← Κύπρος

Αστυνομικός Διευθυντής Λευκωσίας ν. Νίκος Στρούθος, Αρ. Υπόθεσης: 19377/10, 25/9/2013

Αστυνομικός Διευθυντής Λευκωσίας ν. Νίκος Στρούθος, Αρ. Υπόθεσης: 19377/10, 25/9/2013 ΠΑΓΚΥΠΡΙΟΣ ΔΙΚΗΓΟΡΙΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ CyLaw | Αναφορικά μ'εμάς | " target="_top">Επικοινωνία | Όροι χρήσης Έρευνα - Κατάλογος Αποφάσεων Πρωτόδικων Δικαστηρίων - Εμφάνιση Αναφορών (Noteup on) - Αφαίρεση Υπογραμμίσεων ECLI:CY:EDLEF:2013:B80 ΕΠΑΡΧΙΑΚΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΛΕΥΚΩΣΙΑΣ Ενώπιον: Ν. Ταλαρίδου-Κοντοπούλου, Ε.Δ. Αρ. Υπόθεσης: 19377/10 Αστυνομικός Διευθυντής Λευκωσίας Εναντίον Νίκος Στρούθος --------------------------------- ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 25 Σεπτεμβρίου 2013 Εμφανίσεις: Για την κατηγορούσα αρχή: κα Ναθαναήλ Για τον κατηγορούμενο: κος Στυλιανού Κατηγορούμενος: παρών --------------------------------- ΑΠΟΦΑΣΗ Ο κατηγορούμενος αντιμετωπίζει συνολικά τρεις κατηγορίες ότι εκμεταλλεύτηκε πρόσωπα υπό συνθήκες δουλείας κατά παράβαση των άρθρων 2, 8, 16, 17, 22 και 23 του περί Καταπολέμησης της Εμπορίας και της Εκμετάλλευσης Προσώπων Νόμου 87

(1)/
  1. Ο κατηγορούμενος είναι ιδιοκτήτης αγροκτήματος όπου καλλιεργούνται λαχανικά και εργοδοτούσε μεγάλο αριθμό ατόμων από τρίτες χώρες, κυρίως από Αίγυπτο και Συρία. Η εκμετάλλευση αυτών των εργατών αφορούσε τις συνθήκες εργασίες ως και επίσης τις συνθήκες διαμονής τους και άλλα συναφή ζητήματα. Οι κατηγορίες, όμως, επικεντρώνονται στο ωράριο εργασίας και προτού διακοπούν κάποιες κατηγορίες στο στάδιο του εκ πρώτης όψεως για την κατακράτηση των προσωπικών τους εγγράφων με αποτέλεσμα να περιορίζεται η προσωπική τους ελευθερία. Τα καθήκοντα των αλλοδαπών ήταν η καλλιέργεια της γης και άλλα συναφή καθήκοντα. Είμαι πεπεισμένη ότι ο πρώτος παραπονούμενος (ΜΚ1) - Ramadan El Sayed Mohamed Elshafie, είπε την αλήθεια και ότι το παράπονο του εναντίον του κατηγορούμενου είναι γνήσιο. Περιέγραψε με κάθε λεπτομέρεια και σαφήνεια τον τρόπο που τους υποχρέωνε ο κατηγορούμενος να ζουν και να εργάζονται. Δεν έχω καμία αμφιβολία ότι αυτός ο άνθρωπος υπέφερε πολύ κατά τη διάρκεια της εργοδότησής του. Ο τρόπος που τον μεταχειρίστηκε ο κατηγορούμενος τον εξευτέλιζε ως άνθρωπο και τον έκανε να νιώθει προσβεβλημένος. Δεν είναι ευκαιριακή η καταγγελία του κατηγορούμενου αλλά πράγματι έδειξε ότι έχει την ανάγκη να αποδοθεί η δικαιοσύνη για τα όσα πέρασε στα χέρια του κατηγορούμενου για να ανακτήσει την χαμένη του αξιοπρέπεια. Ανέφερε ότι ο κατηγορούμενος του προσέφερε μεγάλο χρηματικό ποσό να αποσύρει το παράπονό του αλλά η πληγή είναι τόσο βαθιά και τα όσα πέρασε τόσο δύσκολα που δεν μπορεί να τον συγχωρέσει και επιθυμεί να τον τιμωρήσει. Ανέφερε ότι εργαζόταν επτά ημέρες την εβδομάδα, με ωράριο περίπου 11 ώρες την ημέρα με ένα μόνο διάλειμμα μισής ώρας. Το καλοκαίρι είχε διάλειμμα 2 ωρών κατά το μεσημέρι, αλλά δούλευε περισσότερο μέχρι να νυχτώσει. Δεν θεωρώ ότι είναι σημαντικό το γεγονός ότι ο μάρτυρας δεν θυμάται τη συγκεκριμένη ώρα που άρχιζε και διέκοπτε την εργασία του κάθε ημέρα, αφού δεν έβλεπε την ώρα, σημασία έχει ότι άρχιζε να εργάζεται σε μία δύσκολη χειρονακτική εργασία από τα ξημερώματα και εργαζόταν μέχρι τη δύση του ήλιου. Αυτό γινόταν με μόνο ένα διάλειμμα, το οποίο δεν ήταν ικανοποιητικό. Δεν είχε χρόνο να ετοιμάσει φαγητό λόγω του ωραρίου και δεν είχε ούτε μία ημέρα άδεια μέσα στους 8 μήνες που εργάστηκε στον κατηγορούμενο. Όταν σχόλανε, αργά κάθε ημέρα, επέστρεφε σε μία τρώγλη ακαθαρσίας, επικινδυνότητας και εστία μολύνσεως για τον άνθρωπο. Με την αντεξέταση όχι μόνο δεν έχει πληγεί η αξιοπιστία του, αλλά πείσθηκα περαιτέρω για την ειλικρίνεια του επειδή προέκυψαν και άλλες λεπτομέρειες που φανερώνουν τον βαθμό και έκταση της εκμετάλλευσης εργασίας αυτού του προσώπου. Η υπεράσπιση εισηγήθηκε ότι δεν υπήρξε παραβίαση συμβατικών του υποχρεώσεων αλλά δεν παρουσίασε συμβόλαιο για να φανεί ότι τα δικαιώματα και υποχρεώσεις των εργοδοτουμένων καθορίζονταν από συμβόλαιο. Ούτε φαίνεται να δόθηκε αντίγραφο τέτοιου συμβολαίου στο ΜΚ1 για να γνωρίζει τα δικαιώματά του. Επίσης σημειώνεται το αλλοπρόσαλλο των θέσεων της υπεράσπισης κατά την αντεξέταση. Για αρκετή ώρα η υπεράσπιση αντεξέτασε το ΜΚ1 για να εισηγηθεί ότι οι συνθήκες διαβίωσης του δεν ήταν έτσι όπως τις περιέγραψε στην αστυνομική του κατάθεση. Μετά, άρχισε νέα γραμμή υπεράσπισης όπου έγινε δεκτό ότι οι συνθήκες διαβίωσης των εργατών ήταν άθλιες αλλά ότι ευθύνονται οι ίδιοι με τις ενέργειες τους γι' αυτές τις συνθήκες. Ο ΜΚ1 δεν γνωρίζει την ελληνική γλώσσα επομένως τα αιτήματα προς τον εργοδότη του έπρεπε να γίνουν μέσω τρίτου προσώπου, κάποιο άλλο εργάτη που διέμενε μαζί του. Αυτό δεν σημαίνει, όμως, ότι ο κατηγορούμενος θα ενέκρινε τα αιτήματα του ΜΚ1 για πιο ανθρώπινη μεταχείριση, εάν μπορούσε να επικοινωνήσει μαζί του. Ο κατηγορούμενος ήταν πανταχού παρών, τόσο στο χώρο εργασίας των εργοδοτουμένων όσο και στο χώρο διαμονής τους ο κατηγορούμενος τους επισκεπτόταν συχνά. Ήταν γνώστης των συνθηκών εργασίας και διαμονής. Αυτός, εξάλλου, επέβλεπε τους εργοδοτούμενους και εφάρμοζε το ωράριο εργασίας. Γνώριζε ότι αυτά τα πρόσωπα διέμεναν σε ακατάλληλο χώρο διαμονής αλλά αδιαφορούσε. Ο ΜΚ1 δεν ήξερε ελληνικά, αλλά ήταν παρών όταν άλλοι συνάδελφοί του έκαναν ανάλογα αιτήματα για το ψυγείο, το θερμολουτήρα κτλ. Και είδε τη δυσφορία του κατηγορούμενου ως και επίσης την αντίδρασή του σε τέτοια αιτήματα η οποία ήταν πάντοτε αρνητική. Επίσης τίποτε δεν άλλαξε, παρά το γεγονός ότι ο κατηγορούμενος γνώριζε ποιά ήταν τα σοβαρά προβλήματα αυτών των προσώπων. Οι θέσεις που προέβαλε η υπεράσπιση κατά την αντεξέταση, όχι μόνο δεν κλόνισαν την αξιοπιστία του ΜΚ1 αλλά, ορισμένες υποβολές, ενίσχυσαν την εντύπωση που αποκόμισα αρχικά από τη μαρτυρία του ΜΚ1 ότι ο κατηγορούμενος συστηματικά και με πλήρη επίγνωση των πραγμάτων παραβίαζε τα εργατικά δικαιώματα των υπαλλήλων του. Μία τέτοια υποβολή ήταν αποδοχή της υπεράσπισης ότι ο κατηγορούμενος συστηματικά κατακρατούσε τον τελευταίο μισθό των εργοδοτουμένων του. Αυτό δείχνει και τον τρόπο που χρησιμοποιούσε για να καθυποτάξει τους υπαλλήλους του και επιβεβαιώνει πλήρως την θέση του ΜΚ1 ότι η μεγάλη οικονομική ανάγκη και ο φόβος ήταν αυτό που τον έκανε να ανεχθεί τη συμπεριφορά του κατηγορούμενου χωρίς να τον καταγγείλει στην αστυνομία. Ο ΜΚ1 κρίνεται αξιόπιστος μάρτυρας. O ΜΚ2, Walid Abdelaty Saber Abd Alla, επιβεβαίωσε τα λεχθέντα του ΜΚ
  2. Με το δικό του τρόπο περιέγραψε τη δική του εμπειρία ως εργοδοτούμενος του κατηγορούμενου. Αναφέρθηκε σε διαφορετικές λεπτομέρειες από το ΜΚ1, αλλά η γενική εικόνα των πραγμάτων ήταν η ίδια και είμαι πεπεισμένη ότι και αυτός έλεγε την αλήθεια. Παρά το γεγονός ότι κάτι τέτοιο δεν αναγράφεται στην κατάθεσή του, διότι συνέβηκε μετά τη λήψη της κατάθεσης, έχω πεισθεί ότι ο κατηγορούμενος προσπάθησε να δωροδοκήσει τον ΜΚ
  3. Ο ΜΚ2 ανέφερε ότι ο κατηγορούμενος τον προσέγγισε με σκοπό να του δώσει 2.000 ευρώ για να φύγει από την Κύπρο. Για το ωράριο ο ΜΚ2 ανέφερε ότι εργαζόταν περίπου 12 ώρες την ημέρα με μόνο ένα διάλειμμα μίας ή δύο ώρες ανάλογα με την εποχή. Ζούσε σε χώρο ακατάλληλο για κατοίκιση χωρίς να υπάρχει ο ελάχιστα αναγκαίος εξοπλισμός για αξιοπρεπή διαβίωση. Ο συγκεκριμένος χώρος δεν διασφάλιζε την ασφάλεια και την υγεία του ανθρώπου. Ανέφερε και αυτός ότι ο κατηγορούμενος τους οφείλει τουλάχιστον δύο μισθούς και ανέφερε ότι εργαζόταν ακόμη και την Κυριακή χωρίς να πληρώνεται επιπρόσθετα χρήματα. Το ζήτημα με τον αδελφό του δεν θεωρώ ότι αλλάζει τη γενική εικόνα των πραγμάτων και ούτε με πείθει ότι οι μάρτυρες κατηγορίας έχουν αδικήσει τον κατηγορούμενο στους χαρακτηρισμούς τους. Το ένα ζήτημα είναι άσχετο με το άλλο. Ο κατηγορούμενος θα έφερνε τον αδελφό του ΜΚ2 για να εργασθεί σκληρά και όχι για φιλανθρωπικούς σκοπούς. Το πρόβλημα που προέκυψε δεν οφείλεται σε υπαιτιότητα του ΜΚ2, επομένως δεν θα ήταν νόμιμο για τον κατηγορούμενο να αποκόψει το μισθό του για να ανακτήσει τα έξοδα του. Η μαρτυρία του ΜΚ2 είναι σημαντική διότι ανέφερε ότι και ο ίδιος προσωπικά ζητούσε από τον κατηγορούμενο να βελτιωθούν οι συνθήκες διαβίωσης τους χωρίς όμως κανένα αποτέλεσμα. Η υπεράσπιση του υπέβαλε με διάφορες ερωτήσεις τη θέση ότι το υποστατικό όπου διέμεναν οι εργάτες του αγροκτήματος ήταν σε άθλια κατάσταση λόγω ενεργειών των εργατών. Ο ΜΚ2 αντέκρουσε με επιτυχία αυτή την θέση. Εξήγησε ότι τα υδραυλικά και αποχετευτικά του υποστατικού δεν ήταν ικανοποιητικά με αποτέλεσμα το νερό από την τουαλέτα και το ντους να υπερχειλίζει έξω στην κουζίνα και γύρω από το υποστατικό. Επειδή αυτό ήταν κατασκευασμένο με γυψοσανίδα, εξ ολοκλήρου, με την πάροδο του χρόνου δεν άντεξαν οι τοίχοι το συνεχές φούσκωμα με νερό στον περίγυρο και θεμέλια του υποστατικού. Εξήγησε επίσης ότι η υδροδότηση στο υποστατικό, για όλες τις ανάγκες των κατοίκων, γινόταν από την τουρμπίνα που χρησιμοποιείτο για γεωργικούς σκοπούς. Εξήγησε ότι ποτέ δεν ήρθε βυτιοφόρο διά να απορροφήσει τα απορρίμματα κάτω από το υποστατικό. Αναφορικά με το θέμα αποδέσμευσης του ΜΚ2 από την εργοδότηση του κατηγορούμενου αυτό είναι άνευ σημασίας σε σχέση με την κατηγορία εάν ο ΜΚ2 δεν ενημερώθηκε για το γεγονός και εξακολουθούσε να πιστεύει ότι ήταν εργοδοτούμενος του κατηγορούμενου και ότι έπαιρνε οδηγίες από αυτόν. Για το ωράριο εξήγησε ότι πολλές φορές εξακολουθούσε να εργαζόταν ακόμη και στο σκοτάδι βοηθούμενος από το φωτισμό αυτοκινήτου. Οι φωτογραφίες (Τεκμήριο 6) επιβεβαιώνουν ότι οι αλλοδαποί εργάτες ζούσαν σε μία τρώγλη κάτω από άθλιες μη ανθρώπινες συνθήκες. Γύρω από το υποστατικό υπήρχε ανοικτό αυλάκι όπου κυκλοφορούσε νερό από τις αποχετεύσεις. Ακόμη και να γίνει δεκτή η θέση της υπεράσπισης ότι το ανοικτό αυλάκι δεν επηρέαζε την αντοχή του υποστατικού, γεγονός παραμένει ότι αυτοί οι άνθρωποι ζούσαν σε μία εστία μολύνσεως αφού γύρω από το υποστατικό υπήρχε ανοικτό αυλάκι με απορρίμματα. Επιπρόσθετα, ο ΜΚ2 εξήγησε ότι ο λάκκος ήταν κλειστός με αποτέλεσμα τα νερά που διοχετεύονταν από το υποστατικό να βγαίνουν και να πηγαίνουν γύρω από το σπίτι και μέσα στο σπίτι από ανοικτές τρύπες. Θεωρώ προσβλητική και αβάσιμη τη θέση της υπεράσπισης ότι αυτά τα πρόσωπα έτσι είναι μαθημένα να ζουν και ότι αυτοί προκάλεσαν τις ζημιές και περίπου ότι ο κατηγορούμενος τους έκανε χάρη επειδή τους έκτισε αυτό το μέρος για να διαμένουν. Οι φωτογραφίες δείχνουν ότι οι τοίχοι είχαν σαπίσει από το νερό, τα πλακάκια είχαν πέσει από το νερό, οι ποντικοί είχαν καταστρέψει τους τοίχους επειδή αυτοί είχαν απορροφήσει πολύ νερό και το εσωτερικό μέρος του υποστατικού δείχνει ότι το πάτωμα και οι τοίχοι είχαν σαπίσει. Οι εργάτες δεν ήταν ούτε κτίστες ούτε υδραυλικοί και ούτε είχαν τον ελεύθερο χρόνο και το χρήμα, ως εμφαίνεται από τη μαρτυρία, διά να κάνουν τις αναγκαίες επιδιορθώσεις και συντήρηση αυτού του υποστατικού ώστε αυτό να επαναφερθεί σε αποδεκτά επίπεδα διαβίωσης. Δεν έχει σημασία αν ο κατηγορούμενος όφειλε, με βάση το συμβόλαιο, να τους παρέχει στέγη, σημασία έχει κατά πόσο οι εργάτες είχαν τον τρόπο ή την ευκαιρία να ζήσουν αλλού ή αλλιώς και θεωρώ ότι με βάση όλα τα δεδομένα που έχουν τεθεί ενώπιον μου ότι δεν είχαν τον τρόπο ή την ευκαιρία. Επομένως, ο κατηγορούμενος τους έφερε στην Κύπρο, εκμεταλλεύτηκε τον φθηνό κόπο τους και τους ανάγκασε να ζουν κάτω από απάνθρωπες συνθήκες από τις οποίες δύσκολα θα μπορούσαν να ξεφύγουν με δεδομένο τη μεγάλη τους φτώχεια και ανάγκη να εξασφαλίσουν κάποιο εισόδημα. Ο ΜΚ5, Αστυφύλακας 3072, είναι ο αστυνομικός που πήγε επί τόπου να ερευνήσει καταγγελία εναντίον του κατηγορούμενου μετά από πληροφορία. Επιβεβαίωσε την άθλια κατάσταση του χώρου διαμονής των αλλοδαπών, ως αυτά εμφαίνονται στις φωτογραφίες τεκμήριο
  4. Η υπεράσπιση ζήτησε από τον ΜΚ5 και τον ΜΚ4 να εκφέρουν άποψη για το πώς προκλήθηκε η ζημιά και για την άθλια κατάσταση του υποστατικού. Επειδή αυτοί οι μάρτυρες δεν γνωρίζουν οτιδήποτε περισσότερο από ότι αποτυπώνεται στις φωτογραφίες και δεν μπορούν να εκφέρουν άποψη ειδικού, αναφορικά τον τρόπο πρόκλησης των ζημιών, η γνώμη τους δεν είναι σχετική και δεν βοηθά στην υπεράσπιση του κατηγορούμενου. Η κατάθεση του κατηγορούμενου, τεκμήριο 9, είναι σημαντική διότι παραδέχθηκε σ' αυτήν ότι αυτός είναι το πρόσωπο που εργοδοτούσε τους αλλοδαπούς και ανέφερε ότι σιγά-σιγά η εργοδότηση των αλλοδαπών θα μεταφερόταν στην εταιρεία. Δηλαδή η επιχείρηση μεταβιβάστηκε στον υιό του κατηγορούμενου δυνάμει δωρεάς αλλά εξακολουθούσε κατά το επίδικο διάστημα να είναι υπεύθυνος για την διεύθυνση της επιχείρησης και για όλα τα ζητήματα που αφορούσαν τους αλλοδαπούς εργάτες. Ο υιός δεν ήταν ποτέ παρών και οι αλλοδαποί κατά πάσα πιθανότητα δεν τον γνώριζαν και ούτε γνώριζαν ότι υπήρχε τέτοια εταιρεία. Ανέφερε ότι οι όροι της εργοδότησης ήταν να εργάζονται μόνο έξι μέρες την εβδομάδα και μόνο 80 ώρες, συνολικά, το δεκαπενθήμερο. Στην κατάθεσή του ο κατηγορούμενος απέδωσε την άθλια κατάσταση του υποστατικού σε ενέργειες των αλλοδαπών. Ανέφερε ότι είχαν σπάσει τις γυψοσανίδες και έβγαλαν τα ερμάρια των ρούχων για να κάνουν κλουβί για κοτόπουλα. Σε αντίθεση με τους ισχυρισμούς των μαρτύρων κατηγορίας, άφησε να νοηθεί ότι δεν επισκέπτεται συχνά το εν λόγω υποστατικό. Εάν η θέση του είναι ότι οι αλλοδαποί ευθύνονται για την άθλια κατάσταση του υποστατικού είναι παράξενο ότι υποσχέθηκε να τους κατασκευάσει νέο υποστατικό, ως ισχυρίσθηκε στην κατάθεση του, αλλά υπόσχεση που ουδέποτε υλοποιήθηκε μέχρι τη στιγμή της καταγγελίας. Γι΄ αυτό αυτή η εκδοχή δεν γίνεται πιστευτή. Η υπεράσπιση είχε υποβάλει στους μάρτυρες κατηγορίας ότι τα ταξιδιωτικά τους έγγραφα ήταν σε σημείο πρόσβασης για εκείνους, συγκεκριμένα σε ένα συρτάρι στο γραφείο του. Στην κατάθεσή του ο κατηγορούμενος παραδέχθηκε ότι κρατούσε τα έγγραφα τους γιατί υπήρχαν δύο αλλοδαποί που τέλειωναν οι βίζες τους και έπρεπε να γίνουν έγγραφα και τα κρατούσε για να βγάλει επιταγές στα ονόματα τους κάθε τέλος του μήνα. Δέχθηκε επίσης ότι πλήρωνε τους αλλοδαπούς στο τέλος του μήνα για τον προηγούμενο μήνα. Τρίτος αλλοδαπός, εργάτης από την Αίγυπτο, ήρθε να δώσει μαρτυρία, ο Zen Εl Khalek - ΜΚ6, και επιβεβαίωσε τις άθλιες και άδικες συνθήκες εργασίας όπως τις περιέγραψαν οι άλλοι δύο αλλοδαποί εργάτες. Ο άνθρωπος αυτός ήταν εξαιρετικά μετρημένος και σεμνός και πείσθηκα ότι δεν είχε κανένα άλλο κίνητρο να εναντιωθεί του κατηγορούμενου πλην της κακομεταχείρισης και τις συνθήκες δουλείας που επικρατοούσαν στην εργασία του και την κακομεταχείριση που υπέστη στα χέρια του κατηγορούμενου. Κατέρριψε τη θέση της υπεράσπισης ότι άλλοι ήταν άμεσα προϊστάμενοι των αλλοδαπών εργατών που διέμεναν στο σπιτάκι. Ο κατηγορούμενος φαίνεται να είχε αναθέσει σε ένα Αιγύπτιο και ένα Ρουμάνο συγκεκριμένα καθήκοντα, αλλά ο κατηγορούμενος ήταν ενήμερος πλήρως για τις συνθήκες και όρους εργασίας των αλλοδαπών και αυτά τα πρόσωπα δρούσαν καθ' υπόδειξη του κατηγορούμενου. Αυτό το επιβεβαιώνει και ο ΜΥ
  5. Ο ΜΚ6 επιβεβαίωσε το ωράριο εργασίας με ελάχιστο διάλειμμα κατά τη διάρκεια της ημέρας. Εξήγησε πως ήταν υποχρεωμένοι να εργάζονται καθημερινά χωρίς διακοπή. Το βράδυ όταν τελείωναν την εργασία τους δεν είχαν καμία άνεση σε εκείνο το σπιτάκι, το οποίο είχε φουσκώσει από τα νερά της αποχέτευσης περιμετρικά γύρω από το σπιτάκι και στα θεμέλια του με αποτέλεσμα να δημιουργούνται άθλιες και ανθυγιεινές συνθήκες διαμονής. Το σπιτάκι δεν είχε υδραυλικές εγκαταστάσεις και το νερό της τουαλέτας και αυτό της κουζίνας έφευγε από το σπιτάκι με δύο λεπτές εξωτερικές σωλήνες. Το νερό διοχετευόταν σε ένα μικρό τσιμεντένιο λάκκο που ήταν μικρό και όχι ορθά κατασκευασμένο με αποτέλεσμα να πλημμυρίζει και αυτά τα νερά που περιείχαν απορρίμματα να ρέουν πίσω προς την οικία. Ο ΜΚ6 ανέφερε ότι δημιούργησαν αυλάκι γύρω από το σπιτάκι για να φεύγει αυτό το νερό αλλά λόγω της μεγάλης ποσότητας νερού αυτό έμενε περιμετρικά γύρω από το σπιτάκι και κάτω από τα θεμέλια με αποτέλεσμα η βάση και οι τοίχοι του σπιτιού να απορροφήσουν νερό. Αυτό φαίνεται και στις φωτογραφίες, διότι το πάτωμα και οι τοίχοι παρουσιάζουν υγρασία. Δεν είναι καθόλου απίθανο, λοιπόν, αυτό το νερό που ήταν γεμάτο από απορρίμματα να προκάλεσε την κατάσταση αποσύνθεσης του λυόμενου υποστατικού. Ούτε είναι παράξενο, κατά την άποψη μου, ότι αυτό το σπιτάκι που είχε ανοικτή αποχέτευση να είναι πόλος έλξης για τρωκτικά που ήταν στην περιοχή η οποία είναι και αγροτική. Ο ΜΚ6 ανέφερε ότι ο κατηγορούμενος γνώριζε γι' αυτήν την κατάσταση και δεν έκανε καμία επιδιόρθωση. Αντιθέτως, η θέση του κατηγορούμενου ήταν ότι οι αλλοδαποί επειδή είναι αλλοδαποί είναι τα πρόσωπα που μετέτρεψαν το μέρος σε αχούρι. Ο ΜΚ6 εξήγησε ότι ήρθε σ' αυτή την εργασία διότι είχε ανάγκη τα χρήματα αλλά εάν γνώριζε τις συνθήκες εργασίας και διαμονής ουδέποτε θα δεχόταν να εργάζεται για τον κατηγορούμενο. Αλλά δείγματα της απαράδεκτης συμπεριφοράς του κατηγορούμενου ήταν ότι ουδέποτε εξήγησε στο ΜΚ6 τους όρους και δικαιώματα της εργοδοσίας με βάση το συμβόλαιο. Η θέση της υπεράσπισης ότι το πρόσωπο που κρατούσε το διαβατήριο του ΜΚ6 είναι ο Ibrahim είναι αλλοπρόσαλλη και σε αντίθεση με τη θέση που υποβλήθηκε στους άλλους μάρτυρες κατηγορίας ότι ο κατηγορούμενος κρατούσε τα διαβατήρια σε ανοικτό συρτάρι στο γραφείο του. Εξάλλου θέση του κατηγορούμενου, στην κατάθεση του, ήταν ότι ο ίδιος είχε στην κατοχή του τα διαβατήρια. Απέτυχε και εκπυρσοκρότησε η θέση της υπεράσπισης ότι ο ΜΚ6 ήρθε στην Κύπρο για να πληρώνεται και να μην εργάζεται. Αντίθετα, η εντύπωση που αποκόμισα ήταν ότι ο ΜΚ6 ήταν πολύ εργατικός και ο κατηγορούμενος εκμεταλλεύτηκε το φόβο του και την άγνοια του για να τον ελέγχει κάτω από συνθήκες σύγχρονης δουλείας. Ούτε ευσταθεί η θέση της υπεράσπισης ότι η αστυνομία προέτρεψε τον ΜΚ6 να πει τα όσα αναφέρονται στην αστυνομική του κατάθεση. Αντιθέτως, εάν εξετασθεί η τελευταία του απάντηση μέσα στο πλαίσιο ολόκληρης της αντεξέτασης, που διήρκησε τρεις δικασίμους, γίνεται αντιληπτό ότι το πραγματικό νόημα της απάντησης του ήταν ότι μίλησε στην αστυνομία επειδή με την απομάκρυνσή του, απομακρύνθηκε και η απειλή της απέλασης εάν διαμαρτυρόταν ή εάν έκανε καταγγελία εναντίον του κατηγορούμενου. Η μαρτυρία του ΜΚ7, λοχία 3008 Λ. Ρούσου, που είδε τον ΜΚ6 μαζί με τους άλλους τέσσερις αλλοδαπούς την 1.7.2013 επιβεβαίωσε ότι ενώπιον του παρουσιάστηκαν πέντε φοβισμένοι άνθρωποι που είχαν ανάγκη από στήριξη και καθοδήγηση για να αντεπεξέλθουν. Επομένως, δεν ήταν εύκολο ή δεδομένο ότι αυτά τα πρόσωπα θα έκαναν καταγγελία εις βάρος του κατηγορούμενου παρά την κακομεταχείριση που είχαν υποστεί. Ο ΜΚ8, Αστυφύλακας 1423, είναι αστυνομικός στο Τμήμα Αναγνώρισης Προσώπων που υπήρξαν θύματα εκμετάλλευσης. Ανέφερε ότι το καθήκον του είναι να αναγνωρίσει τέτοιες περιπτώσεις μέσα στο γενικότερο πλαίσιο του νόμου και ανέφερε ότι εκμετάλλευση αφορά υπερβολικές ώρες εργασίας, συνθήκες εργοδότησης και απλήρωτους μισθούς. Μετέβηκε επί τόπου και είδε το υποστατικό όπου διέμεναν οι εν λόγω αλλοδαποί. Ανέφερε ότι στο υποστατικό υπήρχαν άθλιες συνθήκες διαβίωσης και ανέφερε ότι είδε νερό να τρέχει από το αποχωρητήριο. Απορρίπτω την θέση της υπεράσπισης ότι αυτός, ο ΜΚ8, συμμετείχε στην διερεύνηση της υπόθεσης με οποιαδήποτε προκατάληψη ή αυθαίρετη αντίληψη των δεδομένων. Είναι φανερό ότι προέβη στην διαπίστωση ότι οι πέντε αλλοδαποί ήταν θύματα εκμετάλλευσης με βάση των όσων είδε και τα όσα του είπαν κατά τη διάρκεια συνέντευξης. Ο ΜΚ8 δεν μπορούσε να θυμηθεί πολλές λεπτομέρειες αλλά εξήγησε ότι η μόνη του εμπλοκή στην υπόθεση και συμμετοχή στη συντονισμένη επιχείρηση είναι η αναγνώριση των αλλοδαπών προσώπων ως θύματα εκμετάλλευσης. Ο ΜΚ8 επιβεβαίωσε ότι οι πέντε αλλοδαποί κατονόμασαν τον κατηγορούμενο ως το πρόσωπο που αναγνώριζαν ως εργοδότη τους στο αγρόκτημα. Οι θέσεις που προέβαλε η υπεράσπιση στον ΜΚ8 υπήρξαν αλλοπρόσαλλες. Σε ένα σημείο της αντεξέτασης υπήρχε κριτική του ΜΚ8 επειδή δεν έλεγξε γραπτό συμβόλαιο εργοδότησης προτού καταλήξει στα συμπεράσματά του, ενώ σε άλλο σημείο για να αντικρούσει τον ισχυρισμό του ΜΚ8 ότι οι αλλοδαποί ήταν απλήρωτοι επικαλέσθηκε προφορική συμφωνία και όχι γραπτό συμβόλαιο για να δικαιολογήσει το λόγο που κατακρατείται ο τελευταίος μισθός μέχρι τον επόμενο μήνα. H MK10, Ελένη Κασκίρη, είναι επιθεωρήτρια εργασίας, κοίταξε το εσωτερικό μέρος της λυόμενης κατοικίας και επιβεβαίωσε ότι οι συνθήκες διαβίωσης μέσα στο υποστατικό ήταν άθλιες και ανθυγιεινές. Κατέγραψε με λεπτομέρεια τα όσα είδε και εξήγησε ότι αυτά τα πράγματα δεν θα ήταν το αποτέλεσμα φυσιολογικής φθοράς. Άκουσα με προσοχή τους παραπονούμενους και τους θεωρώ αξιόπιστους μάρτυρες. Συνεπώς, δεν τίθεται ζήτημα το υποστατικό να βρισκόταν σε τέτοια άθλια κατάσταση από βανδαλισμούς των παραπονουμένων. Επομένως αυτοί ήταν υπόχρεοι, λόγω περιορισμένων πόρων και χρόνου, να διαμένουν σε μία τρώγλη, καθ' υπόδειξη του κατηγορούμενου ο οποίος αν και πέρασαν μήνες δεν έκανε οτιδήποτε για να απαμβλύνει τις συνθήκες διαβίωσης τους. Επίσης δεν πέρασε απαρατήρητη η αλλοπρόσαλλη γραμμή της υπεράσπισης κατά την αντεξέταση της ΜΚ
  6. Ενώ ήταν θέση της υπεράσπισης ότι ο κατηγορούμενος τους είχε παραδώσει το υποστατικό καινούργιο και σε άριστη κατάσταση, παράλληλα κράτησε αντίθετη γραμμή για να υποστηρίξει ότι πραγματικός ιδιοκτήτης αυτού του υποστατικού είναι ο κατηγορούμενος. Δεν μπορεί να ισχύει η θέση ότι υπεύθυνη είναι η εταιρεία για τη διαμονή αλλά παράλληλα να είναι ιδιοκτήτης ο κατηγορούμενος του υποστατικού. Τα δύο αυτά σενάρια αυτοαναιρούνται ως σημεία υπεράσπισης. Εφόσον η θέση της υπεράσπισης ήταν ότι ο κατηγορούμενος είναι ιδιοκτήτης υποστατικού και όχι μια εταιρείας τότε το μόνο αρμόδιο πρόσωπο για επιδιορθώσεις είναι ο ιδιοκτήτης. Δέχομαι πλήρως ότι είναι ορθά το όσα κατέγραψε η ΜΚ10 σε σχέση με την κατάσταση του υποστατικού και σημειώνω ως πολύ σημαντική την παρατήρηση της ότι η ίδια δεν μπορούσε να υποφέρει και να αγγίξει οτιδήποτε στο υποστατικό λόγω των αθλίων συνθηκών. Είναι γεγονός ότι ο κατηγορούμενος δεν αντιμετωπίζει κατηγορία σε σχέση με τις συνθήκες διαβίωσης των παραπονουμένων αλλά το γεγονός ότι τους είχε να διαμένουν σε μία τρώγλη μη κατάλληλη για ανθρώπινη διαβίωση είναι ακόμη μία απόδειξη ότι επικρατούσαν συνθήκες καταπίεσης στο χώρο εργασίας τους. Το τεκμήριο 21-1, 21-2 και 21-3 είναι συμβόλαια εργασίας που αφορούν τους τρεις αλλοδαπούς μάρτυρες κατηγορίας. Αυτά τα συμβόλαια δεν καλύπτουν όλη την περίοδο που καταγράφεται στις λεπτομέρειες του αδικήματος αλλά αυτά τα συμβόλαια δείχνουν ότι ο εργοδότης τους, είτε αυτός ήταν ο κατηγορούμενος ή νομική οντότητα ως εμφαίνεται σ' αυτά τα συμβόλαια, είχε υποχρεώσεις. Σημαντική υποχρέωση του εργοδότη ήταν το ύψος των απολαβών των αλλοδαπών. Άλλη σημαντική υποχρέωση είναι ότι έπρεπε να τηρεί ωράριο. Στην περίπτωση υπερωριών έπρεπε οι μάρτυρες κατηγορίας να πληρωθούν. Οι τρεις μάρτυρες κατηγορίας ανέφεραν ότι ήταν αναγκασμένοι να εργάζονται από τις 6.00 π.μ. μέχρι τη δύση του ήλιου. Σε κάποιες περιπτώσεις εργάζονταν και μετά τη δύση του ήλιου. Το χειμώνα είχαν διάλειμμα μόνο μισή ώρα και το καλοκαίρι διάλλειμα όχι πέραν των δύο ωρών, κατά το μεσημέρι, λόγω καύσωνα. Επιπρόσθετα, δεν είχαν αργίες αλλά και ούτε Κυριακή ή άλλη ημέρα της εβδομάδας ελεύθερη. Αυτό σημαίνει ότι αυτά τα άτομα εργάζονταν το ελάχιστο 10 ώρες την ημέρα, επτά ημέρες την εβδομάδα. Με δεδομένο ότι ο κατηγορούμενος τους κατακρατούσε και τον τελευταίο τους μισθό δεν έχω καμία δυσκολία να καταλήξω σε συμπέρασμα, ακόμη και με τους πιο πρόχειρους υπολογισμούς, ότι οι μάρτυρες κατηγορίας εργάζονταν πολύ περισσότερο από τις 80 ώρες ανά δεκαπενθήμερο, ως προνοούσαν τα συμβόλαια τεκμήρια 21-1, 21-2 και 21-3, χωρίς να αμείβονται. Ο κατηγορούμενος πρέπει να κριθεί εξ ολοκλήρου αναξιόπιστος. Μεγάλη προσπάθεια του ήταν να ξεφύγει από τα όσα καταγράφονται στην αστυνομική του κατάθεση, τεκμήριο 9, νομιζόμενος ότι έτσι θα μπορούσε να αποφύγει την ποινική του ευθύνη για το αδίκημα της εκμετάλλευσης προσώπων. Θεώρησε ότι μόνο ως εργοδότης, επί των επίσημων εγγράφων, θα μπορούσε να κριθεί ένοχος για την εκμετάλλευση προσώπων, έτσι πάση θυσία προσπάθειά του ήταν να διαφοροποιηθεί από την κατάθεση του. Στην κατάθεση είχε παραδεχθεί ότι ήταν το πρόσωπο που εργοδοτούσε τους αλλοδαπούς. Προσπάθησε επειγόντως να κρυφτεί πίσω από εταιρικό μανδύα νομιζόμενος ότι αυτό αποτελεί ασπίδα προστασίας για την ποινική του ευθύνη. Ενώ τήρησε αυτή τη θέση, για να υπερασπίσει τον εαυτό του σε σχέση με άλλα θέματα που εγέρθηκαν κατά την αντεξέταση προέκυψε ότι γνώριζε τα πάντα σε σχέση με τα καθήκοντα των αλλοδαπών, τις καθημερινές τους δραστηριότητες, τις συνθήκες διαβίωσης τους, το ωράριο και γενικά οτιδήποτε άλλο τους αφορούσε. Η εταιρική οντότητα στην οποία επιχείρησε να κρυφτεί είναι του υιού του και είναι ενδεικτικό ότι σε καμία κατάθεση δεν γίνεται αναφορά στον υιό του, ο οποίος είναι το πρόσωπο που θα μπορούσε να είναι το πραγματικό αφεντικό, αφού νομικές οντότητες δεν μπορεί να δίδουν οδηγίες σε εργάτες. Η υπεράσπιση ουδέποτε υπέβαλε στους μάρτυρες κατηγορίας κατά πόσο είδαν τον υιό του κατηγορούμενου στο χωράφι να δίδει οδηγίες. Η θέση του ότι οι αλλοδαποί ουδέποτε υπέβαλαν κανένα παράπονο είναι αντίθετη με τη θέση που προέβαλε στην αστυνομική του κατάθεση, στην ερώτηση 10, όπου ανέφερε ότι οι αλλοδαποί του είχαν κάνει παράπονο πριν ένα μήνα για τις συνθήκες διαβίωσης τους. Η μαρτυρία του κατηγορούμενου έρχεται και σε αντίθεση με τη μαρτυρία του ΜΥ1, πρόσωπο που ο ίδιος κάλεσε στο Δικαστήριο για να υποστηρίξει τις θέσεις του. Ανέφερε ότι οι αλλοδαποί εργάζονταν την Κυριακή επειδή είχαν κενή ημέρα το Σάββατο ενώ ο ΜΥ1 είπε ότι δεν υπήρχε τέτοιος κανόνας κάποτε οι αλλοδαποί εργάζονταν και το Σάββατο. Ενόρκως, ανέφερε ότι δεν ήταν υπόχρεος να τους βοηθήσει για να είναι πιο υποφερτός ο χώρος διαμονής τους, ενώ στην κατάθεση του για να φανεί ότι έκανε ότι μπορούσε ανέφερε ότι θα λάμβανε κάποια μέτρα μόλις μπει το ρεύμα. Ήταν θέση του ότι οι αλλοδαποί μόνο τον Ρουμάνο έβλεπαν, όμως η θέση του ΜΥ1 τόσο στην κατάθεσή του τεκμήριο 22 και 23 όσο και ενόρκως ήταν ότι οι οδηγίες για την εργασία και το ωράριο των αλλοδαπών προερχόταν κατευθείαν από τον κατηγορούμενο. Για την κατακράτηση του μισθού ανέφερε ενόρκως ότι αυτή ήταν η συμφωνία που έκανε με τους αλλοδαπούς ενώ στην κατάθεση του ανέφερε ότι πλήρωνε τους αλλοδαπούς στο τέλος του μήνα για το μισθό του προηγούμενου μήνα επειδή έτσι κάνει για τα 30 χρόνια που εργοδοτεί τους αλλοδαπούς. Ο ΜΥ1 είναι υπάλληλος του κατηγορούμενου και ήταν φανερή η προσπάθειά του να μην πει οτιδήποτε για να βλάψει τον εργοδότη του. Πολλές ερωτήσεις που δεν ήταν βολικές για την εκδοχή του κατηγορούμενου απέφευγε να τις απαντήσει. Ακόμη είπε πράγματα εντελώς διαφορετικά από την αστυνομική του κατάθεση για να προωθήσει τη θέση που νόμιζε ότι θα βοηθούσε τον κατηγορούμενο. Στην κατάθεσή του ανέφερε, επί παραδείγματι, ότι τον εργοδοτούσε ο κατηγορούμενος ενώ ενόρκως ανέφερε ότι τον εργοδοτούσε πρώτα ο κατηγορούμενος και μετά ο υιός του. Όταν έκανε λάθος και δεν είπε για την εταιρεία, καθοδηγούμενος από την υπεράσπιση διόρθωσε ότι είναι εταιρεία που τον εργοδοτεί. Για το ωράριο, για να παρουσιάσει ότι οι αλλοδαποί εργάζονται μόνο 8 ώρες, ανέφερε ότι διέκοπταν για διάλειμμα κάθε ημέρα στις 11.00 π.μ. για 4 ώρες μέχρι τις 3.00 μ.μ. Στην αστυνομική του κατάθεση ανέφερε ότι το διάλειμμα ήταν το μεσημέρι και ότι σχόλαναν στις 6.00 μ.μ. μέχρι 6.30 μ.μ το αργότερο. Για το λυόμενο σπιτάκι προσπάθησε να δείξει ότι οι αλλοδαποί ευθύνονται για την κατάσταση διότι έμπαιναν μέσα στο σπιτάκι χωρίς να σκουπίσουν τα πόδια τους. Άθελα του, όμως, ανέφερε κάτι που βοηθά τη θέση της κατηγορούσας αρχής, δηλαδή ότι γύρω από το υποστατικό υπήρχε λάσπη. Η λάσπη ήταν εκεί επειδή υπήρχε νερό και απορρίμματα σε ένα αυλάκι γύρω από το υποστατικό. Αυτή η κατάσταση επικρατούσε επειδή υπήρχε ανεπαρκής σύστημα αποχέτευσης. Αυτή ήταν η πραγματική αιτία φθοράς του λυόμενου υποστατικού και ο πραγματικός λόγος που ο χώρος αυτός δεν ήταν κατάλληλος για ιδιοκατοίκηση. Προσπάθησε να βοηθήσει τον κατηγορούμενο αλλά δεν μπορούσε παρά να παραδεχθεί ότι αυτός που έδιδε οδηγίες, για την εργασία της ημέρας, ήταν πάντοτε ο κατηγορούμενος. Αυτό, βέβαια, έρχεται σε αντίθεση με τη θέση του στην κυρίως εξέταση ότι είναι ο υιός και όχι ο κατηγορούμενος ο μάστρος του. Απορρίπτω εξ ολοκλήρου τη μαρτυρία της υπεράσπισης εκτός σε σχέση με σημεία όπου άθελα τους προέβηκαν σε παραδοχές για τα γεγονότα, τα οποία γεγονότα μπορούν να διασταυρωθούν από την αξιόπιστη μαρτυρία της κατηγορούσας αρχής. Ο ΜΥ2 δεν βοήθησε ιδιαίτερα την υπόθεση του κατηγορούμενου αφού το μόνο που είπε είναι ότι σε κάποιες περιπτώσεις φόρτωνε εμπορεύματα από τη φάρμα μόνος του και ότι του λέχθηκε να είναι εκεί μέχρι τις 6.30 μ.μ. Δεν διαφεύγει της προσοχής μου ότι ήρθε να δώσει μαρτυρία για τον κατηγορούμενο που τον γνωρίζει 25 χρόνια για να τον βοηθήσει. Θεωρώ ότι ήρθε συνεννοημένος με τον κατηγορούμενο για το περιεχόμενο της μαρτυρίας του επειδή, προτού καν ερωτηθεί, το πρώτο πράγμα που ανέφερε είναι ότι τώρα πηγαίνει στην εταιρεία και όχι στην εργασία του κατηγορούμενου. Παραδέχθηκε κατά την αντεξέταση ότι ο κατηγορούμενος είναι πάντοτε παρών όταν πηγαίνει στο αγρόκτημα να φορτώσει τα εμπορεύματα. Με βάση την αξιόπιστη μαρτυρία της κατηγορούσας αρχής προκύπτει ότι ο κατηγορούμενος γνώριζε για το ωράριο των αλλοδαπών, τις άσχημες συνθήκες εργασίας τους, αλλά και τις ακατάλληλες συνθήκες διαμονής τους. Αυτός έδιδε οδηγίες και έλεγχε τα πάντα σε σχέση με την εργοδότηση αυτών των ατόμων. Παρά το γεγονός ότι σε μεταγενέστερο στάδιο κάποιο αλλοδαποί είχαν συνάψει νέο συμβόλαιο με εταιρικό πρόσωπο δεν άλλαξε οτιδήποτε σε σχέση με το ρόλο του κατηγορούμενου στην επιχείρηση. Κανείς άλλος δεν εμφανίζεται ως το πρόσωπο που είχε την απόλυτη ευθύνη και εξουσία επί του προσώπου των αλλοδαπών όχι μόνο για τις ώρες που εργάζονταν στο αγρόκτημα αλλά και για τον τόπο και τον τρόπο που θα ζούσαν στις λίγες ελεύθερες ώρες που είχαν κάθε μέρα για ύπνο και ξεκούραση. Επομένως, ο κατηγορούμενος γνώριζε ότι οι τρεις αλλοδαποί εργάζονταν πέραν των 10 ωρών την ημέρα κάθε ημέρα και όχι μόνο δεν το σταμάτησε αλλά αυτό το πρόγραμμα τηρείτο κατόπιν δικής του προτροπής και επιθυμίας. Τέτοιες συνθήκες εργασίας δεν αφορούσαν μόνο μία μεμονωμένη περίπτωση εργάτη αλλοδαπού αλλά ως προκύπτει από την μαρτυρία των τριών αλλοδαπών ήταν η επικρατούσα κατάσταση στη φάρμα για όλους τους αλλοδαπούς εργάτες αραβικής καταγωγής. Το πρόβλημα της εκμετάλλευσης της εργασίας των αλλοδαπών ήταν συστηματικό φαινόμενο και αφορούσε όλους τους εργάτες που μάζευαν τα λαχανικά και καλλιεργούσαν τη γη. Η μαρτυρία του ενός αλλοδαπού ενισχύει τη μαρτυρία των υπολοίπων αλλοδαπών με αποτέλεσμα να σχηματίσω την ορθή εικόνα σε σχέση με τις συνθήκες εργοδότησης που επικρατούσαν. Αυτοί οι άνθρωποι εργάζονταν επτά μέρες την εβδομάδα και υπερωρίες χωρίς επιπρόσθετη πληρωμή. Επιπρόσθετα, ο κατηγορούμενος δεν τους πλήρωνε έγκαιρα αλλά παράνομα τους κατακρατούσε τον μισθό του προηγούμενου μήνα. Μέχρι σήμερα ο κατηγορούμενος τους κατακρατεί τους τελευταίους δύο μισθούς ενώ αυτοί έχουν εργασθεί αυτούς τους δύο μήνες. Οι αλλοδαποί ζούσαν στη νεκρή ζώνη σε λυόμενο υποστατικό και το πιο κοντινό μέρος ήταν ένα minimarket σε απόσταση ενός χιλιομέτρου από το λυόμενο υποστατικό. Για να μεταβούν σ' αυτό τον τόπο έπρεπε να το κάνουν με τα πόδια ή να ζητήσουν κάποιος να τους πάρει διότι δεν είχαν δικό τους μεταφορικό μέσο. Ένας περίπατος 1 χιλιομέτρου, σε καλές καιρικές συνθήκες, μπορεί να θεωρηθεί καλή γυμναστική ή ευχάριστος περίπατος αλλά όχι μετά από πέραν των 10 ωρών ημερησίως σκληρής χειρονακτικής εργασίας και μάλιστα τη νύκτα. Η υπεράσπιση επικεντρώθηκε στο επιχείρημα, την ευσπλαχνία του κατηγορούμενου που τους παραχώρησε ένα λυόμενο υποστατικό μέσα στη φάρμα για να ζουν χωρίς να τους χρεώνει και επικεντρώθηκε στην αχαριστία των αλλοδαπών που λόγω των βρώμικων συνηθειών τους κατέστρεψαν το λυόμενο υποστατικό και το μετέτρεψαν σε τρώγλη ακατάλληλη για ιδιοκατοίκηση. Οι τρεις αλλοδαποί αντεξετάσθηκαν επί τούτου και μάλιστα υπήρχαν προσβλητικές υποβολές ότι στη χώρα τους έτσι έμαθαν να ζουν οι συγκεκριμένοι αλλοδαποί. Οι τρεις αλλοδαποί αντέκρουσαν αυτά τα επιχειρήματα και έπεισαν ότι δεν ευθύνονταν για την κατάσταση αποσύνθεσης του υποστατικού. Μπορεί οι τρεις αλλοδαποί να μην ήταν οι τέλειοι νοικοκύρηδες, και ποιος θα μπορούσε να ήταν με τόση κούραση που είχαν, αλλά δεν ήταν τα πρόσωπα που έβγαλαν τα πλακάκια από το μπάνιο, ή που χάλασαν την αποχέτευση, ή που είναι υπεύθυνοι για το αυλάκι αποχέτευσης περιμετρικά γύρω στα θεμέλια του υποστατικού. Ακόμη και να δεχθώ τη θέση ότι κάποιοι άλλοι αλλοδαποί ήταν ζώα και μετέτρεψαν αυτό το υποστατικό στην άθλια κατάσταση που το βρήκε η αστυνομία στις 30 Αυγούστου γι' αυτό δεν ευθύνονται οι συγκεκριμένοι αλλοδαποί που έπρεπε είτε να μείνουν στο συγκεκριμένο χώρο ή να επιλέξουν να είναι άστεγοι. Ο κατηγορούμενος είναι το πρόσωπο που τους έφερε από τις χώρες τους για να εργαστούν. Ο μισθός τους ήταν πολύ μικρός και εξάλλου για να κάνουν τη συγκεκριμένη εργασία έπρεπε να διαμένουν στη φάρμα και κοντά στη φάρμα δεν υπήρχαν άλλα υποστατικά για να ενοικιάσουν. Αυτοκίνητο δεν είχαν και έτσι δεν είναι ρεαλιστικό το επιχείρημα ότι οι αλλοδαποί θα μπορούσαν να εργάζονται στη φάρμα και να διαμένουν αλλού. Ο κατηγορούμενος ήταν ενήμερος για την κατάσταση των συνθηκών διαμονής των τριών αλλοδαπών. Μάλιστα είχαν υποβληθεί και παράπονα για τις άθλιες συνθήκες και δεν έκανε τίποτε. Εν γνώσει του αυτά τα πρόσωπα ζούσαν σε ένα υποστατικό ακατάλληλο για διαβίωση, μία εστία μολύνσεως. Η αιτία αυτής της κατάστασης, ως εμφαίνεται από τη λεπτομερή μαρτυρία των αλλοδαπών, ήταν το ανεπαρκές σύστημα αποχέτευσης. Τα νερά από την κουζίνα και την τουαλέτα δεν έμπαιναν σε λάκκο με κανονικές σωλήνες. Υπήρχαν πολύ λεπτές σωλήνες γύρω από το υποστατικό και το νερό κατέληγε σε ένα κιούγκι, που δεν είχε βάθος, με αποτέλεσμα να ξεχειλίζει και να επιστρέφει γύρω από το σπίτι. Αυτό το αυλάκι ήταν ανοικτό και ήταν εστία μολύνσεως γύρω από το σπίτι. Με την πάροδο χρόνου το λυόμενο υποστατικό απορρόφησε το νερό και είναι αυτό που προκάλεσε την αποσύνθεση στους τοίχους, στο πάτωμα και στα θεμέλια του υποστατικού. Όσο ακατάστατοι και να ήταν οι αλλοδαποί, που και αυτό απορρίπτεται με βάση την αξιόπιστη μαρτυρία των τριών αλλοδαπών, δεν θα μπορούσαν να προκαλέσουν την υγρασία στο υποστατικό, ως αυτό εμφαίνεται και από τις φωτογραφίες. Βέβαια ο κατηγορούμενος δεν αντιμετωπίζει κατηγορία που να αφορά τις συνθήκες διαβίωσης των αλλοδαπών, αλλά το γεγονός ότι ζούσαν σ' αυτήν την τρώγλη, μέσα στην νεκρή ζώνη, μακριά από τον υπόλοιπο κόσμο, δίδει εξήγηση γιατί ήταν εξαιρετικά ευάλωτοι σε οποιεσδήποτε πιέσεις και εκμετάλλευση από τον κατηγορούμενο. Ο λόγος που ο κατηγορούμενος αθωώθηκε για την παρακράτηση των διαβατηρίων των αλλοδαπών, με βάση το άρθρο 13 του νόμου 87
(1)/2007, στο στάδιο του εκ πρώτης όψεως είναι επειδή δεν έχει αποδειχθεί ότι ο κατηγορούμενος είχε την πρόθεση να τους στερήσει την προσωπική τους ελευθερία τους με την εν λόγω ενέργεια. Βέβαια η πρόθεσή του θα μπορούσε να αποδειχθεί με περιστατική μαρτυρία με βάση όλα τα δεδομένα που έχουν τεθεί ενώπιον μου. Όμως επειδή κανείς αλλοδαπός δεν ζήτησε το διαβατήριο του επιτακτικά για να εισπράξει την άρνηση από τον κατηγορούμενο θεωρώ ότι δύσκολα θα μπορούσε να αποδειχθεί ότι με την ενέργεια του να κρατάει αυτά τα έγγραφα σε συρτάρι στο γραφείο πρόθεσή του ήταν να περιορίσει την προσωπική τους ελευθερία. ΝΟΜΙΚΗ ΠΤΥΧΗ Οι τρεις κατηγορίες που αντιμετωπίζει ο κατηγορούμενος αφορούν το άρθρο 8 του περί Καταπολέμησης της Εμπορίας και της Εκμετάλλευσης Προσώπων και της Προστασίας των θυμάτων Νόμου (87
(1)/2007). Το άρθρο 8 αφορά την ποινικοποίηση της εκμετάλλευσης στην εργασία συγκεκριμένα και προνοεί ως ακολούθως: «
  1. Όποιος εκμεταλλεύεται την εργασία ή τις υπηρεσίες προσώπου, το υποβάλλει σε καταναγκαστική ή υποχρεωτική εργασία ή υπηρεσίες ή σε οποιαδήποτε μορφής δουλείας ή παρόμοιας πρακτικής ή υποτέλειας μέσω- (α) απειλών (β) χρήσης βίας ή άλλων μορφών εξαναγκασμού (γ) απαγωγής (δ) δόλου η απάτης (ε) κατάχρηση εξουσίας ή μιας ευπαθούς θέσης τέτοιας φύσεως ώστε το εν λόγω πρόσωπο να μην έχει άλλη αποδεκτή δυνατότητα παρά να υποταχθεί στην κατάχρηση (στ) παροχής ή λήψης πληρωμών ή ωφελημάτων για εξασφάλιση της συγκατάθεσης του προσώπου που ασκεί έλεγχο επί άλλου προσώπου Είναι ένοχος κακουργήματος και, σε περίπτωση καταδίκης του, υπόκειται σε φυλάκιση που δεν υπερβαίνει τα έξι έτη και σε περίπτωση που το εν λόγω πρόσωπο είναι ανήλικος, σε φυλάκισης [που δεν υπερβαίνει τα δέκα έτη]». Θέση της υπεράσπισης ήταν ότι πραγματικός εργοδότης των αλλοδαπών ήταν νομικό πρόσωπο η εταιρεία A. M. Γεωργοκτηνοτροφικές Επιχειρήσεις Λτδ και όχι ο κατηγορούμενος. Βέβαια τόσο οι παραπονούμενοι όσο και ο ίδιος στην κατάθεσή τους ανέφεραν ότι πραγματικός εργοδότης και το πρόσωπο που τους προσέλαβε και τους έφερε στην Κύπρο ήταν ο κατηγορούμενος. Επιπρόσθετα, για κάποια περίοδο που αφορά τις λεπτομέρειες του αδικήματος δηλαδή πριν τις ημερομηνίες που αναφέρονται στα συμβόλαια, ήτοι τα τεκμήρια 21-1, 21-2 και 21-3, εργοδότης των αλλοδαπών ήταν και τυπικά ο κατηγορούμενος. Η πιο πάνω εταιρεία έχει σχέση με τον κατηγορούμενο και αφορά οικογενειακή επιχείρηση αφού ιδιοκτήτης της εταιρείας είναι υιός του κατηγορούμενου ο οποίος απέκτησε αυτή την επιχείρηση δυνάμει δωρεάς. Όμως θέση της υπεράσπισης ήταν ότι μόνο εκείνος που στα επίσημα έγγραφα είναι δηλωμένος ως εργοδότης μπορεί να αντιμετωπίζει το αδίκημα της εκμετάλλευσης της εργασίας. Θεωρώ ότι αυτή η προσέγγιση είναι εσφαλμένη διότι σκοπός του νόμου ήταν να προστατεύει πρόσωπα από την εκμετάλλευση στην εργασία και από τέτοιες συμπεριφορές και πρακτικές στην εργασία. Εάν επικρατούσε η ερμηνεία που αποδίδει η υπεράσπιση στο άρθρο σημαίνει ότι φυσικό πρόσωπο θα μπορούσε να μεταχειρίζεται τους εργαζόμενους με τον συγκεκριμένο τρόπο και να αποφύγει την ποινική του ευθύνη για την μεταχείριση και συμπεριφορά με την σύσταση νομικού προσώπου επί του οποίου θα μπορούσε να εκχωρηθεί η ποινική ευθύνη για την συμπεριφορά του φυσικού προσώπου. Είναι κοινή θέση με βάση την μαρτυρία ότι ο κατηγορούμενος ουδέποτε χρησιμοποίησε φυσική βία ή άμεσες απειλές για να εξαναγκάσει τους αλλοδαπούς με τον τρόπο που αναφέρεται στο κατηγορητήριο. Οπότε εκείνο που έχει εφαρμογή στην παρούσα περίπτωση και πρέπει να εξετασθεί είναι συμπεριφορά που καταγράφεται στο εδάφιο (ε) του άρθρου
  2. Το εδάφιο αυτό διατυπώνει δύο διαφορετικές συμπεριφορές και που έχουν διαζευκτική εφαρμογή. Επομένως είτε αποδειχθεί η πρώτη συμπεριφορά ή μόνο η δεύτερη και στις δύο περιπτώσεις το αδίκημα έχει διαπραχθεί. Η πρώτη περίπτωση αφορά κατάχρηση εξουσίας από ένα πρόσωπο έναντι του εργοδοτούμενου. Αυτή η κατάχρηση εξουσίας πηγάζει από θετική ενέργεια ή συμπεριφορά αυτού του προσώπου έναντι του εργοδοτούμενου που έχει ως αποτέλεσμα την παράνομη επιβολή συνθηκών εργασίας επί του εργοδοτούμενου. Η δεύτερη περίπτωση δεν αφορά συγκεκριμένη θετική συμπεριφορά του προσώπου που εκμεταλλεύεται τον εργοδοτούμενο αλλά αφορά την ευπαθή θέση του εργοδοτούμενου ως αποτέλεσμα του οποίου το ισοζύγιο των δυνάμεων μεταξύ αυτού του προσώπου και του εργοδοτούμενου είναι τέτοια που δέχεται και υποτάσσεται στην κατάχρηση. Πιστεύω ότι μεγάλο φάσμα των συμπεριφορών που περιέγραψαν οι παραπονούμενοι εντάσσεται στην δεύτερη κατηγορία επειδή οι συνθήκες εργασίας και διαμονής τους ήταν τόσο άθλιες που δεν μπορούσαν να αντιδράσουν στην απαίτηση για υπερωριακή απασχόληση ως την περιέγραψαν. Στην ουσία η έλλειψη επιλογών για άλλου είδους εργοδότηση και η μεγάλη τους φτώχεια, τους έκανε ευάλωτους σε καταχρήσεις του κατηγορουμένου. Αποδέχθηκαν τρομερές και άσχημες συνθήκες διαβίωσης και εργοδότησης. Αυτό δείχνει ότι δεν είχαν άλλη επιλογή και αποδεικνύει ότι η υπερωριακή απασχόληση χωρίς αμοιβή ήταν καταναγκαστική δηλαδή δουλεία. Στο άρθρο 2 σε ερμηνεία για την λέξη «εκμετάλλευση», ««εκμετάλλευση» περιλαμβάνει την εκμετάλλευση της εργασίας ή των υπηρεσιών προσώπου, συμπεριλαμβανομένης της καταναγκαστικής ή υποχρεωτικής εργασίας ή υπηρεσιών, της δουλείας ή παρόμοιας πρακτικής ή της υποτέλειας, την αφαίρεση ή εμπορία ή διακίνηση ανθρωπίνων οργάνων, την εκπόρνευση ή άλλης μορφής σεξουαλική εκμετάλλευση, περιλαμβανομένης της πορνογραφίας, και σε περίπτωση παιδιών, περιλαμβάνει επίσης τις χειρότερες μορφές εργασίας των παιδιών κατά την έννοια του περί της Σύμβασης για την Απαγόρευση των Χειρότερων Μορφών Εργασίας των Παιδιών και την Άμεση Δράση με Σκοπό την Εξάλειψή τους (Κυρωτικού) Νόμου του 2000». Πουθενά δεν προσδιορίζεται ή περιορίζεται ότι η εκμετάλλευση στην εργασία θα είναι μόνο του εργοδότη. Στο άρθρο 2 σε ερμηνεία για τις λέξεις «κατάχρηση εξουσίας» ««κατάχρηση εξουσίας» περιλαμβάνει την περίπτωση που το θύμα βρίσκεται σε σχέση συγγένειας εξ αίματος ή εξ αγχιστείας μέχρι του τρίτου βαθμού με το πρόσωπο που διαπράττει τα ποινικά αδικήματα που προβλέπονται στον παρόντα Νόμο, ή την περίπτωση που βρίσκεται σε οποιαδήποτε άλλη σχέση με το πρόσωπο αυτό το οποίο λόγω της θέσης του ασκεί εξουσία και επιρροή στο θύμα περιλαμβανομένης της σχέση με κηδεμόνα, εκπαιδευτικό, εργοδότη, υπεύθυνο οποιουδήποτε δημόσιου ιδρύματος το οποίο φιλοξενεί ή στο οποίο περιορίζονται ή κρατούνται πρόσωπα δυνάμει οποιουδήποτε νόμου ή απόφασης διοικητικών η δικαστικών αρχών, καθώς και με άλλα πρόσωπα με ανάλογη θέση ή ιδιότητα». Επομένως κατάχρηση εξουσίας προκύπτει και συμβαίνει οποτεδήποτε πρόσωπο λόγω της θέσης του ασκεί εξουσία ή επιρροή επί του θύματος. Μετά απαριθμεί θέσεις ισχυρού προσώπου που μπορεί να θεωρηθεί ότι μπορούν να ασκούν τέτοιο έλεγχο ή επιρροή. Όμως η χρήση της λέξης περιλαμβανομένης μετά την απαρίθμηση κάποιων κατηγοριών προσώπων δεν αποκλείει οποιαδήποτε περίπτωση όπου διαπιστώνεται ότι στην ουσία και πραγματικά ένα πρόσωπο έχει θέση ισχύος έναντι του θύματος με αποτέλεσμα το θύμα να υποτάσσεται στην απαράδεκτη συμπεριφορά αυτού του προσώπου. Συνεπώς, δεν είναι ανάγκη ο κατηγορούμενος να είναι εργοδότης αλλά θα πρέπει να αποδειχθεί ότι ο κατηγορούμενος ήταν πρόσωπο που είχε την επιρροή και δύναμη να εκμεταλλευτεί τους αλλοδαπούς στην εργασία τους. Καταλήγω ανεπιφύλακτα στο συμπέρασμα ότι ο κατηγορούμενος είχε την επιρροή και τη δύναμη αφού αυτός τους έφερε τους αλλοδαπούς στην Κύπρο και αυτός αποφάσιζε για όλα αναφορικά με τους αλλοδαπούς, ακόμη και την απόλυσή τους από την εργασία. Με βάση τις συγκλίνουσες εκδοχές των τριών αλλοδαπών μαρτύρων κατηγορίας προκύπτει ότι ζούσαν και εργάζονταν κάτω από απάνθρωπες συνθήκες και οι συνθήκες ήταν τέτοιες που είχαν ως αποτέλεσμα την καταρράκωση της αξιοπρέπειας τους και την αποδοχή κατάχρηση εξουσίας για να εργαστούν υπερβολικές ώρες χωρίς διακοπή χωρίς να το θέλουν. Παραθέτω πιο κάτω μία λίστα παραγόντων, η λίστα δεν είναι εξαντλητική, που πλαισιώνουν αυτό το άθλιο σκηνικό εκμετάλλευσης που είχε ως αποτέλεσμα να καταστήσει τους αλλοδαπούς πιο δεκτικούς σε εκμετάλλευση.
  3. Οι τρεις ανέφεραν ότι εργάζονταν πέραν των 10 ωρών την ημέρα χωρίς ουσιαστικό διάλλειμα και μέχρι την νύκτα. Μάλιστα ένας από αυτούς είχε αναφέρει ότι εργαζόταν και την νύκτα με βοήθεια μόνο το φώς αυτοκίνητου.
  4. Δεν είχαν χρόνο να μαγειρέψουν διότι σχόλαναν αργά. Είχαν στη διάθεση τους λαχανικά αλλά το υπόλοιπο φαγητό το αγόραζαν από το mini-market και έπρεπε κάποιος είτε να τους πάρει ή να περπατήσουν ένα χιλιόμετρο μετά από εξαντλητική ημέρα εργασίας.
  5. Ζούσαν σε μία τρώγλη, ακατάλληλη για ανθρώπους, εστία μολύνσεως αφού υπήρχε ανοικτό αυλάκι αποχέτευσης περιμετρικά γύρω από το υποστατικό. Το νερό αυτό ήταν γεμάτο από απορρίμματα και σταδιακά απορροφήθηκε από το υποστατικό με αποτέλεσμα να παρουσιάζει εικόνα αποσύνθεσης μέχρι τις 31 Αυγούστου όταν έγινε η επιδρομή της αστυνομίας.
  6. Δεν έφερε ο κατηγορούμενος βυτιοφόρο για να απορροφήσει τα απορρίμματα. Το υποστατικό στηριζόταν σε μια χαμηλή βάση από τσιμέντο. Στην περίπτωση βροχής τα νερά στο αυλάκι θα ξεχείλιζαν στους τοίχους. Η επιδρομή έγινε τον Αύγουστο και αυτό το αυλάκι απορριμμάτων υπήρχε γύρω από το υποστατικό περιμετρικά επομένως, κατά τον βροχερό καιρό το πρόβλημα θα πρέπει να ήταν πολύ πιο σοβαρό.
  7. Ο κατηγορούμενος δεν τους έδωσε αντίγραφο του συμβολαίου τους για να γνωρίζουν τα δικαιώματα τους και υποχρεώσεις, και ούτε τους εξήγησε ποια ήταν αυτά τα δικαιώματα και υποχρεώσεις.
  8. Παράνομα τους κατακρατούσε ένα μισθό.
  9. Δεν είχαν ούτε μία ημέρα για ανάπαυση και ξεκούραση.
  10. Η υδροδότηση του υποστατικού γινόταν με τουρμπίνα που χρησιμοποιείτο για γεωργικούς σκοπούς. Οι αλλοδαποί μάρτυρες κατηγορίας ως αποτέλεσμα όλων των πιο πάνω στοιχείων αλλά και γενικότερα εξαιτίας του νομικού καθεστώς που πλαισιώνει την εργοδότηση και διαμονή τους ως αλλοδαποί από τρίτη χώρα με προσωρινή άδεια διαμονής με ειδικούς όρους εργοδότησης εξαιρετικά φτωχοί και τοποθετημένοι στην νεκρή ζώνη μακριά από όλους ήταν επιρρεπείς σε κατάχρηση εξουσίας από πρόσωπο που ασκούσε εξουσία και επιρροή ανεπίτρεπτη και καταχρηστική επί του προσώπου τους. Ο κατηγορούμενος όχι μόνο γνώριζε για όλα τα πιο πάνω αλλά είναι το πρόσωπο που καθόριζε το πρόγραμμα και το ωράριο των αλλοδαπών. Αυτός είναι το πρόσωπο που καθόριζε τα πάντα στην φάρμα. Αυτός τους προσέλαβε αυτός τους έφερε στην Κύπρο, αυτός κρατούσε τα διαβατήρια τους, τα χαρτιά τους και τα συμβόλαια εργοδότησης τους. Αυτός αποφάσιζε τα πάντα στο χώρο αυτό και είχε την εξουσία να αλλάξει τις φρικτές συνθήκες εργασίας και εργοδότησης. Πέραν της θετικής μαρτυρίας των αλλοδαπών και του ΜΥ1 ότι ο κατηγορούμενος γνώριζε πάρα πολύ καλά ότι αυτοί εργάζονταν περισσότερες ώρες από το κανονικό θεωρώ πολύ ενοχοποιητική την μαρτυρία των δυο αλλοδαπών - μαρτύρων κατηγορίας ότι ο κατηγορούμενος τους πλησίασε πριν την μαρτυρία τους για να τους δώσει χρήματα με αντάλλαγμα να μην δώσουν μαρτυρία στα πλαίσια αυτής της υπόθεσης. Αυτή η μαρτυρία δείχνει ότι και γνώριζε και είναι το πρόσωπο που είναι υπαίτιος για την κατάχρηση που έγινε σε σχέση με τις ώρες εργασίας των αλλοδαπών. Ο κατηγορούμενος με θετικές ενέργειες καταχράστηκε την θέση του ως το πρόσωπο που αποφάσιζε για την εργασία και διαμονή των αλλοδαπών. Αυτός αποφάσιζε ποιο θα εργοδοτούσε και αυτός αποφάσιζε τι ώρα θα εργάζονταν, ποιες μέρες κάτω από ποιες συνθήκες, και ποιος θα έφευγε. Οι θετικές ενέργειες ήταν η κατακράτηση ενός μισθού, την επιβολή ωραρίου με υπερβολικές υπερωρίες, την κατακράτηση όλων των εγγράφων που αφορούσε την εργοδότηση τους. Επειδή οι ΜΚ1, 2 και 6 ήταν αλλοδαποί με προσωρινή άδεια διαμονής και σοβαρούς περιορισμούς ως προς την εργοδότηση τους, διέμεναν στην νεκρή ζώνη, δεν είχαν δικό τους μεταφορικό μέσο και άδεια οδήγησης, αλλά και επειδή ζούσαν σε άθλιες συνθήκες και δεν είχαν ούτε τον χρόνο ή το σθένος να εξετάσουν τις επιλογές τους, ήταν σε ευπαθή θέση και δεν είχαν άλλη αποδεκτή δυνατότητα παρά να υποταχθούν στις καταχρήσεις του κατηγορούμενου σε σχέση με το ωράριο τους και των λοιπών απαράδεκτων συνθηκών εργοδότησης όπως την κατακράτηση μισθού. Θεωρώ ότι έχει αποδειχθεί η ενοχή του κατηγορούμενου σε βαθμό που απαιτείται σε ποινικές υποθέσεις. Εκμεταλλεύτηκε την εργασία των αλλοδαπών με πρακτικές που είχαν σκοπό την πλήρη υποταγή τους στα θελήματα του και συγκεκριμένα επιβάλλοντας τους σε καταναγκαστική εργασία επτά μέρες την εβδομάδα και από την αυγή μέχρι την δύση του ήλιου και κάποτε την νύκτα χωρίς επαρκή διαλείμματα. Τον κρίνω ένοχο στις κατηγορίες 5, 7 και 9 που αντιμετωπίζει. (Υπ.) ............ Ν. Ταλαρίδου-Κοντοπούλου, Ε.Δ. Πιστό αντίγραφο Πρωτοκολλητής /ΧΡΓ cylaw.org: Από το ΚΙΝOΠ/CyLii για τον Παγκύπριο Δικηγορικό Σύλλογο

🔗 Στην επίσημη πηγή

Επεξήγηση AI βάσει του επίσημου κειμένου του νόμου. Ενδεικτική, δεν υποκαθιστά νομική συμβουλή.