Διευθυντή Τμήματος Επιθεώρησης Εργασίας ν. COSMYRIA RECEPION HALL LTD κ.α., Αρ. Υπόθεσης: 20795/2009, 17 Ιανουαρίου, 2011

(1)/1996) (Κατηγορία 1 η οποία αφορά την 1η κατηγορούμενη η οποία είναι εταιρεία περιορισμένης ευθύνης όπως ήταν το 1ο παραδεκτό γεγονός που δηλώθηκε και εγκρίθηκε από το Δικαστήριο και ως εργοδότρια και διαχειρίστρια του χώρου και η Κατηγορία 2 η οποία αφορά τον 2ο κατηγορούμενο ως διευθυντή της όπως ήταν το 2ο παραδεκτό γεγονός που δηλώθηκε και εγκρίθηκε). Βασίζεται επίσης στους περί Ελαχίστων Προδιαγραφών Ασφάλειας και Υγείας στους Χώρους Εργασίας Κανονισμούς του 2002 (Κ.Δ.Π. 174/2002) η οποία αφορά την 1η κατηγορούμενη ως εργοδότρια και διαχειρίστρια (Κατηγορία 3) και τον 2ο κατηγορούμενο ως διευθυντή της (Κατηγορία 4). Τέλος, στους περί Διαχείρισης Θεμάτων Ασφάλειας και Υγείας στην Εργασία Κανονισμούς (Κ.Δ.Π. 173/2002) (Κατηγορία 5) η οποία αφορά την 1η κατηγορούμενη ως εργοδότρια και διαχειρίστρια του χώρου. Έναυσμα για την έναρξη της διερεύνησης της παρούσας υπόθεσης εκ μέρους της Κατηγορούσας Αρχής ήταν η διερεύνηση παραπόνου για το ατύχημα και τον τραυματισμό που υπέστη ο κ. Κώστας Μηλικούρης προσκεκλημένος σε γαμήλια δεξίωση που διεξαγόταν στην εν λόγω αίθουσα το βράδυ της 21.06.2009, γεγονός το οποίο δηλώθηκε ως 3ο παραδεκτό γεγονός και εγκρίθηκε από το Δικαστήριο. Για την Κατηγορούσα Αρχή κατέθεσαν η κα Αναστασία Γεωργαράκη (Μ.Κ.1) η οποία εργάζεται στο Τμήμα Επιθεώρησης Εργασίας του Επαρχιακού Γραφείου Λάρνακας ως επιθεωρήτρια με σχετικά καθήκοντα και το ίδιο το θύμα του ατυχήματος ο κ. Κώστας Μηλικούρης (Μ.Κ.2). Για την Υπεράσπιση κατέθεσε ο 2ος κατηγορούμενος. Προέκυψε από τη μαρτυρία της Κατηγορούσας Αρχής ότι το βράδυ της 21.06.2009 η αίθουσα δεξιώσεων COSMYRIA η οποία βρίσκεται στην Αραδίππου - Λάρνακας φιλοξενούσε γαμήλια δεξίωση. Ένας από τους προσκεκλημένους και συμμετέχοντες στη δεξίωση ήταν και ο κ. Κώστας Μηλικούρης 58 ετών (Μ.Κ.2). Όταν αποφάσισαν με την παρέα του να φύγουν από την αίθουσα γύρω στις 21:45 μ.μ., ο ίδιος αφού πρώτα χρησιμοποίησε το αποχωρητήριο της αίθουσας, βγήκε μετά από την μία παρακείμενη πόρτα που χρησίμευε ως έξοδος κινδύνου η οποία πίστευε ότι θα τον οδηγούσε πιο σύντομα στο χώρο σταθμεύσεως της αίθουσας όπου ήταν σταθμευμένο το όχημα με το οποίο θα έφευγε. Βγαίνοντας έξω προχώρησε σιγά - σιγά στα αριστερά 1 -1 ½ που κατά την αντεξέταση του προσδιόρισε την απόσταση αυτή σε 2 - 2 ½ μέτρα και επικρατούσε σκοτάδι εφόσον δεν υπήρχε εξωτερικός φωτισμός και βρισκόμενος κοντά στο υφιστάμενο περιτοίχισμα ύψους 30-40εκ. σκόνταψε και βρέθηκε ξαφνικά να αιωρείται από την έξω πλευρά του περιτοιχίσματος πιασμένος πάνω σ΄αυτό και ενώ είχε τραυματιστεί το πόδι του από σίδερο που βρισκόταν στο εν λόγω περιτοίχισμα στην εξωτερική του πλευρά και το οποίο προεξείχε. Εξωτερικά το περιτοίχισμα λόγω της υψομετρικής διαφοράς του οικοπέδου της αίθουσας με το γειτονικό χωράφι είχε ύψος 1.80 - 2.20εκ. Σε βοήθεια του στο άκουσμα των φωνών του προσέτρεξαν θαμώνες της αίθουσας, τον ανέβασαν πάνω τον έβαλαν να καθίσει κάπου και λόγω του τραύματος του κάλεσαν ασθενοφόρο το οποίο τον μετέφερε στο Γενικό Νοσοκομείο Λάρνακας για περίθαλψη όπου παρέμεινε μέχρι και την 2.07.

1. Στις 26.06.2009 λήφθηκε κατάθεση από τον παθόντα από την κα Αναστασία Γεωργαράκη (Μ.Κ.1) Επιθεωρήτρια του Τμήματος Επιθεώρησης Εργασίας και Υγείας στους χώρους Εργασίας του Επαρχιακού Γραφείου Λάρνακας και ενώ αυτός ακόμα βρισκόταν στο Νοσοκομείο για νοσηλεία. Η τελευταία μετά που πληροφορήθηκε το συμβάν τηλεφωνικά στις 23.06.2009 από τη σύζυγο του παθόντα και αφού συνομίλησε τηλεφωνικά και με τον ίδιο επισκέφθηκε το χώρο του ατυχήματος στις 25.06.2009 μαζί με συνάδελφο της. Εκεί συνάντησε τους ιδιοκτήτες κα διαχειριστές της αίθουσας, κατηγορούμενους 2,3 και
2. Στις 24.07.2009 έλαβε γραπτή κατάθεση και από τον 2ο κατηγορούμενο διευθυντή της ιδιοκτήτριας και διαχειρίστριας της αίθουσας κατηγορούμενης
3. Ο χώρος όπου συνέβη το ατύχημα περιγράφεται από τον κα Γεωργαράκη ως ο εξωτερικός χώρος της αίθουσας δεξιώσεων κοντά στη θύρα εξόδου κινδύνου που βρίσκεται στο βορειοδυτικό μέρος του κτηρίου και στο πίσω μέρος της αίθουσας και σε απόσταση περίπου 7 μέτρων από την έξοδο κινδύνου όπου υπάρχει περίφραξη με οπλισμένο σκυρόδεμα με κυμαινόμενο ύψος 30 - 40 εκ. Στο πάνω μέρος του περιτοιχίσματος όπως και στην εξωτερική του πλευρά όπως φαίνονται και επί των φωτογραφιών του Τεκμηρίου 2 (Φωτογραφίες 3 και 4) οι οποίες λήφθηκαν στις 25.06.2009 και 24.07.2009, εξείχαν σίδερα από τον οπλισμό του περιτοιχίσματος. Το πιο πάνω περιτοίχισμα διαχώριζε τον περιβάλλοντα χώρο της αίθουσας με το χωράφι που υπήρχε εξωτερικά σε χαμηλότερο επίπεδο κυμαινόμενο σε 1.80 - 2.20 μ. Κοντά στο περιτοίχισμα από την εξωτερική του πλευρά υπήρχαν πεταμένα παλιοσίδερα και σπασμένα γυάλινα αντικείμενα. Από την εσωτερική πλευρά και κατά μήκος τους περιτοιχίσματος υπήρχαν ελαιόδεντρα. Οι λόγοι που οδήγησαν την υπηρεσία της να καταγγείλει την υπόθεση είναι οι ακόλουθοι: - Το περιτοίχισμα της περίφραξης, στην πίσω πλευρά του περιβάλλοντα χώρου της αίθουσας, έχει ύψος 30-40 εκ. Στην πάνω και στην εξωτερική πλευρά του περιτοιχίσματος υπήρχαν σίδερα τα οποία εξέχουν από τον οπλισμό του. - Από την εξωτερική πλευρά της περίφραξης, το ύψος είναι περίπου 1.80εκ. - Στην πίσω πλευρά του περιβάλλοντα χώρου υπάρχει εύκολη πρόσβαση του κοινού μέσω της θύρας εξόδου κινδύνου. - Δεν υπήρχε κιγκλίδωμα ή οποιονδήποτε εμπόδιο που να παρεμποδίζει την προσέγγιση στην περίφραξη ή και να αποτρέπει την πτώση από αυτήν. - Έξω από τη θύρα εξόδου κινδύνου, στην πίσω πλευρά της αίθουσας, υπάρχει τεχνητός φωτισμός, ο οποίος σύμφωνα με μαρτυρίες των ιδιοκτητών, δεν βρισκόταν σε λειτουργία, λόγω του ότι ήταν χαλασμένος ο λαμπτήρας. - Ο εργοδότης δεν διέθετε Γραπτή Εκτίμηση των Κινδύνων και δεν εφαρμόζει Σύστημα Διαχείρισης της Ασφάλειας. Η κα Γεωργαράκη (Μ.Κ.1) σε μεταγενέστερη επίσκεψη της στο χώρο στις 7.12.2009 διαπίστωσε ότι είχε τοποθετηθεί περίφραξη όπως ήταν οι συστάσεις της καθ΄όλο το μήκος του οικοπέδου η οποία πλέον ήταν ικανοποιητική από πλευράς ασφάλειας των διακινουμένων στο χώρο. Ήταν εμφανής η προσπάθεια της πλευράς της Υπεράσπισης με σχετικές ερωτήσεις και υποβολές κατά το στάδιο της αντεξέτασης των μαρτύρων κατηγορίας αλλά και της μαρτυρίας του κ. Μανοίκου, κατηγορούμενου 2, να επιρρίψει στον κ. Μηλικούρη την πλήρη ευθύνη για το ατύχημα που υπέστη και ότι αποκλειστικά υπεύθυνος και αμελής υπήρξε ο ίδιος με την επιλογή του να χρησιμοποιήσει μια έξοδο κινδύνου της αίθουσας και όχι την κύρια έξοδο. Πέραν αυτού η μαρτυρία της αποσκοπούσε στο να καταδείξει ότι λειτουργούσε νόμιμα και μετά από ελέγχους των αρμοδίων κρατικών οργάνων διέθετε τις απαιτούμενες άδειες λειτουργίας. Υπήρξε προσπάθεια αμφισβήτησης της περιγραφείσας κατάσταση του χώρου όπου επισυνέβη το ατύχημα με την εισαγωγή κάποιων παρεμφερών και περιθωριακών θα έλεγα θεμάτων που άπτονταν του φωτισμού που υπήρχε στο χώρο, της κατάστασης του χώρου με τα ελαιόδεντρα που ήταν εκεί και των αποστάσεων από την αίθουσα και της θύρας εξόδου κινδύνου την οποία χρησιμοποίησε ο κ. Μηλικούρης και του σκοπού για τον οποίο ο τελευταίος βρέθηκε εκεί. Θα αναφερθώ σ΄αυτά τα θέματα στη συνέχεια στο στάδιο της αξιολόγησης της μαρτυρίας. ΑΓΟΡΕΥΣΕΙΣ: Στις αγορεύσεις τους οι συνήγοροι των δύο πλευρών προσπάθησαν ο καθένας αναφερόμενος σε σημεία επί της μαρτυρίας σε αντιπαραβολή με την νομική πτυχή που διέπει τα αδικήματα να εξαγάγει και εισηγηθεί προς το Δικαστήριο συμπεράσματα που να υποστηρίζουν την υπόθεση τους. Ο ευπαίδευτος συνήγορος που εκπροσώπησε την Κατηγορούσα Αρχή στην σύντομη αλλά περιεκτική εισήγηση του αφού αναφέρθηκε εισαγωγικά στους σκοπούς του νομοθέτη για την θέσπιση της σχετικής νομοθεσίας αλλά και των αδικημάτων σε περίπτωση μη συμμόρφωσης με αυτή και στη νομολογία που σχετίζεται με τα ζητήματα που άπτονται των κατηγοριών, στη συνέχεια ανέλυσε την μαρτυρία επισημαίνοντας κάποια από τα σημεία της τα οποία κατά την άποψη του στοιχειοθετούν όλες τις κατηγορίες καλώντας το Δικαστήριο να αποδεχθεί τη μαρτυρία της Κατηγορούσας Αρχής και απορρίψει αυτή της Υπεράσπισης υποδεικνύοντας αντιφάσεις σ΄αυτή έτσι ώστε να βρει τους κατηγορούμενους ένοχος σε όλες τις κατηγορίες. Ο συνήγορος Υπεράσπισης αναφέρθηκε στη δική του αγόρευση στα αδικήματα με τα οποία κατηγορούνται οι Κατηγορούμενοι και εισηγήθηκε όπως η μαρτυρία της Υπεράσπισης γίνει πιστευτή από το Δικαστήριο και προτιμηθεί αυτή αντί αυτή της Κατηγορούσας Αρχής και απαλλαχθούν και αθωωθούν οι κατηγορούμενοι από όλες τις κατηγορίες αφού την αποκλειστική ευθύνη για τη πρόκληση του ατυχήματος είχε το ίδιο το θύμα και όχι οι κατηγορούμενοι. Σε διάφορα άλλα ζητήματα στα οποία αναφέρθηκε ο κ. Πουτζιουρής θα γίνει αναφορά στο κατάλληλο στάδιο της απόφασης μου. ΝΟΜΙΚΗ ΠΤΥΧΗ - ΝΟΜΟΘΕΤΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΚΑΤΗΓΟΡΙΩΝ : Στις ποινικές υποθέσεις όπως είναι και η παρούσα, το βάρος της απόδειξης το έχει η Κατηγορούσα Αρχή και το επίπεδο της απόδειξης είναι το πέραν πάσης λογικής αμφιβολίας όπως έχει αποφασιστεί την υπόθεση Χαρίτωνος v. Δημοκρατίας

(1971)2 C.L.R. σελ. 40 με την οποία υιοθετήθηκε η απόφαση Woolmighton v. D.P.P.

(1935)AC 462, καθώς και σε μεταγενέστερες αποφάσεις. Η Κατηγορούσα Αρχή θα πρέπει να αποδείξει κάθε στοιχείο της κατηγορίας και δεν επιτρέπονται υποθέσεις ως προς την ύπαρξη γεγονότων όσο εύλογες και αν είναι (βλ. Λοίζου v. Αστυνομίας

(1989)2 C.L.R. 363 και Παφίτης v. Δημοκρατίας

(1990)2 C.L.R. 102, 119 τα οποία θα πρέπει να αποδείξει με αξιόπιστη και σαφή μαρτυρία (βλ. Φλουρής v. Αστυνομίας

(1989)2 C.L.R. 401). Αν στο τέλος της υπόθεσης μείνει έστω και η παραμικρή αμφιβολία στο μυαλό του δικαστηρίου για την ενοχή του κατηγορουμένου τότε αυτή θα πρέπει να αποφασισθεί υπέρ του και να απαλλαχθεί και αθωωθεί της κατηγορίας (βλ. Τούμπας v. Δημοκρατίας

(1984)2 C.L.R. 110 και Καίτη Χαραλάμπους v. Δημοκρατίας

(1985)2 C.L.R. 97. Αναφέρθηκα στην αρχή της απόφασης μου ότι οι κατηγορίες τις οποίες αντιμετωπίζουν οι κατηγορούμενοι βασίζονται μεταξύ άλλων και στον περί Ασφάλειας και Υγείας στην Εργασία Νόμο του 1996 (Ν. 89

(1)/1996). Στο άρθρο 2 του νόμου που είναι η ερμηνευτική διάταξη του νόμου για ό, τι ενδιαφέρει την υπόθεση μας σχετικές είναι οι ερμηνείες που δίδονται στις ακόλουθες λέξεις ή φράσεις: ¨Επιχείρηση¨ περιλαμβάνει βιομηχανικές ή άλλες δραστηριότητες, εμπόριο ή άλλα επιτηδεύματα. ¨Εγοδότης¨ σημαίνει κάθε φυσικό ή νομικό πρόσωπο το οποίο συνδέεται με σχέση εργασίας με τον εργοδοτούμενο και έχει σχέση εργασίας με τον εργοδοτούμενο και έχει την ευθύνη για το υποστατικό, την επιχείρηση ή/και την εγκατάσταση και περιλαμβάνει και πρόσωπο που δεν έχει άλλα εργοδοτούμενα πρόσωπα, αλλά διεξάγει οικονομική δραστηριότητα ή διευθύνει την επιχείρηση του με σκοπό κερδοσκοπικό ή μη. ¨Πρόληψη¨ είναι το σύνολο των διατάξεων ή μέτρων που λαμβάνονται ή προβλέπονται καθ΄όλα τα στάδια των δραστηριοτήτων της επιχειρήσεως με στόχο την αποφυγή ή την μείωση των επαγγελματικών κινδύνων. ¨Χώρος εργασίας¨ περιλαμβάνει οποιοδήποτε χώρο στον οποίο ευρίσκονται ή είναι δυνατό να ευρίσκονται σε οποιοδήποτε χρόνο, πρόσωπα στην εργασία. Στα εδάφια 1 και 2 του άρθρου 3 του ίδιου νόμου γίνεται η ακόλουθη πρόβλεψη:

(1)Τηρουμένων των διατάξεων των εδαφίων

(5)και

(6), ο Νόμος αυτός εφαρμόζεται σε χώρους εργασίας, υποστατικά, επιχειρήσεις, εγκαταστάσεις και σε όλους τους δημόσιους ή ιδιωτικούς τομείς δραστηριοτήτων (βιομηχανικές, γεωργικές, εμπορικές, διοικητικές, εκπαιδευτικές, πολιτικές δραστηριότητες, δραστηριότητες παροχής υπηρεσιών αναψυχής κλπ).

(2)Ο Νόμος αυτός εφαρμόζεται και σε οποιαδήποτε άλλη περίπτωση όπου διεξάγεται επιχείρηση ή άλλη δραστηριότητα για σκοπούς κέρδους. Στο άρθρο 13 σε σχέση με τις υποχρεώσεις και ευθύνες που εναποθέτει ο νόμος γίνονται οι ακόλουθες μεταξύ άλλων πρόνοιες: Στη παρ.

(1)¨Κάθε εργοδότης πρέπει να διασφαλίζει την ασφάλεια, υγεία και ευημερία στην εργασία όλων των εργοδοτουμένων του: Νοείται ότι ο εργοδότης απαλλάσσεται από την ευθύνη για τα συμβάντα οφειλόμενα σε ξένες προς αυτόν, ανώμαλες και απρόβλεπτες συνθήκες ή σε έκτακτα γεγονότα, οι συνέπειες των οποίων δεν θα μπορούσαν να έχουν αποφευχθεί παρόλη την επιδειχθείσα επιμέλεια.¨ Στη παρ.

(2)του ίδιου άρθρου: ¨Χωρίς επηρεασμό της γενικότητας των υποχρεώσεων του, που αναφέρονται στο εδάφιο

(1)οι υποχρεώσεις κάθε εργοδότη επεκτείνονται ώστε να περιλαμβάνουν τα ακόλουθα: (α) την παροχή και διατήρηση εγκαταστάσεων, συστημάτων και μεθόδων εργασίας τα οποία να είναι ασφαλή και χωρίς κινδύνους για την υγεία. ............. (γ) την παροχή τέτοιων πληροφοριών, οδηγιών, εκπαίδευσης και επιτήρησης για τη διασφάλιση της ασφάλειας και υγείας των εργοδοτουμένων του. (δ) την παροχή και τη διατήρηση οποιωνδήποτε χώρων εργασίας που είναι κάτω από τον έλεγχο του, συμπεριλαμβανομένων και των μέσων προσπέλασης και εξόδου, σε κατάσταση που να είναι ασφαλής και χωρίς κινδύνους για την υγεία.¨ ............. (στ) (ιι) την επίβλεψη της ορθής εφαρμογής των μέτρων ασφάλειας, υγείας και ευημερίας των εργοδοτουμένων του ή και άλλων προσώπων που μπορεί να επηρεάζονται από τις δραστηριότητες του ή από τον τρόπο που διευθύνει την επιχείρηση του ˙ Στη παρ.

(3)του ίδιου άρθρου γίνονται οι ακόλουθες προβλέψεις: ¨Ο εργοδότης εφαρμόζει τα μέτρα που προβλέπονται στον παρόντα Νόμο και τους Κανονισμούς που εκδίδονται δυνάμει αυτού ακολουθώντας τις πιο κάτω γενικές αρχές πρόληψης: (α) αποφυγή των κινδύνων, (β) εκτίμηση των κινδύνων που δεν μπορούν να αποφευχθούν, (γ) καταπολέμηση των κινδύνων στην πηγή τους, ................. (στ) αντικατάσταση του επικίνδυνου από το μη επικίνδυνο ή το λιγότερο επικίνδυνο. Στην παρ. 5 του ίδιου άρθρου γίνεται η ακόλουθη πρόβλεψη: ¨Κάθε εργοδότης πρέπει να διευθύνει την επιχείρηση του ή διεξάγει τις δραστηριότητες του με τέτοιο τρόπο και πρέπει να παρέχει τέτοιες πληροφορίες ώστε να διασφαλίζει, καθόσον είναι ευλόγως εφικτό ότι, πρόσωπα που δεν εργοδοτούνται από αυτόν, αλλά που μπορεί να επηρεαστούν από τις δραστηριότητες της επιχείρησης του δεν θα εκτίθενται σε κίνδυνο.¨ Στο άρθρο 38 γίνεται πρόνοια για την έκδοση Κανονισμών από το Υπουργικό Συμβούλιο, όπως έγινε και στην προκείμενη περίπτωση με την έκδοση κανονισμών όπως είναι οι Κ.Δ.Π. 173/2002, 174/2002, 494/2004. Στο άρθρο 53

(1)προβλέπονται τα αδικήματα και οι ποινές ως εξής: ¨Τηρουμένων των διατάξεων του παρόντος άρθρου, οποιοδήποτε πρόσωπο στο οποίο επιβάλλονται υποχρεώσεις με βάση τον παρόντα Νόμο ή τους Κανονισμούς που εκδίδονται δυνάμει αυτού παραλείπει να συμμορφωθεί με αυτές, είναι ένοχο αδικήματος και υπόκειται σε πρόστιμο που δεν υπερβαίνει τις δέκα χιλιάδες λίρες ή σε φυλάκιση που δεν θα υπερβαίνει τα δύο χρόνια ή και στις δύο αυτές ποινές.¨ Στο άρθρο 53

(6)προβλέπονται τα ακόλουθα: ¨¨Όταν αδίκημα που διαπράττεται με βάση τον παρόντα Νόμο από εταιρεία, συνεργατικό ίδρυμα ή άλλη ένωση προσώπων, αποδειχθεί ότι έχει διαπραχθεί με τη συγκατάθεση ή τη συνεργασία, ή ότι η διάπραξη του έχει διευκολυνθεί από αμέλεια εκ μέρους οποιουδήποτε διευθύνοντος συμβούλου, προέδρου, διευθυντή, γραμματέως ή άλλου λειτουργού της εταιρείας συνεργατικού ιδρύματος ή άλλης ένωσης προσώπων, τόσο αυτός όσο και η εταιρεία, το συνεργατικό ίδρυμα ή άλλη ένωση προσώπων θα θεωρούνται ένοχοι αδικήματος και θα υπόκεινται σε δίωξη και ποινή ανάλογα.¨ Κρίνω σκόπιμο να παραθέσω σ΄αυτό το σημείο και το άρθρο 20 του Ποινικού Κώδικα στ οποίο επίσης βασίζονται οι κατηγορίες 3 και 4 το οποίο διαλαμβάνει τα ακόλουθα: Όταν διαπράττεται ποινικό αδίκημα, καθένας από τους ακόλουθους θεωρείται ότι συμμετέσχε στη διάπραξη και θεωρείται ότι είναι ένοχος για αυτό και δύναται να διωχθεί ως αυτουργός σύμφωνα με τα ακόλουθα: (α) εκείνος που διενεργεί πράγματι την πράξη ή παράλειψη, η οποία συνιστά το ποινικό αδίκημα ˙ (β) εκείνος που διαπράττει ή παραλείπει να διαπράξει κάτι με σκοπό να καταστήσει δυνατή τη διάπραξη ποινικού αδικήματος από άλλο ή να παρέχει βοήθεια για τη διάπραξη τέτοιου αδικήματος από άλλον ˙ (γ) εκείνος που παρέχει βοήθεια σε άλλον ή που παρακινεί αυτόν κατά τη διάπραξη ποινικού αδικήματος ˙ (δ) εκείνος που συμβουλεύει ή που προάγει άλλον για διάπραξη ποινικού αδικήματος. Στην τέταρτη περίπτωση ο υπαίτιος δύναται να διωχτεί είτε ως αυτουργός του ποινικού αδικήματος είτε σε ποινικό αδίκημα της παροχής συμβουλής ή της προαγωγής και διάπραξης τέτοιου αδικήματος. Καταδίκη για το αδίκημα της παροχής συμβουλής ή της προαγωγής για διάπραξη ποινικού αδικήματος, συνεπάγει ίδιες συνέπειες από κάθε άποψη, καθώς και καταδίκη για διάπραξη τέτοιου αδικήματος. Εκείνος που προάγει άλλο στη διενέργεια πράξης ή παράλειψης τέτοιας φύσης ώστε, αν γινόταν από τον ίδιο θα διενεργείτο από αυτό κάποιο ποινικό αδίκημα, είναι ένοχος ποινικού αδικήματος του ίδιου είδους και υπόκειται στην ίδια ποινή, όπως αν είχε διενεργήσει ο ίδιος τέτοια πράξη ή παράλειψη, δύναται να διωχτεί δε όπως αν είχε διενεργήσει ο ίδιος τέτοια πράξη ή παράλειψη.¨ Στο άρθρο 54 προβλέπονται τα ακόλουθα: ¨Σε οποιεσδήποτε διαδικασίες για αδίκημα που διαπράττεται κατά παράβαση οποιωνδήποτε διατάξεων του παρόντος Νόμου, το οποίο συνίσταται σε παράλειψη προσώπου να συμμορφωθεί με υποχρέωση ή με απαίτηση για εκτέλεση καθήκοντος, καθόσον η συμμόρφωση αυτή είναι πρακτικώς εφικτή ή είναι ευλόγως εφικτή, αποτελεί ευθύνη του κατηγορούμενου να αποδείξει ότι δεν ήταν πρακτικώς εφικτό ή δεν ήταν ευλόγως εφικτό να πράξει περισσότερα από όσα έπραξε για εκπλήρωση της υποχρέωσης ή της απαίτησης που τέθηκε σ΄αυτόν.¨ Στους περί Διαχείρισης θεμάτων Ασφάλειας και Υγείας στην Εργασία Κανονισμούς του 2002 (Κ.Δ.Π. 173/2002) διαλαμβάνονται τα ακόλουθα στο ερμηνευτικό άρθρο 2: ¨εκτίμηση¨ σημαίνει την εκτίμηση που γίνεται και αναθεωρείται, όπου τούτο είναι αναγκαίο, από τον εργοδότη ή από αυτοεργοδοτούμενο πρόσωπο, σύμφωνα με τις πρόνοιες του Κανονισμού 4 των παρόντων Κανονισμών.¨ ¨Προληπτικά και προστατευτικά μέτρα¨ σημαίνει τα μέτρα τα οποία έχουν καθορισθεί από τον εργοδότη ή το αυτοεργοδοτούμενο πρόσωπο ως συνέπεια της εκτίμησης, τα οποία είναι αναγκαία να ληφθούν για τη διασφάλισης της ασφάλειας, υγείας και ευημερίας των προσώπων στην εργασία, καθώς και για προστασία οποιωνδήποτε άλλων προσώπων έναντι των κινδύνων για την ασφάλεια και υγεία σε σχέση με τις δραστηριότητες των προσώπων στην εργασία.¨ Το άρθρο 4 διαλαμβάνει τα ακόλουθα:

(1)Ο εργοδότης οφείλει, λαμβάνοντας υπόψη τη φύση των δραστηριοτήτων του υποστατικού, της επιχείρησης ή και/ της εγκατάστασης του- (α) Να εκτιμά τους κινδύνους για την ασφάλεια και την υγεία των εργοδοτουμένων του, μεταξύ άλλων, κατά την επιλογή των εξοπλισμών εργασίας, των χρησιμοποιούμενων χημικών ουσιών ή παρασκευασμάτων, κατά τη διαρρύθμιση ή και καταλληλότητα των χώρων εργασίας. ..............

(2)Ο εργοδότης οφείλει: (α) Να έχει στη διάθεση του γραπτή εκτίμηση- (ιι) των κινδύνων για την ασφάλεια και την υγεία προσώπων που δεν εργοδοτούνται από αυτόν και οι οποίοι δημιουργούνται από ή σε σχέση με τον τρόπο που διεξάγει τις δραστηριότητες του ή διευθύνει την επιχείρηση του. (β) Με βάση την πιο πάνω γραπτή εκτίμηση ο εργοδότης οφείλει να καθορίζει τα προληπτικά και προστατευτικά μέτρα που πρέπει να ληφθούν και, αν χρειαστεί, το υλικό ή τον εξοπλισμό προστασίας που πρέπει να χρησιμοποιηθεί. Μελετώντας την πιο πάνω νομοθεσία μας, μέρος της γενικότερης νομοθεσίας μας που διασφαλίζει την ασφάλεια, υγεία και ευημερία των προσώπων στην εργασία σ΄όλους τους κλάδους οικονομικής δραστηριότητας, και για την προστασία οποιωνδήποτε άλλων προσώπων έναντι των κινδύνων για την ασφάλεια και υγεία σε σχέση με τις δραστηριότητες προσώπων στην εργασία, ως γενική παρατήρηση θα μπορούσε να πει κάποιος ότι ο νομοθέτης εναποθέτει μεγάλη ευθύνη στον εργοδότη ή στον διαχειριστή τέτοιων χώρων ως προς τους πιο πάνω τομείς της ασφάλειας, της υγείας και της ευημερίας όχι μόνο των εργαζομένων σε ένα χώρο αλλά και των επισκεπτών του. Σε σχέση με την τελευταία πιο πάνω στη σελ. 4 παρατήρηση της κας Γεωργαράκη (Μ.Κ.1) η οποία αφορά την μη κατοχή εκ μέρους της Κατηγορουμένης 1 γραπτής εκτίμησης των κινδύνων στην εργασία, για την ασφάλεια και την υγεία των εργοδοτουμένων της και των προσώπων που δεν εργοδοτούνται από αυτήν, και οι οποίοι δημιουργούνται από ή σε σχέση με τον τρόπο που διεξάγει τις δραστηριότητες της, με αποτέλεσμα εργοδοτούμενα και μη πρόσωπα να εκτίθενται σε κίνδυνο τραυματισμού ή βλάβης της υγείας τους και η οποία στοιχειοθετεί το αδίκημα της 5ης κατηγορίας παρατηρώ εξ αρχής ότι δεν αντεξετάστηκε η μάρτυρας ούτε και παρουσιάστηκε οποιαδήποτε περί του αντιθέτου μαρτυρία εφόσον το βάρος απόδειξης ύπαρξης αυτής της γραπτής εκτίμησης ήταν πλέον στους ώμους της κατηγορουμένης 1, όπως προνοείται από τον Κανονισμό 4 της Κ.Δ.Π.173/2002 και επομένως βρίσκω ότι εφόσον η μαρτυρία αυτή παρέμεινε αναντίλεκτη η Κατηγορούσα Αρχή απόδειξε στον βαθμό που επιβάλλεται το αδίκημα της κατηγορίας αυτής εναντίον της Κατηγορουμένης 1. Η υπόθεση σε σχέση με τις κατηγορίες 1 - 4 θα κριθεί από το κατά πόσο η Κατηγορούσα Αρχή έχει στοιχειοθετήσει με τη μαρτυρία που προσκόμισε τα αδικήματα καταδεικνύοντας ότι η κατηγορούμενη 1 ως η ιδιοκτήτρια αίθουσας δεξιώσεων και ο κατηγορούμενος 2 ως διευθυντής της ευθύνονται για τη παράλειψη τους να λάβουν εύλογα και εφικτά μέτρα προς αποφυγή του κινδύνου πτώσης από ύψος και τραυματισμού προσώπων που διακινούνταν σε χώρο εξωτερικά της αίθουσας στη βορειοδυτική της πλευρά όπου υπήρχε έξοδος κινδύνου. Τέτοια μέτρα θα μπορούσαν να ήταν η τοποθέτηση ικανοποιητικού προστατευτικού προπετάσματος ή περίφραξης. Κρίθηκε από την νομολογία μας ότι η ευθύνη που εναποθέτει ο νόμος στον κατηγορούμενο να αποδείξει ότι δεν ήταν πρακτικώς ή ευλόγως εφικτό να πράξει περισσότερα από όσα έπραξε για εκπλήρωση της υποχρέωσης ή της απαίτησης που τέθηκαν σ' αυτόν εξετάζεται με βάσει το ισοζύγιο των πιθανοτήτων (βλέπε σχετικά R v. Dunbar

(1958)1 QB 1). ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΜΑΡΤΥΡΙΑΣ - ΕΥΡΗΜΑΤΑ - ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ: Είχα την ευκαιρία να παρακολουθήσω όλους τους μάρτυρες και τον Κατηγορούμενο 2 ενώ κατέθεταν ενώπιον του Δικαστηρίου και εξέτασα τη μαρτυρία τους με πολύ μεγάλη προσοχή. Είμαι σε θέση να αξιολογήσω την μαρτυρία τους με δείκτη μεταξύ άλλων την ύπαρξη προσωπικού συμφέροντος στην υπόθεση, τις ευκαιρίες που είχαν οι μάρτυρες να παρακολουθήσουν ή να γνωρίζουν τα διαδραματισθέντα ή τα γεγονότα γενικά που περιβάλλουν την υπόθεση, τη συμπεριφορά τους στο εδώλιο του μάρτυρα, την μνήμη και τους λόγους που είχαν να θυμούνται ή να πιστεύουν αυτά για τα οποία κατέθεταν και την αμεσότητα των απαντήσεων τους (βλ. Καρεκλά v. Κλεάνθους

(1997)1B ΑΑΔ σελ. 1199, Αθανασίου και άλλων v. Κουνούνη

(1997)1Β Α.Α.Δ. σελ. 614, Στυλιανίδης v. Χατζηπιέρα

(1992)1 ΑΑΔ σελ.1056 και Mustafa v. Κακουρή κ.ά.

(2002)1 (Α) ΑΑΔ σελ.

1. Προτού προχωρήσω στην αξιολόγηση της μαρτυρίας είναι σημαντικό να τονισθεί ότι η Κατηγορούσα Αρχή κάλεσε την Μ.Κ. 1 κα Γεωργαράκη ως ειδικό επί θεμάτων ασφαλείας στους χώρους εργασίας. Όπως προέκυψε από τη μαρτυρία η Μ.Κ. 1 είναι Επιθεωρήτρια Εργασίας και διορίσθηκε στη θέση αυτή από το
2. Είναι απόφοιτος του Εθνικού Μετσοβίου Πολυτεχνείου της Αθήνας στον Κλάδο των Χημικών Μηχανικών και επίσης κάτοχος μεταπτυχιακού διπλώματος του Ελληνικού Ανοικτού Πανεπιστημίου με εκπαίδευση σε θέματα Ασφάλειας και Υγείας στους χώρους εργασίας τόσο στη Κύπρο όσο και στο εξωτερικό και συγκεκριμένα στη Γερμανία. Με βάσει τα πιο πάνω κρίνω ότι η Μ.Κ. 1 είναι ειδικός για να εκτιμά και να αξιολογεί κινδύνους για τους εργαζόμενους στους χώρους εργασίας και γενικά σε θέματα ασφάλειας. Συγκεκριμένα η μάρτυρας αυτή λόγω εκπαίδευσης, γνώσεων, επαγγέλματος και πείρας, μπορεί να θεωρηθεί ότι κατέχει όλα τα προσόντα για να χαρακτηριστεί ως πραγματογνώμονας και ως τέτοια θα αντικρίσω την μαρτυρία της σε θέματα σχετιζόμενα με την ασφάλεια των εργαζομένων και άλλων προσώπων που διακινούνται σε χώρους όπου διεξάγονται εργασίες (βλ. Ευαγγέλου v. Αμπίζας

(1982)1C.L.R. 41, 57). Ο διορισμός της δε ως Επιθεωρήτριας έχει αποδειχθεί εκτός από όσα η ίδια ανέφερε προφορικά και ενόρκως τα οποία και αποδέχομαι, και από την ταυτότητα της ως επιθεωρήτριας για την εφαρμογή διαφόρων νόμων όπως και αυτού με βάσει τον οποίο καταχωρήθηκαν οι κατηγορίες της παρούσας υπόθεσης, αντίγραφο της οποίας κατέθεσε ως Τεκμήριο 6. Είναι γνωστό ποιο είναι το καθήκον ενός πραγματογνώμονα όπως και οι αρχές προσέγγισης της μαρτυρίας του από τα Δικαστήρια. Αναφορά επί τούτου μπορεί να γίνει στο ακόλουθο απόσπασμα από την υπόθεση Philippou v. Οdysseos

(1989)1 C.L.R. 1: "Με τη πρόοδο της γνώσης, επιστήμης και τεχνολογίας, τα Δικαστήρια δέχονται μαρτυρία εμπειρογνωμόνων και χρησιμοποιούν την εξειδικευμένη γνώση τους για να καταλήξουν σε ορθές αποφάσεις. Η μαρτυρία ενός πραγματογνώμονα γίνεται αποδεκτή για να προμηθεύει το Δικαστήριο με επιστημονική μαρτυρία, που μπορεί να μην βρίσκεται μέσα στις γνώσεις και εμπειρίες του Δικαστή.... Οι πραγματογνώμονες καλούνται ως μάρτυρες προς υποστήριξη των θέσεων των διαδίκων όταν εξετάζονται τεχνικά θέματα. Το καθήκον των μαρτύρων αυτών είναι η παρουσίαση των αναγκαίων επιστημονικών κριτηρίων για την δοκιμασία της ακρίβειας των συμπερασμάτων τους, έτσι που να δώσει την ευχέρεια στο Δικαστήριο να σχηματίσει τη δική του ανεξάρτητη γνώμη με την εφαρμογή των κριτηρίων στα γεγονότα που έχουν αποδειχθεί με μαρτυρία". Θα πρέπει να αναφέρω στο σημείο αυτό ότι η μαρτυρία που δίδεται από ένα πραγματογνώμονα υπόκειται στους συνήθεις κανόνες απόδειξης και θεωρείται ως οποιοσδήποτε άλλος μάρτυρας. Το Δικαστήριο δεν είναι υποχρεωμένο να υιοθετήσει τις απόψεις ενός εμπειρογνώμονα, έστω και αν αυτές παραμένουν χωρίς αντεξέταση (βλέπε Vasiliko Cement Works v. Stavrou

(1978)1 C.L.R. 389,397 και Νικολάου v. Σταύρου

(1992)1 Α.Α.Δ. 746.) ΄Οπως έχει τονιστεί στην υπόθεση Constantinides (Akinita) Ltd v. Mavrogenis

(1983)1 C.L.R. 663, η μαρτυρία του πραγματογνώμονα εισάγεται υπό την αίρεση της απόδειξης του πραγματικού της υπόβαθρου με τρόπο που αποδεικνύεται κάθε άλλο γεγονός. Ακολουθεί πως η αποτυχία απόδειξης αυτού του υπόβαθρου με αποδεκτή μαρτυρία, θα αφήσει τη γνώμη του πραγματογνώμονα μετέωρη και χωρίς αξία. Η γενική εντύπωση που σχημάτισα για την Μ.Κ.1 είναι ότι ήταν ειλικρινής και δεν διέκρινα οποιαδήποτε προσπάθεια της να παραπλανήσει το Δικαστήριο όπως εισηγήθηκε ο ευπαίδευτος συνήγορος Υπεράσπισης, ήταν σταθερή στις απαντήσεις της και πειστική. Δεν υπέπεσε σε καμιά αντίφαση και όσα ανέφερε προέρχονταν από παρατηρήσεις της στη σκηνή τις οποίες σημείωσε στην έκθεση την οποία ετοίμασε για την επιθεώρηση που διενήργησε τέσσερις μόλις ημέρες μετά το ατύχημα. Κρίνω τη μαρτυρία της ως φυσική και ως εκ τούτου πειστική και την αποδέχομαι όπως την κατέγραψα πιο πάνω. Το ίδιο ειλικρινής μου φάνηκε και ο κ. Μηλικούρης (Μ.Κ.2) ο οποίος παρά την έντονη αντεξέταση του παρέμεινε πιστός στα όσα ανέφερε και στην κατάθεση του (Τεκμήριο 4) για το πως υπέστη το ατύχημα την οποία έδωσε λίγες μόλις ημέρες μετά που συνέβη αυτό. Δέχομαι την μαρτυρία του ως φυσική, χωρίς να χαρακτηρίζεται από υπερβολές ή ότι υπήρξε εκ μέρους του προσπάθεια εξυπηρέτησης των προσωπικών του συμφερόντων αν και παραδέχθηκε και αυτό προς πίστη του, ότι τελευταία αποτάθηκε σε δικηγόρο για να διεκδικήσει αποζημιώσεις για τον τραυματισμό του από το ατύχημα. Δέχομαι τη θέση του ότι κατά τον επίδικο χρόνο δεν παρουσίαζε συμπτώματα ακράτειας ή συχνοουρίας και ότι πράγματι έπαιρνε χάπι για τον προστάτη και παρακολουθείται από ιατρό κάθε τρεις με έξι μήνες γι΄αυτό το πρόβλημα του. Δέχομαι επίσης τη θέση του ότι πριν βγει από την αίθουσα δεξιώσεων κατά τον επίδικο χρόνο είχε χρησιμοποιήσει το αποχωρητήριο της και επομένως δεν υπήρχε λόγος να ουρήσει στον υπαίθριο χώρο της αίθουσας. Οι φωτογραφίες του Τεκμηρίου 2 που κατέθεσε η πλευρά της Κατηγορούσας Αρχής οι οποίες λήφθηκαν αμέσως μετά το ατύχημα που υπέστη ο κ. Μηλικούρης αλλά και αυτές του Τεκμηρίου 9 που κατέθεσε η Υπεράσπιση απεικονίζουν την κατάσταση που επικρατούσε στο χώρο όπου επισυνέβη το ατύχημα. Το τι απεικονίζουν δέχομαι ότι είναι η αδιάψευστη μαρτυρία και έτσι ακριβώς μεταδόθηκε στο Δικαστήριο πέραν βέβαια της προφορικής περιγραφής του χώρου από τους μάρτυρες. Από την άλλη ο κ. Μενοίκου δεν μου προκάλεσε εντύπωση μάρτυρα ο οποίος προσήλθε ενώπιον του Δικαστηρίου με σκοπό να πει όλη την αλήθεια. Το όποιο, ανθρώπινο εξάλλου, ενδιαφέρον επέδειξε για το θύμα του ατυχήματος τόσο στη σκηνή όπου προσέτρεξε και αυτός μόλις πληροφορήθηκε το γεγονός όσο και μεταβαίνοντας το ίδιο βράδυ στο Νοσοκομείο επιδεικνύοντας έτσι το ενδιαφέρον του αλλά και αργότερα αποστέλλοντας του τα προσωπικά του αντικείμενα που βρέθηκαν στη σκηνή, δεν διασκεδάζουν την εντύπωση που αποκόμισα από αυτόν ότι σκοπός της μαρτυρίας του ενώπιον του Δικαστηρίου ήταν να απεκδυθούν ο ίδιος ως Διευθυντής αλλά και η Κατηγορούμενη 1 εταιρεία της ευθύνης τους από τη μη λήψη των εύλογων και κατάλληλων μέτρων έτσι ώστε να αποφευγόταν το ενδεχόμενο κάποιος επισκέπτης της αίθουσας τους, όπως συνέβη με το θύμα της παρούσας υπόθεσης, να υποστεί ατύχημα και τραυματισμό από τη πτώση του από την υποτυπώδη και ακατάλληλη ως προς τον σκοπό που επιτελούσε περίφραξη που υπήρχε τότε και περιέφρασσε τον εξωτερικό χώρο της αίθουσας από το παρακείμενο χωράφι από το οποίο υπήρχε υψομετρική διαφορά. Ούτε η αναφορά του στις άδειες με τις οποίες εργάζεται η επιχείρηση του μειώνει καθ΄οιονδήποτε τρόπο την ευθύνη τους για την υποχρέωση τους προς λήψη των προνοούμενων από τον νόμο και κανονισμούς μέτρων ασφάλειας. Θα αναφερθώ στη συνέχεια σε κάποια από τα σημεία της μαρτυρίας του τα οποία με οδήγησαν στην πιο πάνω εντύπωση που αποκόμισα από αυτόν: - Ανέφερε ότι ο κ. Μηλικούρης του είχε πει όταν πήγε να τον δει στο νοσοκομείο και τον ρώτησε πως βρέθηκε στη σκηνή του ατυχήματος ότι είχε βγει για να ουρήσει. Μια τόση όμως σημαντική λεπτομέρεια την οποία θυμόταν όταν κατέθετε ενώπιον του Δικαστηρίου 1 ½ χρόνο μετά, παρέλειψε να την αναφέρει στην Μ.Κ.1 όταν τον επισκέφθηκε λίγες μέρες μετά το ατύχημα ή να την καταγράψει στην κατάθεση του την οποία έδωσε επίσης λίγο μετά το ατύχημα. - Απέδωσε στον κ. Μηλικούρη ότι του είχε πει ότι υπέφερε από συχνοουρία. Ούτε και αυτό το κατέγραψε στην κατάθεση του. Η φράση που του αποδίδει στην κατάθεση του ότι τάχα του είχε πει ¨ρε κουμπάρε πίνω διουρητικά χάπια τζιαι τούτην την βδομάδα εδώκαν ούλα τα κακά πάνω μου¨. Έστω και αν είχε πει αυτή τη φράση δεν σημαίνει ότι είχε παραδεχθεί ότι βγήκε από την αίθουσα για να ουρήσει όπως είναι η θέση της Υπεράσπισης. - Ανέφερε ότι είχε προσέξει το έδαφος στο χώρο όπου έγινε το ατύχημα βρεγμένο κάτι το οποίο για πρώτη φορά το ανέφερε ενώπιον του Δικαστηρίου. Αλλά έστω και εάν το έδαφος ήταν κάπου βρεγμένο αυτό δεν οδηγεί στο συμπέρασμα ότι εκεί είχε ουρήσει ο κ. Μηλικούρης και όχι κάποιος άλλος θαμώνας της αίθουσας. Ή ότι δεν προερχόταν από νερό που φαίνεται ότι ποτίζονταν τα ελαιόδεντρα που υπήρχαν στον χώρο και προς τούτο οι ελαστικοί υδροσωλήνες που διακρίνονται στις φωτογραφίες 2 και 4 του Τεκμηρίου 2 αλλά και πιο καθαρά στη φωτογραφία (δ) του τεκμηρίου

1. Επομένως και αυτή η θέση του ήταν φανερό ότι προβλήθηκε επί σκοπού. - Ανέφερε στην κατάθεση του ενώπιον του Δικαστηρίου ότι εμποδιζόταν η ελεύθερη πρόσβαση σε πρόσωπα στον εξωτερικό τοίχο εκτός αν έσκυβες κάτω από τα δέντρα. Οι φωτογραφίες όμως δεν υποστηρίζουν αυτόν τον ισχυρισμό του και τουλάχιστον στο σημείο όπου έγινε το ατύχημα όπως φαίνεται στη φωτογραφία 2 του τεκμηρίου 2 όπου υπήρχε ελεύθερη πρόσβαση και δεν χρειαζόταν κάποιος να σκύψει κάτω από τα δέντρα για να φτάσει μέχρι και το υποτυπώδες περιτοίχισμα. - Περιγράφει το περιτοίχισμα ότι έχει ύψος 50 εκ. και ως τοίχο αντιστήριξης όταν δεν αντικρούστηκε η θέση της Μ.Κ.1 ότι αυτό είχε ύψος κυμαινόμενο από 30-40 εκ. Αναφέρει ότι είναι τοίχος αντιστήριξης του διπλανού τεμαχίου και όχι του δικού τους οικοπέδου όπου βρίσκεται η αίθουσα όπως είναι φανερό ότι ανήκει ο τοίχος αντιστήριξης καθώς δεν φαίνεται καμιά ανάπτυξη στο διπλανό τεμάχιο στις φωτογραφίες 2 και 4 του Τεκμηρίου
2. - Αναφέρει ότι περίφραξε το χώρο μετά από υπόδειξη της Μ.Κ.1 και γι΄αυτό τον κατήγγειλε ο ιδιοκτήτης του γειτονικού τεμαχίου. Μα για να περιφράξει το οικόπεδο του εφόσον κάτι τέτοιο δεν διαλαμβανόταν ως όρος στην άδεια οικοδομής του θα έπρεπε να είχε αιτηθεί άδεια από τις αρμόδιες αρχές κάτι το οποίο δεν ανέφερε ότι έκαμε. Και αν είναι κατόπιν άδειας που τοποθέτησε την περίφραξη τότε προς τι η καταγγελία του από τον ιδιοκτήτη του γειτονικού τεμαχίου; - Σε σχέση με τον ισχυρισμό ότι τάχα υπήρχε άπλετος φωτισμός στο σημείο, επικαλούμενος τον φωτισμό που προερχόταν από το εσωτερικό της αίθουσας από την πόρτα εξόδου και το παράθυρο, είναι φανερό ότι παραγνωρίζει ότι στο σημείο όπου συνέβη το ατύχημα δεν μπορεί να έφτανε το φως από το εσωτερικό της αίθουσας εφόσον είχε περάσει πλέον από το παράθυρο είχε απομακρυνθεί αρκετά από την πόρτα και βρισκόταν ήδη στη γωνιά του κτιρίου. Ούτε ο ισχυρισμός του ως προς το φως που προερχόταν από τον προβολέα μπορεί να σταθεί στην λογική αφού αυτός κατά παραδοχή του βρισκόταν σε απόσταση περίπου 50 μέτρων και σίγουρα αυτός εστιαζόταν στην φωταγώγηση του παιδότοπου και όχι της πίσω πλευράς της αίθουσας. - Ενώ κατά την πρώτη επίσκεψη της Μ.Κ.1 της είχε αναφέρει ότι δεν ήταν σε λειτουργία ο λαμπτήρας που ήταν πάνω από την θύρα κινδύνου, εντούτοις στην κατάθεση του ενώπιον του Δικαστηρίου θέλησε να διασκεδάσει αυτή την πτυχή της υπόθεσης λέγοντας ότι το βράδυ του ατυχήματος ήταν αναμμένος ο λαμπτήρας αλλά όχι τέσσερις ημέρες μετά όταν η Μ.Κ. 1 επισκέφθηκε το χώρο, όταν ήταν από μόνος του που είχε παραδεχθεί στη Μ.Κ. 1 ότι δεν ήταν αναμμένος όπως αυτή το σημείωσε στις σημειώσεις της και δεν χρειαζόταν μετά από τέτοια παραδοχή από τον ίδιο τον ενεχόμενο να διενεργήσει και η ίδια έλεγχο αυτού του γεγονότος. Σίγουρα δεν αναμένει κάποιος να ομολογεί γεγονότα που δεν ανταποκρίνονται στην αλήθεια και τα οποία θα απέβαιναν σε βάρος του. Επικαλέστηκε προς τούτο 3 αυτόπτες μάρτυρες υπαλλήλους του, τους οποίους όμως δεν παρουσίασε ενώπιον του Δικαστηρίου να καταθέσουν γι΄αυτή τη πτυχή της υπόθεσης. - Ισχυρίστηκε ότι το ύψος του τοίχου αντιστήριξης ανέρχεται στο μέγιστο σημείο σε 1.50μ. ενώ στο σημείο όπου έπεσε ο κ. Μηλικούρης ήταν 1 μ. και όμως η Μ.Κ. 1 όταν αναφέρθηκε στο ύψος αυτού του περιτοιχίσματος αναφέρθηκε σε 1.80μ. - 2.20μ. χωρίς να αντεξετασθεί επί τούτου. Για όλους τους πιο πάνω λόγους δεν γίνεται αποδεκτή η μαρτυρία του Κατηγορουμένου 2 η οποία και απορρίπτεται. Υπό το φως της πιο πάνω αξιολόγησης καταλήγω στα ακόλουθα ευρήματα: Η κατηγορούμενη 1 ήταν κατά τον επίδικο χρόνο εγγεγραμμένη εταιρεία περιορισμένης ευθύνης στον Έφορο Εταιρειών σύμφωνα με τον περί Εταιρειών Νόμο και ο Κατηγορούμενος 2 διευθυντής της. Η ευθύνη και των δύο προσδιορίζεται από τον νόμο (βλ. πιο πάνω σχετικές διατάξεις στο κεφάλαιο για τη νομική πτυχή της υπόθεσης αλλά και πιο κάτω τις σχετικές μου παρατηρήσεις). Οι πιο πάνω διεξήγαγαν επιχείρηση αίθουσας δεξιώσεων με το όνομα COSMYRIA στην Αραδίππου της Επαρχίας Λάρνακας. Στις 21.06.2009 και περί ώρα 21:45 ο κ. Κ. Μηλικούρης (Μ.Κ.2) επισκέπτης σε γαμήλια δεξίωση που διοργάνωνε η αίθουσα, εξήλθε της αίθουσας δεξιώσεων από κάποια πόρτα που χρησίμευε ως έξοδος κινδύνου η οποία βρισκόταν στη πίσω πλευρά της αίθουσας και βρισκόταν πλησίον της θέσης όπου είχε καθίσει και του αποχωρητηρίου το οποίο είχε χρησιμοποιήσει πριν βγει από την αίθουσα. Σκοπός του ήταν να μεταβεί από πιο σύντομο δρόμο στο χώρο στάθμευσης της αίθουσας όπου είχε σταθμεύσει το αυτοκίνητο με το οποίο μετέβη στην δεξίωση. Βγαίνοντας από την αίθουσα υπήρχε πλατύσκαλο όπως φαίνεται στη Φωτογραφία 1 του Τεκμηρίου 2, το κάγκελο που φαίνεται στη φωτογραφία (δ) του Τεκμηρίου 9 σύμφωνα με τη μαρτυρία τοποθετήθηκε μετά το ατύχημα. Στα αριστερά της πόρτας υπήρχε στενός τσιμεντένιος διάδρομος ο οποίος οδηγούσε προς στένωμα του χώρου όπως αυτό διακρίνεται στη φωτογραφία 2 του Τεκμηρίου 2 προς τα αριστερά της αίθουσας τον οποίο και ακολούθησε. Είναι γεγονός, και αυτό διακρίνεται από τις φωτογραφίες 2 του Τεκμηρίου 2 και (δ) του τεκμηρίου 9 ότι η διέλευση προσώπου από τον διάδρομο αυτό διακόπτεται από κομπρεσόρο κλιματιστικού της αίθουσας. Ήταν σκοτάδι καθώς ο λαμπτήρας που βρισκόταν πάνω από τη πόρτα της εξόδου δεν λειτουργούσε αφού ήταν καμένος εκείνο το βράδυ όπως ο 2ος κατηγορούμενος δήλωσε στην Μ.Κ.1 όταν πρωτοεπισκέφθηκε το χώρο. Ο φωτισμός που προερχόταν από τα παράθυρα με τζάμια της αίθουσας και από κάποιο προβολέα που φώτιζε παιδότοπο με γρασίδι σε απόσταση περίπου 50 μέτρων δεν ήταν ικανοποιητικός για να φωτίζει το χώρο. Εξάλλου ο φωτισμός από τον προβολέα ήταν φυσικό να διακοπτόταν και από τα ελαιόδεντρα που υπήρχαν στο χώρο. Το θύμα του ατυχήματος προσπαθώντας να διασχίσει αυτόν το χώρο, ο οποίος όπως προανέφερα στένευε στο σημείο εκείνο και παρεμποδιζόταν πλέον η χρησιμοποίηση του κουγκρέτινου διαδρόμου από τον κομπρεσόρο, σίγουρα πλησίασε πλέον την κουγκρέτινη περίφραξη του χώρου η οποία είχε κυμαινόμενο ύψος 30 - 40 εκ. και η οποία τόσο στη πάνω επιφάνεια της είχε λυγισμένα σίδερα οπλισμού όπως και στην εξωτερική της πλευρά όπως αυτά επίσης διακρίνονται στις φωτογραφίες του Τεκμηρίου 2 (2,3 και 4). Σκόνταψε και έπεσε κατά τρόπο που βρέθηκε να κρέμεται στο κενό ύψους τουλάχιστον 1.80μ. υποβαστάζοντας με τα χέρια του από το πάνω μέρος της περίφραξης τραυματισμένος στο πόδι από σίδερο που προεξείχε από την εξωτερική πλευρά της περίφραξης. Κάλεσε σε βοήθεια και πράγματι θαμώνες της αίθουσας προσέτρεξαν προς βοήθεια του, τον ανέβασαν πάνω και κάθισε μέχρι που έφτασε ασθενοφόρο και τον μετέφερε στο Γενικό Νοσοκομείο Λάρνακας όπου έτυχε περίθαλψης ως εσωτερικός ασθενής μέχρι της 2.07.
3. Η ευθύνη της Κατηγορουμένης για τη διάπραξη του αδικήματος δεν είναι απόλυτης μορφής, οι πρόνοιες του Άρθρου 13

(2)(α) σε συνδυασμό με το Άρθρο 54 δεν μπορεί να ερμηνευθούν ότι το καθήκον του εργοδότη να παρέχει ασφαλή χώρο εργασίας είναι απόλυτο καθότι είναι δύσκολο, εάν όχι αδύνατο και σίγουρα δεν είναι ευλόγως εφικτό σε κάθε περίπτωση να επιτευχθεί η απόλυτη ασφάλεια στο χώρο εργασίας αν και αυτός θα πρέπει να είναι ο στόχος. Το Δικαστήριο εξετάζοντας κατά πόσο ένας χώρος είναι ασφαλής ή όχι πρέπει να εξετάσει κατά πόσον ο κίνδυνος με βάση τα γεγονότα της συγκεκριμένης υπόθεσης ήταν εύλογα προβλεπτός, λαμβάνοντας παράλληλα υπόψη ότι τόσο τα εργοδοτούμενα πρόσωπα δεν είναι πάντα αρκετά προσεκτικά και συχνά ενεργούν με απερίσκεπτο και ή αδέξιο τρόπο ή κατά παράβαση ρητών οδηγιών όσο και θαμώνες μιας αίθουσας δεξιώσεων μεταξύ των οποίων υπάρχουν άτομα διαφόρων ηλικιών, ικανοτήτων και δεξιοτήτων όπως και παιδιά και μάλιστα με την ύπαρξη πλησίον του χώρου αυτού παιδότοπου όπου όπως είναι φυσικό παίζουν και τρέχουν παιδιά. Θα παραπέμψω σχετικά στο ακόλουθο απόσπασμα από την απόφαση Sheppey v. Mathew T.Shaw & Co Ltd

(1952)1 T.L.R. 1272 όπου ο δικαστής Parker εξετάζοντας τον όρο "safe" είπε σχετικά τα πιο κάτω: " It cannot mean "absolutely safe" in sense that it must be such means of access that no accident can occur. I think that the duckboard was a safe means of access. I cannot think that " safe" means " entirely safe" . It must mean " safe for a man who is acting reasonably" I hold that the duckboard was a safe means of access so far as reasonably practicable." και στη σελ. 1275: ". In considering whether the means of access provided is safe or unsafe it must not be assumed that everybody will always be careful. A means of access is unsafe if it is a possible cause of injury to anybody acting in a way a human being may be reasonably expected to act in circumstance which may be reasonably expected to occur." Σε μετάφραση: «Δεν μπορεί να σημαίνει «απόλυτα ασφαλές» υπό την έννοια ότι θα υπάρχουν τέτοια μέσα πρόσβασης προς αποτροπή κάθε δυστυχήματος. Η εξέδρα ήταν σύμφωνα με την γνώμη μου, ασφαλής τρόπος πρόσβασης. Δεν είμαι της γνώμης ότι «ασφαλές» σημαίνει «απόλυτα ασφαλές» αλλά ασφαλές για τον άνθρωπο που ενεργεί λογικά. Πιστεύω ότι η εξέδρα ήταν ασφαλής τρόπος πρόσβασης όσο ήταν λογικά εφικτό...» και στη σελ. 1275: «Εξετάζοντας κατά πόσον τα μέσα πρόσβασης ήσαν ασφαλή ή όχι δεν θα πρέπει να θεωρήσει κάποιος σαν δεδομένο ότι ο κάθε άνθρωπος θα είναι πάντα προσεκτικός. Το μέσο πρόσβασης είναι ανασφαλές εάν υπάρχει πιθανότητα να προκαλέσει τον τραυματισμό ανθρώπου που ενεργεί με λογικά προβλεπτό τρόπο κάτω από εύλογα προβλεπτές συνθήκες.» Κατά πόσο ένας χώρος ήταν ασφαλής ή όχι πρέπει να ληφθεί υπόψη και ο σκοπός για τον οποίο χρησιμοποιείται. Θα παραπέμψω σχετικά στα όσα είπε ο Lord Widgery C.J. στην Evans v. Sant

(1975)1 All E.R. 294 στη σελ. 294 στη σελ. 301: " . The safety of the place depends not simply on the construction of the floor or the solidity of the walls but it also depends in some degree on the nature of the operations carried on therein ." Σε μετάφραση: «Η ασφάλεια ενός χώρου δεν εξαρτάται μόνο από την κατασκευή του πατώματος ή την σταθερότητα των τοίχων αλλά εξαρτάται και σε κάποιο βαθμό από τη φύση των εργασιών που διενεργούνται εκεί...» Μεγάλο μέρος της συζήτησης που έγινε αφορούσε το κατά πόσο το θύμα του ατυχήματος θα έπρεπε να είχε ενεργήσει κατά τον τρόπο που ενήργησε. Να χρησιμοποιήσει δηλαδή την έξοδο κινδύνου για να πάει στο χώρο σταθμεύσεως του αυτοκινήτου του, να βγει από την αίθουσα σε ένα χώρο όπου επικρατούσε σκοτάδι ή τουλάχιστον δεν υπήρχε ικανοποιητικός φωτισμός. Παρατηρώ ότι η θύρα κινδύνου όπως και έπρεπε, σε ώρα λειτουργίας της αίθουσας, μπορούσε να ανοίξει και κατά συνέπεια ήταν προσβάσιμη από το κοινό. Η ένδειξη ¨ Έξοδος κινδύνου μόνο¨ με το ανάλογο βέλος δεν εμπόδιζε οποιονδήποτε θαμώνα να τη χρησιμοποιήσει για να βγει από την αίθουσα. Επομένως ο χώρος εκτός αυτής θα έπρεπε να ήταν με τέτοιο τρόπο διαμορφωμένος έτσι ώστε να απέκλειε το ενδεχόμενο να διατρέξει κίνδυνο ατυχήματος οποιοσδήποτε. Θα έπρεπε να υπήρχε ικανοποιητικός φωτισμός, που εν προκειμένω δεν υπήρχε, και τέτοια περίφραξη με το ανάλογο ύψος ώστε να αποτρέπει στον οποιονδήποτε από του να πέσει από ύψος. Ας αναλογιστούμε τι θα συνέβαινε και πόσο μεγάλο κίνδυνο θα διέτρεχαν θαμώνες της αίθουσας σε περίπτωση πραγματικού κινδύνου και χρησιμοποίησης της εν λόγω θύρας ως εξόδου κινδύνου ταυτόχρονα από πολλά άτομα. Επομένως αντικειμενικά αντικρίζοντας τις συνθήκες που επικρατούσαν έξω από την θύρα κινδύνου κρίνω ότι οι κατηγορούμενοι παρέλειψαν να λάβουν όλα τα ενδεικνυόμενα μέτρα είτε αποτροπής χρήσης του συγκεκριμένου χώρου από το κοινό και κατασκευής τέτοιας περίφραξης ώστε να αποκλειόταν το ενδεχόμενο πτώσης κάποιου ανυποψίαστου από ύψος. Αυτά φρόντισαν με υπόδειξη της Μ.Κ.1 να διασφαλίσουν αργότερα όπως εξάλλου φαίνεται και από τις φωτογραφίες του Τεκμηρίου 9. Επομένως κρίνω ότι έχουν στοιχειοθετηθεί και τα αδικήματα των κατηγοριών 1 - 4 στο βαθμό και στο επίπεδο που εξετάζεται σε τέτοιες περιπτώσεις αυτόν δηλαδή του πέραν πάσης λογικής αμφιβολίας. Λαμβάνοντας υπόψη όλα τα πιο πάνω και την μαρτυρία που παρουσιάστηκε βρίσκω ότι οι Κατηγορούμενοι 1 και 2 δεν έχουν αποσείσει το βάρος που είχαν ότι είχαν εκπληρώσει όλες τις υποχρεώσεις που ο ίδιος ο νομοθέτης τους εναπόθεσε ( Άρθρο 13 του Ν. 89

(1)/96) με βάσει το ισοζύγιο των πιθανοτήτων (βλ. R. v. Dunbar

(1958)1 QB1). Η νομοθεσία και κατά συνέπεια οι κανονισμοί που θεσπίστηκαν με βάσει αυτήν ισχύουν έναντι όλων και πρόκειται για Κανονιστικές διατάξεις οι οποίες ισχύουν έναντι όλων και δεν απαιτείτο από τον νομοθέτη να προσδώσει σ΄αυτές αναδρομική ισχύ για να υπόκεινται σ΄αυτή τη νομοθεσία και ήδη λειτουργούσες επιχειρήσεις. Εξάλλου στους Κανονισμούς περί Ελαχίστων Προδιαγραφών Ασφάλειας και Υγείας στους χώρους Εργασίας Κανονισμούς (Κ.Δ.Π. 174/2002) στο άρθρο 5 έγινε μια τέτοια ειδική πρόνοια όπου προβλέπονται τα ακόλουθα: ¨Οι χώροι εργασίας που έχουν χρησιμοποιηθεί ήδη πριν την έναρξη ισχύος των παρόντων Κανονισμών πρέπει να πληρούν τις ελάχιστες προδιαγραφές ασφάλειας και υγείας που περιέχονται στο Παράρτημα ΙΙ την 31.12.2002¨. Στους κανονισμούς αυτούς του Παραρτήματος ΙΙ γίνεται ειδικότερη πρόνοια σε σχέση με τις εξόδους κινδύνου στο Άρθρο

1. Επομένως οι αιτιάσεις της Υπεράσπισης για αυτό το ζήτημα δεν μπορούν να τύχουν σύγκλησης. Το άλλο ζήτημα που τέθηκε από την Υπεράσπιση κατά την τελική της εισήγηση είναι το κατά πόσο αποδείχθηκαν οι κατηγορίες 2 και 4 που αφορούν τον κατηγορούμενο 2 ως διευθύνοντα σύμβουλο της κατηγορούμενης
2. Σημειώνω ότι με την έναρξη της ακροαματικής διαδικασίας δηλώθηκε ότι ο κατηγορούμενος 2 ήταν ο αρμόδιος υπεύθυνος και διαχειριστής της εταιρείας και έτσι ζητήθηκε άδεια για αναστολή της ποινικής δίωξης εναντίον των κατηγορουμένων 3 και 4 αναλαμβάνοντας έτσι ο ίδιος την ανάλογη ευθύνη. Με την απαλλαγή λοιπόν των κατηγορουμένων 3 και 4 φαίνεται ότι την ανάληψη της ευθύνης για την διεύθυνση της εταιρείας την ανέλαβε πλέον ο κατηγορούμενος
3. Πέραν αυτού ο κατηγορούμενος 2 φαίνεται ότι είχε ενεργό συμμετοχή στα ζητήματα που αφορούσαν την κατηγορούμενη 1 εταιρεία αφού αυτός ήταν που παρουσιάστηκε κατά την επίσκεψη της κας Γεωργαράκη για την επιθεώρηση της, αυτός έδωσε κατάθεση σ΄αυτή και ήταν αυτός που το βράδυ του ατυχήματος ειδοποιήθηκε για το ατύχημα και προσέτρεξε στη σκηνή και αργότερα στο νοσοκομείο. Επομένως η ενεργός συμμετοχή του στα τεκταινόμενα της εταιρείας έχει αποδειχθεί. Είναι λοιπόν φανερόν ότι ο κατηγορούμενος 2 με βάσει τις πρόνοιες του άρθρου 53

(6)του περί Ασφάλειας και Υγείας στην Εργασία Νόμου (Ν.89

(1)/96) ενώ ήταν ο κατά νόμον υπεύθυνος της κατηγορουμένης 1 διευκόλυνε από αμέλεια του την παράλειψη εκ μέρους της, της εφαρμογής όλων των εύλογα εφικτών μέτρων τόσο όσον αφορά την τοποθέτηση κατάλληλης περίφραξης στον περίβολο της αίθουσας δεξιώσεων όσο και την διασφάλιση ασφαλούς χώρου μετά την έξοδο κινδύνου της βορειοδυτικής πλευράς της αίθουσας κατάλληλα φωτιζόμενου έτσι που να καθιστούσε ασφαλή την έξοδο προσώπων από αυτή και να μην τους έθετε σε κίνδυνο τραυματισμού τους. Επομένως η ευθύνη του κατηγορουμένου 2 υπό την πιο πάνω ιδιότητα του κρίνω ότι έχει αποδειχθεί και από την άλλη δεν παρουσίασε μαρτυρία που να αποδείκνυε ότι δεν ήταν πρακτικώς εφικτό ή δεν ήταν ευλόγως εφικτό να πράξει περισσότερα από όσα έπραξε για εκπλήρωση της υποχρέωσης ή απαίτησης που τέθηκαν σ΄αυτόν όπως προνοείται στο άρθρο 54 του ίδιου νόμου. Για την ενοχή της κατηγορούμενης 1 στην κατηγορία 5 έχω ήδη αποφασίσει πιο πάνω και δεν χρειάζεται να επαναλάβω οτιδήποτε. ΚΑΤΑΛΗΞΗ: Καταλήγω ότι η Κατηγορούσα Αρχή απέδειξε την υπόθεση της και βρίσκω τους κατηγορούμενους ένοχους στις αντίστοιχες κατηγορίες τις οποίες αντιμετωπίζουν. Υπ............ Χρ. Φιλίππου, Ε.Δ. ΠΙΣΤΟ ΑΝΤΙΓΡΑΦΟ ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΗΤΗΣ cylaw.org: Από το ΚΙΝOΠ/CyLii για τον Παγκύπριο Δικηγορικό Σύλλογο