αρχή στη δική της αγόρευση, ισχυρίστηκε ότι από τη στιγμή που έγινε η ανάκληση του προϊόντος, οι κατηγορούμενοι όφειλαν να ενημερώσουν τους καταναλωτές για τους λόγους απόσυρσης. Αναφέρθηκε στους σχετικούς Κανονισμούς της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ισχυριζόμενη ότι η δημιουργία μούχλας δεν ανταποκρίνεται στις απαιτήσεις της ασφάλειας τροφίμων. Ως εκ τούτου υπήρχε πιθανότητα να δημιουργηθεί πρόβλημα υγείας σε περίπτωση κατανάλωσης των γιαουρτιών από τα πρόσωπα που τα αγόρασαν. Επί του θέματος, ο Μ.Κ.2 ήταν σαφής ότι ένεκα της μούχλας δημιουργήθηκαν αλλοιώσεις στο προϊόν με πιθανότητα δημιουργίας τοξινών. Το γεγονός δε ότι οι κατηγορούμενοι απέσυραν τα προϊόντα από την αγορά, καταδεικνύει ότι και οι ίδιοι αντιλήφθηκαν ότι αυτά δεν πληρούσαν τις απαιτήσεις ασφάλειας της δημόσιας υγείας. Αξιολόγηση μαρτυρίας Είχα την ευκαιρία στην ζωντανή ατμόσφαιρα της Δίκης, να παρακολουθήσω με προσοχή όλους τους μάρτυρες που κατέθεσαν ενώπιον μου και είμαι σε θέση να αξιολογήσω την μαρτυρία τους. Ο Μ.Κ.1 μου έκανε θετική εντύπωση από το εδώλιο του μάρτυρα. Αναφέρθηκε με λεπτομέρεια στις ενέργειες στις οποίες προέβηκε για διερεύνηση της υπόθεσης χωρίς η μαρτυρία του να αμφισβητηθεί στα ουσιαστικά της σημεία κατά την αντεξέταση. Η μαρτυρία του ως εκ τούτου γίνεται αποδεκτή στο σύνολο της ως αξιόπιστη. Τόσο ο Μ.Κ.2 όσο και ο Μ.Υ.1, κατέθεσαν με την ιδιότητα του εμπειρογνώμονα σε σχέση με ζητήματα ασφάλειας τροφίμων και ιδιαίτερα ως προς το κατά πόσον η ανάπτυξη μούχλας στα γιαούρτια, αποτελεί κίνδυνο για την δημόσία υγεία. Υπάρχει πληθώρα νομολογίας για το πώς πρέπει να προσεγγίζεται από το Δικαστήριο, η μαρτυρία εμπειρογνωμόνων (βλ. Φιλίππου ν. Οδυσσέως
(1989)1 C.L.R 1, Θεοσκέπαστη Φαρμ ν. Δημοκρατίας
(1990)2 Α.Α.Δ 984, Ευαγγέλου ν. Αμπίζας
(1982)1 Α.Α.Δ 41, Νικολάου ν. Σταύρου
(1992)1 (Β) ΑΑΔ 746, R v. Turner
(1975)1 All.E.R. 70). Το Δικαστήριο σύμφωνα με τις αυθεντίες που έχω παραθέσει, θα πρέπει πρώτα να πεισθεί ότι ο μάρτυρας είναι εμπειρογνώμονας στο τομέα που καταθέτει και στη συνέχεια να εξετάσει αν με τη μαρτυρία του, έχει δώσει τα αναγκαία επιστημονικά κριτήρια έτσι ώστε να το καταστήσει ικανό να ελέγξει την ακρίβεια των συμπερασμάτων του, προκειμένου να σχηματίσει τι δική του ανεξάρτητη κρίση με την εφαρμογή των κριτηρίων πάνω στα γεγονότα που έχουν αποδειχθεί με μαρτυρία. Έχω εξετάσει τα προσόντα και το αντικείμενο ενασχόλησης των Μ.Κ 2 και Μ.Υ.
- Έχω πεισθεί ότι αμφότεροι είναι εμπειρογνώμονες στον τομέα για τον οποίο κατέθεσαν και έτσι θα προσεγγίσω την μαρτυρία τους. Σημειώνω ότι ο Μ.Κ.2 είναι κτηνιατρικός λειτουργός με ευθύνη για την υγιεινή παραγωγή γαλακτοκομικών προϊόντων στην Επαρχία Λεμεσού. Η πείρα του και τα καθήκοντα του στον τομέα αυτό, τον καθιστά ειδικό επί του θέματος. Το ίδιο ισχύει και για τον Μ.Υ 1, ο οποίος λόγω των σπουδών του και της πείρας του στον τομέα της υγιεινής παραγωγής στα γαλακτοκομικά προϊόντα δεν μπορεί παρά να αξιολογηθεί ως εμπειρογνώμονας επί του θέματος. Η βασική διαφορά στην μαρτυρία των δύο εμπειρογνωμόνων, είναι ότι ο μεν Μ.Κ.2 ισχυρίστηκε ότι τα επίδικα γιαούρτια λόγω της μούχλας, συνιστούσαν πρόβλημα στην δημόσια υγεία αφού οι μύκητες αυτοί παράγουν τοξίνες ενώ ο Μ.Υ.1 ισχυρίστηκε ακριβώς το αντίθετο, ότι δηλαδή η μούχλα συνιστούσε απλά ποιοτικό πρόβλημα από το οποίο σε καμία περίπτωση δεν θα ήταν δυνατό να παραχθούν τοξίνες. Ισχυρίστηκε μάλιστα ότι οι αγοραστές θα μπορούσαν να καταναλώσουν τον προϊόν αφού αφαιρούσαν την μούχλα η οποία ήταν επιφανειακή. Έχω παρακολουθήσει με ιδιαίτερη προσοχή την μαρτυρία των δύο πιο πάνω εμπειρογνωμόνων. Χωρίς κανένα δισταγμό, αποδέχομαι ως ορθή την μαρτυρία του Μ.Κ.
- Η μαρτυρία του ήταν τέτοιας φύσης που με βοήθησε αφ' ενός μεν να κατανοήσω πλήρως τα προβλήματα που δημιουργεί η παρουσία μούχλας στο γιαούρτι και αφετέρου σχηματίζοντας τη δική μου ανεξάρτητη κρίση να επισημάνω ότι τα ευρήματα του είναι αντικειμενικής υφής και ως τέτοια τα υιοθετώ πλήρως και τα αναγάγω και σε δικά μου ευρήματα. Πιο συγκεκριμένα, ιδιαίτερα επεξηγηματική ήταν η θέση του Μ.Κ.2 ότι η μούχλα δεν συμπεριλαμβάνεται στα οργανοληπτικά χαρακτηριστικά του γιαουρτιού, ότι από αυτήν μπορούν να παραχθούν τοξίνες και ως εκ τούτου η παρουσία της δεν αποτελεί απλά ποιοτικό πρόβλημα αλλά ζήτημα ασφάλειας στην δημόσια υγεία. Να επισημάνω επίσης ότι η μαρτυρία του Μ.Κ.2 δεν κλονίστηκε σε κανένα σημείο της αντεξέτασης του. Οι απαντήσεις του ήταν άμεσες και αυθόρμητες, δίδοντας μου με τον τρόπο αυτό την εντύπωση ότι πρόκειται για εμπειρογνώμονα που γνωρίζει καλά το αντικείμενο του. Η μαρτυρία του για όλους τους πιο πάνω λόγους, γίνεται αποδεκτή στο σύνολο της ως αξιόπιστη. Αντιθέτως, ο Μ.Υ.1 δεν μου έκανε καλή εντύπωση. Ενώ η πρόθεση του ήταν να καταθέσει ως εμπειρογνώμονας για την ποιότητα των γιαουρτιών όπως άλλωστε δικαιολογείτο από τα προσόντα του, μετατράπηκε στην ουσία σε κριτή της υπόθεσης, υποστηρίζοντας ότι δεν υπήρχε λόγος να ειδοποιηθούν οι καταναλωτές αφού κανένα κίνδυνο δεν συνιστούσαν τα γιαούρτια που αποσύρθηκαν. Δεν υπήρξε όμως καθόλου πειστικός ως προς τούτο αφού ενώ στην κυρίως εξέταση υποστήριξε ότι υπήρχε απλά οπτική εμφάνιση του ζυμομύκητα, στην αντεξέταση δέχθηκε ότι ο ίδιος δεν είδε τα αποσυρθέντα γιαούρτια αλλά αρκέστηκε στο τι του ανέφερε ο κατηγορούμενος
- Ο Μ.Υ.2 προέβη στην ουσία σε γνωμάτευση για την ασφάλεια προϊόντος χωρίς καν να το δει ο ίδιος και αρκούμενος σε δηλώσεις του παραγωγού ως προς την οπτική του εμφάνιση. Πρόκειται βέβαια για μη επαγγελματική συμπεριφορά, η οποία δεν συνάδει με την πείρα και τα προσόντα του μάρτυρα. Πολύ περισσότερο όταν εκφράζονται απόλυτες θέσεις όπως η άποψη του ότι σε καμία περίπτωση δεν μπορούν να παραχθούν τοξίνες στα επίδικα προϊόντα, τα οποία ο ίδιος ουδέποτε όμως είδε για να δύναται να δικαιολογήσει αυτή την άποψη. Σημειώνω εδώ την πιο επιστημονική και όχι τόσο απόλυτη θέση του Μ.Κ.2 που είδε τα προϊόντα και ο οποίος αναφέρθηκε σε πιθανότητα παραγωγής τοξινών, σε αντίθεση με την θέση του Μ.Υ.1 που δεν είδε τα προϊόντα και παρόλα αυτά ανέφερε ότι κάτι τέτοιο δεν θα μπορούσε ποτέ να γίνει. Θέση που εν πάση περιπτώσει ο Μ.Υ.1 δεν υποστήριξε μέχρι τέλους αφού δέχθηκε σε κάποιο σημείο της μαρτυρίας του ότι μόνο με την χημική ανάλυση των γιαουρτιών από το κτηνιατρείο θα μπορούσε να καταδειχθεί κατά πόσον είχαν παραχθεί σε αυτά αφλατοξίνες. Ανεξαρτήτως όλων των πιο πάνω, η γενικότερη εντύπωση που μου έδωσε ο Μ.Υ.1, είναι ότι η κατάθεση του δεν αποσκοπούσε στο να εφοδιάσει το Δικαστήριο με τις γνώσεις του, προκειμένου να σχηματίσει την δική του ανεξάρτητη κρίση για το αντικείμενο της εμπειρογνωμοσύνης του. Αντιθέτως, η αίσθηση που μου έδωσε ήταν ότι η μαρτυρία του αποσκοπούσε αποκλειστικά στο να βοηθήσει την εκδοχή της υπεράσπισης και μέσα στα πλαίσια αυτά θα πρέπει να ενταχθούν και οι πιο πάνω αυθαίρετες θέσεις του για την ποιότητα προϊόντων, τα οποία ουδέποτε είδε. Η μαρτυρία του για όλους τους πιο πάνω λόγους απορρίπτεται στο σύνολο της. Κακή εντύπωση μου έκαμε και ο κατηγορούμενος 2 από το εδώλιο του μάρτυρα. Προσπάθησε να υποβαθμίσει το πρόβλημα στα γιαούρτια παραγωγής του, υποστηρίζοντας ότι η διαπιστωθείσα μούχλα δεν αποτελούσε κίνδυνο για την δημόσια υγεία. Ισχυρίστηκε μάλιστα ότι οι αγοραστές θα μπορούσαν να καταναλώσουν το προϊόν χωρίς κανένα πρόβλημα. Δεν εξήγησε όμως με λογικά επιχειρήματα γιατί απέσυρε το προϊόν από την αγορά αφού κατά τον ίδιο αυτό δε αποτελούσε πρόβλημα δημόσιας υγείας και θα μπορούσε να καταναλωθεί από το κοινό. Η δικαιολογία που έδωσε ότι αποσύρθηκαν προληπτικά ή λόγω κακής εμφάνισης δεν κρίνεται ως ικανοποιητική. Ούτε η θέση του ότι επειδή ήταν εμφανής η μούχλα και δεν θα την κατανάλωνε κανένας, αποτελεί βέβαια δικαιολογία για να αποφύγει την δημοσίευση για τους λόγους απόσυρσης του προϊόντος. Ήταν επιπλέον η θέση του ότι η ανακοίνωση ήταν περιττή γιατί θα προξενούσε ζημιά στην εταιρεία του, την στιγμή μάλιστα που δεν υπήρχε κίνδυνος στην δημόσια υγεία. Όμως αν όντως η μούχλα δεν αποτελούσε κίνδυνο για την υγεία του κοινού, ο κατηγορούμενος 2 δεν είχε λόγο να φοβάται για την αξιοπιστία των εμπορευμάτων του αν ανακοίνωνε τους λόγους που για τον ίδιο έγινε η απόσυρση του προϊόντος. Αντιθέτως, η εντύπωση που μου έδωσε είναι ότι τον ενδιέφερε περισσότερο η καλή φήμη των προϊόντων του παρά η προστασία του καταναλωτικού κοινού. Ήταν σε γνώση του εξ' άλλου, η θέση της κατηγορούσας αρχής ότι υπάρχει κίνδυνος παραγωγής αφλατοξινών στα επίδικα γιαούρτια με επιστολή των κτηνιατρικών υπηρεσιών ημ. 25.7.2007 (τεκμ.7). Ο κατηγορούμενος αντί να συμμορφωθεί με τις οδηγίες των κτηνιατρικών υπηρεσιών και να προβεί σε σχετική ανακοίνωση στον τύπο, προτίμησε να στηριχθεί σε μια τηλεφωνική γνωμάτευση του Μ.Υ.1, σύμφωνα με την οποία τα γιαούρτια δεν αποτελούσαν κίνδυνο για την υγεία του κοινού ούτως ώστε να αποφύγει την δημοσίευση. Πέραν των πιο πάνω, η όλη εντύπωση που μου έδωσε ο κατηγορούμενος 2, είναι ότι δεν είπε την αλήθεια στο Δικαστήριο και ως εκ τούτου η μαρτυρία του κρίνεται στο σύνολο της ως αναξιόπιστη. Ευρήματα Ενόψει της πιο πάνω αξιολόγησης, τα ευρήματα μου είναι ανάλογα της μαρτυρίας που έγινε αποδεκτή. Ειδικότερα σημειώνω τα πιο κάτω: Η κατηγορουμένη 1 εταιρεία, ασχολείται με την παραγωγή και πώληση γαλακτοκομικών προϊόντων με έδρα την Λεμεσό, ο δε κατηγορούμενος 2 είναι μέτοχος και διευθυντής της. Οι κατηγορούμενοι κατά τον Ιούνιο του 2007, παρήγαγαν και διοχέτευσαν στην αγορά, παρτίδα 432 γιαουρτιών των 350 γραμμαρίων με ημερομηνία λήξης 9.7.
- Στην εν λόγω παρτίδα, παρουσιάστηκε πρόβλημα στα οργανοληπτικά συστατικά του προϊόντος. Συγκεκριμένα αναπτύχθηκε μούχλα και ως εκ τούτου το προϊόν κρίθηκε από τις κτηνιατρικές υπηρεσίες ως ακατάλληλο για κατανάλωση. Την παρουσία της μούχλας πιστοποίησε προσωπικά και ο Κτηνιατρικός Λειτουργός Παντελής Κωμοδρόμος (Μ.Κ.2), ο οποίος είναι υπεύθυνος για την υγιεινή παραγωγή γαλακτοκομικών προϊόντων για την επαρχία Λεμεσού. Ο Μ.Κ.2 διαπίστωσε επίσης την πιθανότητα ανάπτυξης τοξινών λόγω της παρουσίας της μούχλας στα προϊόντα. Από την πιο πάνω παρτίδα γιαουρτιών, οι κατηγορούμενοι απέσυραν από την αγορά 117 τεμάχια από τα 432 που είχαν διατεθεί προς πώληση και ενημέρωσαν προς τούτο τις κτηνιατρικές υπηρεσίες με τηλεομοιότυπο ημερομηνίας 28.6.2007 (τεκμ. 8). Την επομένη 29.6.2007, οι κτηνιατρικές υπηρεσίες απέστειλαν επιστολή στην κατηγορουμένη 1 εταιρεία με την οποία ζητούσαν όπως εντός της ημέρας, δοθεί γραπτή ανακοίνωση εκ μέρους των κατηγορουμένων σε τέσσερις
(4)ημερήσιες εφημερίδες με την οποία να ενημερώνεται το καταναλωτικό κοινό για την μη κατανάλωση του προϊόντος καθώς και για τους λόγους ανάκλησης του. Στις 30.6.2007 η κατηγορουμένη 1 εταιρεία με επιστολή του Δικηγόρου της (τεκμ. 11), ενημέρωσε τις κτηνιατρικές υπηρεσίες ότι δεν επροτίθετο να προβεί σε κανένα επιπλέον μέτρο πέραν της απόσυρσης του προϊόντος. Αυτό γιατί η παρουσία μούχλας στο γιαούρτι δεν αποτελεί απειλή για την δημόσια υγεία και οιονδήποτε άλλο μέτρο θα ήταν αχρείαστο και υπερβολικό και θα επέφερε καταστροφικά αποτελέσματα και ζημιές στην φήμη των προϊόντων των κατηγορουμένων. 0ι κτηνιατρικές υπηρεσίες απάντησαν στην πιο πάνω επιστολή με επιστολή τους ημερομηνίας 25 Ιουλίου 2007 (τεκμ. 7). Σύμφωνα με αυτή, η παρουσία ευρωτίασης (μούχλας) σε γιαούρτι, αποτελεί απόκλιση από τα οργανοληπτικά χαρακτηριστικά με πιθανότητα να επηρεαστεί η ασφάλεια του προϊόντος. Δεν αποκλείστηκε δε, η δημιουργία αφλατοξινών λόγω της μούχλας με αποτέλεσμα τυχόν κατανάλωση του προϊόντος να έχει άμεσες ή μακροπρόθεσμες συνέπειες στην υγεία των καταναλωτών. Οι κατηγορούμενοι παρόλα αυτά δεν προέβησαν σε καμία ανακοίνωση στον τύπο. Ακολούθως στις 18.12.2007 ο αστυφύλακας Βαρελλιτζής (Μ.Κ.1), πήρε ανακριτική κατάθεση στον Αστυνομικό Σταθμό Πολεμιδιών από τον κατηγορούμενο 2 (τεκμ. 2) και τον κατηγόρησε γραπτώς (τεκμ.3) για παράλειψη ενημέρωσης των καταναλωτών ως προς τους λόγους απόσυρσης των γιαουρτιών. Ο κατηγορούμενος 2 δεν παραδέχθηκε την κατηγορία και ισχυρίστηκε ότι δεν θεωρούσε αναγκαία την δημοσίευση λόγω σχετικής συμβουλής του Δικηγόρου του και λόγω του ότι το προϊόν αποσύρθηκε από την αγορά και δεν ήταν επικίνδυνο για το κοινό . Νομική Πτυχή - Συμπεράσματα Σύμφωνα με το άρθρο 14 του Περί Υγιεινής Παραγωγής Τροφίμων Ζωικής Προέλευσης και Διάθεσης Νόμου (Ν.150
(1)/03), παράλειψη συμμόρφωσης με τις πρόνοιες του Νόμου ή των σχετικών Κοινοτικών Κανονισμών ή παράλειψη συμμόρφωσης σε οιανδήποτε οδηγία ή εντολή επίσημου κτηνίατρου ή της αρμόδιας αρχής που εκδίδεται δυνάμει του Νόμου και των πιο πάνω Κανονισμών, αποτελεί αδίκημα που τιμωρείται με ποινή φυλάκισης που δεν υπερβαίνει τους έξη μήνες ή σε χρηματική ποινή €4271,
- Οι Κοινοτικοί Κανονισμοί των οποίων την εφαρμογή επιτάσσει ο πιο πάνω Νόμος, αναφέρονται στο παράρτημα V του ιδίου του Νόμου. Δυστυχώς όμως ο νομοθέτης δεν έχει συμπεριλάβει στο παράρτημα V και τον Κανονισμό 178/2002 για τον καθορισμό των γενικών αρχών και απαιτήσεων της νομοθεσίας για τα τρόφιμα, και τον καθορισμό διαδικασιών σε θέματα ασφάλειας των τροφίμων. Υπενθυμίζω ότι η απαίτηση των κτηνιατρικών υπηρεσιών για δημοσιοποίηση των λόγων απόσυρσης των γιαουρτιών, στηρίχθηκε πολύ ορθά στο άρθρο 19 του κανονισμού (Ε.Κ.) 178/
- Για να στοιχειοθετηθεί όμως αδίκημα δυνάμει του πιο πάνω κανονισμού, αυτός θα έπρεπε να συμπεριλαμβάνεται στο παράρτημα V του δικού μας νόμου (Ν.150(Ι)/2003)σύμφωνα με το άρθρο 14 του ιδίου του νόμου. Η παράλειψη του Κυπρίου Νομοθέτη να συμπεριλάβει τον κανονισμό (Ε.Κ. 178/2002) στο παράρτημα V του Νόμου 178/02, έχει ως ουσιαστικό αποτέλεσμα να μην διαπράττεται ποινικό αδίκημα δυνάμει του Κυπριακού Νόμου, στις περιπτώσεις παράβασης του πιο πάνω κανονισμού όπως συνέβη στην παρούσα περίπτωση. Από την στιγμή δε που η κατηγορούσα αρχή στήριξε την υπόθεση της αποκλειστικά σε παράβαση υποχρέωσης που πηγάζει από τον πιο πάνω κανονισμό, αναπόφευκτα η κατηγορία θα πρέπει να απορριφθεί. Αυτό παρότι σύμφωνα με τα ευρήματα του Δικαστηρίου, οι κατηγορούμενοι παραβίασαν το άρθρο 19 του πιο πάνω κανονισμού με το να αρνηθούν να συμμορφωθούν στις εντολές των κτηνιατρικών υπηρεσιών και να δημοσιοποιήσουν τους λόγους απόσυρσης των γιαουρτιών. Συνοψίζοντας όλα τα πιο πάνω, κρίνω ότι δεν στοιχειοθετείται το αδίκημα που αντιμετωπίζουν οι κατηγορούμενοι, οι οποίοι ως εκ τούτου αθωώνονται και απαλλάσσονται. ............. Αλέξανδρος Α. Παναγιώτου Επαρχ. Δικαστής cylaw.org: Από το ΚΙΝOΠ/CyLii για τον Παγκύπριο Δικηγορικό Σύλλογο