Διευθυντής Τμήματος Επιθεώρησης Εργασίας ν. AFN CONSTRUCTIONS LTD κ.α., Υπόθεση αρ: 31119/2007, 30 Νοεμβρίου, 2010

(5), 38, 53

(1)και 54 των περί Ασφάλειας και Υγείας στην Εργασία Νόμων (Ν. 89(Ι)/96, όπως αυτός τροποποιήθηκε στη συνέχεια) και Καν. 11 των περί Ασφάλειας και Υγείας (Ελάχιστες Προδιαγραφές για Προσωρινά ή Κινητά Εργοτάξια) Κανονισμών του 2002 (Κ.Δ.Π. 172/2002) - 7η κατηγορία], · παρέλειψαν να διαθέτουν γραπτή εκτίμηση των κινδύνων που συνεπαγόταν η μεταφορά και/ή η χρήση μηχανημάτων για τη συμπίεση χωμάτων [άρθρα 2, 3, 13, 38, 53

(1)και 54 του Ν.89(Ι)/96 και Καν. 2 και 4 των περί Διαχείρισης Θεμάτων Ασφαλείας Κανονισμών του 2002 (Κ.Δ.Π. 173/2002) - 8η κατηγορία] και · παρέλειψαν να διαθέτουν και να εφαρμόζουν κατάλληλο σύστημα διαχείρισης των κινδύνων (άρθρα 2, 3, 13, 36, 53

(5)και 54 του Ν.89(Ι)/96 και Καν. 2 και 5 της Κ.Δ.Π. 173/2002 -9η κατηγορία). Ως πραγματικό υπόβαθρο των κατηγοριών καταγράφονται στις λεπτομέρειες του κατηγορητηρίου και στο υπόμνημα που κατεχώρισε η κατηγορούσα αρχή, κατόπιν οδηγιών του Δικαστηρίου (σχετική η ενδιάμεση απόφαση ημερ. 19.12.08), τα εξής: Οι κατηγορούμενοι αρ. 3 ανέλαβαν ολόκληρο το έργο κατασκευής του αποχετευτικού συστήματος της Μείζονος Λευκωσίας. Για τις κατασκευαστικές εργασίες που αφορούσαν στο τμήμα του έργου που ευρίσκεται εντός των τοπικών ορίων του Δήμου Λακατάμιας, συνήφθηκε το Συμβόλαιο GN12/

1. Ως εργολάβοι και εργοδότες επί τη βάσει του Συμβολαίου GN12/2005, οι κατηγορούμενοι αρ. 3, στις 18.7.07 στην οδό Υμηττού στη Λακατάμια, παρέλειψαν να λάβουν και να τηρήσουν τα απαιτούμενα μέτρα ασφάλειας εφ' όσον αυτοί παρέλειψαν να διασφαλίσουν (α) ασφαλή συστήματα και μεθόδους εργασίας κατά τη διαδικασία μεταφοράς και τοποθέτησης, σε εσκαμμένο αυλάκι και με τη βοήθεια αυτοκινούμενου φορτωτή, ενός χειροκίνητου δονητή συμπίεσης χωμάτων («ο συμπιεστής»), (β) κατάλληλη εκπαίδευση και επιτήρηση των εργαζομένων και (γ) χρήση κατάλληλων μηχανημάτων. Η τελευταία παράλειψη προκύπτει από το γεγονός ότι, κατά τον ουσιώδη χρόνο, χρησιμοποιήθηκαν τα εξής δύο ακατάλληλα μηχανήματα: (α) ο αυτοκινούμενος φορτωτής με διακριτικά στοιχεία CAT 00226V5FZ09068, η ηχητική προειδοποίηση (η κόρνα) του οποίου δεν λειτουργούσε και (β) ο χειροκίνητος συμπιεστής με διακριτικά στοιχεία 101690272941 στον οποίο ήταν προσδεδεμένος γάντζος και μεταλλική αλυσίδα χωρίς, όμως, ελατήριο ασφάλισης. Αποτέλεσμα αυτών των παραλείψεων υπήρξε αφ΄ ενός ο θανάσιμος τραυματισμός του εργοδοτουμένου Mohidal Hossin και αφ΄ ετέρου η έκθεση στον κίνδυνο τραυματισμού εργοδοτουμένων και προσώπων πού διεκινούντο στην περιοχή. Περαιτέρω, οι κατηγορούμενοι αρ. 3 παρέλειψαν να διαθέτουν γραπτή εκτίμηση των κινδύνων που συνεπαγόταν η μεταφορά και/ή η χρήση μηχανημάτων μεταφοράς και/ή συμπίεσης χωμάτων και παρέλειψαν να διαθέτουν και να εφαρμόζουν ένα κατάλληλο σύστημα διαχείρισης των κινδύνων. Τέτοιο σύστημα θα ήταν κατάλληλο εφ΄ όσον θα διεσφάλιζε τον αποτελεσματικό προγραμματισμό, την οργάνωση, τον έλεγχο, την παρακολούθηση και την αναθεώρηση των προληπτικών και προστατευτικών μέτρων. Αυτά τα προληπτικά και προστατευτικά μέτρα θα έπρεπε να είχαν καθορισθεί βάσει της γραπτής εκτίμησης των κινδύνων για τις εργασίες στις οποίες αφορούσε το Συμβόλαιο GN12/
2. Ας σημειωθούν τα κάτωθι: Το εύρος των υποχρεώσεων των εργολάβων και εργοδοτών εν σχέσει με την υγεία και την ασφάλεια των εργοδοτουμένων στους χώρους εργασίας, τις οποίες καθιερώνουν ο Ν.89(Ι)/96, η Κ.Δ.Π.172/2002 και η Κ.Δ.Π.173/2002, είναι μεγάλο. Παρατίθεται σχετικώς, το ακόλουθο απόσπασμα από την απόφαση Mass Pack Trading Ltd ν. Επαρχιακού Λειτουργού Εργασίας Πάφου

(1996)2 Α.Α.Δ 142, 149: «Κάθε εργοδότης πρέπει να διατηρεί συνεχή έλεγχο και επιτήρηση της πιστής εφαρμογής των κανονισμών ασφαλείας. Το καθήκον συντήρησης των προστατευτικών μέτρων στις οικοδομικές εργασίες είναι απόλυτο. Η υποχρέωση για διατήρηση των μέτρων ασφαλείας και η συντήρησή τους δεν είναι μόνο απόλυτη αλλά και διαρκής [Εταιρεία Γενικών Κατασκευών Λτδ ν. Επαρχιακού Λειτουργού Λεμεσού

(1989)2 Α.Α.Δ 51, Επαρχιακός Λειτουργός Εργασίας Πάφου ν. Κώστα Κυριάκου και Υιού Λτδ και άλλου

(1995)2 Α.Α.Δ 290]. Η μέριμνα για διασφάλιση της συμμόρφωσης με τους κανονισμούς ασφαλείας αποτελεί αποκλειστική ευθύνη των εργοδοτών που είναι οι μόνοι που έχουν τον έλεγχο των συνθηκών εργασίας. Η πιθανή συντρέχουσα αμέλεια του εργοδοτουμένου δυνατόν να σχετίζεται με τον καταμερισμό της ευθύνης σε πολιτική υπόθεση, δεν επηρεάζει όμως την ποινική ευθύνη των κατηγορουμένων για την παράλειψή τους να φροντίσουν όπως ο συγκεκριμένος εργάτης απασχολείται σε δάπεδο εργασίας που διέθετε μέσα προστασίας». Στην απόφαση Γενικός Εισαγγελέας ν. Λατομεία Φαρμακά Λτδ

(2004)2 Α.Α.Δ 573, 580 διευκρινίσθηκε πως «η ευθύνη για λήψη μέτρων συμμόρφωσης με τις επιταγές ενός Νόμου ο οποίος ρυθμίζει θέματα ασφάλειας στους τόπους εργασίας βαρύνει αποκλειστικά τους εργοδότες». Το αδίκημα το οποίο διαγράφεται αφ΄ ενός από τα άρθρα 13, 38 και 53 του Ν.89(Ι)/96 και από τον Κανονισμό 4 της Κ.Δ.Π. 173/2002 διαπράττεται από οιονδήποτε εργοδότη ο οποίος, παρά το ότι η φύση του υποστατικού, της επιχείρησης και/ή εγκατάστασής του το απαιτεί, εντούτοις, δεν συνέταξε και/ή δεν διαθέτει γραπτή εκτίμηση των κινδύνων που υφίστανται κατά την εκτέλεση των εργασιών, ως ο νόμος απαιτεί (Καν. 4 της Κ.Δ.Π 173/2002-8η κατηγορία). Το αδίκημα το οποίο διαγράφεται από τα άρθρα 13,38 και 53 του Ν.89(Ι)/96 και του Καν. 5 της Κ.Δ.Π 173/2000 διαπράττεται από οιονδήποτε εργοδότη ο οποίος δεν εφαρμόζει το κατάλληλο, για την περίπτωση, σύστημα ασφάλειας ή σύστημα διαχείρισης των κινδύνων και παραλείπει να προβεί στις κατάλληλες διευθετήσεις, ως ο νόμος ορίζει (Καν. 5 της Κ.Δ.Π 173 2002 - 9η κατηγορία). Ο όρος «εργοδότης» είναι ευρύς και περιλαμβάνει κάθε φυσικό ή νομικό πρόσωπο το οποίο συνδέεται με σχέση εργασίας με τον εργοδοτούμενο και έχει την ευθύνη για το υποστατικό, την επιχείρηση και/ή την εγκατάσταση. Ο όρος «εργοδότης» περιλαμβάνει και πρόσωπο το οποίο δεν έχει εργοδοτουμένους, όμως, διεξάγει οικονομική δραστηριότητα ή διευθύνει την επιχείρησή του με σκοπό κερδοσκοπικό ή μη (άρθρο 2 του Ν.86(Ι)/96). Μεταξύ των αδικημάτων που διαγράφονται από τον Καν.11 της Κ.Δ.Π. 172/2002 και τα άρθρα 13

(5), 38 και 53 του Ν.86(Ι)/96 (7η κατηγορία) συγκαταλέγεται και η παράλειψη παροχής και διατήρησης κατάλληλων συσκευών ανύψωσης (Καν.11, Παράρτημα ΙV, Μέρος Β, Τμήμα ΙΙ, παρα. 7 της Κ.Δ.Π 123/2002). Για τα αδικήματα αυτά, επιπλέον του εργοδότη, ποινική ευθύνη φέρει και ο εργολάβος ολόκληρου του έργου, ανεξαρτήτως εάν αυτό εκτελείται ολικώς ή κατά τμήματα από υπεργολάβους. Ο εργολάβος ολόκληρου του έργου υποχρεούται να λαμβάνει και να τηρεί όλα τα μέτρα ασφάλειας που ορίζονται στις παρα.

(1)και

(2)του Κανονισμού 11 της Κ.Δ.Π. 172/2002 (Καν. 11

(3)της Κ.Δ.Π. 172/2002). Συναφώς παρατηρώ πώς στο προοίμιο της Κ.Δ.Π. 172/2002 και της Κ.Δ.Π. 173/2002 δηλώνεται πώς πρόκειται για νομοθετήματα τα οποία εισήχθηκαν στην ημεδαπή νομοθεσία για σκοπούς εναρμόνισης με Οδηγίες της Ευρωπαϊκής Ένωσης και πως αυτά έχουν ως υπόβαθρο, το Ν.86(Ι)/

1. Ρητώς αναφέρεται στο προοίμιο και των δύο δευτερογενών νομοθετημάτων πώς αυτά εκδίδονται από το Υπουργικό Συμβούλιο επί τη βάσει των εξουσιών πού του παρέχει το άρθρο 38 του Ν.86(Ι)/
2. Ο θανάσιμος τραυματισμός εργοδοτουμένου δεν αποτελεί συστατικό κανενός από τα επίδικα αδικήματα. Όμως, η συμπερίληψη στο κατηγορητήριο τέτοιας λεπτομέρειας δεν θίγει την εγκυρότητα του κατηγορητηρίου. Μάλλον, η συμπερίληψη της λεπτομέρειας αυτής εξυπηρετεί την ανάγκη όπως ο κατηγορούμενος έχει σαφή γνώση των κατηγοριών που αντιμετωπίζει και των γεγονότων που περιβάλλουν τις κατηγορίες αυτές. Τα αδικήματα που καθιερώνονται διά της νομοθεσίας περί ασφάλειας και υγείας στους χώρους εργασίας είναι αδικήματα αυστηρής ευθύνης. Από το λεκτικό των σχετικών νομοθετικών διατάξεως προκύπτει πως συντελούνται με την εκδήλωση της αξιόποινης συμπεριφοράς χωρίς να απαιτείται η συνδρομή της ένοχης διάθεσης (mens rea) του αδικοπραγούντος. Επιπλέον, η μελέτη του Ν.89(Ι)/96, της Κ.Δ.Π 172/2002 και της Κ.Δ.Π. 173/2002 αναδεικνύει το ρυθμιστικό χαρακτήρα τους. Τα νομοθετήματα αυτά αφορούν στην ασφάλεια, την υγεία και την ευημερία των εργαζομένων στους χώρους εργασίας τους. Άρα, αυτά αφορούν σε έναν τομέα μεγάλου κοινωνικού ενδιαφέροντος για τον οποίον το κράτος επιδεικνύει ιδιαίτερο ενδιαφέρον. Συνάγεται, έτσι, η πρόθεση του νομοθέτη να δημιουργήσει αδικήματα απόλυτης ευθύνης ώστε να επικρατήσουν οι σχετικές ρυθμίσεις (Halsbury´s Laws of England, fourth edition, reissue, vol. 11

(1). ρara. 18, Sea Island and Tours Ltd v. Κ.Ο.Τ.

(1995)2 Α.Α.Δ 196 και Smedleys Ltd v. Breed

(1974)2 All ER 21). Οι σχετικές νομοθετικές διατάξεις δεν αντιστρέφουν το βάρος απόδειξης. Αυτό ακολουθεί το γενικό κανόνα που ισχύει στις ποινικές υποθέσεις. Το βάρος απόδειξης των γεγονότων που θεμελιώνουν τα συστατικά στοιχεία των αδικημάτων παραμένει στους ώμους της κατηγορούσας αρχής. Τα όσα η επιφύλαξη του άρθρου 13

(1)καθώς και το άρθρο 54 του Ν.89(Ι)/96 προβλέπουν συνιστούν υπερασπίσεις. Εάν αποδειχθεί η διάπραξη των αδικημάτων, ο κατηγορούμενος δύναται να ισχυρισθεί, αναλόγως, ότι υπήρξαν ανώμαλες και απρόβλεπτες συνθήκες ή έκτακτα περιστατικά τα οποία τον εμπόδισαν να συμμορφωθεί με τις νόμιμες υποχρεώσεις του [άρθρο 13

(1)του Ν.89(Ι)/96] ή ότι δεν ήταν πρακτικώς εφικτό και ούτε ήταν ευλόγως εφικτό να πράξει περισσότερα από όσα έπραξε για να εκπληρώσει της νόμιμες υποχρεώσεις του [άρθρο 54 του Ν.89(Ι)/96]. Εφ' όσον δε αποδείξει, επί τη βάσει του ισοζυγίου των πιθανοτήτων, τη συνδρομή των σχετικών γεγονότων τότε αίρεται ο κατ' αρχήν αξιόποινος χαρακτήρας πράξεων ή παραλείψεών του. Για να αποδείξει την υπόθεσή της, η κατηγορούσα αρχή κάλεσε έξι

(6)μάρτυρες: το λοχία 4719 Κλεάνθη Κλεάνθους (Μ.Κ.1), την Επιθεωρήτρια Εργασίας στο Τμήμα Επιθεώρησης Εργασίας του Υπουργείου Εργασίας και Κοινωνικών Ασφαλίσεων («το Τμήμα») Ελένη Κοκή Γρηγορίου (Μ.Κ.2), τον Πολιτικό Μηχανικό Στέλιο Φλουρή (Μ.Κ.3), τον αστυφύλακα 577 Ιωάννη Σανταφιανό (Μ.Κ.4), τον Τοπογράφο Χρίστο Χριστοφίδη (Μ.Κ.5) και τον υπάλληλο των κατηγορουμένων αρ. 3 Amar ή Omar Kalil Tοzlok (Μ.Κ.6). Για την υπεράσπιση κατέθεσε ο, επίσης, Πολιτικός Μηχανικός Ιωάννης Αντωνίου (Μ.Υ.1). Επιπλέον των όσων ανέφεραν ενόρκως ενώπιον του Δικαστήριου, τα πρόσωπα αυτά κατέθεσαν και έγγραφη μαρτυρία. Μέρος αυτής καταλήγει πολύ βοηθητικό για να αντιληφθεί κάποιος κρίσιμα γεγονότα και για να τεκμηριωθούν ουσιώδεις παραμέτροι της υπόθεσης. Αναφέρομαι, κατά πρώτον, στη μεταθανάτια ιατροδικαστική έκθεση (τεκμήριο 4), η οποία συνετάχθηκε από τον Ιατροδικαστή Δρ. Σοφοκλή Σοφοκλέους και η οποία δηλώνει, ως αίτια θανάτου του Mohidal Hossin, τις κακώσεις σώματος και ζωτικών οργάνων, ως αποτέλεσμα καταπλάκωσης. Η μεταθανάτια ιατροδικαστική έκθεση (τεκμήριο 4) κατετέθηκε εκ συμφώνου και η πλευρά των κατηγορουμένων αρ. 3 δέχθηκε την αλήθεια του περιεχομένου της. Αναφέρομαι, επίσης, σε δέσμη φωτογραφιών που απεικονίζουν τη σκηνή του ατυχήματος καθώς και τα επίδικα μηχανήματα, δηλ. το φορτωτή και το συμπιεστή (τεκμήριο 1), σε σύνολο φωτογραφιών που παριστάνουν τα επίδικα μηχανήματα κατά την αναπαράσταση του ατυχήματος (τεκμήριο 3), στο έντυπο με τίτλο «Εκ των προτέρων γνωστοποίηση εργοταξίου» (τεκμήριο 13) καθώς και στο έγγραφο με τίτλο «Contract No. G N12/2005 - Subject: Health and Safety Plan» (τεκμήριο 18). Στο στάδιο των τελικών αγορεύσεων η ευπαίδευτη συνήγορος των κατηγορούμενων αρ. 3 ζήτησε την αθώωση και την απαλλαγή των πελατών της γιατί, όπως υπεστήριξε, επέτυχαν οι εξής υπερασπίσεις: (α) Δεν απεδείχθηκε ότι οι κατηγορούμενοι αρ. 3 συνεβλήθηκαν με τον ιδιοκτήτη του έργου για την κατασκευή του. (β) Δεν απεδείχθηκε πως οι κατηγορούμενοι αρ. 3 αποτελούν υπαρκτό νομικό πρόσωπο, εγγεγραμμένο στο Τμήμα του Εφόρου Εταιρειών. (γ) Η μαρτυρία που παρουσίασε η κατηγορούσα αρχή υπήρξε αντιφατική, ελλειπτική και αναξιόπιστη. Ιδίως, πρόσωπα τα οποία παρουσιάσθηκαν στο Δικαστήριο ως οι εξεταστές της υπόθεσης και ως εμπειρογνώμονες εξέφρασαν απόψεις οι οποίες δεν βασίζονται σε μετρήσεις ούτε βασίζονται σε επιστημονικά κριτήρια. (δ) Όσον αφορά στην 7η κατηγορία, κακώς αποδίδονται στους κατηγορούμενους αρ. 3 παραλείψεις εν σχέσει με την ηχητική προειδοποίηση (κόρνα) στον φορτωτή και τον γάντζο στο συμπιεστή εφ΄ όσον τα μηχανήματα αυτά ανήκαν στον υπεργολάβο και όχι στους ιδίους. (ε) Όσον αφορά στην 7η και την 8η κατηγορία κακώς αποδίδεται στους κατηγορούμενους αρ. 3 ευθύνη επί τη βάσει της Κ.Δ.Π. 173/2002 εφ΄ όσον αυτή προβλέπει για ευθύνη «εργοδότη» και όχι «εργολάβου». Οι κατηγορούμενοι αρ. 3 δεν είχαν, εν προκειμένω, την ιδιότητα του «εργοδότη». (στ) Εν πάση περιπτώσει, η 8η κατηγορία είναι αβάσιμη και επί της ουσίας εφ΄ όσον οι κατηγορούμενοι αρ. 3 διέθεταν γραπτή εκτίμηση κινδύνου. (ζ) Η 9η κατηγορία είναι ασαφής γιατί η κατηγορούσα αρχή δεν διευκρίνισε τι εννοεί με τον όρο «αποτελεσματικό προγραμματισμό». (η) Το ατύχημα που συνέβηκε κατά τον ουσιώδη χρόνο δεν αποδεικνύει, άνευ άλλου τινός, τις επίδικες κατηγορίες. (θ) Η αλλοίωση της σκηνής του ατυχήματος πριν αυτή επιθεωρηθεί από τους αρμοδίους καθιστά αδύνατη την εξαγωγή ασφαλών συμπερασμάτων για τις συνθήκες υπό τις οποίες αυτό συνέβηκε. (ι) Οι κατηγορούμενοι αρ. 1, υπεργολάβοι του έργου, ήσαν έμπειροι και ειδικοί. Εξ ου και ουδεμίαν ευθύνη φέρουν οι κατηγορούμενοι αρ. 3 για τις πράξεις και τις παραλείψεις τους. (ια) Η παραδοχή ενοχής σε συναφή αδικήματα εκ μέρους των κατηγορουμένων αρ. 1 ουδόλως δεσμεύει τους κατηγορουμένους αρ.

1. Η ένορκη προφορική μαρτυρία είναι καταγεγραμμένη στα πρακτικά της διαδικασίας, η δε έγγραφη είναι καταχωρισμένη ως τεκμήρια. Ακολουθεί σκιαγράφηση και σχολιασμός της μαρτυρίας. Περιορίζομαι στα όσα σχετίζονται με την ευθύνη των κατηγορουμένων αρ. 3: Ο λοχίας 4719 Κλεάνθης Κλεάνθους (Μ.Κ.1) δήλωσε πώς στις 18.7.07 κλήθηκε να φωτογραφήσει τη σκηνή του ατυχήματος. Παρόντες ήσαν, μεταξύ άλλων, η Ελένη Κοκή Γρηγορίου (Μ.Κ.2), ο αστυφύλακας 577 Ιωάννης Σανταφιανός (Μ.Κ.4) και ο Ιατροδικαστής Δρ. Σοφοκλής Σοφοκλέους. Έλαβε φωτογραφίες της σκηνής καθώς και των δύο μηχανημάτων που ευρίσκοντο εκεί, ενός φορτωτή και ενός συμπιεστή. Έλαβε, επίσης, φωτογραφίες της σωρού του Mohidal Hossin, όταν αυτή μετεφέρθηκε σε ιδιωτικό νοσοκομείο και, στη συνέχεια, στο νεκροτομείο του Γενικού Νοσοκομείου Λευκωσίας. Οι φωτογραφίες αυτές περιέχονται στο τεκμήριο
2. Σημειώνω πως το τεκμήριο 1 και το περιεχόμενό του υπεδείχθησαν σε όλους τους μάρτυρες και αυτοί ανεγνώρισαν τη σκηνή του ατυχήματος καθώς και τα δύο μηχανήματα, ως αυτά που εχρησιμοποιούντο, κατά τον ουσιώδη χρόνο, για την επιχωμάτωση των εσκαμμένων αυλακιών. Η Ελένη Κοκή Γρηγορίου (Μ.Ε.2), Πολιτικός Μηχανικός, η οποία έχει εκπαιδευθεί στη διερεύνηση σοβαρών εργατικών ατυχημάτων και η οποία διαθέτει σχετική μακρά εμπειρία, δήλωσε πως, στα πλαίσια άσκησης των καθηκόντων της, ανέλαβε να διερευνήσει τις συνθήκες υπό τις οποίες συνέβηκε το ατύχημα. Επιθεώρησε η ίδια τη σκηνή, έλαβε καταθέσεις και οργάνωσε αναπαράσταση του ατυχήματος. Κατέγραψε τα ευρήματα και τις διαπιστώσεις της σε σχετική «Έκθεση Διερεύνησης Θανατικού Εργατικού Ατυχήματος», ημερ. 6.8.07 (τεκμήριο 2). Κατ' αρχάς η μάρτυρας διεπίστωσε ότι η σκηνή του ατυχήματος είχε αλλοιωθεί εφ' όσον είχαν μετακινηθεί από την αρχική τους θέση μηχανήματα και η εξάρτηση του θύματος. Από τη διερεύνηση του ατυχήματος προκύπτουν τα εξής: Το Συμβούλιο Αποχετεύσεων Λευκωσίας υπήρξε ο κύριος του έργου κατασκευής του αποχετευτικού συστήματος της Μείζονος Λευκωσίας. Τμήμα του έργου αποτελούσε η εγκατάσταση των αγωγών αποχέτευσης σε συγκεκριμένη περιοχή στη Λακατάμια. Οι απαιτούμενες, για την εγκατάσταση αυτή, εργασίες αποτελούσαν το αντικείμενο του Συμβολαίου GN12/
3. Την εκπόνηση της μελέτης και την επίβλεψη εκτέλεσης του Συμβολαίου GN12/2005 ανέλαβαν οι «Sogreah - Energoprojekt - A.F. Modinos and S.A. Vrahimis» ενώ τις εργασίες αυτού ανέλαβαν να εκτελέσουν οι «ΝΕΜΕΣΙΣ ΕΡΓΟΛΗΠΤΙΚΗ ΔΗΜΟΣΙΑ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΛΤΔ» (η «ΝΕΜΕΣΙΣ»). Η «ΝΕΜΕΣΙΣ» υπήρξε ο εργολάβος ολόκληρου του έργου στο οποίο αφορά το Συμβόλαιο GN12/
4. Στην συνέχεια, όμως, η «ΝΕΜΕΣΙΣ» ανέθεσε σε υπεργολάβους την εκτέλεση συγκεκριμένων εργασιών του Συμβολαίου. Τέτοιος υπεργολάβος υπήρξαν και οι «A.F.N. Constructions Ltd». Η εγκατάσταση αγωγών αποχέτευσης (το αντικείμενο του Συμβολαίου GN12/2005) περιελάμβανε και εργασίες επιχωμάτωσης των αυλακιών στα οποία θα ετοποθετούντο οι αγωγοί. Η επιχωμάτωση των αυλακιών γινόταν με στρώσεις κατάλληλου υλικού πάχους 30 εκ. περίπου. Κάθε στρώση συμπιεζόταν με τη χρήση μηχανήματος. Για την εκτέλεση της επιχωμάτωσης των αυλακιών οι «A.F.N. Constructions Ltd» χρησιμοποιούσαν, κατά τον ουσιώδη χρόνο, ένα συμπιεστή και ένα φορτωτή. O συμπιεστής με διακριτικά στοιχεία 101690272941 είχε μήκος 1,4μ. και ύψος 1,25μ. περίπου. Σε αυτόν υπήρχε συνδεδεμένη μια μεταλλική αλυσίδα μήκους 1,25μ. περίπου και στην άκρη υπήρχε ένας γάντζος. Από το γάντζο απουσίαζε το ελατήριο ασφάλισης. Ο φορτωτής, με διακριτικά στοιχεία CAT 00226V5FZ09068, διάθετε χούφτα μήκους 1,59μ. περίπου. Η ηχητική προειδοποίηση (κόρνα) του φορτωτή δεν λειτουργούσε. Κατά τον ουσιώδη χρόνο, οι υπάλληλοι της "A.F.N Constructions Ltd" Mohidal Hοssin και Omar Kalil Tozlok ασχολούντο με τη μεταφορά και την τοποθέτηση του συμπιεστή εντός εσκαμμένου αυλακιού. Η μέθοδος για την εκτέλεση της συγκεκριμένης εργασίας ήταν η ακόλουθη: Ο συμπιεστής μεταφερόταν αναρτημένος στην χούφτα του φορτωτή με τη χρήση της μεταλλικής αλυσίδας και του γάντζου. Στη συνέχεια, ο συμπιεστής ετοποθετείτο στο κατάλληλο σημείο του εσκαμμένου αυλακιού είτε με τη χρήση, και πάλιν του φορτωτή, είτε με τη χρήση επικληνούς ράμπας κατασκευασμένης στην άκρη του αυλακιού. Κατά τον ουσιώδη χρόνο οδηγός και χειριστής του φορτωτή ήταν ο Omar Kalil Tozlok. O Mohidal Hossin βοηθούσε να αναρτηθεί ο συμπιεστής στον φορτωτήρα και, αφού μεταφερθεί στο εσκαμμένο αυλάκι να τοποθετηθεί στο κατάλληλο σημείο. Η μάρτυρας με λόγο αναλυτικό, εμπεριστατωμένο και πειστικό εξήγησε γιατί, κατά την άποψή της, ο φορτωτής ήταν κατάλληλος μόνον για τη μεταφορά υλικού επιχωμάτωσης εντός της χούφτας του και όχι για τη μεταφορά του συμπιεστή. Ανέφερε πως η ανάρτηση του συμπιεστή στη χούφτα, με τη χρήση της μεταλλικής αλυσίδας και του γάντζου, και η, κατά τον τρόπον αυτό, μεταφορά του, δημιουργούσε ταλαντεύσεις του συμπιεστή, μετετόπιζε το κέντρο βάρος του συστήματος, προκαλούσε αστάθεια στο φορτωτή καθώς και κίνδυνο ανατροπής του. Αυτά απεδείχθηκαν και εμπράκτως κατά την αναπαράσταση αυτής της μεθόδου εργασίας που πραγματοποιήθηκε μεταγενέστερα, με τη χρήση των επίδικων μηχανημάτων, στο Τμήμα Ηλεκτρομηχανολογικών Υπηρεσιών. Η Ελένη Κοκή Γρηγορίου (Μ.Ε.2) προσέθεσε πώς η μεταφορά μηχανημάτων στα εργοτάξια και ιδίως η μεταφορά συμπιεστών χωμάτων και η τοποθέτησή τους σε εσκαμμένα αυλάκια αποτελεί εργασία πολύ επικίνδυνη, η οποία συχνά θέτει σε κίνδυνο την ασφάλεια και την υγεία των εργοδοτουμένων. Και αυτό λόγω, κυρίως, του όγκου και του βάρους των συμπιεστών. Συνεπώς συνέχισε πρέπει, εκ των προτέρων, να καθορίζεται και να περιγράφεται γραπτώς μια ασφαλής μέθοδος εκτέλεσης της εργασίας αυτής. Επίσης, πρέπει, εκ των προτέρων, να καταρτίζεται και να περιγράφεται γραπτώς εκτίμηση των κινδύνων καθώς και σύστημα διαχείρισης των κινδύνων. Στην προκειμένη περίπτωση, το εκπονηθέν από τους κατηγορούμενους αρ. 3 σχέδιο ασφάλειας και υγείας (τεκμήριο 18) είναι γενικόλογο και δεν ικανοποιεί τις ανάγκες αυτές. Μάλιστα, το σχέδιο αυτό (τεκμήριο 18) δεν αναφέρεται καν στην εργασία μεταφοράς του συμπιεστή σε εσκαμμένο αυλάκι και στην τοποθέτησή του στο κατάλληλο σημείο. Όμως, η επικίνδυνη αυτή εργασία, είναι συνήθης στα εργοτάξια για την εγκατάσταση αγωγών αποχέτευσης. Εξ ου και ο εργοδότης και ο εργολάβος οφείλουν, αφού καταγράψουν μια ασφαλή μέθοδο διεξαγωγής της εργασίας αυτής, να τη διδάξουν στους εργοδοτουμένους και να μεριμνούν, συνεχώς, ώστε η μέθοδος αυτή να εφαρμόζεται. Περαιτέρω, η Ελένη Κοκή Γρηγορίου (Μ.Κ.2) δήλωσε πώς, επειδή, ο φορτωτής κινείται με τη χρήση μοχλού, οι δε κινήσεις του είναι απότομες, το πρόσωπο που προορίζεται για να τον οδηγεί και να τον χειρίζεται πρέπει να είναι ειδικώς εκπαιδευμένος. Υπέδειξε πως το εκπονηθέν από τους κατηγορουμένους αρ. 3 σχέδιο ασφάλισης και υγείας (Τεκμήριο 18) δεν περιγράφει οιανδήποτε διαδικασία ελέγχου της προϋπόθεσης αυτής. Εν πάση περιπτώσει, στην προκειμένη περίπτωση, ο Omar Kalil Tozlok, ο οποίος οδηγούσε και χειριζόταν τον φορτωτή κατά τον ουσιώδη χρόνο, δεν είχε τύχει ειδικής εκπαίδευσης. Ο Στέλιος Φλουρής (Μ.Κ.3 ) ήταν, κατά τον ουσιώδη χρόνο, υπάλληλος των «Sogreah - Energoproject - A. F. Modinos and S.A. Vrahimis» και κατείχε τη θέση του Επιβλέποντος Μηχανικού (Site Inspector) όσον αφορά στο Συμβόλαιο GN12/
5. Στο κρίσιμο ζήτημα της μεθόδου μεταφοράς του συμπιεστή στα εσκαμμένα αυλάκια και της μεθόδου τοποθέτησής του στο εκάστοτε κατάλληλο σημείο, ο μάρτυρας υπήρξε ασαφής και αντιφατικός. Στη γραπτή κατάθεση που έδωσε στην Ελένη Κοκή Γρηγορίου (Μ.Κ.2) στις 15.7.07, δήλωσε κατηγορηματικά τα εξής: «Σε ερώτηση της κας Γρηγορίου πώς τοποθετείται το vibrator plate στο αυλάκι αναφέρω ότι σε κάποιες περιπτώσεις που ήμουν παρών, δημιουργήθηκε μικρή ράμπα στην άκρη του αυλακιού και με αυτόν τον τρόπο κατέβασαν το vibrator plate στο αυλάκι. Τη μέθοδο αυτή έτυχε να δω και την εταιρεία A.F.N. Constructions Ltd να τη χρησιμοποιεί. Το Bobcat (μικρός φορτωτήρας) που ήταν στην σκηνή του ατυχήματος χρησιμοποιείται για τη μεταφορά χώματος και άμμου για επιχωμάτωση αυλακιού. Σε ερώτηση της κας Γρηγορίου κατά πόσο είδα σε οποιαδήποτε στιγμή να κατεβάζουν το vibrator plate στο αυλάκι με τη πρόσδεση του στο Bobcat ή σε άλλο εκσκαφέα, αναφέρω ότι δεν είδα ποτέ κάτι τέτοιο» (τεκμήριο 6). Όμως, ενώπιον του Δικαστηρίου, κατά την κυρίως εξέτασή του, αυτοαναιρέθηκε και δήλωσε πώς έτυχε να δει στο εργοτάξιο εργάτες να ανυψώνουν το συμπιεστή ανηρτημένο στον φορτωτή με σκοπό να τον τοποθετήσουν σε εσκαμμένο αυλάκι. Ισχυρίσθηκε πως έκανε παρατήρηση στους εργάτες γι' αυτήν την επικίνδυνη ενέργεια και τους υπέδειξε την ορθή και ασφαλή μέθοδο τοποθέτησης συμπιεστή εντός του εσκαμμένου αυλακιού με τη χρήση επικληνούς ράμπας. Ισχυρίσθηκε, περαιτέρω, πως δεν έδωσε συνέχεια στο θέμα και δεν ενημέρωσε περί τούτου ούτε τους κατηγορουμένους αρ. 1 ούτε τους κατηγορουμένους αρ.
6. Κατά την αντεξέτασή του παλλιδρόμησε και πάλιν και ισχυρίσθηκε πώς ουδέποτε είδε εργάτες στο εργοτάξιο να κατεβάζουν το συμπιεστή στο αυλάκι ανηρτημένο στη χούφτα του φορτωτή. Την ουσιώδη θέση της Ελένης Κοκή Γρηγορίου (Μ.Κ.2) πώς ο φορτωτής ήταν κατασκευασμένος μόνον για να μεταφέρει υλικά εντός της χούφτας και όχι για να μεταφέρει άλλα μηχανήματα ανηρτημένα σε αυτήν επιβεβαίωσε, με λόγο άμεσο και εξ ίσου πειστικό, ο αστυφύλακας 577 Ιωάννης Σανταφιανός (Μ.Κ.4). Ο μάρτυρας αυτός ανέφερε πώς, για σκοπούς άσκησης των καθηκόντων του, παρακολούθησε μαθήματα για την οδήγηση και τη χρήση αυτοκινούμενων μηχανημάτων. Γνωρίζει την κατηγορία αυτοκινουμένων μηχανημάτων στην οποία ανήκει ο επίδικος φορτωτής και είναι βέβαιος πως αυτός δεν είναι κατασκευασμένος για να χρησιμοποιείται ως γερανός. Εξ ου και κατά την αναπαράσταση της μεταφοράς του επίδικου συμπιεστή, αναρτημένου στη χούφτα του φορτωτή, η οποία πραγματοποιήθηκε μεταγενέστερα στις εγκαταστάσεις των Ηλεκτρομηχανολογικών Υπηρεσιών, παρουσία και της Ελένης Κοκή Γρηγορίου (Μ.Κ.2) απεκαλύφθηκε πόσον επικίνδυνη ήταν αυτή η μέθοδος εργασίας. Κατά την αναπαράσταση, και εξ αιτίας των ταλαντεύσεων του αναρτημένου συμπιεστή, ο φορτωτής ήταν ασταθής και κινδύνευε να ανατραπεί. Η ανατροπή απεφεύχθηκε γιατί η αναπαράσταση έγινε υπό ελεγχόμενες συνθήκες. Ο Χρίστος Χριστοφίδης (Μ.Κ.5), ο οποίος, κατά τον ουσιώδη χρόνο υπήρξε υπάλληλος των κατηγορούμενων αρ. 1 στο επίδικο εργοτάξιο και ασκούσε καθήκοντα Τοπογράφου, δήλωσε πώς αρχικώς του ανετέθηκαν και καθήκοντα Επιστάτη. Όμως, γρήγορα εγκατέλειψε τα καθήκοντα αυτά γιατί αδυνατούσε να είναι ταυτοχρόνως Επιστάτης και Τοπογράφος. Εν πάση περιπτώσει, την ώρα του ατυχήματος ο ίδιος δεν βρισκόταν στη σκηνή. Ο μάρτυρας προσέθεσε πως ουδείς ενημέρωσε τον ίδιο ή τους άλλους εργοδοτούμενους για μεθόδους ασφαλούς διεκπεραίωσης των εργασιών τους και πως συχνά ο επίδικος συμπιεστής μεταφερόταν και τοποθετείτο εντός εσκαμμένων αυλακιών ανηρτημένος στον φορτωτή. Τέλος, δήλωσε πώς ο Ιωάννης Αντωνίου (Μ.Υ.1) επισκεπτόταν το εργοτάξιο τρεις έως τέσσερις φορές μηνιαίως και παρέμεινε εκεί για λίγο. Κατά την κυρίως εξέτασή του, ο Amar ή Omar Kalil Tozlok (Μ.Κ.6) κλήθηκε να περιγράψει, ενώπιον του Δικαστηρίου και εξ αρχής, τις συνθήκες υπό τις οποίες συνέβηκε το ατύχημα. Δήλωσε τα εξής: Κατά τον ουσιώδη χρόνο ο ίδιος και ο Mohidal Hossin εκτελούσαν την εργασία της μεταφοράς του συμπιεστή σε εσκαμμένο αυλάκι για να χρησιμοποιηθεί, στη συνέχεια, για την επιχωμάτωση. Ο Mohidal Hossin εργοδοτήθηκε ένα ή ενάμιση μήνα πριν από το ατύχημα. Καθήκον του ιδίου ήταν να οδηγεί και να χειρίζεται το φορτωτή και καθήκον του Mohidal Hossin ήταν να προσδένει το συμπιεστή στη χούφτα του φορτωτή, με τη χρήση της μεταλλικής αλυσίδας και του γάντζου και, αφού αυτός μεταφερθεί στο εσκαμμένο αυλάκι, να φροντίζει για την τοποθέτησή του στο κατάλληλο σημείο. Ούτε ο ίδιος ούτε ο Mohidal Hossin εκπαιδεύθηκαν ειδικώς για να εκτελούν την εργασία αυτή. Και ούτε τους υπέδειξε οιοσδήποτε κάποια μέθοδο εργασίας. Από μόνοι τους και «πρακτικά» έμαθαν να χρησιμοποιούν τα συγκεκριμένα μηχανήματα. Σε όλες τις περιπτώσεις ο συμπιεστής μετεφερόταν ανηρτημένος στο φορτωτή. Έτυχε, σε κάποιες περιπτώσεις, ο ανηρτημένος συμπιεστής να ταλαντευθεί και να δημιουργήσει αστάθεια στο φορτωτή. Ο μάρτυρας προσέθεσε πως η εργασία της επιχωμάτωσης των εσκαμμένων αυλακιών ήταν συνήθης στο εργοτάξιο και συχνά γινόταν στην παρουσία του κατηγορούμενου αρ. 2 και του Στέλιου Φλουρή (Μ.Κ.3). Ο τελευταίος ουδέποτε τους έκανε παρατήρηση και ούτε τους υπέδειξε άλλη μέθοδο εργασίας. Ο Omar Kalil Tozlok δήλωσε πως ο ίδιος γνώριζε για τους κινδύνους πού περιέκλειε αυτή η μέθοδος εργασίας, όμως, ως απλός εργάτης, δεν μπορούσε να διαμαρτυρηθεί ούτε μπορούσε να καταγγείλει το γεγονός. Τέλος, ο Omar Kalil Tozlok, ως ο μόνος αυτόπτης μάρτυρας του ατυχήματος, δήλωσε πως αυτό συνέβηκε υπό τις εξής συνθήκες: Ο συμπιεστής ήταν ανηρτημένος στη χούφτα του φορτωτή, συνδεδεμένος με τη μεταλλική αλυσίδα και το γάντζο. Χειριζόταν ο ίδιος το φορτωτή και μετακινώντας τον, αναλόγως, επεχείρησε να τοποθετήσει το συμπιεστή μέσα σε εσκαμμένο αυλάκι. Όταν ο συμπιεστής βρισκόταν πάνω από το κατάλληλο σημείο του εσκαμμένου αυλακιού και ενώ ο ίδιος επεχειρούσε να κατεβάσει τη χούφτα ο συμπιεστής άρχισε να ταλαντεύεται. Οι ταλαντεύσεις αυτές προκάλεσαν την ανατροπή του φορτωτή. Ο Mohidal Hossin, ο οποίος βρισκόταν δίπλα από το φορτωτή, καταπλακώθηκε από τα δύο μηχανήματα. Μερικές ημέρες μετά το ατύχημα του ζητήθηκε από την Ελένη Κοκή Γρηγορίου (Μ.Κ.2), την οποίαν ανεγνώρισε εντός της αίθουσας του Δικαστηρίου, να συμμετάσχει στην αναπαράσταση του ατυχήματος. Του ζητήθηκε να οδηγήσει και να χειριστεί του φορτωτή ως και κατά τον ουσιώδη χρόνο. Η αναπαράσταση έγινε και στην παρουσία της Ελένης Κοκή Γρηγορίου (Μ.Κ.2) και αποτυπώθηκε σε φωτογραφίες του τεκμηρίου
7. Στη γραπτή κατάθεσή του (τεκμήριο 7)που έδωσε στην Ελένη Κοκή Γρηγορίου (Μ.Κ.2), ο Ιωάννης (Γιάννης) Αντωνίου (Μ.Υ.1) δήλωσε πως είναι Πολιτικός Μηχανικός και, κατά τον ουσιώδη χρόνο, εργαζόταν στη «NEMEΣIΣ» ως υπεύθυνος, μεταξύ άλλων, και για την εκτέλεση των εργασιών του Συμβολαίου GN12/
8. Μέρος των εργασιών αυτών ανέλαβαν να εκτελέσουν, ως υπεργολάβοι, οι «A.F.N. Constructions Ltd». Κατά την ενώπιον του Δικαστηρίου προφορική κατάθεσή του, ο μάρτυρας διευκρίνισε πώς κύριος του έργου, στο οποίο αφορούσε το Συμβόλαιο GN12/2005, ήταν το Συμβούλιο Αποχετεύσεων Λευκωσίας. Με αυτούς συνεβλήθηκε η «NEMEΣIΣ» η οποία υπήρξε ο κύριος εργολάβος. Την επίβλεψη της εκτέλεσης των εργασιών ανέλαβαν, εκ μέρους του κύριου του έργου (δηλαδή του Συμβουλίου Αποχετεύσεων Λευκωσίας), οι «Sogreah - Energoprojekt - A.F. Modinos and S.A. Vrahimis». Αυτοί, διά του εκπροσώπου τους Στέλιου Φλουρή (Μ.Κ.4), ήσαν και οι υπεύθυνοι για την τήρηση των κανόνων ασφάλειας και υγείας των εργαζομένων. Εν σχέσει με το Συμβόλαιο GN12/2005, η «NEMEΣIΣ» απέστειλε στο Τμήμα το απαιτούμενο έγγραφο με τίτλο «Εκ των προτέρων Γνωστοποίηση Εργοταξίου» (τεκμήριο 13). Το έγγραφο αυτό το συνέταξε και το υπέγραψε ο ίδιος. Περαιτέρω, και εν σχέσει με την ασφάλεια και υγεία στο εργοτάξιο, η «NEMEΣIΣ» συνέταξε σχέδιο με τίτλο «Contract GN12/2005, Subject: Health and Safety Plan» (τεκμήριο 18) το οποίο υπέβαλε στους «Sogreah - Energoprojekt - A.F. Modinos and S.A. Vrahimis», ως η σχετική της υποχρέωση. Στο σχέδιο αυτό περιγράφονται οι μεθόδοι εκτέλεσης των εργασιών που περιλαμβάνει το Συμβόλαιο GN12/2005 και κατονομάζονται τα πρόσωπα στα οποία ανετέθηκαν διάφορα καθήκοντα. Το σχέδιο κοινοποιήθηκε, επίσης, στο Τμήμα καθώς και στον κύριο του έργου, το Συμβούλιο Αποχετεύσεων Λευκωσίας. Ουδείς προέβηκε σε οιονδήποτε σχόλιο ή παρατήρηση. Υποδείξεις της «NEMEΣIΣ» όσον αφορά στις μεθόδους εργασίας στο εργοτάξιο περιέχονται, επίσης, σε δεύτερο έγγραφο που κοινοποιήθηκε στους «Sogreah - Energoprojekt - A.F. Modinos and S.A. Vrahimis» και στους κατηγορουμένους αρ. 1 και 2 (τεκμήριο 19) καθώς και σε πολυσέλιδο έγγραφο με τίτλο «Πολιτική Ασφάλειας και Υγείας» (τεκμήριο 20), το οποίο ήταν ανηρτημένο στην πινακίδα ανακοινώσεων στο εργοτάξιο. Κατά την κυρίως εξέταση του, ο μάρτυρας ισχυρίσθηκε, περαιτέρω, πώς επισκεπτόταν το εργοτάξιο καθημερινώς και συζητούσε με τον Στέλιο Φλουρή (Μ.Κ.4) και τον κατηγορούμενο αρ. 2 την πορεία των εργασιών καθώς και θέματα υγείας και ασφάλειας των εργαζομένων. Ουδείς του ανέφερε οιονδήποτε πρόβλημα και ουδέποτε έτυχε να δει ο ίδιος να ακολουθείται στο εργοτάξιο η επίδικη μέθοδος όσον αφορά στην μεταφορά του συμπιεστή και την τοποθέτησή του σε εσκαμμένο αυλάκι. Δέχθηκε πώς η συνεχής παρουσία επιστάτη στο συγκεκριμένο εργοτάξιο ήταν επιβεβλημένη. Ισχυρίσθηκε, όμως, πως καθήκοντα τέτοιου επιστάτη ασκούσε ο υπάλληλος των κατηγορουμένων αρ. 1 Χρίστος Χριστοφίδης (Μ.Κ.5). Τέλος, κατά την κυρίως εξέταση του, ο Ιωάννης Αντωνίου (Μ.Υ.1) εξέφρασε το παράπονο πως η ποινική δίωξη των κατηγορουμένων αρ. 3 έγινε χωρίς προηγουμένως το Τμήμα να διερευνήσει τις πραγματικές ευθύνες τους και χωρίς να ερωτηθεί ο ίδιος για τις ευθύνες αυτές. Επί του σημείου τούτου, κατά την αντεξέταση, υπεδείχθηκε στον μάρτυρα πως όταν η αρμόδια για τη διερεύνηση του ατυχήματος Ελένη Κοκή Γρηγορίου (ΜΚ2) του πήρε κατάθεση και τον ερώτησε ποίο πρόσωπο είχε διοριστεί από τους κατηγορουμένους αρ.3 ως ο συντονιστής για θέματα ασφάλειας και υγείας εν σχέσει με τις εργασίες που κάλυπτε το Συμβόλαιο GN 12/2005, ο ίδιος δεν απήντησε επιφυλασσόμενος να επανέλθει (τεκμήριο 7). Όταν κλήθηκε να εξηγήσει γιατί δεν επανήλθε για να δώσει στην Ελένη Κοκή Γρηγορίου (Μ.Κ.2) τη πληροφορία που ζήτησε, ο Ιωάννης Αντωνίου (Μ.Υ.1) απήντησε τα εξής: «Δεσμεύτηκα ότι θα επανέλθω όμως μου διέφυγε». Η αντίφαση, τα κενά, οι υπεκφυγές και η συνεχής προσπάθεια μετατώπισης των ευθυνών των κατηγορουμένων αρ. 3 χαρακτήρισαν το λόγο του μάρτυρα καθ' όλην τη διάρκεια της αντεξέτασής του: Ενώ δέχθηκε πως οι κατηγορούμενοι αρ.3, ως ο κύριος εργολάβος του έργου, είχαν ευθύνη καταρτισμού και κοινοποίησης στο Τμήμα σχεδίου ασφάλειας και υγείας, ισχυρίσθηκε πως, εν προκειμένω, τέτοια ευθύνη είχαν μόνο οι κατηγορούμενοι αρ. 1 ως υπεργολάβοι. Για να προσθέσει πως, εν πάση περιπτώσει, το (τεκμήριο 18) δόθηκε στους κατηγορούμενους αρ. 1 με οδηγίες να το εφαρμόσουν. Ανέφερε, περαιτέρω, πως μεταξύ των κατηγορουμένων αρ. 1 και των κατηγορουμένων αρ. 3 συμφωνήθηκε όπως υπεύθυνοι για την ασφάλεια και την υγεία των εργοδοτουμένων στο εργοτάξιο και υπεύθυνοι έναντι του νόμου θα είναι μόνον οι πρώτοι. Επίσης, ο μάρτυρας δέχθηκε πως οι κατηγορούμενοι αρ. 3 δεν έλεγξαν τα μηχανήματά που χρησιμοποιούσαν οι κατηγορούμενοι αρ. 1 για την εκτέλεση των επίδικων εργασιών, δεν έλεγξαν κατά πόσον οι εργοδοτούμενοι είχαν εκπαιδευθεί σχετικώς και κατά πόσον αυτοί διέθεταν τις απαιτούμενες άδειες και δεν έλεγξαν κατά πόσον επεξηγήθηκαν στους εργοδοτουμένους οι κανόνες ασφάλειας και υγείας. Ισχυρίσθηκε πως οι κατηγορούμενοι αρ. 3 δεν είχαν υποχρέωση να προβούν στους ελέγχους αυτούς. Εμπιστεύθηκαν τους κατηγορουμένους αρ.1 οι οποίοι ήσαν έμπειροι σε αυτού του είδους εργασίες. Κατά την αντεξέτασή του ο Μ.Υ.1 δέχθηκε πως στο Τεκμήριο 18 δεν περιγράφεται η μέθοδος για τη μεταφορά του συμπιεστή στο εσκαμμένο αυλάκι και για την τοποθέτηση του στο κατάλληλο σημείο. Χαρακτήρισε τις εργασίες αυτές συνήθεις σε εργοτάξια κατασκευής αποχετευτικών συστημάτων, όχι, όμως επικίνδυνες. Δέχθηκε, τέλος, πως σε εργασίες, ως αυτές του Συμβολαίου GN12/2005 εμφανίζονται συνεχώς καινούριοι κίνδυνοι και πως χρειάζεται συνεχής αναπροσαρμογή του σχεδίου ασφάλειας και υγείας. Πληροφόρησε, όμως, πως οι κατηγορούμενοι αρ. 3 ουδέποτε προέβησαν σε τέτοιες αναπροσαρμογές. Εξέτασα με προσοχή την έγγραφη και πραγματική μαρτυρία και άκουσα με προσοχή και παρακολούθησα όλους όσους κατέθεσαν ενώπιον του Δικαστηρίου. Δεν έχω αμφιβολία ότι οι μάρτυρες κατηγορίας, με εξαίρεση τον Στέλιο Φλουρή (Μ.Κ.3), υπήρξαν ειλικρινείς και ότι μόνος σκοπός τους ήταν να μεταφέρουν στο Δικαστήριο τις δικές τους γνώσεις και εμπειρίες εν σχέσει με τα κρίσιμα γεγονότα. Ο Στέλιος Φλουρής (Μ.Κ.3) παρουσιάσθηκε ενώπιον του Δικαστηρίου ως μάρτυρας αναξιόπιστος δεδομένων των αντιφάσεων του που σημειώνονται πιο πάνω. Ομοίως, αναξιόπιστος παρουσιάσθηκε και ο Ιωάννης Αντωνίου (Μ.Υ1). Αναφέρθηκα ήδη στον αντιφατικό και γεμάτο κενά και υπεκφυγές λόγο του. Προσθέτω τους, τουλάχιστον, αφελείς ισχυρισμούς του πώς οι ευθύνες των κατηγορουμένων αρ. 3 μετετέθηκαν στους κατηγορουμένους αρ. 1 γιατί αυτό συμφωνήθηκε μεταξύ των δύο και γιατί οι κατηγορούμενοι αρ. 1 ήσαν έμπειροι για την εκτέλεση των επίδικων εργασιών. Αντιθέτως, οι ουσιαστικοί μάρτυρες κατηγορίας, η Ελένη Κοκή Γρηγορίου (ΜΚ2), ο αστυφύλακας 577 Ιωάννης Σανταφιανός (ΜΚ4), ο Χρίστος Χριστοφίδης (Μ.Κ.5) και ο Omar ή Amar Kalil Tozlok (Μ.Κ.6) μου δημιούργησαν θετική εντύπωση. Η συμπεριφορά όλων στο εδώλιο του μάρτυρα, η στάση και οι αντιδράσεις τους στις ερωτήσεις των συνηγόρων καθώς και το περιεχόμενο των απαντήσεών τους μου δημιούργησαν την εντύπωση προσώπων τα οποία παρουσιάσθηκαν, εν προκειμένω, για να πουν την αλήθεια. Ιδίως, η Ελένη Κοκή Γρηγορίου (Μ.Κ.2) και ο αστυφύλακας 577 Ιωάννης Σανταφιανός (Μ.Κ.4) μου δημιούργησαν την εντύπωση προσώπων έμπειρων και κατηρτισμένων για την εκτέλεση των συγκεκριμένων δημόσιων καθηκόντων τους ως, επίσης, και προσώπων τα οποία διεκπαιρεώνουν με ευσυνειδησία, αντικειμενικότητα και επάρκεια τα καθήκοντα αυτά. Έτσι δέχομαι ως αληθινά και ακριβή όλα όσα αυτοί ανέφεραν. Επί τη βάσει των όσων αξιόπιστων ανέφεραν οι μάρτυρες κατηγορίας καθώς και επί τη βάσει των παραδοχών του Ιωάννη Αντωνίου (Μ.Υ.1) καταλήγω πως τα κρίσιμα γεγονότα εξελίχθηκαν ως εξής: Στις 18.7.07 οι κατηγορούμενοι αρ. 3, ένα νομικό πρόσωπο το οποίο λειτουργεί νομίμως στη Δημοκρατία, υπήρξαν ο κύριος εργολάβος για την εκτέλεση των εργασιών εγκατάστασης των αγωγών αποχέτευσης σε περιοχή της Λακατάμια στη Λευκωσία. Συνεβλήθηκαν σχετικώς με το κύριο του έργο, το Συμβούλιο Αποχετεύσεων Λευκωσίας και υπέγραψαν το Συμβόλαιο GN12/
9. Οι κατηγορούμενοι αρ. 3 ανέθεσαν την εκτέλεση μέρους των εργασιών, στις οποίες αφορούσε το Συμβόλαιο GN12/2005, στους «A.F.N. Constructions Ltd». Κατά τον ουσιώδη χρόνο οι «A.F.N. Constructions Ltd» εργοδοτούσαν, μεταξύ άλλων, τον Mohidal Hossin, εργάτη ο οποίος ασχολείτο με την επιχωμάτωση εσκαμμένων αυλακιών. Για την επιχωμάτωση χρησιμοποιείτο ένας χειροκίνητος συμπιεστής. Κατά τον ουσιώδη χρόνο, ο συμπιεστής μετεφέρθηκε στο εσκαμμένο αυλάκι ανηρτημένος στην χούφτα ενός φορτωτή τον οποίο οδηγούσε και χειριζόταν ο Omar ή Amar Kalil Tozlok, επίσης υπάλληλος των κατηγορουμένων αρ.
10. Η ηχητική προειδοποίηση (κόρνα) του φορτωτή δεν λειτουργούσε. Η ανάρτηση έγινε με τη χρήση μιας μεταλλικής αλυσίδας και ενός γάντζου ο οποίος δεν διέθετε ελατήριο ασφάλισης. Αφού ο συμπιεστής μετεφέρθηκε στο εσκεμμένο αυλάκι επιχειρήθηκε η τοποθέτησή του στο κατάλληλο σημείο, επίσης, με τη χρήση του φορτωτή. Ενώ ο Omar Kalil Tazlor χειριζόταν τον φορτωτή ο συμπιεστής ταλαντεύθηκε με αποτέλεσμα ο φορτωτής να απωλέσει τη σταθερότητα του και να ανατραπεί. Τα δύο μηχανήματα καταπλάκωσαν τον Mohidal Hossin ο οποίος στεκόταν παραπλεύρως. Ο Mohidal Hossin τραυματίστηκε θανάσιμα. Η σκηνή αλλοιώθηκε πριν την επισκεφθούν οι αρμόδιοι για την διερεύνηση του ατυχήματος. Ο Mohidal Hossin και ο Omar Kalil Tozlok δεν έτυχαν εκπαίδευσης για την εργασία που εκτελούσαν, δεν ενημερώθηκαν για τους κινδύνους της εργασίας αυτής και δεν τους υπεδείχθηκε η αντιμετώπιση τέτοιων κινδύνων. Επίσης, ο Amar Kalil Tazlok δεν διέθετε άδεια για να οδηγεί και να χειρίζεται τον φορτωτή. Η συγκεκριμένη εργασία μεταφοράς του συμπιεστή σε εσκαμμένα αυλάκια και η τοποθέτηση του στο κατάλληλο σημείο για να χρησιμοποιηθεί για την επιχωμάτωση των αυλακιών είναι εργασία συνήθης στα εργοτάξια κατασκευής αποχετευτικών συστημάτων. Είναι, επίσης, εργασία επικίνδυνη δεδομένου του όγκου και του βάρους των μηχανημάτων που χρησιμοποιούνται για την εκτέλεση της. Για το λόγο αυτό απαιτείται η εκ των προτέρων γραπτή περιγραφή μιας ασφαλούς μεθόδου εργασίας η εκ των προτέρων γραπτή εκτίμηση του σχετικού κινδύνου καθώς και ο εκ των προτέρων καταρτισμός ενός συστήματος διαχείρισης του κινδύνου αυτού. Τέτοιες ενέργειες δεν έλαβαν χώραν εν προκειμένω. Αντιθέτως, εν προκειμένω, η συγκεκριμένη εργασία εκτελείτο με μια μέθοδο επικίνδυνη, με τη χρήση μηχανημάτων ακατάλληλων και από προσωπικό ανειδίκευτο. Μάλιστα, την εκτέλεση της εργασίας αυτής δεν την επόπτευε επιστάτης. Τα γεγονότα αυτά επαρκούν για να στοιχειοθετηθούν, πέραν πάσης λογικής αμφιβολίας, όλα τα επίδικα αδικήματα, σύμφωνα με τις λεπτομέρειες που δίδονται στο κατηγορητήριο καθώς και στο υπόμνημα ημερ. 19.12.
11. Το αξιόποινο των παραλείψεων των κατηγορουμένων αρ. 3 δεν αίρεται. Οι υπερασπίσεις τις οποίες αυτοί προβάλλουν κρίνονται ως αβάσιμες. Ειδικά και όσον αφορά στην ύπαρξη των κατηγορουμένων αρ. 3 αναφέρω πως οι μαρτυρίες περί της επαγγελματικής δραστηριοποίησής τους υπό τη συγκεκριμένη εταιρική επωνυμία, μαρτυρίες που δόθηκαν και από τον Ιωάννη Αντωνίου (Μ.Υ.1) καθώς και μαρτυρίες που περιέχονται σε έγγραφα που συνέταξαν οι ίδιοι οι κατηγορούμενοι αρ. 3 (τεκμήρια 13 και 18), αποδεικνύουν την ύπαρξη τους ως νομική οντότητα. Με αυτά τα δεδομένα δεν χρειάζεται η μαρτυρία περί της εγγραφής των κατηγορουμένων αρ.3 ως εταιρείας (C.R.C Holiday Park Ltd v Ανδρέα κ.α

(1998)1(Β) Α.Α.Δ 900). Ούτε το γεγονός πως η σκηνή του ατυχήματος αλλοιώθηκε πριν την επισκεφθούν οι αρμόδιοι για την διερεύνηση του ατυχήματος δημόσιοι λειτουργοί επηρεάζει τον εντοπισμό της ευθύνης των κατηγορούμενων αρ.

1. Οι αλλοιώσεις της σκηνής, όπως αυτές περιεγράφησαν από την Ελένη Κοκή Γρηγορίου (Μ.Κ.2), δεν επηρέασε τα γεγονότα επί τη βάσει των οποίων διαπιστώθηκε η ευθύνη των κατηγορουμένων αρ.
2. Για όλους τους πιο πάνω λόγους οι κατηγορούμενοι αρ. 3 κρίνονται ένοχοι στην 7η, 8η και την 9η κατηγορία. (Υπ)........................................ Α. Κ. Λυκούργου, Ε.Δ. Πιστό Αντίγραφο Πρωτοκολλητής /ΧΡΓ /ΑΙ cylaw.org: Από το ΚΙΝOΠ/CyLii για τον Παγκύπριο Δικηγορικό Σύλλογο