Διευθυντή Τμήματος Ιατρικών Υπηρεσιών και Υπηρεσιών Δημόσιας Υγείας ν. Χριστάκη Φωτίου, Αρ. Υπόθεσης:10057/06, 29.4.2009

(1)/04, αποτελεί πλέον αποδεκτή μαρτυρία. Η βαρύτητα όμως που θα της προσδοθεί, εναπόκειται στο Δικαστήριο το οποίο κατά τη κρίση του, μπορεί να λάβει υπόψη του διάφορους παράγοντες, οι οποίοι ενδεικτικά και μόνο εκτίθενται στο Νόμο. Στην υπόθεση Γενικός Εισαγγελέας της Δημοκρατίας v Τάσου Γεωργίου, 2006

(2)ΑΑΔ 217, το Ανώτατο Δικαστήριο επικύρωσε την απόφαση Κακουργιοδικείου με την οποία το τελευταίο αθώωσε το κατηγορούμενο γιατί οι παραπονούμενες στην υπόθεση εκείνη δεν προσήλθαν στο Δικαστήριο να καταθέσουν ως μάρτυρες και να αντεξετασθούν απο την υπεράσπιση. Και αυτό παρά το ότι οι καταθέσεις των παραπονουμένων κατατέθηκαν ενώπιον του Δικαστηρίου. Έκρινε το Κακουργιοδικείο στην υπόθεση εκείνη πως «θα ήταν εξαιρετικά επικίνδυνο για σκοπούς ορθής απονομής της δικαιοσύνης σε υποθέσεις της εξεταζόμενης (στην περίπτωση εκείνη) φύσης να δοθεί οποιαδήποτε βαρύτητα σε τέτοιου είδους εξ' ακοής μαρτυρίας για ευνόητους λόγους». Στη συγκεκριμένη περίπτωση κρίνεται ότι καμία βαρύτητα δεν θα πρέπει να προσδοθεί στο μέρος αυτό της μαρτυρίας του Μ.Κ. 1 η οποία αποτελεί εξ' ακοής μαρτυρία. Αν τα όσα, σύμφωνα με το μάρτυρα διαπίστωσε η Αρσιώτου, σε σχέση με υγιεινομικές τυχόν ελλείψεις γίνονταν αποδεκτά, θα αποτελούσαν τη βάση για την εξαγωγή συμπερασμάτων και διαπιστώσεων, χωρίς όμως ο κατηγορούμενος να έχει τη δυνατότητα να την αντεξετάσει. Κρίνεται λοιπόν ότι, για το λόγο αυτό, καμία βαρύτητα δεν θα πρέπει να δοθεί στο μέρος αυτό της μαρτυρίας του, αφού κάτι τέτοιο δεν θα εξυπηρετούσε τους σκοπούς της ορθής απονομής της δικαιοσύνης, λαμβανομένου ιδιαίτερα υπόψη ότι η παρούσα υπόθεση αποτελεί ποινική υπόθεση στην οποία όπως σε όλες τις ποινικές υποθέσεις η ενοχή κάποιου κατηγορούμενου πρέπει να αποδεικνύεται πέραν πάσης λογικής αμφιβολίας. Ένα άλλο σημείο απο τη μαρτυρία του Μ.Κ.1, το οποίο δεν μπορώ να αποδεχθώ, είναι αυτό στο οποίο σε ερώτηση που του υποβλήθηκε κατά το στάδιο της κύριας εξέτασης, κατά πόσον είδε το κατηγορούμενο να παρασκευάζει τρόφιμα, απάντησε θετικά, λέγοντας κατά λέξη. «Μάλιστα, αφού σέρβιρε σε διπλανό τραπέζι με δύο άτομα. Είδαμε ότι είχε σαλάτα και την έτρωγαν». Και αυτό γιατί, εκτός του ότι η ερώτηση ήταν καθοδηγητική, απο το τρόπο που απάντησε ο μάρτυρας, δεν διαφαίνεται κατά πόσον ο τελευταίος είδε το κατηγορούμενο, πράγματι να παρασκευάζει και να σερβίρει οποιοδήποτε είδος τροφίμου στο ζευγάρι των τουριστών, ή εάν αυτό το οποίο προέβαλε, ήταν απλώς και μόνο, ένα συμπέρασμα που εξήγαγε, γιατί, είδε τους τουρίστες να καταναλώνουν τη σαλάτα. Η εντύπωση πάντως που σχημάτισα, δεν μου επιτρέπουν να το αποδεχθώ, αφού δεν έχω πεισθεί ότι όντως ο Μ.Κ.1, είδε το κατηγορούμενο, να ενεργεί με το πιο πάνω τρόπο. Δεν αποδέχομαι επίσης το μέρος εκείνο της μαρτυρίας του, στο οποίο προέβαλε ότι, ο κατηγορούμενος, ήταν ιδιοκτήτης και υπεύθυνος του υποστατικού. Και αυτό γιατί επί του σημείου αυτού, τα όσα ανάφερε ήταν ασαφή, αόριστα και συγκεχυμένα και δεν θα μπορούσαν να αποτελέσουν τη βάση για εξαγωγή ασφαλών συμπερασμάτων για τη πραγματική σχέση, του κατηγορούμενου με το υποστατικό. Ισχυρίσθηκε αρχικά ο Μ.Κ.1, ότι κατά την επίσκεψη που έκαμε μαζί με συνάδελφο του στο καφεστιατόριο «Χtreme-View», ο κατηγορούμενος τους ανάφερε ότι, κατά την ώρα εκείνη, ήταν ο «υπεύθυνος του υποστατικού». Στη συνέχεια, σε άλλο σημείο της μαρτυρίας του, είπε ότι όταν τον συνάντησαν, τους ανάφερε ότι, ήταν ο «ιδιοκτήτης του εστιατορίου». Σε σημείο της αντεξέτασης δε, προέβαλε ότι για την υπηρεσία του, υπεύθυνος του υποστατικού, είναι το πρόσωπο που είναι παρών, όταν διαπιστώνεται να υπάρχουν υγιεινομικές ελλείψεις και ότι η υπηρεσία «ξέρει» το κάτοχο και όχι τον ιδιοκτήτη, λέγοντας ευθύς αμέσως ότι «κάτοχος», είναι το πρόσωπο το οποίο διαχειρίζεται την επιχείρηση τροφίμων. Απαντώντας τέλος, σε ερώτηση που του υποβλήθηκε κατά το στάδιο της επανεξέτασης, τι τους απάντησε ο ίδιος ο κατηγορούμενος στις 10/8/2006, όταν αναζήτησαν μαζί με το συνάδελφο του, το διαχειριστή του υποστατικού, είπε ότι, αυτό που τους ελέχθη ήταν ότι, ο ίδιος ήταν ο υπεύθυνος του υποστατικού του εστιατορίου. Είπε ο Μ.Κ.1, ότι ο κατηγορούμενος, ήταν ο υπεύθυνος του υποστατικού, λέγοντας όμως επιπρόσθετα στην αρχή της κύριας εξέτασης, ότι αυτός ήταν υπεύθυνος κατά την ώρα της επίσκεψης τους. Ο χρονικός αυτός προσδιορισμός, «κατά την ώρα της επίσκεψης μας», δημιουργεί πολλές αμφιβολίες στο μυαλό του Δικαστηρίου σε σχέση με το τι ακριβώς ο μάρτυρας εννοούσε, κάτι το οποίο δεν έχει διασαφηνισθεί και επεξηγηθεί. Ήταν δηλαδή ο κατηγορούμενος στις 10/8/2006, ο υπεύθυνος του υποστατικού, ή ήταν απλώς και μόνο ο υπεύθυνος κατά το χρόνο που έλαβε χώρα η επίσκεψη των υγιειονομικών υπαλλήλων; Τα όσα λέχθηκαν απο το μάρτυρα, δεν ξεκαθάρισαν τα πιο πάνω, κάτι που θα ήταν απαραίτητο για να διακριβωθεί, ποιά ακριβώς ήταν η σχέση που ο κατηγορούμενος είχε, κατά το συγκεκριμένο χρόνο, με το καφεστιατόριο «Xtreme-View». Η γενικότερη αυτή ασάφεια σε σχέση με το ζήτημα, δεν μου επιτρέπει να αποδεχθώ το μέρος αυτό της μαρτυρίας του Μ.Κ.1, απο το οποίο όπως προανάφερα, προκύπτει μια συγκεχυμένη εικόνα για την πραγματική και ακριβή σχέση που τυχόν είχε ο κατηγορούμενος στις 10/8/2006 με το καφεστιατόριο. Ποιά ήταν ακριβώς η σχέση αυτή; Δεν έχει διευκρινισθεί. Δεν έχει επίσης διασαφηνισθεί, τι ακριβώς εννοούσε ο μάρτυρας, λέγοντας ότι ο κατηγορούμενος ήταν υπεύθυνος του υποστατικού, έτσι ώστε να είναι δυνατό να εξαχθεί ασφαλές συμπέρασμα εάν αυτός ήταν κάτοχος και/ή υπεύθυνος της επιχείρησης του καφεστιατορίου «Xtreme-View» όπως προνοείται στο κανονισμό που βασίζονται οι κατηγορίες και είναι ο Κανον. 6 της Κ.Δ.Π. 79/2002. Εκτός απο την πιο πάνω προφορική μαρτυρία, προσκόμισε περαιτέρω η κατηγορούσα αρχή, ως γραπτή μαρτυρία και τρία έγγραφα τα οποία κατατέθηκαν, ως Τεκμήρια 1, 2 και Τεκμήριο Α για αναγνώριση. Ως Τεκμήρια 1 και 2, κατατέθηκαν απο το Μ.Κ.1, χωρίς ένσταση, δύο φωτοτυπίες επιστολών, που στάλησαν σύμφωνα με τη κατηγορούσα αρχή, η μεν πρώτη απο το κατηγορούμενο στις αρμόδιες υπηρεσίες και η δεύτερη σε απάντηση της πρώτης. Σύμφωνα με το άρθρο 34

(1)του Περί Αποδείξεως Νόμου, Κεφ.9, όπως έχει τροποποιηθεί, δήλωση που περιέχεται σε έγγραφο και είναι αποδεκτή μαρτυρία, είναι δυνατό να αποδειχθεί ως προς το περιεχόμενο της, με την προσαγωγή αντιγράφου του πρωτοτύπου εγγράφου, νοουμένου όμως ότι δίδεται επαρκής δικαιολογία για τη μη προσαγωγή του πρωτοτύπου. Στην εξεταζόμενη περίπτωση, κατατέθηκε φωτοαντίγραφο κάποιας επιστολής που στάληκε απο το κατηγορούμενο στις 27/8/06 προς το «υπεύθυνο υγιεινομείο Πάφου» (Τεκμήριο 1), χωρίς όμως να δοθεί καμία απολύτως εξήγηση για τη μη προσαγωγή του πρωτοτύπου. Η παράλειψη αυτή της κατηγορούσας αρχής να δικαιολογήσει τη μη προσαγωγή του πρωτοτύπου, καθιστά την προσκομισθείσα αυτή μαρτυρία, μη αποδεκτή και συνεπώς το περιεχόμενο της δεν μπορεί να ληφθεί υπόψη. Τα όσα περιέχονται στο Τεκμήριο Α για Αναγνώριση, δεν μπορούν επίσης να ληφθούν υπόψη, αφού το έγγραφο αυτό δεν έχει καταστεί κανονικό τεκμήριο, έτσι ώστε η μαρτυρία που περιέχεται σε αυτό, να ενεργοποιηθεί (βλ. Γ. Μελάς v. Κ. Κυριάκου, 2003

(1)ΑΑΔ 826). Σε σχέση με το περιεχόμενο του Τεκμηρίου 2, που είναι αντίγραφο της επιστολής που η κατηγορούσα αρχή απέστειλε στο κατηγορούμενο, θα πρέπει να επισημανθεί, ότι με την επιστολή αυτή, γίνεται ναι μεν αναφορά σε υγιεινομικές βελτιώσεις που επιβάλλεται να γίνουν σε καφεστιατόριο του κατηγορούμενου, δεν προσδιορίζεται όμως πιό είναι το καφεστιατόριο αυτό. Απο τη στιγμή που δεν γίνεται στην επιστολή, τέτοια αναφορά, δεν είναι ορθό ή επιτρεπτό, να εξαχθεί οποιαδήποτε συμπέρασμα, εάν τα όσα πραγματεύεται η επιστολή αφορούν το καφεστιατόριο «Xtreme-View». Ο δε κατηγορούμενος, μετά τη κλήση του σε απολογία, προέβη στην ακόλουθη ανώμοτη δήλωση׃ «Εγώ στο Πραστειό της επαρχίας Πάφου, που έχει 6 κατοίκους, ούτε είμαι ιδιοκτήτης, ούτε ενοικιαστής, ή διαχειριστής οποιουδήποτε εστιατορίου. Το εστιατόριο αποφασίσαμε να το κάνουμε με τη γυναίκα μου το 2007. Κατά την ημερομηνία της καταγγελίας, εγώ στο πιο πάνω οίκημα, φιλοξενούσα μερικούς φίλους μου για καφέ και όταν ο μάρτυρας εισήλθε στο εστιατόριο, ούτε τον γνωρίζω ούτε τον είδα καμιά φορά, ρώτησε ποιοί είναι εδώ οι υπέυθυνοι και απερίσκεπτα εγώ του είπα ότ,ι είμαι ο υπεύθυνος. Ούτε με είδε να σερβίρω, ούτε να παίρνω λεφτά απο οποιοδήποτε. Τίποτε άλλο». Με βάση τα πιο πάνω και δεδομένης της πιο πάνω αξιολόγησης καταλήγω στα ακόλουθα ευρήματα. Στις 10/8/2006, ο Μ.Κ.1 μαζί με συνάδελφο του, επισκέφθηκαν στο χωριό Πραστειό της επαρχίας Πάφου, το καφεστιατόριο «Xtreme View», στο οποίο υπήρχε επιγραφή με το όνομα του εστιατορίου. Στο χώρο εστιάσεως, υπήρχαν τραπεζάκια και καρέκλες και καθόταν ένα ζευγάρι τουριστών οι οποίοι έτρωγαν σαλάτα και την οποία τους σέρβιρε ο κατηγορούμενος. Ο Μ.Κ.1, μαζί με το συνάδελφο του, συνοδευόμενοι απο το κατηγορούμενο επιθεώρησαν τη κουζίνα του καφεστιατορίου. Κατά την επιθεώρηση της κουζίνας, διαπιστώθηκαν οι ακόλουθες υγιειονομικές ελλείψεις.

(1)Στη κουζίνα δεν υπήρχε νιπτήρας, εφοδιασμένος με κρύο και ζεστό νερό, ελεγχόμενης θερμοκρασίας με απορρυπαντικά για πλύσιμο των χεριών και μέσα στεγνώσεως των χεριών πρός εξυπηρέτηση των εργαζόμενων στη κουζίνα.

(2)Δεν υπήρχε αποσμητήρας, ούτε και κατάλληλος εξαερισμός της κουζίνας.

(3)Στα ανοίγματα της κουζίνας πρός την ύπαιθρο, δεν υπήρχε πυκνό συρμάτινο πλέγμα, ώστε να παρεμποδίζεται η είσοδος εντόμων στη κουζίνα.

(4)Δεν υπήρχαν ερμάρια για τη φύλαξη των πιατικών, σκευών και άλλου εξοπλισμού.

(5)Στο ψυγείο συντήρησης δεν υπήρχε κατάλληλο θερμόμετρο και ούτε καταγραφόταν η θερμοκρασία του ψυγείου.

(6)Δεν υπήρχε στο χώρο της κουζίνας απαγορευτική πινακίδα για το κάπνισμα.

(7)Δεν υπήρχε κατάλληλη αποθήκη για φύλαξη πρώτων υλών και άλλων αντικειμένων που σχετίζονταν με το εστιατόριο.

(8)Στο χώρο εστιάσεως πελατών δεν υπήρχε κατάλληλα διαρρυθμισμένος χώρος καπνιστών και μη καπνιστών.

(9)Ο κατηγορούμενος δεν παρουσίασε πιστοποιητικά υγείας. Όταν επισημάνθηκε στο κατηγορούμενο, ότι υπήρχαν οι πιό πάνω υγιεινομικές ελλείψεις, αυτός ζήτησε να του τις επαναλάβουν και τις κατέγραψε σε κάποια σημείωση. Ο κατηγορούμενος σε μεταγενέστερο στάδιο, υπέβαλε αίτηση για εγγραφή του υποστατικού, στο μητρώο που τηρεί ο διευθυντής των ιατρικών υπηρεσιών και υπηρεσιών δημόσιας υγείας και στις 12/7/2007 το υποστατικό, καταχωρήθηκε στο σχετικό μητρώο, με αριθμό φακέλου 5.1390 και αριθμό καταχώρησης 55.1390. Μετά την ολοκλήρωση της ακροαματικής διαδικασίας, οι ευπαίδευτοι συνήγοροι των μερών, επιχειρηματολόγησαν ενώπιον του Δικαστηρίου, προβάλλοντας ο καθένας τις δικές του εισηγήσεις. Η κα Κωνσταντινίδου προέβαλε μεταξύ άλλων ότι, ο κατηγορούμενος είπε ψέματα, γι' αυτό προέβη σε ανώμοτη δήλωση. Επεσήμανε δε το γεγονός ότι, ο κατηγορούμενος, με επιστολή που απέστειλε ζήτησε να πληροφορηθεί τι ενέργειες έπρεπε να κάμει καθώς και στο ότι υπήρχε και επιγραφή στην οποία αναγραφόταν, το όνομα του καφεστιατορίου. Αντίθετα ο κ. Μαυρέσσιης εισηγήθηκε ότι, με την προσκομισθείσα μαρτυρία, δεν αποδείχθηκε ότι ο κατηγορούμενος ήταν ο υπεύθυνος και διαχειριστής του υποστατικού. Όπως σε όλες τις ποινικές υποθέσεις, έτσι και στην παρούσα, η κατηγορούσα αρχή έχει το βάρος να αποδείξει κάθε συστατικό στοιχείο των αδικημάτων, αφού σύμφωνα με τα όσα λέχθηκαν στην υπόθεση Λοΐζου v. Aστυνομίας

(1989)2 Α.Α.Δ. 363: "Η απόδειξη της κατηγορίας και κάθε συστατικού στοιχείου που τη συνιστά βαρύνει εξ ολοκλήρου την Κατηγορούσα Αρχή. Δεν επιτρέπονται υποθέσεις ως προς την ύπαρξη γεγονότων, όσο εύλογες και αν είναι. Κενά αναφορικά με την ύπαρξη πρωτογενών γεγονότων που συνιστούν και αποδεικνύουν το αδίκημα αφήνουν τη κατηγορία ατεκμηρίωτη και έκθετη σε απόρριψη." (Βλ. επίσης Γενικός Εισαγγελέας v. Σαζός

(2001)2 Α.Α.Δ. 18). Κατ' αρχήν, δεν θα συμφωνήσω με την εισήγηση της ευπαίδευτης συνηγόρου της κατηγορούσας αρχής, ότι επειδή ο κατηγορούμενος προέβη σε ανώμοτη δήλωση, αυτό υποδηλεί ότι είπε ψέματα. Η επιλογή αυτή του κατηγορούμενου αποτελεί δικαίωμα του και η άσκηση του δικαιώματος του αυτού, δεν μπορεί να οδηγήσει στην εξαγωγή οποιουδήποτε συμπεράσματος. Η χρησιμοποίηση της ανώμοτης δήλωσης απο το Δικαστήριο, ως επιβαρυντικού στοιχείου εναντίον του κατηγορούμενου, είναι σοβαρό λάθος ( βλ. Δ. Δημοσθένους κα v. Αστυνομίας, 1998

(2)ΑΑΔ 129. Στην υπόθεση Ιωάννου κα v. Δημοκρατίας, 2001

(2)ΑΑΔ195, αναφέρθηκε ότι, «Ως προς το ανεπίτρεπτο του σχολιασμού, ως προς την ενοχή, της άσκησης απο τον κατηγορούμενο του δικαιώματος της σιωπής ή της ανώμοτης δήλωσης, στο γεγονός της ουσιαστικής ανατροπής, με μεταγενέστερη νομολογία της Vrakas and another v. Republic,

(1973)2 CLR, 139 στην οποία αναγνωρίστηκε τέτοια δυνατότητα». Προς απόδειξη των κατηγοριών που αποδίδονται στο κατηγορούμενο, απαραίτητο συστατικό στοιχείο του αδικήματος το οποίο θα πρέπει να αποδειχθεί είναι, ότι κατά το χρόνο που αναγράφεται στις κατηγορίες, ο κατηγορούμενος ήταν κάτοχος και/ή υπεύθυνος της επιχείρησης του καφεστιατορίου (Κανον. 6 της Κ.Δ.Π. 79/2002). Ο Μ.Κ.1, σε κανένα σημείο της μαρτυρίας του δεν ισχυρίσθηκε ότι ο κατηγορούμενος ήταν στις 10/8/06, υπεύθυνος ή κάτοχος της επιχείρησης του καφεστιατορίου. Η προσκομισθείσα σε σχέση με το ζήτημα μαρτυρία και αφορούσε τον υπεύθυνο, όχι της επιχείρησης αλλά του υποστατικού, δεν έχει γίνει αποδεκτή, για τους λόγους που πιο πάνω αναφέρονται. Ούτε και η μεταγενέστερη εγγραφή στο μητρώο που τηρεί ο διευθυντής των ιατρικών υπηρεσιών και υπηρεσιών δημόσιας υγείας, μπορεί να οδηγήσει στην εξαγωγή οποιονδήποτε συμπερασμάτων για παρελθόντα χρόνο, όπως είναι ο χρόνος που σύμφωνα με τη κατηγορούσα αρχή διαπράχθηκαν τα αδικήματα. Κάτι τέτοιο θα ήταν εντελώς αυθαίρετο και ανεπίτρεπτο, λαμβανομένου πάντα υπόψη ότι, σε ποινικές υποθέσεις δεν επιτρέπονται υποθέσεις ως προς την ύπαρξη γεγονότων, όσο εύλογες και αν είναι (βλ. Λοίζου v. Αστυνομίας, πιο πάνω). Ως αποτέλεσμα, κρίνεται ότι δεν έχει αποδειχθεί το συστατικό αυτό στοιχείο των αδικημάτων, πέραν πάσης λογικής αμφιβολίας και οι κατηγορίες παραμένουν έκθετες σε απόρριψη. Συνακόλουθα ο κατηγορούμενος αθωώνεται σε όλες τις κατηγορίες που αντιμετωπίζει. (Υπ.) .......... Μ. Λάρμου-Παπαδήμα, Ε. Δ. Πιστόν αντίγραφο, Πρωτοκολλητής cylaw.org: Από το ΚΙΝOΠ/CyLii για τον Παγκύπριο Δικηγορικό Σύλλογο