ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ν. Abdulhannan Aldief Shihk, Αρ. Υπόθεσης: 2374/09, 17.2.2012

(1)/04, η εξ ακοής μαρτυρία επιτράπηκε τόσο σε πολιτικές όσο και ποινικές υποθέσεις, με κάποιες διασφαλίσεις διαφοροποιήσεις και επιφυλάξεις. Το άρθρο 24 προνοεί τα εξής: «24.

(1)Ανεξάρτητα από τις διατάξεις οποιουδήποτε άλλου νόμου, η εξ ακοής μαρτυρία δεν αποκλείεται από οποιαδήποτε διαδικασία ενώπιον οιουδήποτε Δικαστηρίου, απλώς και μόνο διότι αυτή είναι εξ ακοής: Νοείται ότι σε ποινική διαδικασία το Δικαστήριο δύναται σε οποιοδήποτε στάδιο να μην αποδεχθεί εξ ακοής μαρτυρία, αν κρίνει ότι τούτο εξυπηρετεί τους σκοπούς ορθής απονομής της δικαιοσύνης.

(2)Οι διατάξεις του παρόντος Μέρους δεν καθιστούν αποδεκτή οποιαδήποτε μαρτυρία, που θα αποκλείετο για οποιοδήποτε λόγο άλλο από το ότι αυτή είναι εξ ακοής μαρτυρία.» Όπως είναι φανερό θα πρέπει να απασχόλησαν το νομοθετικό συντάκτη τα προβλήματα, συνταγματικά και άλλα, τα οποία θα εδημιουργούντο από την αποδοχή μαρτυρίας χωρίς την παρουσία προσώπου το οποίο έχει προβεί σε μια δήλωση. Κυρίως θα πρέπει να απασχόλησε η ανυπαρξία δυνατότητας αντεξέτασης του. Γι' αυτό το λόγο, ο νομοθετικός συντάκτης περιέλαβε στο νομοθέτημα πρόνοιες οι οποίες διαφυλάττουν αυτή τη δυνατότητα. Σχετικές είναι οι διατάξεις του άρθρου 26

(1)του ιδίου Νόμου το κείμενο του οποίου έχει ως εξής: «26

(1)Σε περίπτωση κατά την οποία οποιοσδήποτε διάδικος προσάγει εξ ακοής μαρτυρία και δεν κλητεύει ως μάρτυρα στη διαδικασία το πρόσωπο, το οποίο είχε προβεί στην αρχική δήλωση, τότε οποιοσδήποτε άλλος διάδικος δύναται, με την άδεια του Δικαστηρίου, πριν ο διάδικος που έχει προσάξει την εξ ακοής μαρτυρία κλείσει την υπόθεσή του, να κλητεύει το εν λόγω πρόσωπο για να το αντεξετάσει σε σχέση με την αρχική του δήλωση. Νοείται ότι το Δικαστήριο δύναται να μην επιτρέψει την κλήτευση, αν κρίνει ότι η κλήτευση του εν λόγω, προσώπου δεν είναι, υπό τις περιστάσεις, εύλογη και εφικτή ή ότι δεν είναι αναγκαία για σκοπούς ορθής απονομής της δικαιοσύνης.

(2)Όταν μάρτυρας κλητεύεται, δυνάμει του παρόντος άρθρου, λογίζεται ως εάν είχε κλητευθεί από το διάδικο, ο οποίος έχει προσαγάγει την αρχική δήλωση με εξ ακοής μαρτυρία.

(3)Σε περίπτωση που η μαρτυρία κατά την αντεξέταση του μάρτυρα που είχε προβεί στην αρχική δήλωση και κλήθηκε δυνάμει του παρόντος άρθρου, είναι ουσιωδώς διαφορετική από την προσαχθείσα εξ ακοής μαρτυρία, το Δικαστήριο δύναται στο στάδιο της αξιολόγησης της μαρτυρίας να μην αποδέχεται την εξ ακοής μαρτυρία που είναι σε αντίθεση με την αρχική δήλωση.» Αγορεύοντας ο κ. Καραμανής για αποδοχή του αιτήματος του για κατάθεση της μαρτυρίας του Μάρκου X"Αλή ανέφερε ότι η μαρτυρία αυτή είναι πολύ σημαντική για τον κατηγορούμενο διότι σχετίζεται με την κατοχή του στελιφιού το οποίο βρέθηκε σε γειτονική αυλή, μετά τη δολοφονία, και χαρακτηρίστηκε ως το φονικό όπλο ενώ με την προτιθέμενη να κατατεθεί μαρτυρία θα καταδειχθεί ότι ο κατηγορούμενος είχε έρθει σε επαφή με στελίφι σε προγενέστερο της δολοφονίας χρόνο. Θεωρεί ότι είναι η μόνη μαρτυρία που υπάρχει και παρέπεμψε το Δικαστήριο σε αγγλική νομολογία όπου τέτοια μαρτυρία, δηλαδή πρακτικά προηγούμενης δίκης, είχε γίνει αποδεκτή. R.v. Hall

(1973)1 All E.R. 1, R. v. Thompson

(1982)1 All E.R. 908 και R. v. Lisa Mary Corah

(1995)2 Cr. App. R. 554. Από την αντίπερα όχθη ο κ. Χ"Κύρου αιτιολογώντας την ένσταση του υπέδειξε ότι το παρόν Δικαστήριο δεν θα μπορεί να αξιολογήσει τη μαρτυρία η οποία θα παρουσιαστεί ενώπιον του. Ότι τα όσα αναφέρει το συγκεκριμένο πρόσωπο για την κατοχή ή όχι του στελιφιού λέχθηκαν κατά το στάδιο της αντεξέτασης του, μετά από καθοδηγητικές ερωτήσεις, χωρίς προσωπική γνώση του ίδιου του μάρτυρα ο οποίος αναφερόταν σε φήμες τις οποίες άκουσε. Ο κ. Καραμανής συμφώνησε ότι όντως η μαρτυρία του Μάρκου Χ"Αλή ήταν εξακοής όμως τόνισε αυτό δεν διαφοροποιεί ποσώς τη θέση του όπως την έχει αναφέρει. Έχουμε μελετήσει τις αποφάσεις στις οποίες ο συνήγορος του κατηγορούμενου μας έχει παραπέμψει. Στην υπόθεση Corah (ανωτέρω) πρακτικά προηγούμενης δίκης σε υπόθεση επανεκδίκασης δεν είχαν γίνει αποδεκτά από το Δικαστήριο καθ΄ όσο όμως ήταν εναντίον του κατηγορούμενου η μαρτυρία που περιλαμβανόταν σε αυτά. Όλες οι ανωτέρω αποφάσεις θέτουν ως γνώμονα το συμφέρον και όφελος κατηγορούμενου και εναγόμενου προσώπου. Εντοπίσαμε από την κυπριακή νομολογία την υπόθεση Muskita Alum. Ind. Ltd κ.α. v. Alsako Alum. Ltd

(2009)1(B) A.A.Δ. 1481 στην οποία προσπάθεια κατάθεσης χειρόγραφου σημειώματος ως μαρτυρίας, το οποίο όμως χειρόγραφο σημείωμα έγινε από αποβιώσαντα, δεν επετράπη. Επικυρώνοντας κατ΄ έφεση την απόφαση του Πρωτόδικου Δικαστηρίου, ανέφερε το Εφετείο (σελ. 1504): «Από τις πρόνοιες του άρθρου 26 του Κεφ. 9 όπως τροποποιήθηκε με το Ν. 32

(1)/04, καθίσταται σαφές ότι η εξ ακοής μαρτυρία που θα παρουσιαστεί υπό μορφή δήλωσης προϋποθέτει και την ύπαρξη του προσώπου που είχε προβεί στη δήλωση ούτως ώστε να είναι δυνατή η κλήτευση του για αντεξέταση αν η άλλη πλευρά επιθυμεί τούτο. Το άρθρο 4 του Κεφ. 9, όπως αυτό ίσχυε πριν την τροποποίηση με το Ν. 32

(1)/04 που επέτρεπε την παρουσίαση εγγράφων χωρίς την ανάγκη να κληθεί το πρόσωπο που το σύνταξε όταν αυτό ήταν εκτός Δημοκρατίας η αποβιώσας καταργήθηκε με το Ν. 32

(1)/04.» Εξετάσαμε με ιδιαίτερη προσοχή το θέμα στο κατά πόσο στην άσκηση της διακριτικής μας ευχέρειας θα πρέπει να αποδεχθούμε ή όχι την προτεινόμενη μαρτυρία των δηλώσεων του Μάρκου Χ"Αλή. Ζητούμενο είναι όπως ο νόμος ορίζει το κατά πόσο η αποδοχή ή μη αποδοχή της μαρτυρίας εξυπηρετεί τους σκοπούς της ορθής απονομής της δικαιοσύνης Κατά την εξέταση του θέματος λάβαμε υπόψη τους ακόλουθους παράγοντες και γεγονότα: (α) Ότι ο Μάρκος Χ"Αλή ήταν πρόσωπο το όνομα του οποίου περιλαμβάνεται στον κατάλογο μαρτύρων του κατηγορητηρίου και δεν έχει κληθεί από την Κατηγορούσα Αρχή για τους λόγους που αναφέρθηκαν και που αφορούν όπως έγινε παραδεκτό και από την υπεράσπιση, τη μη ανεύρεση του. (β) Ότι η υπεράσπιση επιθυμεί και επιθυμούσε να εξετάσει και να λάβει τη μαρτυρία του εν λόγω προσώπου. (γ) Ότι το άρθρο 24 του περί Αποδείξεως Νόμου επιτρέπει την αποδοχή εξ ακοής μαρτυρίας ανεξαρτήτως βαθμού. Θεωρούμε ότι η αποδοχή ως τεκμηρίου των προτεινόμενων πρακτικών θα εξυπηρετήσει τους σκοπούς ορθής απονομής της δικαιοσύνης και η αξιολόγηση και η βαρύτητας αυτής θα τύχει ανάλογης μεταχείρισης από το Δικαστήριο. Αναφορικά με το δεύτερο ζήτημα. Διαπιστώσαμε ότι μεγάλο μέρος της αντεξέτασης του Μ.Κ.9 ιατροδικαστή Ν. Χαραλάμπους, αναλώθηκε στο αίτιο του θανάτου και στον ασφυκτικό θάνατο όπως και στα είδη των τραυμάτων και φονικού όπλου. Η όλη αντεξέταση του μάρτυρα κράτησε τρεις δικασίμους, μέρος της 6.12.2011, 8.12.2011 και 9.12.2011. Σε κανένα στάδιο της αντεξέτασης δεν τέθηκε στο μάρτυρα οποιοδήποτε κείμενο ή δήλωση στην οποία είχε προβεί στην προηγούμενη δίκη και η οποία να ήταν αντίθετη ή αντικρουστική των θέσεων που εξέφρασε κατά την παρουσία του στο Κακουργιοδικείο. Το άρθρο 33 του περί Αποδείξεως Νόμου καθορίζει με σαφήνεια τον τρόπο με τον οποίο γίνεται αντεξέταση μάρτυρα σε σχέση με προηγούμενες του γραπτές δηλώσεις. Σχετική επί του θέματος είναι και η απόφαση Κouppis ν. The Republic

(1977)2 C.L.R.

1. Βέβαια έχει αναφέρει ο κ. Καραμανής ότι δεν αμφισβητεί την αξιοπιστία του Μ.Κ.9, αλλά θέλει να καταδείξει ότι η θέση του μάρτυρα έχει αλλάξει, ότι σταδιακά άλλαζε τη θέση του και έτσι να μπορέσει να δώσει το Δικαστήριο την ανάλογη βαρύτητα. Διαπιστώνουμε όμως ότι σκοπός της κατάθεσης του μέρους των πρακτικών αυτών είναι να πληγεί η αξιοπιστία του μάρτυρα, κάτι που όπως αμέσως ανωτέρω αναφέραμε, έπρεπε να είχε γίνει όταν ο μάρτυρας αυτός βρισκόταν στο εδώλιο του μάρτυρα και αντεξεταζόταν από το συνήγορο. Συνεπώς δεν μπορεί να γίνει αποδεκτό το αίτημα τούτο σε σχέση με τη μαρτυρία του Μ.Κ.
2. (Υπ.) ............... Δ. Σωκράτους, Π.Ε.Δ. ................ Μ. Ματθαίου, Α.Ε.Δ. .............. Δ. Κίτσιος, Ε.Δ. Πιστό Αντίγραφο Πρωτοκολλητής /ΑΛ/ΓΚ Subject: Assize/Interim Αναφορά: Κατάθεση πρακτικών προηγούμενης δίκης cylaw.org: Από το ΚΙΝOΠ/CyLii για τον Παγκύπριο Δικηγορικό Σύλλογο