ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ν. ΠΕΡΙΚΛΗ ΘΕΩΡΗ, Αριθμός Υπόθεσης: 1109/09, 30.9.2009

(7)A prosecutor properly exercising his discretion will not therefore be obliged to proffer a witness merely in order to give the defence material with which to attack the credit of other witnesses on whom the Crown relies. To hold otherwise would, in truth, be to assert that the prosecution are obliged to call a witness for no other purpose other than to assist the defence in its endeavour to destroy the Crown´s own case. No sensible rule of justice could require such a stance to be taken." Οι κανόνες αυτοί δεν είναι άκαμπτοι, η κάθε περίπτωση εξαρτάται από τα δικά της περιστατικά. Η διακριτική ευχέρεια της κατηγορούσας αρχής δεν είναι απεριόριστη. Θα πρέπει να την ασκήσει με τρόπο ο οποίος να προάγει το συμφέρον της δικαιοσύνης και ταυτόχρονα να είναι ακριβοδίκαιος για την υπεράσπιση και όχι να επηρεάζεται από αλλότρια κίνητρα (oblique motives). Το δικαστήριο επεμβαίνει μόνο σε περίπτωση που διαπιστώνει ότι η κατηγορούσα αρχή δεν ενεργεί στα ορθά πλαίσια και κατά τρόπο δίκαιο, οπότε μπορεί να καλέσει την κατηγορούσα αρχή να προσφέρει το μάρτυρα, τον οποίο δεν επιθυμεί να καλέσει, για αντεξέταση ή ακόμα το ίδιο το δικαστήριο να κλητεύσει το συγκεκριμένο μάρτυρα. Ως εκ των άνω, αναγνωρίζοντας ως θέμα αρχής την ευχέρεια της κατηγορούσας αρχής να καλέσει ή όχι τους μάρτυρες επί του κατηγορητηρίου, θα πρέπει κι εμείς με τη σειρά μας να εξετάσουμε κατά πόσο η ευχέρεια αυτή ασκείται στα σωστά πλαίσια. Η κα Πασιαρδή εισηγήθηκε ότι οι εν λόγω μάρτυρες, με βάση την εκδοχή που προτίθεται να παρουσιάσει η κατηγορούσα αρχή, δεν μπορούν να θεωρηθούν άτομα των οποίων η μαρτυρία αναμένεται να γίνει πιστευτή. Η εκδοχή της κατηγορούσας αρχής, όπως φαίνεται από τις καταθέσεις του θύματος, ήταν ότι αυτός πυροβολήθηκε από τον κατηγορούμενο σε χώρο κοντά στη μπυραρία του τελευταίου, όπου βρισκόταν προηγουμένως ως θαμώνας. Έτσι έχουν σημασία, τόσο οι κινήσεις του κατηγορούμενου και του θύματος, όσο και η κατάσταση του θύματος σε σχέση με την ικανότητά του να αναγνωρίσει το άτομο που τον πυροβόλησε. Οι μάρτυρες που αποφάσισε η κατηγορούσα αρχή να μην καλέσει, ήταν όλοι υπάλληλοι στη μπυραρία του κατηγορούμενου. Η κα Πασιαρδή εισηγήθηκε ότι οι συγκεκριμένοι μάρτυρες καταθέτουν με τέτοιο τρόπο ώστε να είναι σαφής η προσπάθειά τους να βοηθήσουν τον κατηγορούμενο τόσο σε σχέση με τις κινήσεις του κατά τον κρίσιμο χρόνο, όσο και σε σχέση με τη νοητική κατάσταση του θύματος. Για τις κινήσεις του κατηγορούμενου η εκδοχή που θα προωθήσει η κατηγορούσα αρχή θα είναι ως η μαρτυρία του θύματος. Το θύμα υποστήριξε ότι σε κάποιο χρόνο, μετά από συνεννόηση του με τον κατηγορούμενο, ανεχώρησε από τη μπυραρία για να συνευρεθεί ερωτικά, επί χρήμασι, με γυναίκα που θα του έπαιρνε ο κατηγορούμενος. Αντί τούτου, είναι η εκδοχή του ότι ο κατηγορούμενος τον πυροβόλησε στην κεφαλή. Κατόρθωσε παρά ταύτα να επιστρέψει τραυματισμένος στη μπυραρία κι εκεί να αναφέρει ενώπιον των εν λόγω μαρτύρων ότι τον πυροβόλησε ο κατηγορούμενος, ο οποίος κατ΄ εκείνο το χρόνο βρισκόταν ακόμα εκτός της μπυραρίας. Ενώ η μαρτυρία των εν λόγω προσώπων υποστηρίζει ή τείνει να υποστηρίξει ότι ο κατηγορούμενος δεν απουσίασε από τη μπυραρία και δεν κινήθηκε με τέτοιο τρόπο, όπως το θύμα ισχυρίζεται αλλά και ότι το θύμα δεν προέβη, επιστρέφοντας στη μπυραρία, στις κατ΄ ισχυρισμόν του δηλώσεις. Για τη νοητική κατάσταση του θύματος η κα Πασιαρδή υπέδειξε τις καταθέσεις ιατρών και άλλων προσώπων από το νοσοκομείο, όπου μετέβη το θύμα μετά το συμβάν, που υποστηρίζουν ότι το θύμα είχε πλήρη επαφή και καλή επικοινωνία με το περιβάλλον και ότι δεν μύριζε αλκοόλ, ενώ η μαρτυρία των υπαλλήλων της μπυραρίας ήταν ότι ο κατηγορούμενος ήταν μεθυσμένος. Είναι γι΄ αυτούς τους λόγους που η κατηγορούσα αρχή έχει επιλέξει να μην καλέσει τους εν λόγω ως μάρτυρες. Ο κ. Γεωργίου εισηγήθηκε ότι για να μπορούσε η κατηγορούσα αρχή να μην καλέσει συγκεκριμένους μάρτυρες θα έπρεπε προηγουμένως να είχε κάμει εναρκτήρια ομιλία ούτως ώστε να καθορίσει τη θέση της και να είμαστε σε θέση να γνωρίζουμε ποιων μαρτύρων οι καταθέσεις έρχονται σε αντίθεση με την αποκαλυφθείσα δια της εναρκτήριας ομιλίας εκδοχή. Διότι αντίθετα η κατηγορούσα αρχή αφήνει όλα τα ενδεχόμενα ανοικτά. Όμως η κα Πασιαρδή παρά το ότι δεν προέβη σε εναρκτήρια ομιλία, που δεν είχε βέβαια υποχρέωση να το πράξει καθόρισε, ως άνω, τα πλαίσια με σαφήνεια. Περαιτέρω, ο κ. Γεωργίου επεσήμανε ότι όταν ο κατηγορούμενος παραπεμπόταν στο κακουργιοδικείο το δικαστήριο είχε λάβει υπόψη τις καταθέσεις των μαρτύρων που τώρα η κατηγορούσα αρχή προτίθεται να μην καλέσει. Τόνισε δε, το γεγονός ότι το κύριο επιχείρημα που προβλήθηκε από την κατηγορούσα αρχή προς υποστήριξη του αιτήματός της για προφυλάκιση του υπόπτου ήταν η πιθανότητα επηρεασμού των συγκεκριμένων μαρτύρων, που ήταν υπάλληλοί του. Η επισήμανση όμως αυτή δεν έχει συνδεθεί περαιτέρω με εισήγηση ότι η κατηγορούσα αρχή ενήργησε κακόπιστα ή με αλλότριους σκοπούς σε σχέση με την παραπομπή ή την κράτηση του κατηγορούμενου κάτι που θα μπορούσε να εξεταστεί υπό την έννοια του άδικου τρόπου χειρισμού της υπόθεσης. Ούτε διαπιστώνεται κάτι τέτοιο. Υποδεικνύουμε σχετικώς ότι ανάμεσα στους λόγους που μπορεί να οδηγήσουν την κατηγορούσα αρχή στο να μην επιθυμεί πλέον να καλέσει ένα ή περισσότερους μάρτυρες, παραδείγματα των οποίων δίδονται στην υπόθεση Brown v. R.[3], είναι η περίπτωση που ο δημόσιος κατήγορος διαμορφώνει διαφορετική άποψη, από την άποψη που διατηρούσε κατά τον χρόνο της ετοιμασίας των εγγράφων για παραπομπή. Κατ΄ επέκταση, το γεγονός ότι τα ονόματα των συγκεκριμένων μαρτύρων και οι καταθέσεις τους αποτελούσαν μέρος του μαρτυρικού υλικού που τέθηκε ενώπιον του δικαστηρίου κατά τη διαδικασία της παραπομπής δεν αποστερεί από την κατηγορούσα αρχή το δικαίωμά της να μην τους καλέσει. Ο ευπαίδευτος συνήγορος υπεράσπισης εισηγήθηκε, περαιτέρω, ότι η εκδοχή της κατηγορούσας αρχής ότι το θύμα δεν ήταν μεθυσμένο, παραβλέπει τη δική του μαρτυρία ότι είχε καταναλώσει αλκοόλ. Συμπλήρωσε δε ότι η θέση της υπεράσπισης στο ζήτημα αυτό θα είναι ότι όχι μόνο ήταν μεθυσμένος αλλά ήταν και κάτω από την επήρεια κοκαΐνης, με αποτέλεσμα να έχει ψευδαισθήσεις. Σε σχέση με την παρουσία και τις κινήσεις του κατηγορούμενου ο κ. Γεωργίου αναφέρθηκε στο κύκλωμα παρακολούθησης της μπυραρίας που ενώ θ΄ αναμενόταν ν΄ αποκαλύψει κατά πόσο ο κατηγορούμενος βγήκε ή όχι από τη μπυραρία, ο σκληρός δίσκος του υπολογιστή του κυκλώματος, μετά που παραδόθηκε στην Αστυνομία, βρέθηκε κενός. Αυτά δεν είναι ζητήματα του παρόντος. Στο στάδιο αυτό το ζητούμενο, ως κατωτέρω καταλήγουμε, δεν είναι η αλήθεια ή μη της οποιασδήποτε εκδοχής. Έχουμε μελετήσει τις καταθέσεις όλων των μαρτύρων, τόσο αυτών που δεν επιθυμεί να καλέσει η κατηγορούσα αρχή, όσο κι αυτών που υποστηρίζουν την εκδοχή την οποία θέλει να προωθήσει. Είναι αλήθεια ότι οι καταθέσεις των πρώτων, τόσο σε σχέση με τις κινήσεις του κατηγορούμενου και την παρουσία του ή μη στη μπυραρία κατά τον ουσιώδη χρόνο, όσο και σε σχέση με τη νοητική κατάσταση του θύματος, θα αποτελούσαν μαρτυρία που όχι απλώς δεν συνάδει με την υπόθεση που θέλει η κατηγορούσα αρχή να προωθήσει, αλλά θα πρόκειται για μαρτυρία που δεν θα μπορούσε να γίνει πιστευτή, αν η υπόθεσή της αυτή αποδειχθεί στο τέλος ορθή. Παραπέμπουμε σχετικά στο ακόλουθο απόσπασμα από την Brown v. R.: «He should not refuse to call a witness merely because his evidence does not fit in exactly with the case he is seeking to prove. But he need not call a witness whose evidence is inconsistent with, or contrary to, the case he is prosecuting since such witnesses´ evidence will be unworthy of belief if his case be correct.»[4] (η υπογράμμιση δική μας) Δηλαδή δεν προκρίνεται οτιδήποτε για την ουσία ή την κρίση του δικαστηρίου για την αξιοπιστία των συγκεκριμένων μαρτύρων. Το γεγονός ότι η κατηγορούσα αρχή επέλεξε να μην καλέσει μάρτυρα επειδή «δεν είναι μάρτυρας της αλήθειας» δεν σημαίνει ότι αυτός είναι ή ότι αναμένεται να κριθεί αναξιόπιστος. Ο χαρακτηρισμός αφορά την κρίση της κατηγορούσας αρχής να μην καλέσει μάρτυρα που η ίδια θεωρεί αναξιόπιστο, υπό την έννοια που έχουμε εξηγήσει με βάση τις αρχές που διατυπώνονται στη Brown, ανωτέρω. Γι΄ αυτό η εισήγηση του ευπαιδεύτου συνηγόρου υπεράσπισης ότι παραβιάζονται τα δικαιώματα του κατηγορούμενου αν αφεθεί με μόνη επιλογή να καλέσει ο ίδιος τους μάρτυρες που το δικαστήριο «θα αποφασίσει ότι δεν είναι μάρτυρες της αλήθειας» δεν είναι βάσιμη. Δεν είναι αυτό που αποφασίζει τώρα το δικαστήριο. Έχοντας υπόψη τις αρχές της νομολογίας που εκθέσαμε ανωτέρω και τις περιστάσεις της συγκεκριμένης υπόθεσης, θεωρούμε ότι δεν χωρεί παρέμβαση στη διακριτική ευχέρεια της κατηγορούσας αρχής όπως την έχει ασκήσει. Έτσι, δεν θα καλέσουμε την κατηγορούσα αρχή να καλέσει ή να προσφέρει για αντεξέταση οποιοδήποτε από τους εν λόγω μάρτυρες. Η υποχρέωση που έχει η κατηγορούσα αρχή υπό τις περιστάσεις είναι να διαθέσει τους μάρτυρες αυτούς στην υπεράσπιση, ώστε, εάν η υπεράσπιση έτσι επιλέξει, να τους καλέσει ως δικούς της πλέον μάρτυρες[5]. (Υπ.) ............................... Τ. Θ. Οικονόμου, Π.Ε.Δ. (Υπ.) ...................................... Τ. Καρακάννα, Α.Ε.Δ. (Υπ.) ..................................... Ν. Γερολέμου, Ε.Δ. Πιστόν Αντίγραφον Πρωτοκολλητής Subject: Assize/Interim (αναφορά: για τη διακριτική ευχέρεια της κατηγορούσας αρχής να μην καλέσει μάρτυρες) /Λ.Σ. [1] Βλέπετε σχετικά R. v. Kenneth Russell Jones [1995] 1 Cr.App.R. 538, Brown v. R. [1997] 1 Cr.App.R. 112, Ιωάννου και Ηρακλέους v. Δημοκρατίας

(2001)2 Α.Α.Δ. 65, Τυμπιώτης v. Δημοκρατίας

(2004)2 Α.Α.Δ. 612 και Α. Σταυρινού v. Δημοκρατίας Π.Ε. 120/07, ημερ. 4.11.2008. [2] Ανωτέρω. [3] Ανωτέρω [4] Οι πιο πάνω αρχές υιοθετήθηκαν στην απόφαση Ιωάννου και Ηρακλέους v. Δημοκρατία

(2001)2 Α.Α.Δ.

1. [5] Βλέπετε σχετικά Brown v. R. (ανωτέρω), σελ.
2. cylaw.org: Από το ΚΙΝOΠ/CyLii για τον Παγκύπριο Δικηγορικό Σύλλογο