Δημοκρατία ν. Abdulhannan Aldief Shikh, Αρ. Υπόθεσης: 2374/09, 31.1.2012

(2003)2 Α.Α.Δ. 220, κάλεσε όμως το Δικαστήριο να αποστεί από το λόγο της ανωτέρω απόφασης δεδομένου ότι τα θέματα για τα οποία σε εκείνη την υπόθεση θα καλείτο εμπειρογνώμονας, συνιστούσαν αδιάφορα στοιχεία για την καταδίκη, κάτι που δεν συμβαίνει στην παρούσα περίπτωση που η μαρτυρία του Δρα Καριόλου αναφέρεται σε ταύτιση γενετικού υλικού του κατηγορούμενου με το «δήθεν» φονικό όπλο. Αξίζει εδώ να σημειωθεί ότι ήδη κατέθεσε για την υπεράσπιση του κατηγορούμενου ο Δρας Μάριος Ματσάκης, ιατροδικαστής, αφού κατά το στάδιο εκδίκασης της έφεσης του κατηγορούμενου εναντίον της απόφασης του Κακουργιοδικείου που είχε εκδικάσει την πρώτη φορά την παρούσα υπόθεση, συμφωνήθηκε και έγινε αποδοχή εκ μέρους του Γενικού Εισαγγελέα, η καταβολή αμοιβής για τον Δρα Ματσάκη από το πάγιο ταμείο της Δημοκρατίας. Εξ ου και διατάχθηκε - συμφωνήθηκε επανεκδίκαση της υπόθεσης. Η προσέγγιση και η αντίκριση του θέματος εκ μέρους της Κατηγορούσας Αρχής και του Γενικού Εισαγγελέα υπήρξε από την αρχή θετική στο να συνδράμει και βοηθήσει την κλήση εμπειρογνώμονα, νοουμένου όμως ότι θα συμφωνείτο ένα λογικό ποσό αμοιβής και θα γινόταν προσπάθεια κλήσης μάρτυρα από την Κύπρο. Θεωρεί το αιτούμενο ποσό υπερβολικά ψηλό και εξωπραγματικό. Υπογράμμισε δε ο κ. Χ"Κύρου, ότι η θέση αυτή της Κατηγορούσας Αρχής, αφορά μόνο τη συγκεκριμένη περίπτωση και δεν μπορεί να επεκταθεί σε πάγια γραμμή της Νομικής Υπηρεσίας. Να σημειωθεί πως ο κ. Καραμανής σε σχετικές ερωτήσεις του Δικαστηρίου είχε αρχικά δηλώσει ότι προτίθετο να καλέσει ως εμπειρογνώμονα τον Δρα Bruce Budowle από την Αμερική ο οποίος, όπως ανέφερε, ήταν καθηγητής του Δρα Καριόλου όπως καταγράφεται στο σχετικό βιογραφικό του σημείωμα (Τεκμήριο 80), αλλά εν τέλει ο ανωτέρω εμπειρογνώμονας δεν επιθυμούσε να έρθει να καταθέσει στην Κύπρο για τη συγκεκριμένη υπόθεση. Σε σχετικές ερωτήσεις του Δικαστηρίου ο κ. Καραμανής υιοθέτησε τη θέση πως η επιθυμία του είναι να καλέσει γενετικολόγο μαθηματικό, δηλαδή άτομο που να συνδυάζει και τις δύο αυτές ιδιότητες και είχε επικοινωνήσει προς τούτο με κάποιον άλλο εμπειρογνώμονα από τη Σκωτία ονόματι Jamieson. Απέρριψε δε τον Δρα Διογένους ο οποίος είναι Κύπριος και εργάζεται στην Κύπρο και το όνομα του οποίου είχε δοθεί στον κ. Καραμανή από τον κ. Χ"Kύρου. Ο λόγος για τον οποίο προέβη στην απόρριψη του συγκεκριμένου εμπειρογνώμονα είναι πως δεν διαθέτει γνώσεις μαθηματικού στατιστικολόγου όπως ο ίδιος επιθυμεί να έχει ο πραγματογνώμονας που προτίθεται να καλέσει. Σε περαιτέρω ερωτήσεις του Δικαστηρίου διευκρίνισε ότι και ο εμπειρογνώμονας τον οποίο έχει κατά νου να κλητεύσει από τη Σκωτία δεν είναι γενετικολόγος, διαθέτει γενική εμπειρογνωμοσύνη και έχει μια γενική κατάρτιση στην ανάλυση επιστημονικών ερευνών, απ' ότι δε αντιλαμβανόταν ήταν αποδεκτός από Δικαστήρια της Ιρλανδίας και Αγγλίας. Εξέφρασε δε αβεβαιότητα εάν εν τέλει θα τον καλούσε. Έχουμε εξετάσει το αίτημα και παρατηρούμε τα εξής: Δεν παρέχεται ρητή εξουσία στο Δικαστήριο είτε από το Σύνταγμα είτε τον περί Ποινικής Δικονομίας Νόμο Κεφ. 155, για παροχή τέτοιας υλικής θεραπείας. Ο περί Νομικής Αρωγής Νόμος του 2002 επίσης δεν προνοεί και δεν προβλέπει παροχή τέτοιας θεραπείας ως η αξιούμενη. Το άρθρο 167 του Κεφ. 155 προβλέπει ότι Κακουργιοδικείο δύναται να διατάξει όπως τα έξοδα μαρτύρων που κλήθηκαν από την υπεράσπιση και δεσμεύτηκαν με προσωπική υποχρέωση να δώσουν μαρτυρία για τον κατηγορούμενο καταβληθούν από τις δημόσιες προσόδους. Στην περίπτωση που διαταχθεί κάτι τέτοιο, οι μάρτυρες που κλήθηκαν από την υπεράσπιση και έδωσαν μαρτυρία θα πληρωθούν με βάση τα επιδόματα που εγκρίθηκαν με τον περί Ποινικής Δικονομίας Διαδικαστικό Κανονισμό του 2008. Στην υπόθεση Ζυπιτή (ανωτέρω) το πρωτόδικο Δικαστήριο είχε αποφασίσει ότι δεν είχε εξουσία να εγκρίνει την παροχή υλικής παροχής για τις υπηρεσίες εμπειρογνώμονα μάρτυρα είτε στο πλαίσιο της χορηγηθείσας νομικής αρωγής ή ανεξάρτητα από αυτή. Η απόρριψη του αιτήματος αυτού αποτέλεσε ένα από τους λόγους έφεσης. Το Ανώτατο Δικαστήριο δεν ασχολήθηκε με αυτό το θέμα, αφού έκρινε ότι η μαρτυρία των εμπειρογνωμόνων, δεν θα μπορούσε να αλλοιώσει ή να μεταβάλει το υπόβαθρο των γεγονότων που στοιχειοθετούσαν την καταδίκη. Τονίστηκε όμως στην ανωτέρω απόφαση πως δεν υπάρχει νομοθετική ή Συνταγματική πρόνοια για παροχή τέτοιας βοήθειας στην υπεράσπιση. Ανεξάρτητα όλων των ανωτέρω και της μη ύπαρξης νομοθετικού ερείσματος για έγκριση αιτήματος για παροχή υλικής βοήθειας εξετάζουμε το συγκεκριμένο αίτημα στα πλαίσια του Συνταγματικού δικαιώματος παροχής ευκαιρίας στον κατηγορούμενο για κλήση μαρτύρων και διασφάλισης δίκαιης δίκης, έχοντας κατά νου τη διαταγή για επανεκδίκαση και τον λόγο για τον οποίο αυτή δόθηκε. Έχουμε ψάξει και δεν εντοπίσαμε σχετική και όμοια επί του εξεταζόμενου θέματος απόφαση του ΕΔΑΔ. Η έρευνα μας, αναφορικά με τα δικαιώματα κατηγορουμένων προσώπων για προετοιμασία της υπεράσπισης τους, μας οδήγησε σε ορισμένες άλλες αποφάσεις Ευρωπαϊκών και μη Δικαστηρίων. Η αρχή της ισότητας των όπλων (the equality of arms) αποτελεί ουσιώδη και βασική εγγύηση των εκατέρωθεν διαδικασιών όπως χαρακτηριστικά αναφέρεται στις αποφάσεις: Ruiz-Mateos v. Spain

(1993)16 EHRR 505, Robinson v. Jamaica, Communications No 223/1987, UN Doc A/44/40 at 241

(1989), where the Human Rights Committee (hereinafter referred to as the "HRC") found that a refusal of the accused's request for adjournment in a murder trial in order to arrange for legal representation, raised issues of fairness and violated art 14

(1)because of the "inequality of arms" between the parties. Article 14

(1)of the ICCPR provides that all persons shall be equal before the courts and tribunals.) Όπως έχει επίσης τονιστεί δεν είναι δυνατό να διεξαχθεί δίκαιη δίκη όταν η δίκη εξαρτάται από την οικονομική κατάσταση του κατηγορούμενου, για τούτο ο διορισμός δικηγόρου που θα εκπροσωπήσει τον κατηγορούμενο αποτελεί μια από τις υποχρεώσεις του Δικαστηρίου - η οποία στην κρινόμενη περίπτωση έχει εκπληρωθεί - προς ικανοποίηση της αρχής της ισότητας των όπλων. Ο διορισμός δικηγόρου που θα εκπροσωπήσει τον κατηγορούμενο αποτελεί μια από τις υποχρεώσεις του Δικαστηρίου προς εκπλήρωση της αρχής της ισότητας των όπλων. Όπως χαρακτηριστικά αναφέρθηκε στην Griffin v. Illinois (ανωτέρω) «There can be no equal justice where the kind of trial a man gets depends on the money he has.». (Μεταξύ άλλων Can v. Austria 12 July 1984 Ser. A. no 96 and 53). Η παροχή διευκολύνσεων στον κατηγορούμενο θεωρείται μια από τις παραμέτρους της ανωτέρω αρχής και καθορίζει ως τέτοιες την πρόσβαση στα έγγραφα και τεκμήρια που κατέχει η Κατηγορούσα Αρχή. Το ΕΔΑΔ, έχει βασίσει το καθήκον αυτό της Κατηγορούσας Αρχής δηλαδή της αποκάλυψης στο γενικό κανόνα της δίκαιης δίκης, σε αριθμό υποθέσεων. Μια άλλη παράμετρος, εξίσου σημαντική, είναι η δυνατότητα κλήσης μαρτύρων και δη, εμπειρογνωμόνων, οι οποίοι θα βοηθήσουν το Δικαστήριο να καταλήξει σε συγκεκριμένα και σαφή συμπεράσματα. Όπου ο κατηγορούμενος αδυνατεί λόγω έλλειψης οικονομικών πόρων να διορίσει τέτοιο, οφείλει το Κράτος να συνδράμει διορίζοντας κάποιον εμπειρογνώμονα (S. V. Huma

(2)SACR 407(W) 409e. Στις ΗΠΑ, έχουν καθορισθεί κάποιες αρχές και κανόνες προνοώντας κάποια ελάχιστα επίπεδα προστασίας τα οποία, θα πρέπει ο κατηγορούμενος να απολαμβάνει και τα οποία είναι βασικά για τη δίκαιη επίλυση των ουσιωδών θεμάτων. (People v. Stone NW 2d

(1992)WL 197727 (Mich. App.), Ake v. Oklahoma 470 US 68

(1985)). Λέχθηκε και τονίστηκε στην Ηuma (ανωτέρω) πως τα Δικαστήρια θα πρέπει να επιδεικνύουν προσοχή στην έγκριση αιτήματος τέτοιας φύσεως καθώς συνεπάγονται οικονομικές επιπτώσεις. Ο διορισμός εμπειρογνωμόνων ενέχει επιπρόσθετα έξοδα τα οποία είναι δυνατόν να μην περιλαμβάνονται στον προϋπολογισμό. Καταληκτικά τονίστηκε στην Ake (ανωτέρω) πως μολονότι το Κράτος δεν χρειάζεται να εφοδιάσει τον άπορο κατηγορούμενο με όπλα ισοδύναμα με τα δικά του, εντούτοις το Κράτος οφείλει να εφοδιάσει τον κατηγορούμενο με τα απλά χρειώδη για προετοιμασία της υπεράσπισης. Επανερχόμενοι στην εξέταση του συγκεκριμένου αιτήματος, σημειώνουμε πως απαντώντας σε ερωτήσεις του Δικαστηρίου ο κ. Καραμανής ανέφερε πως ο προτιθέμενος να κληθεί εμπειρογνώμονας θα μελετούσε αρχικά κάποια έγγραφα και θα αποφάσιζε αργότερα εάν θα ερχόταν να καταθέσει. Είναι κατανοητό ότι η πρότερη μελέτη της υπόθεσης αποτελεί μια «εκ των ων ουκ άνευ» προϋπόθεση για προετοιμασία της μαρτυρίας. Όχι όμως για λήψη απόφασης για το αν θα δοθεί η μαρτυρία. Παρουσιάζεται έτσι, ότι η κλήση εμπειρογνώμονα, φαίνεται να τελεί υπό αίρεση. Το ίδιο και το ποσό της αμοιβής το οποίο αναφέρθηκε καθ' υπολογισμό του συνηγόρου, χωρίς οποιαδήποτε στοιχεία ή έστω συμφωνία με τον προτιθέμενο μάρτυρα. Υπελόγισε βέβαια ο συνήγορος, μετά από σχετική ερώτηση, πως τα έξοδα για μελέτη της υπόθεσης, μέχρι το αρχικό και πρώτο στάδιο για τη λήψη απόφασης για προσφορά μαρτυρίας, πρέπει να ανέρχονται στο ποσό των €1.

1. Μέχρι συνολικού ποσού €2.500 εξέφρασε αμέσως προθυμία κάλυψης του και ο εκπρόσωπος της Κατηγορούσας Αρχής, χωρίς, όπως είπε να απαιτείται να λάβει περαιτέρω οδηγίες. Οφείλουμε να παρατηρήσουμε, έχοντας υπόψη τα ανωτέρω, πως οι θέσεις της υπεράσπισης, τόσο για τον εμπειρογνώμονα που επιθυμεί να καλέσει όσο και την αμοιβή του, παρουσιάζουν κάποια αοριστία και ανακολουθία. Ενώ επιζητείται αμοιβή για «γενετικολόγο μαθηματικό» και απορρίπτεται ο κ. Διογένους, ως μη κατέχων τα απαραίτητα προσόντα, ο προτιθέμενος να κληθεί από τη Σκωτία Δρας Jamieson δεν είναι «γενετικολόγος» αλλά άτομο που διαθέτει γενική εμπειρογνωμοσύνη. Απ΄ ότι είχαμε την ευκαιρία να διαπιστώσουμε διαβάζοντας το βιογραφικό σημείωμα του κ. Διογένους (Τεκμήριο Α) με το οποίο είχε την καλοσύνη να εφοδιάσει το Δικαστήριο ο κ. Καραμανής, ο ανωτέρω διαθέτει προσόντα Βιολόγου - Μοριακού Γενετιστή, όπως και ο κληθείς από την Κατηγορούσα Αρχή μάρτυρας Δρας Μάριος Καριόλου. Χωρίς να θέλουμε να υποδείξουμε τον τρόπο χειρισμού της υπεράσπισης, διαπιστώνουμε, εν τούτοις, ότι η ισότητα των όπλων διασφαλίζεται και επιτυγχάνεται με την κλήση μάρτυρα που κατέχει τα ίδια προσόντα με εκείνα του μάρτυρα που κλήθηκε και κατέθεσε για την Κατηγορούσα Αρχή. Χωρίς να είναι απαραίτητη η έλευση μάρτυρα από άλλα μέρη της υφηλίου, κάτι που συνεπάγεται πρόσθετο κόστος και δαπάνη για την Κυπριακή Δημοκρατία. Ερωτηθείς ο κ. Καραμανής αν αποτάθηκε σε οποιοδήποτε τομέα ή φορέα στην Κύπρο για να ζητήσει τη βοήθεια γενετιστή, απάντησε αρνητικά επειδή ο καταλληλότερος για εκείνο μάρτυρας θα ήταν ο κ. Bruce Budowle ο οποίος όμως, όπως και ανωτέρω αναφέρθηκε, δεν επιθυμεί να έρθει στην Κύπρο για να καταθέσει. Έχουμε καταγράψει την επιθυμία και προθυμία της Κατηγορούσας Αρχής να συνδράμει και βοηθήσει την υπεράσπιση. Σημειώνουμε επίσης το γεγονός πως η Κατηγορούσα Αρχή, εφοδίασε τον συνήγορο υπεράσπισης, κατόπιν αιτήματος του, μετά το κλείσιμο της υπόθεσης της, με φάκελο που περιείχε όλες τις σχετικές σημειώσεις και έγγραφα του κ. Καριόλου για την συγκεκριμένη υπόθεση, πέραν των υπολοίπων τεκμηρίων που κατέθεσε ο ίδιος μάρτυρας, όταν πρόσφερε μαρτυρία στο Δικαστήριο. Έχουμε κατά νου την εκδοθείσα διαταγή από το Εφετείο για πληρωμή της αμοιβής του Δρα Ματσάκη από το Πάγιο Ταμείο της Δημοκρατίας. Έχοντας υπόψη όλα τα ανωτέρω εκτεθέντα και σημειώνοντας το αόριστο και αβάσιμο της αξιούμενης αμοιβής όσο και το αβέβαιο της έλευσης στην Κύπρο του προτιθέμενου να κληθεί εμπειρογνώμονα, θεωρούμε ότι το συγκεκριμένο αίτημα, ως έχει υποβληθεί, δεν μπορεί να γίνει αποδεκτό. Παρά τη μη αποδοχή του αιτήματος της υπεράσπισης για έγκριση ποσού ύψους €7.500, έχοντας εντούτοις υπόψη τη βούληση και προθυμία της Κατηγορούσας Αρχής να συνδράμει και βοηθήσει την υπεράσπιση επιθυμώντας να έχει ίσες ευκαιρίες και έχοντας υπόψη τις ανωτέρω σκέψεις μας για διασφάλιση της ισότητας των όπλων, η οποία αποτελεί μια από τις προϋποθέσεις της δίκαιης δίκης, σκοπό τον οποίο επιθυμούμε να εξυπηρετήσουμε, εγκρίνουμε ποσό ύψους €2.500 και/ή οποιοδήποτε άλλο ποσό για το οποίο θα παράσχει συγκατάθεση ο Γενικός Εισαγγελέας για αμοιβή εμπειρογνώμονα μάρτυρα, ο οποίος θα κληθεί εκ μέρους της υπεράσπισης και παρουσιασθεί στο Δικαστήριο να καταθέσει για αντίκρουση της μαρτυρίας του δρ. Καριόλου, η αμοιβή του οποίου να καταβληθεί από το πάγιο ταμείο της Δημοκρατίας. Επαφίεται στην υπεράσπιση να εκμεταλλευτεί και κάνει χρήση της θεραπείας αυτής. Η υπόθεση ορίζεται για συνέχιση της ακρόασης στις 9 και 10 Φεβρουαρίου 2012 η ώρα 09:
2. (Υπ.) .............. Δ. Σωκράτους, Π.Ε.Δ. ............. Μ. Ματθαίου, Α.Ε.Δ. ............. Δ.Ι. Κίτσιος, Ε.Δ. Πιστό αντίγραφο Πρωτοκολλητής /ΜΔ Subject: Assize Court/Interim Αναφορά: Αίτημα έγκρισης αμοιβής εμπειρογνώμονα cylaw.org: Από το ΚΙΝOΠ/CyLii για τον Παγκύπριο Δικηγορικό Σύλλογο