Δημοκρατία ν. Abdulhannan Aldief Shikh, Αρ. Υπόθεσης: 2374/09, 3 Μαΐου, 2010

(1)(β) του περί Ποινικής Δικονομίας Νόμου Κεφ. 155 το οποίο προνοεί πως: "Κατά το τέλος της υπόθεσης για την Κατηγορούσα Αρχή ο κατηγορούμενος ή ο δικηγόρος του μπορούν να εισηγηθούν ότι δεν έχει αποδειχθεί εκ πρώτης όψεως υπόθεση εναντίον του κατηγορούμενου επαρκώς για να του ζητηθεί να κάμει την υπεράσπιση του και αν το Δικαστήριο αποδεχθεί την εισήγηση του θα τον αθωώσει". Οι πρόνοιες του πιο πάνω άρθρου έχουν αναλυθεί στη νομολογία. Κλασσική επί του προκειμένου απόφαση θεωρείται η Γενικός Εισαγγελέας v. Χριστοδούλου

(1990)2 Α.Α.Δ. 133, όπου στη σελίδα 145 αναφέρεται πως: "Η απαλλαγή του εφεσίβλητου δικαιολογείται μόνο όταν, (α) Δεν στοιχειοθετείται εξ αντικειμένου η υπόθεσης της κατηγορίας λόγω της απουσίας ενός ή περισσοτέρων των συστατικών στοιχείων του εγκλήματος, και (β) Οποτεδήποτε η μαρτυρία είναι τόσο αντινομική ή στερείται πειστικότητας σε βαθμό που κανένα λογικό Δικαστήριο δεν θα μπορούσε να βασίσει σ΄ αυτή την καταδίκη του κατηγορούμενου". Έχουμε με κάθε προσοχή εξετάσει την εισήγηση του δικηγόρου του κατηγορουμένου. Ενδιατρίψαμε σε κάθε παράμετρο της αναφορικά με τα νομικά ζητήματα που ήγειρε σε συνδυασμό με το υπόψη μαρτυρικό υλικό. Καταλήξαμε πως η εισήγηση του, στην έκταση που έχει τεθεί, θα πρέπει να απορριφθεί. Κατ' αρχάς δεν διαπιστώνουμε ότι η δοθείσα μαρτυρία είναι αντινομική ή αντιφατική στο βαθμό που κανένα λογικό Δικαστήριο να μην δύναται να στηρίξει επ' αυτής την καταδίκη του κατηγορουμένου. Περαιτέρω βρίσκουμε ότι από το παρουσιασθέν μαρτυρικό υλικό δύναται εξ αντικειμένου να τεκμηριωθεί πως ο κατηγορούμενος παράνομα και με πρόθεση επέφερε τον θάνατο του θύματος και ότι τούτο δύναται να συνδεθεί με την από μέρους του παραδοχή της κλοπής περιουσίας του θύματος ώστε να μπορεί, εξ αντικειμένου, να στοιχειοθετηθεί και η κατηγορία της ληστείας. Όπως σημειώσαμε η πρώτη κατηγορία αφορά αδίκημα κατά παράβαση του άρθρου 203 που Ποινικού Κώδικα, Κεφ. 154. Αφορά το αδίκημα του φόνου εκ προμελέτης, αδίκημα που εμπεριέχει ως συστατικό του στοιχείο την προμελέτη, πέραν του στοιχείου της πρόθεσης θανάτωσης του θύματος που από μόνο του ικανοποιεί το στοιχείο της ένοχης διάνοιας στο αδίκημα της ανθρωποκτονίας (άρθρο 205 του Ποινικού Κώδικα, Κεφ. 154). Η διαφορά μεταξύ των δύο εγκλημάτων είναι το στοιχείο της προμελέτης που ενυπάρχει στο φόνο αλλά όχι στην ανθρωποκτονία. Το στοιχείο της προμελέτης πρέπει να καταδειχθεί ως γεγονός σε κάθε υπόθεση φόνου. Η Κατηγορούσα Αρχή φέρει το βάρος απόδειξης της ύπαρξης του συστατικού στοιχείου της προμελέτης πέραν από κάθε λογική αμφιβολία. Τούτο με το πέρας της δίκης. Στο στάδιο τούτο πρέπει να υπάρχει μαρτυρία η οποία να δύναται εξ αντικειμένου να στοιχειοθετήσει την προμελέτη. Τι σημαίνει προμελέτη εξηγείται στο πιο κάτω απόσπασμα από την υπόθεση Dervish Halil v. The Republic

(1961)C.L.R. 432, 434, η οποία έχει υιοθετηθεί κατ' επανάληψη σε μεταγενέστερες αποφάσεις του Ανωτάτου Δικαστηρίου μεταξύ των οποίων στη Georghios Aristidou v. The Republic

(1967)2 Α.Α.Δ. 43 η οποία εμπεριέχει μία εξαντλητική διατριβή επί του ζητήματος, σε δική μας μετάφραση: «Όταν ένα πρόσωπο αποφασίζει στο μυαλό του, είτε με πράξη είτε με παράλειψη να προκαλέσει το θάνατο άλλου προσώπου, και παρά το ότι έχει τον χρόνο να συλλογιστεί την απόφαση του και να αποσυρθεί από αυτήν, εάν αυτό επιθυμεί, προχωρεί και βάζει σε εφαρμογή τον σκοπό του και αποστερεί τη ζωή του άλλου, αυτό το πρόσωπο διαπράττει ανθρωποκτονία με προμελέτη ή φόνο». Πρέπει λοιπόν να αποδειχθεί πως ο θάνατος ήταν το αποτέλεσμα όχι μόνο μίας ηθελημένης πράξης αλλά επίσης η εκτέλεση μιας προγενέστερης προμελετημένης απόφασης. Αναφέρεται στην Aristidou (πιο πάνω) σελ. 75, ότι στην απουσία αυτής της προγενέστερης προμελέτης που οδηγεί στην απόφαση της πρόκλησης του θανάτου και στην απουσία ικανοποιητικού χρόνου για εσωτερική διαβούλευση επί της απόφασης αυτής, η εκ προθέσεως παράνομη πράξη που προκάλεσε τον θάνατο συνιστά το αδίκημα της ανθρωποκτονίας κάτω από το άρθρο 205 αλλά όχι αυτό του φόνου κάτω από το άρθρο 203. Η προμελέτη, αναφέρεται στην Aristidou (πιο πάνω) σελ. 74, μπορεί να αποδειχθεί με άμεση ή περιστατική μαρτυρία. Μπορεί να συναχθεί από τις αποδειχθείσες περιβάλλουσες συνθήκες που με ασφάλεια οδηγούν σε αυτό το συμπέρασμα. Έχουμε, όπως προειπώθηκε, καταλήξει πως με το ενώπιον μας μαρτυρικό υλικό μπορεί εξ αντικειμένου να τεκμηριωθεί πως ο κατηγορούμενος παράνομα και με πρόθεση επέφερε τον θάνατο του θύματος, όμως αδυνατούμε να ανιχνεύσουμε στοιχείο μαρτυρίας που να μπορεί να στοιχειοθετήσει εξ αντικειμένου πως ο θάνατος προμελετήθηκε. Κατά το στάδιο των αγορεύσεων των πλευρών ζητήσαμε από τον εκπρόσωπο της Κατηγορούσας Αρχής να υποδείξει στο Δικαστήριο τα στοιχεία εκείνα τα οποία θα μπορούσαν να στοιχειοθετήσουν την προμελέτη. Δεν παραπεμφθήκαμε σε οτιδήποτε το συγκεκριμένο. Αρκέστηκε ο εκπρόσωπος της Κατηγορούσας Αρχής να αναφέρει πως η εικόνα του εγκλήματος που απεκόμισε εμπεριέχει το στοιχείο ότι δηλαδή ο κατηγορούμενος συνέλαβε από πριν την απόφαση να σκοτώσει το θύμα και να κλέψει την περιουσία του. Δεν μπορεί να κληθεί ο κατηγορούμενος να προβάλει την υπεράσπιση του στην κατηγορία του φόνου στη βάση της πιθανολόγησης ή εικασίας ότι μπορεί να υπήρξε προμελέτη της φόνευσης αφού μπορεί και να μην υπήρχε. Δεν υπάρχει θετικό στοιχείο μαρτυρίας προς την κατεύθυνση της προμελέτης, απλά δεν μπορεί να αποκλειστεί. Τούτο όμως δεν είναι αρκετό ακόμη και στο στάδιο αυτό. Αναφέρθηκε ο εκπρόσωπος της Κατηγορούσας Αρχής πως η προμελέτη μπορεί να τεκμηριωθεί από την διαφανείσα οργάνωση. Δεν έχουμε εντοπίσει στοιχεία οργάνωσης που να καταδεικνύουν την ύπαρξη προμελέτης καθότι οποιοδήποτε τέτοιο στοιχείο θα συνείδε και μπορεί να αφορά στην οργάνωση της κλοπής της περιουσίας του θύματος και όχι κατ' ανάγκη της θανάτωσης του. Ως εκ τούτου ο κατηγορούμενος δεν πρέπει να κληθεί να προβάλει υπεράσπιση στην πρώτη κατηγορία. Είμαστε ωστόσο της άποψης πως με το ενώπιον μας μαρτυρικό υλικό δύναται να στοιχειοθετηθεί κατηγορία ανθρωποκτονίας κατά παράβαση του άρθρου 205

(3)του Ποινικού Κώδικα, Κεφ. 154. Θα θέλαμε στο παρόν στάδιο, όπως είναι επιθυμητό, σύμφωνα με τις αποφάσεις Pouris & others v. Republic

(1983)2 CLR 188, R. v. Gregory

(19872)1 WLR 991, R. v. West

(1948)1 KB 709 και Archbold Pleading, Evidence and Practice in Criminal Cases, 40η έκδ., σελ. 51, παραγρ. 50), να ακούσουμε τις απόψεις των μερών και ιδιαίτερα της υπεράσπισης του κατηγορουμένου κατά πόσο θα ήταν υπό τις περιστάσεις ορθό και δίκαιο να προσθέσουμε στο κατηγορητήριο την εξής 3η κατηγορία: ΕΚΘΕΣΗ ΑΔΙΚΗΜΑΤΟΣ Τρίτη Κατηγορία Ανθρωποκτονία, κατά παράβαση του άρθρου 205

(3)του Ποινικού Κώδικα, Κεφ. 154. ΛΕΜΠΟΜΕΡΕΙΕΣ ΑΔΙΚΗΜΑΤΟΣ Ο κατηγορούμενος μεταξύ των ημερομηνιών 18 και 19/2/2009 στην οδό Ανδρέα Τούλουπου 2, στην Έμπα της Επαρχίας Πάφου με παράνομη πράξη επέφερε το θάνατο του Allam Munaim Hussain, τέως από το Ιράκ. Τέτοια δυνατότητα προβλέπεται από το άρθρο 83

(1)του περί Ποινικής Δικονομίας Νόμου Κεφ. 155: "83.

(1)Όταν, σε οποιοδήποτε στάδιο της δίκης φαίνεται στο Δικαστήριο ότι το κατηγορητήριο ή το κατηγορητήριο που καταχωρίστηκε στο Κακουργιοδικείο είναι ελαττωματικό, είτε ουσιαστικά είτε τυπικά, το Δικαστήριο δύναται να εκδώσει τέτοιο διάταγμα για τη μεταβολή του κατηγορητηρίου ή του κατηγορητηρίου που καταχωρίστηκε στο Κακουργιοδικείο είτε με τροποποίησή του ή με υποκατάστασή του ή με προσθήκη σε αυτό νέας κατηγορίας ως το Δικαστήριο κρίνει αναγκαίο ώστε να ανταποκρίνεται στα περιστατικά της υπόθεσης". Στην υπόθεση Lanitis Bros Ltd v. Ιατρικών Υπηρεσιών και Υπηρεσιών Δημοσίας Υγείας

(1995)2 Α.Α.Δ. 266 ο τότε Πρόεδρος Πικής ανάφερε τα εξής στη σελίδα 27: "Ο όρος «δίκη» στο πλαίσιο του περί Ποινικής Δικονομίας Νόμου, περιλαμβάνει κάθε στάδιο της διαδικασίας μέχρι την έκδοση της ετυμηγορίας του Δικαστηρίου Leonidou v. Police

(1987)2 C.L.R. 96, 107)". Η υπόθεση Pouris & Others v. Republic

(1983)2 C.L.R. 148 στην οποία έγινε ευρεία αναφορά στην Leonidou αφορούσε προσθήκη δύο νέων κατηγοριών στο στάδιο που διεπιστώθη ότι η μαρτυρία δεν στοιχειοθετούσε εκ πρώτης όψεως υπόθεση εναντίον των κατηγορούμενων, οι οποίοι ως εκ τούτου αθωώθηκαν. Ετέθη εκεί ευθέως ενώπιον του Ανωτάτου Δικαστηρίου το επιχείρημα ότι, με βάση το λεκτικό του άρθρου 83

(1)δεν μπορούσε να είχε εφαρμογή σε τέτοια περίπτωση. Το Δικαστήριο αφού ανασκόπησε τη νομολογία, Αγγλική και Κυπριακή, απέρριψε αυτή την άποψη. Όπως το έθεσε ο τότε Πρόεδρος Τριανταφυλλίδης στη σελίδα 167: "In the light of all the foregoing we are of the opinion that it was open to the trial Court, in the particular circumstances of the present case, to proceed to amend the information by adding the new counts, 5 and 6, under section 83

(1)of Cap. 155, after it had acquitted the appellants as regards the four counts in the information of the basis of which their trial had commenced". Σε ελεύθερη μετάφραση: "Υπό το φως όλων των πιο πάνω είμαστε της γνώμης ότι το πρωτόδικο Δικαστήριο εδικαιούτο, ενόψει των ειδικών περιστάσεων της παρούσας υπόθεσης, να προχωρήσει σε τροποποίηση του κατηγορητηρίου με την προσθήκη των νέων κατηγοριών 5 και 6, δυνάμει του άρθρου 83

(1)του Κεφ. 155, μετά που απάλλαξε τους εφεσείοντες αναφορικά με τις τέσσερεις κατηγορίες του κατηγορητηρίου στη βάση του οποίου άρχισε η δίκη". Η κατάληξη αυτή στηρίχθηκε στην Αγγλική απόφαση R. v. Dossi

(1918)87 L.J. K.B. 1024, όπου τροποποίηση του κατηγορητηρίου είχε γίνει μετά που οι ένορκοι απεφάνθησαν ότι ο κατηγορούμενος δεν ήταν ένοχος επί του κατηγορητηρίου ως είχε, αλλά θα ήταν ένοχος αν αυτό αναφέρετο σε άλλη ημερομηνία, και στην HjiSolomou v. Republic

(1964)C.L.R. 170 στην οποία είχε γίνει αναφορά στη Leonidou. Μετά την κρίση του ζητήματος της πιο πάνω προτιθέμενης τροποποίησης θα επανέλθουμε στο θέμα της κλήσης του κατηγορουμένου σε απολογία στις κατηγορίες που αντιμετωπίζει. (Υπ.) ................ Α. Πούγιουρου, Π.Ε.Δ. (Υπ.) ................ Χ. Μαλαχτός, Α.Ε.Δ. (Υπ.) ............... Α. Κονής, Ε.Δ. Πιστό αντίγραφο Πρωτοκολλητής .../Ο.Ρ. Το Δικαστήριο ακούει τις απόψεις των δύο πλευρών Έχουμε ακούσει τις θέσεις που εξέφρασαν και οι δύο πλευρές και κρίνουμε ότι η εν λόγω τροποποίηση δεν επηρεάζει δυσμενώς τα δικαιώματα του κατηγορούμενου ούτε και η τροποποίηση θέτει τον κατηγορούμενο σε μειονεκτική θέση. Αντίθετα αντιμετώπιζε κατηγορία φόνου εκ προμελέτης και με την τροποποίηση θα αντιμετωπίσει κατηγορία ανθρωποκτονίας. Συνεπώς το Δικαστήριο ασκώντας τις εξουσίες που του παρέχει το άρθρο 83

(1)του Κεφ. 155 εκδίδει διάταγμα τροποποίησης του κατηγορητηρίου με την προσθήκη της πιο πάνω 3ης κατηγορίας. Ενόψει της πιο πάνω τροποποίησης του κατηγορητηρίου σύμφωνα με τις πρόνοιες του άρθρου 83

(1)του Κεφ. 155 το Δικαστήριο ρωτά τον κατηγορούμενο αν είναι έτοιμος να απολογηθεί σε αυτό. Ο κατηγορούμενος δεν παραδέχεται την κατηγορία που έχει προστεθεί. Το Δικαστήριο καλεί τον κατηγορούμενο να δηλώσει κατά πόσο είναι έτοιμος να δικαστεί βάση του κατηγορητηρίου όπως έχει τροποποιηθεί. Με βάση το σκεπτικό της απόφασης που εκδόθηκε σήμερα από το ενώπιον μας μαρτυρικό υλικό βρίσκουμε ότι έχει αποδειχθεί εκ πρώτης όψεως υπόθεση εναντίον του κατηγορούμενου στην 2η κατηγορία που αφορά ένοπλη ληστεία, τον οποίο καλούμε να προβάλει την υπεράσπιση του. Η εισήγηση του συνηγόρου υπεράσπισης γίνεται αποδεχτή όσον αφορά την 1η κατηγορία. Η 1η κατηγορία απορρίπτεται. Ο κατηγορούμενος αθωώνεται και απαλλάσσεται. Από το ενώπιον μας μαρτυρικό υλικό βρίσκουμε ότι υπάρχει επίσης εκ πρώτης όψεως υπόθεση επί του αδικήματος της 3ης κατηγορίας δηλαδή αυτού της ανθρωποκτονίας εναντίον του κατηγορούμενου τον οποίο καλούμε να προβάλει την υπεράσπιση του. cylaw.org: Από το ΚΙΝOΠ/CyLii για τον Παγκύπριο Δικηγορικό Σύλλογο