Δημοκρατία ν. Ανδρέας Παντελή, Αρ. Υπόθεσης: 30078/2011, 23/5/2012

(1)(γ)

(3)& 9(ε) του Περί Καταπολέμησης της Εμπορίας και της Εκμετάλλευσης Προσώπων και της Προστασίας των Θυμάτων Νόμου (Ν.87(Ι)/2007). Σύμφωνα με τις λεπτομέρειες αδικήματος, ο κατηγορούμενος ενώ εργαζόταν ως νυχτοφύλακας στο ίδρυμα Χρίστου Στέλιου Ιωάννου και ήταν υπεύθυνος για την φύλαξη των χώρων και των οικοτρόφων του ιδρύματος, εκμεταλλεύτηκε σεξουαλικά την οικότροφο Δέσπω Χρίστου καταχρώμενος την ευπαθή της θέση, το μειωμένο της νοητικό και τον εθισμό της στην νικοτίνη, προχωρώντας σε σεξουαλική δραστηριότητα μαζί της, δηλαδή του έκανε πεοθηλασμό, με αντάλλαγμα αυτός να της προσφέρει ένα τσιγάρο. Η 57η κατηγορία αφορά το αδίκημα της πρόκλησης κακόβουλης βλάβης σε περιουσία κατά παράβαση του άρθρου 324 του Ποινικού Κώδικα. Σύμφωνα με τις λεπτομέρειες αδικήματος, ο κατηγορούμενος έθεσε παράνομα φωτιά στο κελί αρ. 9 του αστυνομικού σταθμού Λακατάμιας και προξένησε ζημιά σε περιουσία της αστυνομίας, συγκεκριμένα στο κρεβάτι και στον τοίχο του κελιού, συνολικού ύψους €355,

1. Τα γεγονότα της υπόθεσης όπως εκτέθηκαν από την συνήγορο για την Δημοκρατία, έχουν ως ακολούθως: Ο κατηγορούμενος είναι ηλικίας 59 ετών και από τις 19/2/1994 μέχρι την καταχώρηση της παρούσας, εργαζόταν στο ίδρυμα Χρίστου Στέλιου Ιωάννου ως νυχτοφύλακας. Μεταξύ των καθηκόντων του, ήταν η φύλαξη των χώρων και των οικοτρόφων του ιδρύματος όταν αυτό είναι κλειστό. Το πιο πάνω ίδρυμα λειτουργεί με σκοπό την εκπαίδευση και στήριξη ατόμων με νοητική στέρηση. Το θύμα Δέσπω Χρίστου είναι ηλικίας 36 ετών και είναι άτομο με ελαφριά - μέτρια νοητική στέρηση. Από τις 16/12/2007 μέχρι σήμερα, διαμένει στο οικοτροφείο του ιδρύματος ως μόνιμη οικότροφος. Είναι βαριά καπνίστρια, εθισμένη στην νικοτίνη. Το 2008 της αφαιρέθηκε καλοήθης όγκος από τον ένα πνεύμονα. Είναι επίσης διαβητική, υπερτασική και παχύσαρκη. Λόγω των πιο πάνω προβλημάτων υγείας που αντιμετωπίζει και της αδυναμίας της να μειώσει το κάπνισμα, η διεύθυνση του ιδρύματος από το 2007 μέχρι σήμερα, καταβάλλει προσπάθειες να περιορίσει τον αριθμό των τσιγάρων που έχει στην κατοχή της. Ο κατηγορούμενος, σε άγνωστη για την κατηγορούσα αρχή ημερομηνία, μεταξύ των μηνών Οκτωβρίου 2010 και Ιουνίου 2011, κατά την διάρκεια της νύχτας εν ώρα εργασίας του, εισήλθε στο υπνοδωμάτιο του θύματος στο οικοτροφείο του ιδρύματος. Το θύμα του ανέφερε ότι δεν μπορούσε να κοιμηθεί γιατί δεν είχε τσιγάρα. Τότε ο κατηγορούμενος, γνωρίζοντας ότι το θύμα είναι μειωμένου νοητικού επιπέδου και εθισμένη στην νικοτίνη, συμφώνησε μαζί της να της δώσει ένα τσιγάρο με αντάλλαγμα να του κάνει πεοθηλασμό όπως και έγινε. Ο κατηγορούμενος συνελήφθη στις 21/7/2011 δυνάμει Δικαστικού Εντάλματος Σύλληψης σε σχέση με τα αδικήματα της διαφθοράς γυναίκας με μειωμένο νοητικό και σεξουαλικής εκμετάλλευσης ενήλικης. Στις 22.7.2011 εκδόθηκε εναντίον του από το Επαρχιακό Δικαστήριο Λευκωσίας διάταγμα κράτησης 8 ημερών. Ο κατηγορούμενος παρέμεινε υπό κράτηση για σκοπούς διερεύνησης της υπόθεσης για συνολικό διάστημα 18 ημερών. Στις 27/7/11 ενώ βρισκόταν υπό κράτηση στα αστυνομικά κρατητήρια Λακατάμιας, ο κατηγορούμενος έθεσε φωτιά στο κρεβάτι του χρησιμοποιώντας αναπτήρα. Το περιστατικό έγινε αντιληπτό από τρεις αστυφύλακες που μετέβησαν άμεσα στο κελί του και διαπίστωσαν ότι ο κατηγορούμενος βρισκόταν ξαπλωμένος ανάσκελα στο πάτωμα δίπλα από το κρεβάτι του. Τον έβγαλαν έξω από το κελί του και έσβησαν την φωτιά. Στην συνέχεια ο κατηγορούμενος μεταφέρθηκε στις Α' Βοήθειες του Γενικού Νοσοκομείου Λευκωσίας. Εξετάστηκε από τον επί καθήκοντι ιατρό, ο οποίος διαπίστωσε ότι βρισκόταν σε έντονη ψυχική αναστάτωση και έφερε εγκαύματα πρώτου βαθμού στα χέρια και τον αντιβραχίονα. Αφού του έγινε επίδεση των εγκαυμάτων, ο κατηγορούμενος μεταφέρθηκε πίσω στα κρατητήρια. Την ίδια ημέρα, ο κατηγορούμενος έδωσε θεληματική κατάθεση στην οποία παραδέχθηκε ότι έθεσε φωτιά στο κρεβάτι του με σκοπό όπως ανέφερε, να καεί ο ίδιος. Από την φωτιά καταστράφηκαν το στρώμα του κρεβατιού, μια κουβέρτα, ένα σεντόνι και προκλήθηκαν ζημιές στον τοίχο του κελιού. Συνολικά η ζημιά που προκλήθηκε από την φωτιά που έθεσε ο κατηγορούμενος, ανέρχεται σε €355,
2. Τέλος, η συνήγορος για την Δημοκρατία ανέφερε ότι ο κατηγορούμενος δεν έχει προηγούμενες καταδίκες. Ο συνήγορος υπεράσπισης στην εκτενή αγόρευση του για μετριασμό της ποινής, υιοθέτησε την έκθεση του γραφείου ευημερίας αναφορικά με τις προσωπικές συνθήκες του πελάτη του. Σύμφωνα με αυτήν, ο κατηγορούμενος είναι παντρεμένος και από τον γάμο του απέκτησε τρία παιδιά ηλικίας σήμερα 35, 33 και 25 ετών. Όλα τα παιδιά ζουν εκτός οικογένειας και ο ίδιος διαμένει με την σύζυγο του σε ιδιόκτητη οικία στην Αγλαντζιά. Τα τελευταία 18 χρόνια εργαζόταν στο πιο πάνω ίδρυμα ως φύλακας. Η απασχόληση του τερματίστηκε τον Ιούλιο του
3. Σύμφωνα με την έκθεση, το επίδικο συμβάν έχει επηρεάσει ψυχολογικά τον κατηγορούμενο, ο οποίος έχει προβεί σε μια απόπειρα αυτοκτονίας. Έκτοτε, παρακολουθείται από ιατρό ψυχικής υγείας και λαμβάνει φαρμακευτική αγωγή. Ο συνήγορος υπεράσπισης, έδωσε έμφαση στα ψυχολογικά προβλήματα του κατηγορουμένου όπως αυτά προκύπτουν από έκθεση του θεράποντος ιατρού του. Σύμφωνα με αυτή, ο κατηγορούμενος ένεκα του τελεσθέντος αδικήματος, παρουσιάζει κατάθλιψη και αγχώδη διαταραχή, η οποία εκδηλώνεται με καταθλιπτική διάθεση, έντονη στεναχώρια και απομόνωση καθώς και με ιδέες ενοχής, αυτομομφής και αναξιότητας. Επιπλέον, ο κατηγορούμενος με γενικό δείκτη νοημοσύνης 72, λειτουργεί στο οριακό επίπεδο λειτουργίας σε σχέση με τους συνομήλικους του. Ακολούθως ο συνήγορος επικαλέστηκε ως μετριαστικό παράγοντα, το λευκό ποινικό μητρώο του κατηγορουμένου. Ισχυρίστηκε συγκεκριμένα ότι παρά τα 60 του χρόνια δεν έχει καταδικαστεί ούτε και κατηγορηθεί για οιονδήποτε αδίκημα. Έμφαση δόθηκε επίσης, στην άμεση παραδοχή του και την συνεργασία του με την αστυνομία αλλά και στην έμπρακτη μεταμέλεια του. Αναφέρθηκε από τον συνήγορο ότι στα πλαίσια αυτά θα πρέπει να ενταχθεί και η απόπειρα αυτοκτονίας, η οποία καταδεικνύει ότι πρόκειται για άνθρωπο που αναγνωρίζει το παράνομο και καταδικαστέο της πράξης του. Αναφορά έγινε επίσης και στο γεγονός ότι ο κατηγορούμενος, έχει αποζημιώσει πλήρως την αστυνομία για την ζημιά που προξένησε στο κελί του. Αναφορικά με τα περιστατικά του αδικήματος, ο συνήγορος ισχυρίστηκε ότι δεν υπήρξε συνεχιζόμενη σεξουαλική εκμετάλλευση και ποδηγέτηση του θύματος αλλά αυτά συνιστούν κατά την άποψη του, ένα μεμονωμένο περιστατικό. Επιπλέον δεν εντοπίζεται καμία μορφή βίας ή εξαναγκασμού παρότι είναι παραδεκτή η εκμετάλλευση της ευπαθούς θέσης του θύματος που έγκειτο στην ελαφριά νοητική της στέρηση αλλά και στην ανάγκη της για τσιγάρο. Παρέπεμψε επί του προκειμένου σε σχετική Αγγλική Νομολογία που πραγματεύεται την επιβολή ποινής σε κατηγορουμένους που έχουν σεξουα λική δραστηριότητα με άτομα μειωμένου νοητικού (βλ. Adlock [2000] 1 Cr. App.R (S) 563 & R v Robert Young [2005] 1 Cr. App. R. (S) 11.) Έχουμε εξετάσει με πολύ προσοχή τόσο τα γεγονότα της υπόθεσης όπως εκτέθηκαν από την συνήγορο για την Δημοκρατία όσο και τους μετριαστικούς παράγοντες που επικαλέστηκε ο συνήγορος υπεράσπισης στην εκτενή αγόρευση του για μετριασμό της ποινής. Το πρώτο στοιχείο που εντοπίζουμε είναι η σοβαρότητα των αδικημάτων που διέπραξε ο κατηγορούμενος. Η σοβαρότητα προκύπτει πρωτίστως από τις υπό του Νόμου προβλεπόμενες ποινές. Η αυστηρότητα με την οποία αντιμετωπίζει το αδίκημα ο νομοθέτης όπως προσδιορίζεται από το ανώτατο όριο ποινής, συνιστά έναν από τους παράγοντες που συνθέτουν την σοβαρότητα του αδικήματος. Το στοιχείο αυτό, λαμβάνεται υπόψη στην επιμέτρηση της ποινής και συνεκτιμάται με τα γεγονότα της υπόθεσης, τόσον για την επιλογή του είδους της ποινής όσον και για τον καθορισμό της έκτασης της (βλ. Δ/ντής Τμήματος Επιθεώρησης Εργασίας ν. Χρυσοστόμου κ.α

(2002)2 ΑΑΔ 575,580). Σύμφωνα δε με την Λεβέντης ν. Αστυνομίας

(1999)2 ΑΑΔ 632, 637, το μέγιστο ύψος της ποινής που προβλέπεται από το Νόμο, είναι η βάση από την οποία ξεκινά το Δικαστήριο για να επιμετρήσει την ποινή. Ιδιαίτερα σοβαρό είναι το αδίκημα της 56ης κατηγορίας που αφορά σεξουαλική εκμετάλλευση ενήλικης και το οποίο τιμωρείται δυνάμει του άρθρου 9 του Νόμου 87

(1)/07 με ποινή φυλάκισης που δεν υπερβαίνει τα δέκα χρόνια. Σοβαρό είναι επίσης το αδίκημα της πρόκλησης κακόβουλης ζημιάς σε περιουσία, το οποίο τιμωρείται δυνάμει του άρθρου 324 του Ποινικού Κώδικα με ποινή φυλάκισης μέχρι δύο χρόνια. Η σοβαρότητα της 56ης κατηγορίας προκύπτει επίσης από τα ίδια τα γεγονότα της υπόθεσης. Το ίδρυμα εμπιστεύθηκε τον κατηγορούμενο, αναθέτοντας του την σημαντική θέση του νυχτοφύλακα του οικοτροφείου. Μεταξύ δε των καθηκόντων του ήταν και η προστασία των οικοτρόφων του ιδρύματος, τα οποία λόγω του μειωμένου νοητικού τους, βρίσκονταν σε μειονεκτική θέση σε σχέση με τον κατηγορούμενο. Ο κατηγορούμενος, εκμεταλλευόμενος την εμπιστοσύνη που του έδειξε το ίδρυμα αλλά και την ευπαθή θέση του θύματος λόγω του μειωμένου νοητικού της καθώς και του εθισμού της στο κάπνισμα, άδραξε την ευκαιρία που του δόθηκε να ικανοποιήσει τις σεξουαλικές του ορέξεις με αντάλλαγμα ένα τσιγάρο που είχε ανάγκη το θύμα. Πρόκειται για συμπεριφορά που καταδεικνύει κατά την κρίση μας, πλήρη αδιαφορία για την αξιοπρέπεια του θύματος, η οποία θα πρέπει να αντιμετωπιστεί με την επιβολή ανάλογης ποινής. Τα γεγονότα των Αγγλικών αποφάσεων στις οποίες μας παρέπεμψε ο συνήγορος υπεράσπισης, είναι διαφορετικά από αυτά της παρούσας. Στις υποθέσεις εκείνες, οι κατηγορούμενοι δεν ήταν υπεύθυνοι για την φροντίδα και προστασία των θυμάτων ούτε βρίσκονταν σε οιανδήποτε σχέση εμπιστοσύνης με αυτά. Το στοιχείο αυτό θεωρήθηκε από το Αγγλικό Εφετείο ως σημαντικός μετριαστικός παράγοντας. Αντιθέτως στην παρούσα υπόθεση όπως προαναφέρθηκε, ο κατηγορούμενος ήταν υπεύθυνος για την φύλαξη των οικοτρόφων του ιδρύματος και το θύμα βρισκόταν σε σχέση εμπιστοσύνης προς αυτόν, στοιχείο που προσθέτει στην σοβαρότητα του αδικήματος. Εξάλλου δεν μπορεί να γίνει καμία σύγκριση με την πιο πάνω Αγγλική Νομολογία αφού σύμφωνα με τις αποφάσεις στις οποίες μας παρέπεμψε ο συνήγορος υπεράσπισης, οι υποθέσεις αυτές κρίθηκαν δυνάμει του άρθρου 7 του Αγγλικού Sexual Offences Act 1956, το οποίο προβλέπει ποινή φυλάκισης μέχρι 2 χρόνια σε κατηγορουμένους που έχουν σεξουαλική δραστηριότητα με άτομα μειωμένου νοητικού. Αντιθέτως το άρθρο 9 (ε) του δικού μας Νόμου 87(Ι)/2007 προβλέπει ποινή φυλάκισης μέχρι δέκα χρόνια σε γενικές περιπτώσεις σεξουαλικής εκμετάλλευσης προσώπου, το οποίο βρίσκεται σε ευπαθή θέση σε σχέση με τον θύτη. Είναι ως εκ τούτου προφανές ότι η 56η κατηγορία που παραδέχθηκε ο κατηγορούμενος είναι διαφορετική και εν πάση περιπτώσει πολύ σοβαρότερη από την κατηγορία που αναφέρεται στις πιο πάνω Αγγλικές αποφάσεις. Η σοβαρότητα των αδικημάτων δεν εμποδίζει βέβαια το Δικαστήριο να επιλέξει και επιβάλει εκείνο το είδος της ποινής που κατά την κρίση του, τα περιστατικά που περιβάλλουν την υπόθεση και τον αδικοπραγούντα θα δικαιολογούσαν. Αποτελεί αξίωμα πως η ανάγκη για αυστηρή αντιμετώπιση δεν μειώνει την παράλληλη ανάγκη εξατομίκευσης της ποινής σε κάθε συγκεκριμένη περίπτωση ώστε αυτή να αρμόζει στις συνθήκες του παραβάτη και να προσιδιάζει στην προσωπικότητα του (Βλ. μεταξύ άλλων Φιλίππου ν. Αστυνομίας

(1989)2 Α.Α.Δ. 245). Στα πλαίσια αυτά λαμβάνουμε υπόψη για σκοπούς μετριασμού της ποινής, το λευκό ποινικό μητρώο του κατηγορουμένου σε συνδυασμό με την ηλικία του, την άμεση παραδοχή του στην αστυνομία αλλά και ενώπιον του Δικαστηρίου, την συνεργασία του με τις ανακριτικές αρχές στην εξιχνίαση των αδικημάτων καθώς και το γεγονός της αποζημίωσης των ζημιών που προξένησε στο κελί του. Λαμβάνουμε επίσης υπόψη τις προσωπικές συνθήκες του κατηγορουμένου όπως έχουν εκτεθεί από τον συνήγορο υπεράσπισης και όπως προκύπτουν από την έκθεση του γραφείου ευημερίας αλλά και την ιατρική έκθεση του κλινικού ψυχολόγου που τον παρακολουθεί. Ιδιαίτερα λαμβάνουμε υπόψη τα ψυχολογικά προβλήματα που αντιμετωπίζει μετά την διάπραξη του αδικήματος που τον οδήγησαν σε μια απόπειρα αυτοκτονίας. Επιπλέον θα λάβουμε υπόψη ως ελαφρυντικούς παράγοντες, το γεγονός ότι δεν ασκήθηκε οιαδήποτε μορφή άμεσης βίας εναντίον του θύματος καθώς και το ότι το συμβάν της 56ης κατηγορίας, αποτελούσε ένα μεμονωμένο περιστατικό με την έννοια ότι δεν υπήρξε συνεχιζόμενη σεξουαλική εκμετάλλευση του θύματος. Τέλος θα λάβουμε υπόψη ότι για σκοπούς διερεύνησης των αδικημάτων της παρούσας, ο κατηγορούμενος διετέλεσε υπό κράτηση για 18 συνολικά ημέρες. Δεν θεωρούμε όμως ως ιδιαίτερο ελαφρυντικό παράγοντα, την απώλεια της εργασίας του κατηγορουμένου όπως εισηγήθηκε η υπεράσπιση. Είναι νομολογημένο ότι όπου το αδίκημα συνδέεται με την εργασία του κατηγορουμένου και θεωρείται ως κατάχρηση της θέσης εμπιστοσύνης από τον εργοδότη του, το στοιχείο αυτό δεν μπορεί να θεωρηθεί ως ελαφρυντικό (Βλ. Σάββας Σουτζιής ν. Δημοκρατίας

(2003)2 Α.Α.Δ. 424,435). Αφού εξετάσαμε όλα τα πιο πάνω και αφού συνεκτιμήσαμε κάθε σχετικό με την επιβολή ποινής παράγοντα, κρίνουμε ότι η μόνη αρμόζουσα ποινή για τον κατηγορούμενο είναι αυτή της φυλάκισης. Οποιαδήποτε άλλη ποινή δεν θα εξυπηρετούσε κατά την κρίση μας τους σκοπούς του Νόμου και θα έστελνε επιπλέον λανθασμένα μηνύματα σε επίδοξους νέους παραβάτες. Συνοψίζοντας όλα τα πιο πάνω, καταδικάζουμε τον κατηγορούμενο στις πιο κάτω ποινές: · Στις 56η κατηγορία για το αδίκημα της σεξουαλικής εκμετάλλευσης ενήλικης:- ποινή φυλάκισης 2 ετών. · Στην 57η κατηγορία για το αδίκημα της πρόκλησης κακόβουλης βλάβης σε περιουσία:- ποινή φυλάκισης 6 μηνών. Οι ποινές να συντρέχουν και να αρχίζουν από 21.5.12, ημερομηνία κατά την οποία ο κατηγορούμενος τέθηκε υπό κράτηση για τους σκοπούς επιβολής ποινής στην παρούσα υπόθεση. Θα εξετάσουμε στην συνέχεια την δυνατότητα αναστολής των ποινών που επιβλήθηκαν αφού τέθηκε τέτοιο ζήτημα από τον συνήγορο υπεράσπισης. Το άρθρο 3.2 του Νόμου 95/72, όπως τροποποιήθηκε με τον Νόμο 186

(1)/03, προνοεί τα εξής: «Το Δικαστήριο διατάσσει την αναστολή εκτέλεσης της ποινής φυλάκισης, αν αυτό δικαιολογείται από το σύνολο των περιστατικών της υπόθεσης και τα προσωπικά περιστατικά του κατηγορούμενου». Δεν χωρεί αμφιβολία ότι με την τελευταία αυτή τροποποίηση του Νόμου, δίδεται στο Δικαστήριο πλατιά διακριτική ευχέρεια όταν επιλαμβάνεται του θέματος αναστολής της εκτέλεσης ποινής φυλάκισης. Λαμβάνοντας υπόψη όλους τους σχετικούς παράγοντες όπως πιο πάνω αναφέρονται, κρίνουμε ότι στην παρούσα υπόθεση υπάρχουν τέτοια περιστατικά που δικαιολογούν την αναστολή της ποινής φυλάκισης. Ένα σημαντικό στοιχείο που συνηγορεί στην πιο πάνω θέση, είναι οι προσωπικές συνθήκες του κατηγορουμένου, αφού πέραν των προβλημάτων οριακού νοητικού επιπέδου που αντιμετώπιζε, μετά την διάπραξη των αδικημάτων η κατάσταση της ψυχικής του υγείας έχει επιδεινωθεί σημαντικά, δεδομένου ότι παρουσιάζει κατάθλιψη και αγχώδη διαταραχή με αποτέλεσμα να προβεί σε μια απόπειρα αυτοκτονίας. Ένα άλλο στοιχείο, αποτελεί η έμπρακτη μεταμέλεια του κατηγορουμένου όπως εκφράστηκε με την άμεση παραδοχή του και την αποζημίωση των ζημιών που προξένησε στο κελί του. Είναι πάγια νομολογιακή αρχή ότι η παραδοχή και η μεταμέλεια, είναι στοιχεία που πρέπει να ενθαρρύνονται από τα Δικαστήρια στην επιβολή της ποινής αλλά και της παροχής μιας δεύτερης ευκαιρίας στον κατηγορούμενο, ιδιαίτερα όταν αυτός είναι λευκού ποινικού μητρώου όπως στην παρούσα περίπτωση (Βλ. μεταξύ άλλων Loizou v Republic

(1971)2 C.L.R 196). Κρίνουμε υπό τας περιστάσεις ότι θα πρέπει να δώσουμε με την αναστολή της ποινής, μια δεύτερη ευκαιρία στον κατηγορούμενο να αποδείξει στο μέλλον εκτός των φυλακών, την προσήλωση του προς τον Νόμο και τον σεβασμό του προς την ανθρώπινη αξιοπρέπεια. Ως εκ τούτου, διατάσσεται η αναστολή των ποινών φυλάκισης που επιβλήθηκαν στον κατηγορούμενο για χρονικό διάστημα 3 ετών από σήμερα δυνάμει του άρθρου 3 του Νόμου 95/72 όπως τροποποιήθηκε. (Επεξηγούνται στον κατηγορούμενο οι συνέπειες σε περίπτωση διάπραξης κατά την περίοδο αναστολής, οιουδήποτε αδικήματος τιμωρείται με φυλάκιση). cylaw.org: Από το ΚΙΝOΠ/CyLii για τον Παγκύπριο Δικηγορικό Σύλλογο