← Κύπρος

Δημοκρατία ν. Mάρκου Κυπριανού κ.α., Αρ.υπόθεσης: 4904/2012, 9/7/2013

Δημοκρατία ν. Mάρκου Κυπριανού κ.α., Αρ.υπόθεσης: 4904/2012, 9/7/2013 ΠΑΓΚΥΠΡΙΟΣ ΔΙΚΗΓΟΡΙΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ CyLaw | Αναφορικά μ'εμάς | " target="_top">Επικοινωνία | Όροι χρήσης Έρευνα - Κατάλογος Αποφάσεων Πρωτόδικων Δικαστηρίων - Εμφάνιση Αναφορών (Noteup on) - Αφαίρεση Υπογραμμίσεων ECLI:CY:KDLAR:2013:2 ΚΑΚΟΥΡΓΙΟΔΙΚΕΙΟ ΛΑΡΝΑΚΑΣ Ενώπιον: Τ. Θ. Οικονόμου, Π.Ε.Δ. Λ. Καλογήρου, Α.Ε.Δ. Θ. Θωμά, Ε.Δ. Αρ.υπόθεσης: 4904/2012 Δημοκρατία -v-

  1. Mάρκου Κυπριανού
  2. Κώστα Παπακώστα
  3. Σάββα Αργυρού
  4. Ανδρέα Νικολάου
  5. Χαράλαμπου Χαραλάμπους
  6. Ανδρέα Λοΐζίδη Κατηγορουμένων Ημερομηνία: 9 Ιουλίου 2013 Εμφανίσεις: Για τη Δημοκρατία: κα Ευθυβούλου με κα Χ. Κυθραιώτου Για τους Κατηγορούμενους αρ.1 και 3: κ. Γ. Γεωργίου με κ. Α. Πελεκάνο Για τους Κατηγορούμενους: 2,4 και 5: κ. Ε. Ευσταθίου με κα Α. Ματθαίου Για τον Κατηγορούμενο 6: κ. Θ. Κορφιώτης με κ. Γ. Χατζηπαρασκευά Κατηγορούμενοι 1, 2, 3, 4, 5 και 6 παρόντες ΑΠΟΦΑΣΗ ΜΕΡΟΣ A: ΕΙΣΑΓΩΓΗ Α.1: Η υπόθεση της κατηγορούσας αρχής Α.1.1: H βασική εκδοχή της Κατηγορούσας Αρχής Η κατηγορούσα αρχή αποδίδει ευθύνη στους πρώην Υπουργούς Εξωτερικών και Άμυνας, στον Υπαρχηγό του Γενικού Επιτελείου Εθνικής Φρουράς, στους Διευθυντή και Υποδιευθυντή της Πυροσβεστικής Υπηρεσίας και στο Διοικητή της Ειδικής Μονάδας Αντιμετώπισης Καταστροφών (ΕΜΑΚ) για τον θάνατο 13 ανθρώπων που επήλθε στις 11 Ιουλίου 2011, ως αποτέλεσμα έκρηξης σε φορτίο από πυρίτιδες στη Ναυτική Βάση Ευάγγελος Φλωράκης στο Μαρί στην επαρχία Λάρνακας. Η βασική εκδοχή της κατηγορούσας αρχής τέθηκε με εναρκτήρια δήλωση του Γενικού Εισαγγελέα στην οποία αναφέρονται εισαγωγικώς τα ακόλουθα: "Τον Μάρτιο του 2009, 98 εμπορευματοκιβώτια, τα περισσότερα από τα οποία περιείχαν εκρηκτική ύλη, πυρίτιδα, τοποθετήθηκαν σε υπαίθρια στοιβάδα σε συγκεκριμένο σημείο που ετοιμάστηκε για το σκοπό αυτό στην Ναυτική Βάση Ευάγγελος Φλωράκης στο Μαρί της Επαρχίας Λάρνακας. Επρόκειτο για εμπορευματοκιβώτια με στρατιωτικό υλικό που μεταφερόταν από το Ιράν στη Συρία, με το πλοίο Monchegorsk τα οποία κατασχέθηκαν τον Φεβρουάριο του 2009 από την Κυπριακή Δημοκρατία στη βάση των Ψηφισμάτων του Συμβουλίου Ασφαλείας των Ηνωμένων Εθνών. Τα εμπορευματοκιβώτια παρέμειναν τοποθετημένα στην Ν.Β. μέχρι τις 11 Ιουλίου 2011, όταν εξερράγησαν, με αποτέλεσμα το θάνατο 13 προσώπων και την πρόκληση μεγάλων υλικών ζημιών. Η φονική έκρηξη οφειλόταν σε ανάφλεξη των πυρίτιδων λόγω των ψηλών θερμοκρασιών που είχαν αναπτυχθεί στο χώρο φύλαξής τους, δηλαδή στα εμπορευματοκιβώτια, όμως με λεπτομέρεια θα επεξηγηθεί με τη μαρτυρία που θα παρουσιαστεί στο Δικαστήριο σας." Eίναι κοινώς παραδεκτό γεγονός ότι η έκρηξη επεσυνέβη στις 11.7.2011 η ώρα 05:47-05:48 στα εν λόγω εμπορευματοκιβώτια και είχε ως αποτέλεσμα το θάνατο των ακολούθων προσώπων τα ονόματα των οποίων αναφέρονται στο κατηγορητήριο:
  7. Ανδρέας Ιωαννίδης, Πλοίαρχος, Διοικητής Ναυτικού[1]
  8. Λάμπρος Λάμπρου, Υποπλοίαρχος, Διοικητής Ναυτικής Βάσης "Ευάγγελος Φλωράκης"[2]
  9. Κλεάνθης Κλεάνθους, Αρχικελευστής[3]
  10. Μιχάλης Ηρακλέους, Κελευστής[4]
  11. Μιλτιάδης Χριστοφόρου, Ναύτης[5]
  12. Χρίστος Χριστοφόρου, Ναύτης[6]
  13. Αντώνης Χαραλάμπους, Ναύτης[7]
  14. Ανδρέας Παπαδόπουλος, Αρχιλοχίας Πυροσβεστικής Υπηρεσίας[8]
  15. Γιώργος Γιακουμή, Αρχιπυροσβέστης[9]
  16. Σπύρος Τταντής, Πυροσβέστης[10]
  17. Βασίλης Κρόκος, Πυροσβέστης[11]
  18. Παναγιώτης Θεοφίλου, Πυροσβέστης[12]
  19. Αδάμος Αδάμου, Πυροσβέστης[13] Α.1.2 Τo Κατηγορητήριο Οι κατηγορούμενοι αντιμετωπίζουν σε σχέση με το θάνατο των παραπάνω ανθρώπων αντίστοιχες αριθμητικά κατηγορίες επί δύο διαζευκτικών νομικών βάσεων ήτοι για ανθρωποκτονία κατά παράβαση των Άρθρων 205 και 29 του Ποινικού Κώδικα Κεφ.154 και για πρόκληση θανάτου λόγω αλόγιστης, απερίσκεπτης ή επικίνδυνης πράξης κατά παράβαση του Άρθρου 210 του Ποινικού Κώδικα. Οι λεπτομέρειες αμέλειας ή αλόγιστης, απερίσκεπτης ή επικίνδυνης συμπεριφοράς που αποδίδονται σε κάθε ένα κατηγορούμενο είναι διαφορετικές, συναρτημένες με την ιδιότητα και το ρόλο ενός εκάστου. Στον πρώτο κατηγορούμενο αποδίδεται ότι ενώ ως Υπουργός Εξωτερικών διαχειριζόταν τα θέματα των 98 εμπορευματοκιβωτίων που είχαν κατασχεθεί από το πλοίο M/V MONHCEGORSK και είχαν εναποτεθεί στη Ναυτική Βάση Ευάγγελος Φλωράκης στο Μαρί της επαρχίας Λάρνακας από το Μάρτιο του 2009 και γνώριζε ή όφειλε να γνωρίζει τον κίνδυνο έκρηξης τους ένεκα της υπαίθριας τοποθέτησης και έκθεσης τους σε απαγορευτικές συνθήκες, παρέλειψε να λάβει μέτρα προς αποτροπή της έκρηξης τους με αποτέλεσμα την έκρηξη τους και το θάνατο των εν λόγω δεκατριών προσώπων. Στο δεύτερο κατηγορούμενο αποδίδεται ότι ενώ ως Υπουργός Άμυνας είχε τη γενική εποπτεία της Εθνικής Φρουράς και γνώριζε ότι τα 98 εμπορευματοκιβώτια είχαν κατασχεθεί και εναποτεθεί ως άνω και γνώριζε ή όφειλε να γνωρίζει για τον κίνδυνο έκρηξης τους ένεκα της υπαίθριας τοποθέτησης και έκθεσης τους σε απαγορευτικές συνθήκες και επομένως είχε καθήκον διαφύλαξης της ασφάλειας του προσωπικού και των παρευρισκομένων στη Ναυτική Βάση και πλησίον αυτής, παρέλειψε να λάβει μέτρα προς αποτροπή της έκρηξης τους, με αποτέλεσμα την έκρηξη και τον θάνατο των εν λόγω προσώπων. Στον τρίτο κατηγορούμενο αποδίδεται ότι ενώ ήταν Υπαρχηγός του ΓΕΕΦ και γνώριζε ότι τα 98 εμπορευματοκιβώτια είχαν κατασχεθεί και εναποτεθεί ως άνω και γνώριζε ή όφειλε να γνωρίζει για τον κίνδυνο έκρηξης τους, ένεκα της υπαίθριας τοποθέτησης και έκθεσης τους σε απαγορευτικές συνθήκες και επομένως είχε καθήκον διαφύλαξης της ασφάλειας του προσωπικού και των παρευρισκομένων στην Ναυτική Βάση και πλησίον αυτής, παρέλειψε να λάβει μέτρα προς αποτροπή της έκρηξης με αποτέλεσμα την έκρηξη τους και τον θάνατο των εν λόγω προσώπων. Στον τέταρτο κατηγορούμενο αποδίδεται ότι ενώ ως Διευθυντής της Πυροσβεστικής Υπηρεσίας είχε καθήκον διαφύλαξης της ασφάλειας του προσωπικού και των παρευρισκομένων στην εν λόγω Ναυτική Βάση και πλησίον αυτής σε περίπτωση κλήσης της Πυροσβεστικής Υπηρεσίας για ανταπόκριση στη Ναυτική Βάση και γνώριζε ή όφειλε να γνωρίζει για τον κίνδυνο έκρηξης των 98 εμπορευματοκιβωτίων, παρέλειψε μεταξύ 6ης και 7ης Ιουλίου 2011 να ενεργήσει ώστε να είναι ενήμερα τα μέλη της Πυροσβεστικής Υπηρεσίας για τον κίνδυνο έκρηξης με αποτέλεσμα την έκρηξη τους και το θάνατο των εν λόγω προσώπων. Στον πέμπτο κατηγορούμενο αποδίδεται ότι ενώ ως Αναπληρωτής Διευθυντής της Πυροσβεστικής Υπηρεσίας είχε καθήκον για τη διαφύλαξη της ασφάλειας του προσωπικού και των παρευρισκομένων στην εν λόγω Ναυτική Βάση και πλησίον αυτής σε περίπτωση κλήσης της Πυροσβεστικής Υπηρεσίας για ανταπόκριση στη Βάση και ενώ γνώριζε ή όφειλε να γνωρίζει για τον κίνδυνο έκρηξης των 98 εμπορευματοκιβωτίων, παρέλειψε μεταξύ 8 - 11.7.2011 να ενεργήσει ώστε να είναι ενήμερα τα μέλη της Πυροσβεστικής Υπηρεσίας για τον κίνδυνο έκρηξης τους, με αποτέλεσμα την έκρηξη και το θάνατο των εν λόγω προσώπων. Επιπρόσθετα στον πέμπτο κατηγορούμενο αποδίδεται ότι στις 11.7.2011 και ενώ γνώριζε ότι ανταποκρίθηκε η Πυροσβεστική Υπηρεσία σε επεισόδιο πυρκαγιάς στα εμπορευματοκιβώτια και γνώριζε ή όφειλε να γνωρίζει για τον κίνδυνο έκρηξης των εμπορευματοκιβωτίων, παρέλειψε να δώσει οδηγίες ώστε να απομακρυνθούν όλα τα πρόσωπα από τον χώρο των εμπορευματοκιβωτίων και σε απόσταση ασφαλείας από αυτά με αποτέλεσμα την έκρηξη τους και το θάνατο των εν λόγω προσώπων. Στον έκτο κατηγορούμενο αποδίδεται ότι ενώ ως Διοικητής της ΕΜΑΚ είχε καθήκον διαφύλαξης της ασφάλειας του προσωπικού και των παρευρισκομένων στην Ναυτική Βάση και πλησίον αυτής σε περίπτωση κλήσης της ΕΜΑΚ για ανταπόκριση στη Ναυτική Βάση και ενώ γνώριζε ή όφειλε να γνωρίζει για τον κίνδυνο έκρηξης των 98 εμπορευματοκιβωτίων, παρέλειψε μεταξύ της 6ης και 11ης Ιουλίου να ενεργήσει ώστε να είναι ενήμερα τα μέλη της ΕΜΑΚ για τον κίνδυνο έκρηξης τους , με αποτέλεσμα την έκρηξη και το θάνατο των εν λόγω προσώπων. Επιπρόσθετα στον έκτο κατηγορούμενο, όπως και στον πέμπτο κατηγορούμενο, αποδίδεται ότι υπό τις παραπάνω περιστάσεις παρέλειψε να δώσει οδηγίες ώστε να απομακρυνθούν όλα τα πρόσωπα από το χώρο των εμπορευματοκιβωτίων σε απόσταση ασφάλειας από αυτά με αποτέλεσμα την έκρηξη και το θάνατο των εν λόγω προσώπων. Α.1.3 Εναρκτήρια Δήλωση Τα πλαίσια ευθύνης του κάθε κατηγορουμένου προσδιορίστηκαν ειδικότερα με την εναρκτήρια δήλωση ως ακολούθως: «Έντιμε Πρόεδρε του Δικαστηρίου, Έντιμοι Δικαστές, Το Μάρτιο του 2009, 98 εμπορευματοκιβώτια, τα περισσότερα από τα οποία περιείχαν εκρηκτική ύλη, πυρίτιδα, τοποθετήθηκαν σε υπαίθρια στοιβάδα σε συγκεκριμένο σημείο που ετοιμάστηκε για το σκοπό αυτό στην Ναυτική Βάση Ευάγγελος Φλωράκης στο Μαρί της Επαρχίας Λάρνακας. Επρόκειτο για εμπορευματοκιβώτια με στρατιωτικό υλικό που μεταφερόταν από το Ιράν στη Συρία, με το πλοίο Monchegorsk, τα οποία κατασχέθηκαν τον Φεβρουάριο του 2009 από την Κυπριακή Δημοκρατία στη βάση των Ψηφισμάτων του Συμβουλίου Ασφαλείας των Ηνωμένων Εθνών. Τα εμπορευματοκιβώτια παρέμειναν τοποθετημένα στη Ν.Β. μέχρι τις 11 Ιουλίου 2011, όταν εξερράγησαν, με αποτέλεσμα το θάνατο 13 προσώπων και την πρόκληση μεγάλων υλικών ζημιών. Η φονική έκρηξη οφειλόταν σε ανάφλεξη των πυρίτιδων, λόγω των ψηλών θερμοκρασιών που είχαν αναπτυχθεί στο χώρο φύλαξής τους, δηλαδή στα εμπορευματοκιβώτια όπως με λεπτομέρεια θα επεξηγηθεί με τη μαρτυρία που θα παρουσιαστεί στο Δικαστήριό σας. Οι κατηγορούμενοι ενώπιόν σας φέρουν ο κάθε ένας ξεχωριστά ποινική ευθύνη για το θάνατο των 13 αυτών προσώπων, αφού με δικές τους παραλείψεις ή συμπεριφορές, όπως θα καταδειχθεί μέσα από τη μαρτυρία, δεν απέτρεψαν την αυτανάφλεξη και έκρηξη των πυρίτιδων και/ή το θάνατο των 13 αυτών ανθρώπων, αν και γνώριζαν ή όφειλαν να γνωρίζουν για τον κίνδυνο έκρηξης. Από το Μάιο του 2009 άρχισαν να διαφαίνονται ανησυχίες για την υπαίθρια τοποθέτηση της στοιβάδας των εμπορευματοκιβωτίων στο χώρο της Ν.Β. Με διάφορες επιστολές που το ΓΕΕΦ απέστειλε, και οι οποίες θα παρουσιαστούν ως μέρος τη μαρτυρίας, τόνιζε, μεταξύ άλλων, τους κινδύνους αλλοίωσης της πυρίτιδας εντός των εμπορευματοκιβωτίων, λόγω της παρατεταμένης υπαίθριας παραμονής τους, και ζητούσε να ληφθεί τελική απόφαση για το θέμα. Παρά την ετοιμότητα για εκποίηση ή καταστροφή του κατασχεθέντος υλικού, γεγονός που διαφαίνεται από το μαρτυρικό υλικό που θα παρουσιαστεί, τον Αύγουστο του 2009 ο πρώτος κατηγορούμενος έδωσε οδηγίες για σύγκληση σύσκεψης, επειδή το θέμα του κατασχεθέντος φορτίου εμπεριείχε σοβαρές πολιτικές πτυχές. Η σύσκεψη του Αυγούστου 2009 οδήγησε σε παράταση της λήψης τελικής απόφασης για την τύχη του φορτίου, με αποτέλεσμα το ΥΠΑΜ να επανέλθει το Νοέμβριο του 2009, επισημαίνοντας τους κινδύνους από την υπαίθρια εναπόθεση του φορτίου και ζητώντας τη λήψη τελικής απόφασης. Οι απαντήσεις του πρώτου κατηγορούμενου, μέσω του Γενικού Διευθυντή του ΥΠΕΞ, ήταν σαφείς: Δεν δικαιολογείτο καμιά αλλαγή στον τρόπο χειρισμού του θέματος, αφού οι λόγοι που οδήγησαν στην παράταση λήψης τελικής απόφασης τον Αύγουστο του 2009 εξακολουθούσαν να υπάρχουν. Το φορτίο τελικά με τα εκρηκτικά παρέμεινε μέσα στα εμπορευματοκιβώτια, τοποθετημένο υπαίθρια στη Ν.Β., εκτεθειμένο στις καιρικές συνθήκες και στις ψηλές θερμοκρασίες που επικρατούσαν κατά καιρούς μέχρι που εξερράγη, με ολέθριες συνέπειες. Με τη μαρτυρία που η Κ.Α. θα παρουσιάσει στο Δικαστήριο θα καταδείξει ότι σε κανένα αποτέλεσμα δεν οδήγησε ούτε και η σαφής τοποθέτηση του ΓΕΕΦ, για τη δυνατότητα καταστροφής της πυρίτιδας από τον ΟΑΣΕ ή την Εθνική Φρουρά. Δυνατότητα που τέθηκε στο δεύτερο κατηγορούμενο το
  20. Ούτε λήφθηκε, ούτε προωθήθηκε οποιαδήποτε απόφαση σχετικά με το θέμα στο Υπουργικό Συμβούλιο για έγκριση. Ο καιρός περνούσε, το ΓΕΕΦ οχλούσε το Υπουργείο Άμυνας και το τελευταίο με τη σειρά του οχλούσε το ΥΠΕΞ, χωρίς να λαμβάνεται οποιαδήποτε απόφαση για την καταστροφή ή την εκποίηση της πυρίτιδας. Στις 28.1.11 ο Μόνιμος Αντιπρόσωπος της Κύπρου στα Η.Ε. ενημέρωσε με επιστολή του το ΥΠΕΞ για την πρόθεση της Ομάδας Εμπειρογνωμόνων της Επιτροπής Κυρώσεων του Σ.Α. του ΟΗΕ να επισκεφθεί την Κύπρο για εφαρμογή των κυρώσεων σε σχέση με το κατασχεθέν φορτίο. Ο πρώτος κατηγορούμενος έδωσε οδηγίες στο Μόνιμο Αντιπρόσωπο να γίνει μεν αποδεκτή η αιτούμενη επίσκεψη της Επιτροπής, αλλά να πραγματοποιηθεί όσο πιο αργά ήταν δυνατό. Παρόλη τη διάθεση της Επιτροπής και την πρόθεσή της να αποδεχθεί να γίνει η επίσκεψη σε μεταγενέστερο στάδιο, το ΥΠΕΞ, με γνώση του πρώτου κατηγορούμενου, με την όλη στάση του απέφυγε να προτείνει συγκεκριμένη ημερομηνία για πραγματοποίηση της επίσκεψης της Επιτροπής και δεν ανταποκρίθηκε στην παράκληση της Επιτροπής για παροχή στοιχείων σε σχέση με το φορτίο, μεταξύ των οποίων και τις χημικές αναλύσεις που ενδεχομένως να είχαν γίνει. Η Κατηγορούσα Αρχή θα καταδείξει πως η Ομάδα Εμπειρογνωμόνων της Επιτροπής Κυρώσεων των Η.Ε. ουσιαστικά εμποδίστηκε με ενέργειες ή οδηγίες του πρώτου κατηγορούμενου να εξετάσει το κατασχεθέν φορτίο. Μετά την όχληση του ΥΠΑΜ το Δεκέμβριο του 2010, ο πρώτος κατηγορούμενος αποφάσισε τη σύγκληση σύσκεψης, η οποία τελικά πραγματοποιήθηκε στο Υπουργείο Άμυνας στις 7.2.
  21. Στη σύσκεψη συμμετείχαν, ανάμεσα σε άλλους, οι κατηγορούμενοι 1 και
  22. Κατά τη σύσκεψη υποδείχθηκε πως, λόγω της παρατεταμένης υπαίθριας τοποθέτησης των εμπορευματοκιβωτίων και των καιρικών συνθηκών, υπήρχε κίνδυνος αλλοίωσης του μίγματος της πυρίτιδας, με αποτέλεσμα την ανάφλεξη ή και την έκρηξή τους. Παρά την ανησυχία που επιδείχθηκε, η σύσκεψη έληξε με απόφαση πραγματοποίησης δειγματοληψιών της πυρίτιδας και τη διενέργεια χημικών αναλύσεων, ώστε να εξεταστεί η κατάσταση της, όπως και έρευνας για την αξία του φορτίου σε περίπτωση εκποίησής του. Στις 4 Ιουλίου 2011, διαπιστώθηκε από αξιωματικούς της Ν.Β. ότι ένα από τα 98 εμπορευματοκιβώτια που βρισκόταν στη πάνω γωνία της στοιβάδας ήταν διογκωμένο και το ίδιο βράδυ ενημερώθηκε, μεταξύ άλλων, ο Αρχηγός ΓΕΕΦ και ο τρίτος κατηγορούμενος. Σύμφωνα με τη μαρτυρία που θα παρουσιαστεί, το πρωί της επόμενης ημέρας, δηλαδή της 5ης Ιουλίου 2011, επισημαίνεται με τον πιο παραστατικό τρόπο στον τρίτο κατηγορούμενο ο άμεσος κίνδυνος και η σοβαρότητα της κατάστασης. Ενημερώνεται επίσης ο Αρχηγός ΓΕΕΦ και στις 12 το μεσημέρι της ίδιας ημέρας γίνεται σύσκεψη στο γραφείο του δεύτερου κατηγορούμενου. Στη διάρκεια της σύσκεψης, αφού η επικινδυνότητα της όλης κατάστασης ήταν πλέον εμφανής, συζητείται, σε κλίμα έντασης και ανησυχίας, το θέμα του διογκωμένου εμπορευματοκιβωτίου και, σύμφωνα με τη μαρτυρία, απαιτείται από ένα των παρισταμένων λήψη οριστικής απόφασης για το θέμα. Ο δεύτερος κατηγορούμενος αποφασίζει τη συγκρότηση ομάδας για να προβεί σε επιτόπια επιθεώρηση του φορτίου και να ετοιμάσει έκθεση, μέχρι την επόμενη ημέρα, με τα ευρήματα και τις εισηγήσεις της, για τη λήψη άμεσων μέτρων. Στην ομάδα αποφασίζεται και η συμμετοχή της Πυροσβεστικής Υπηρεσίας και ενημερώνεται την ίδια ημέρα, δηλαδή στις 5.7.11, ο τέταρτος κατηγορούμενος, Διευθυντής της Πυροσβεστικής Υπηρεσίας, αλλά και ο πέμπτος κατηγορούμενος. Το πρωί της 6ης Ιουλίου 2011, η συσταθείσα ομάδα μεταβαίνει στη Ν.Β. και σε αυτήν μετέχουν και οι κατηγορούμενοι 5 και 6, δηλαδή ο Βοηθός Διευθυντής Πυροσβεστικής Υπηρεσίας και ο Διοικητής της ΕΜΑΚ. Όλοι οι παρευρισκόμενοι ενημερώνονται για το ιστορικό και το περιεχόμενο του φορτίου και πραγματοποιούν επιτόπια επιθεώρηση. Στη σύσκεψη που ακολουθεί στη Ν.Β. το θέμα συζητείται εκτενέστερα, ανταλλάσσονται απόψεις και εισηγήσεις για την αντιμετώπιση της κατάστασης και διαπιστώνεται ομόφωνα ότι η διόγκωση του εμπορευματοκιβωτίου οφείλεται σε έκρηξη εντός του. Καταλήγουν, μεταξύ άλλων, σε συγκεκριμένες εισηγήσεις. Αμέσως μετά τη λήξη της συνεδρίασης της ομάδας, ενημερώνεται ο δεύτερος κατηγορούμενος για την επιτόπια επιθεώρηση και για τις διαπιστώσεις και εισηγήσεις της ομάδας. Οι κατηγορούμενοι 5 και 6, μετά τη λήξη της συνεδρίασης της ομάδας, επιστρέφουν στην ΕΜΑΚ Κοφίνου, χωρίς να καταγράψουν οτιδήποτε σε σχέση με την επίσκεψη τους στη Ν.Β. Ο κατηγορούμενος 4, Διευθυντής της Πυροσβεστικής Υπηρεσίας, ενημερώνεται στις 7.7.11 από τον κατηγορούμενο 5 για την επιθεώρηση που έγινε από την ομάδα και ζητεί από αυτόν να ετοιμάσει ενημερωτικό σημείωμα, το οποίο όμως τελικά ετοιμάζεται μετά τη φονική έκρηξη. Την ίδια ημέρα, δηλαδή στις 7.7.11 ολοκληρώνεται η σύνταξη της έκθεσης και παραδίδεται στην Αρχηγό ΓΕΕΦ. Σημειώνεται ότι ο τρίτος κατηγορούμενος είχε ήδη ενημερωθεί από την προηγούμενη ημέρα προφορικά για το περιεχόμενο της έκθεσης. Οι εισηγήσεις της ομάδας ουδέποτε υλοποιήθηκαν. Στις 8.7.11 ο τέταρτος κατηγορούμενος, Διευθυντής Πυροσβεστικής Υπηρεσίας, αναχωρεί στο εξωτερικό με άδεια και τον αναπληρώνει στα καθήκοντά του ο πέμπτος κατηγορούμενος, δηλαδή ο Βοηθός Διευθυντής Πυροσβεστικής Υπηρεσίας. Τις πρώτες πρωινές ώρες της 11ης Ιουλίου 2011 γίνονται αντιληπτές σπίθες φωτιάς από το χώρο των εμπορευματοκιβωτίων και ενημερώνεται ο Διοικητής Ναυτικού, μ. Ιωαννίδης, και η ηγεσία της Εθνικής Φρουράς. Αμέσως με τη διαπίστωση της φωτιάς, ενημερώνεται η Πυροσβεστική Υπηρεσία και δύο πυροσβεστικά οχήματα με 6 μέλη της ΕΜΑΚ καταφθάνουν στη Ναυτική Βάση. Ενημερώνεται η ηγεσία της Πυροσβεστικής Υπηρεσίας, δηλαδή ο 5ος κατηγορούμενος ως Αναπληρωτής Διευθυντής Πυροσβεστικής Υπηρεσίας, και ο 6ος κατηγορούμενος ως Διοικητής της ΕΜΑΚ, οι οποίο και έχουν μετέπειτα τηλεφωνικές συνδιαλέξεις με το Λοχία Παπαδόπουλο, όταν ο τελευταίος φτάνει στη Ναυτική Βάση. Η φωτιά επεκτείνεται, με αποτέλεσμα να καλύψει το σύνολο των εμπορευματοκιβωτίων, ακούγονται συνεχώς εκρήξεις, στον ουρανό φαίνονται λάμψεις. Τα γεγονότα εξελίσσονται ραγδαία και λεπτομερής περιγραφή θα γίνει με την προσαγωγή της σχετικής μαρτυρίας. Κατά η ώρα 5:48 περίπου, γίνεται μεγάλη έκρηξη στο χώρο των εμπορευματοκιβωτίων, η οποία έχει ως συνέπειες το θάνατο 13 ανθρώπων, τον τραυματισμό άλλων 68, καθώς και την πρόκληση ανυπολόγιστων καταστροφών στον Ηλεκτροπαραγωγικό Σταθμό της ΑΗΚ, όπως επίσης και στην ίδια τη Ναυτική Βάση, αλλά και σε οικίες υποστατικά και οχήματα στη γύρω περιοχή. Κύριε Πρόεδρε, Έντιμοι Κύριοι Δικαστές, Σύμφωνα με το μαρτυρικό υλικό που θα παρουσιάσει η Κατηγορούσα Αρχή, όλοι οι ενώπιόν σας κατηγορούμενοι καθ' όλο τον ουσιώδη χρόνο που αφορά τον καθένα από αυτούς ξεχωριστά, γνώριζαν για το χώρο τοποθέτησης του φορτίου στη ΝΒΕΦ, για το περιεχόμενο του φορτίου, για την υπαίθρια εναπόθεση αυτού, για τη συνεχή παραμονή του για σημαντικό διάστημα κάτω από τις συγκεκριμένες συνθήκες, και γνώριζαν, ή όφειλαν τουλάχιστον να γνωρίζουν, για τον κίνδυνο έκρηξης, αφού είχαν πληροφορηθεί για τον κίνδυνο αυτό. Ο πρώτος κατηγορούμενος, ως Υπουργός Εξωτερικών από 2009 μέχρι και την 11η Ιουλίου 2011, είχε ενεργή εμπλοκή στο θέμα χειρισμού του φορτίου και, όπως και ο ίδιος επικαλείτο μέσω επιστολών, το ζήτημα του κατασχεθέντος φορτίου εμπεριείχε πολιτικές πτυχές. Η συμμετοχή του στη διαχείριση του φορτίου από τον Αύγουστο του 2009 και μετά ήταν καθοριστική. Παρά τη γνώση του για την επικινδυνότητα του φορτίου εξαιτίας της συνεχούς παραμονής του σε υπαίθρια στοιβάδα ο πρώτος κατηγορούμενος δημιούργησε μια επικίνδυνη κατάσταση αδιαφορώντας για τις συνέπειες της ή παραλείποντας να λάβει οποιαδήποτε μέτρα για μείωση ή εξουδετέρωση της η οποία είναι άμεση συναρτημένη με τη φονική έκρηξη της 11ης Ιουλίου και το θάνατο των 13 προσώπων. Ο δεύτερος κατηγορούμενος, ως Υπουργός Άμυνας καθ' όλο το χρόνο που αφορά την υπό εκδίκαση υπόθεση, προΐστατο της Εθνικής Φρουράς, η οποία είχε αναλάβει τη φύλαξη του φορτίου από δολιοφθορά ή κλοπή. Ο ίδιος εκφράζει το φόβο του για την επικινδυνότητα του φορτίου και τη δυσαρέσκειά του για τη συνεχή επιφόρτιση του Υπουργείου του με την ευθύνη φύλαξης του φορτίου στη σύσκεψη του Φεβρουαρίου του 2011, αλλά δεν λαμβάνει οποιαδήποτε μέτρα για εξουδετέρωση του υπαρκτού κινδύνου έκρηξης. Ακόμη και όταν γίνεται άμεσα δέκτης πληροφόρησης για το διογκωμένο εμπορευματοκιβώτιο, που έγινε αντιληπτό στις 4/7/11, και δίδει ο ίδιος οδηγίες για τη συγκρότηση ομάδας και την υποβολή σε αυτόν έκθεσης και ενημερώνεται για τις διαπιστώσεις περί έκρηξης και τις σχετικές εισηγήσεις της ομάδας περί της λήψης αμέσως μέτρων, και πάλι παραλείπει να λάβει οποιαδήποτε μέτρα. Ο τρίτος κατηγορούμενος, ως Υπαρχηγός του ΓΕΕΦ από το 2009, είχε ενεργό συμμετοχή διαχρονικά σε θέματα που αφορούσαν το φορτίο. Στις 4.7.11 πληροφορήθηκε για τη διαπίστωση προβλήματος σε ένα από τα εμπορευματοκιβώτια και προειδοποιήθηκε για τη σοβαρότητα της κατάστασης. Έλαβε γνώση για τις εισηγήσεις της ομάδας που στάληκε στις 6.7.11 στο χώρο των εμπορευματοκιβωτίων. Πληροφορήθηκε για την ανάγκη λήψης αμέσως μέτρων, πλην όμως καμία ενέργεια δεν έκανε για τη λήψη τέτοιων μέτρων για αποτροπή της έκρηξης, με αποτέλεσμα την έκρηξη την 11.7.11 και το θάνατο 13 προσώπων. Ο τέταρτος κατηγορούμενος στις 5.7.11, ως ο Διευθυντής της Πυροσβεστικής Υπηρεσίας, ενημερώνεται ότι διαπιστώθηκε πρόβλημα σε εμπορευματοκιβώτιο που περιείχε πυρίτιδα και βρισκόταν στη ΝΒΕΦ και στις 7.7.11 ενημερώνεται για την κατάσταση και την επιτόπια επιθεώρηση. Γνώριζε, ή όφειλε να γνωρίζει, ότι υπήρχε ενδεχόμενο να κληθούν τα μέλη της Πυροσβεστικής Υπηρεσίας να ανταποκριθούν σε επεισόδιο στην ΝΒΕΦ και όφειλε να τα ενημερώσει κατάλληλα για τον κίνδυνο που ενυπήρχε, ώστε να μπορέσουν να εκπονήσουν σχέδιο δράσης, πλην όμως παρέλειψε να πράξει τούτο, με αποτέλεσμα, όταν κλήθηκαν τα μέλη της ΕΜΑΚ για ανταπόκριση στη ΝΒΕΦ, να μην γνωρίζουν για τους κινδύνους και να μην έχουν συγκεκριμένο σχέδιο δράσης προς αντιμετώπιση της επικίνδυνης κατάστασης. Οι κατηγορούμενοι 5 και 6, από τις 6/7/11 που είχαν ενεργό συμμετοχή στο όλο θέμα παρέλειψαν να ενημερώσουν τα μέλη της Πυροσβεστικής Υπηρεσίας επίσημα και δη της ΕΜΑΚ για τον όγκο και το περιεχόμενο του φορτίου, την επικινδυνότητα αυτού και του ορατού κινδύνου έκρηξης. Παρόλο που γνώριζαν ότι, σε περίπτωση κλήσης της Πυροσβεστικής Υπηρεσίας για ανταπόκριση στη Ναυτική Βάση, η ΕΜΑΚ Κοφίνου θα αναλάμβανε δράση. Αλλά και όταν στις 11 Ιουλίου του 2011, ενημερώθηκαν για τη φωτιά στο φορτίο με τις πυρίτιδες και ότι στη σκηνή μετέβαιναν μέλη της Υπηρεσίας τους, κανείς από τους δύο δεν έδωσε έγκαιρα οδηγίες για την απομάκρυνση όλων των προσώπων που βρίσκονταν κοντά στο χώρο των εμπορευματοκιβωτίων. Οι κατηγορούμενοι 4, 5 και 6 δεν ετοίμασαν, ούτε έδωσαν οδηγίες να ετοιμαστεί σχέδιο για τον τρόπο ενέργειας των μελών της Πυροσβεστικής Υπηρεσίας που τυχόν θα ανταποκρίνονταν σε κλήση στη Ν.Β., σε περίπτωση νέας έκρηξης ή ανάφλεξης ή φωτιάς στο φορτίο, ώστε να γνωρίζουν τον τρόπο δράσης τους. Ούτε ενημέρωσαν τα εν λόγω μέλη για τον ειδικό χειρισμό φορτίου εκρηκτικών υλών που πρέπει να γίνεται σύμφωνα με το εγχειρίδιο της Υπηρεσίας τους, σε περίπτωση οποιουδήποτε περιστατικού σε σχέση με αυτό. Η Κατηγορούσα Αρχή θα παρουσιάσει την υπόθεσή της ακριβοδίκαια, με ανεξαρτησία, αντικειμενικότητα και πλήρη σεβασμό στις αρχές της δίκαιης δίκης, με την προσδοκία ότι θα επιτύχει να αποδείξει τις κατηγορίες με την βεβαιότητα που απαιτείται στις ποινικές υποθέσεις, θέμα που βέβαια ανήκει στην αποκλειστική αρμοδιότητα του Δικαστηρίου σας». Α.1.4: Οι κατηγορούμενοι Ο 1ος κατηγορούμενος Ο 1ος κατηγορούμενος είναι δικηγόρος και έμπειρος πολιτικός. Διετέλεσε βουλευτής, Υπουργός Οικονομικών, μέλος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και Υπουργός Εξωτερικών, θέση από την οποία παραιτήθηκε στις 18 Ιουλίου 2011, για λόγους πολιτικής ευθιξίας μετά την φονική έκρηξη στο Μαρί. Ο τότε Πρόεδρος της Δημοκρατίας (ΠτΔ) Δημήτρης Χριστόφιας προέβη σε δημόσια δήλωση την επομένη και του ζήτησε να παραμείνει στη θέση του. Ο κατηγορούμενος παρά ταύτα επέμεινε και ο ΠτΔ απεδέχθη την παραίτηση του. Ο 2ος κατηγορούμενος Ο 2ος κατηγορούμενος είναι άτομο με πλούσια εμπειρία στο στρατό και την αστυνομία, αλλά και με πλούσια πολιτική πείρα ως βουλευτής και ως Υπουργός Άμυνας από 29.2.2008 μέχρι 11.7.2011, οπότε υπέβαλε την παραίτηση του για λόγους πολιτικής ευθιξίας. Ο 3ος κατηγορούμενος Ο 3ος κατηγορούμενος ενετάχθη στην Εθνική Φρουρά το 1976 ως ανθυπολοχαγός. Το 2006, ενώ κατείχε το βαθμό του υποστράτηγου διορίστηκε από το Υπουργικό Συμβούλιο υπαρχηγός της ΕΦ και ακολούθως προήχθη στο βαθμό του αντιστρατήγου. Κατά τη διάρκεια της σταδιοδρομίας του φοίτησε σε όλα τα στρατιωτικά σχολεία του πεζικού. Ο 4ος κατηγορούμενος Ο 4ος κατηγορούμενος είναι Διευθυντής της Πυροσβεστικής Υπηρεσίας Κύπρου στην οποία ενεγράφη το
  23. Αφού πέτυχε σε όλες τις εξετάσεις προήχθη σε όλους τους βαθμούς της υπηρεσίας. Υπηρέτησε ως Επαρχιακός Υπεύθυνος των Σταθμών Πάφου και Λευκωσίας ως Βοηθός Διευθυντής και από 16.11.2006 κατέχει τη θέση του Διευθυντή. Ο 5ος κατηγορούμενος Ο 5ος κατηγορούμενος φέρει βαθμό Αστυνόμου Α΄ και υπηρετεί στην Πυροσβεστική Υπηρεσία Κύπρου ως Βοηθός Διευθυντής. Για τα προσόντα και τη πείρα του αναφέρει τα εξής σε γραπτή κατάθεση του/κύρια εξέταση: «Υπηρετώ στην Πυροσβεστική Υπηρεσία Κύπρου. Προσλήφθηκα το Μάρτιο του
  24. Το 1984 πήρα την διάκριση του Αρχιπυροσβέστη, τον ίδιο χρόνο προήχθηκα σε Λοχία, το 1990 σε Υπαστυνόμο, το 1997 σε Ανώτερο Υπαστυνόμο, το 2006 σε Αστυνόμο Β' και το 2008 σε Αστυνόμο Α'. Υπηρέτησα σε όλες τις επαρχίες της Κύπρου και ασχολήθηκα με τις επιχειρήσεις και την πυροπροστασία, της οποίας υπήρξα υπεύθυνος του Τμήματος για 10 χρόνια και ακολούθως επιβλέπων του Τμήματος μέχρι της διαθεσιμότητας μου. Επίσης κατά διαστήματα διετέλεσα και εκπαιδευτής της Σχολής Πυροσβεστικής Υπηρεσίας. Μεταξύ των καθηκόντων μου περιλαμβάνεται και η διερεύνηση αιτιών πυρκαγιάς. Έχω διερευνήσει τα αίτια εκατοντάδων πυρκαγιών μεταξύ των οποίων και δυο από τις μεγαλύτερες πυρκαγιές που εκδηλώθηκαν στην Κύπρο, αυτή του εργοστασίου Πήττας και αυτή της αποθήκης Ηλιάδη, και οι δύο στην Λευκωσία. Το 1999 παρακολούθησα και σχετική εκπαίδευση στο Πυροσβεστικό Κολλέγιο της Αγγλίας. Το 2002 μετά από οδηγίες του τότε Διευθυντή Πυροσβεστικής Υπηρεσίας, οργάνωσα εκπαίδευση στην διερεύνηση των αιτιών πυρκαγιών. Μεταξύ των εκπαιδευθέντων ήταν και ο ΜΚ96 Χρήστος Καλογερόπουλος ο οποίος στάληκε από το Πυροσβεστικό Σώμα Ελλάδος μαζί με συνάδελφο του. Στην εκπαίδευση αυτή έλαβαν μέρος αξιωματικοί της Πυροσβεστικής Υπηρεσίας, της Αστυνομίας και του Ελληνικού Πυροσβεστικού Σώματος. Η εκπαίδευση ήταν υψηλού επιπέδου και η συμμετοχή των αξιωματικών της Ελλάδας ήταν για να εκπαιδευτούν στις νεώτερες μεθόδους της διερεύνησης αιτιών πυρκαγιών που αποτελεί πρώτο μέλημα της Πυροσβεστικής Υπηρεσίας όταν εξετάζονται τα αίτια που προκάλεσαν μια πυρκαγιά. Επιπλέον θέλω να σας πληροφορήσω ότι παρουσιάστηκα δεκάδες φορές στα Δικαστήρια ως εμπειρογνώμονας για να καταθέσω τα αίτια που προκάλεσαν πυρκαγιές». Ο 6ος κατηγορούμενος Ο 6ος κατηγορούμενος είναι ο Διευθυντής της ΕΜΑΚ. Ενεγράφη στην Πυροσβεστική Υπηρεσία στις 13.8.
  25. Περιγράφει ως εξής την επαγγελματική του πορεία και τις εκπαιδεύσεις που έτυχε σε κατάθεση του/κύρια εξέταση: «
  26. Το 1986 έτυχα της διάκρισης του Αρχιπυροσβέστη, το 1990 προήχθηκα σε Λοχία, το 1998 σε Υπαστυνόμο και το 2006 σε Ανώτερο Υπαστυνόμο, βαθμό τον οποίο φέρω μέχρι σήμερα. Ο βαθμός του Ανώτερου Υπαστυνόμου αντιστοιχεί με τον βαθμό του Λοχαγού στην Εθνική Φρουρά.
  27. Το 2006 τοποθετήθηκα υπεύθυνος Δημοσίων Συμβάσεων, Αποθηκών και Εργαστηρίων Πυροσβεστικής Υπηρεσίας. Το 2008 μετατέθηκα στους Πυροσβεστικούς Σταθμούς Λευκωσίας σαν Βοηθός Επαρχιακός Υπεύθυνος και στις 14/09/2009 μετατέθηκα στην ΕΜΑΚ σαν Διοικητής.
  28. Κατά την διάρκεια της υπηρεσίας μου έτυχα αρκετών εκπαιδεύσεων στο Εσωτερικό, όπως Δημοσιονομικές Διατάξεις, Θέματα Προϋπολογισμών, Δημόσιες Συμβάσεις, Διοίκηση Προσωπικού, Χειρισμός Κρίσεων, Όπλα Μαζικής Καταστροφής και Εργασίες σε ύψος. Επίσης έτυχα εκπαίδευσης Διερεύνησης Αιτιών Πυρκαγιάς τόσο σε θεωρητικό επίπεδο όσο και πρακτικής εξάσκησης στο Ηνωμένο Βασίλειο και παρακολούθησα την Σχολή Επιμόρφωσης Αξιωματικών του Πυροσβεστικού Σώματος Ελλάδος στην Πυροσβεστική Ακαδημία Αθηνών από όπου και αποφοίτησα». A. 2 Η δομή της απόφασης Έχουν ακουστεί συνολικά 120 μάρτυρες κατηγορίας και 10 μάρτυρες υπεράσπισης[14] και έχει κατατεθεί σωρεία τεκμηρίων. Θα ασχοληθούμε με όσα ζητήματα φάνηκε στο τέλος ότι έχουν πραγματική σημασία για την υπόθεση. Σε πρώτο στάδιο (ΜΕΡΟΣ Β: ΙΣΤΟΡΙΚΟ) θα καταγράψουμε το ιστορικό επί μαρτυρίας που έγινε κοινώς αποδεκτή ή που αποτέλεσε κοινό τόπο ή που δεν αμφισβητήθηκε. Θα χρησιμοποιήσουμε, επίσης, μαρτυρία που μπορεί με ευχέρεια να αξιολογηθεί χωρίς να χρειάζεται εκτεταμένη συζήτηση. Αντίθετα, στο πρώτο αυτό στάδιο δεν θα ασχοληθούμε με ζητήματα που αποτέλεσαν σημεία ουσιαστικής αντιπαράθεσης. Με αυτό τον τρόπο, θεωρούμε ότι θα μπορέσουμε να αποδώσουμε το βασικό κορμό της ιστορίας κατά ένα συνεχή τρόπο, χωρίς να παρεμβάλλονται εκτεταμένη μαρτυρία και εκτεταμένες αξιολογήσεις που θα διασπούσαν την ομαλή ροή της περιγραφής. Η μαρτυρία σε σχέση με ζητήματα για τα οποία είναι αναγκαία περαιτέρω εμβάθυνση και ή για τα οποία υπήρξε αντιπαράθεση θα παρατεθεί σε δεύτερο στάδιο (ΜΕΡΟΣ Γ: ΠΕΡΑΙΤΕΡΩ ΜΑΡΤΥΡΙΑ). Ακολούθως θα προβούμε σε αξιολόγηση των ισχυρισμών που είναι αναγκαίο να αξιολογηθούν εκ της οποίας θα προκύψουν τα αντίστοιχα ευρήματα (ΜΕΡΟΣ Δ: ΤΕΛΙΚΗ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΚΑΙ ΤΕΛΙΚΑ ΕΥΡΗΜΑΤΑ). Μετά θα παραθέσουμε την νομική πτυχή που διέπει την υπόθεση (ΜΕΡΟΣ Ε: ΝΟΜΙΚΗ ΠΤΥΧΗ). Πριν προχωρήσουμε στην υπαγωγή των γεγονότων στις νομικές αρχές, που είναι το στάδιο στο οποίο θα διερευνήσουμε το ζήτημα της τυχόν ευθύνης εκάστου κατηγορουμένου, θα παραθέσουμε το γενικό πλαίσιο εντός του οποίου εκδηλώθηκε η κρινόμενη συμπεριφορά των κατηγορουμένων, ώστε ο προβληματισμός για το ζήτημα της ευθύνης ενός εκάστου να γίνει υπό το φως της γενικότερης περιβάλλουσας κατάστασης (ΜΕΡΟΣ ΣΤ: ΤΟ ΓΕΝΙΚΟΤΕΡΟ ΠΛΑΙΣΙΟ). Στο τέλος θα προχωρήσουμε σε υπαγωγή των γεγονότων στο νόμο με αναφορά στο ρόλο ενός εκάστου των κατηγορουμένων. (ΜΕΡΟΣ Ζ: ΥΠΑΓΩΓΗ ΤΩΝ ΓΕΓΟΝΟΤΩΝ ΣΤΟ ΝΟΜΟ). Στα διάφορα στάδια, εκεί που είναι κατάλληλο, θα παραθέτουμε τις θέσεις των μερών όπως εκφράστηκαν στις αγορεύσεις. Α.3 Εισαγωγικές παρατηρήσεις Ο ευπαίδευτος δικηγόρος των κατηγορουμένων 2, 4 και 5 ανέφερε στην τελική του αγόρευση ότι η υπό εκδίκαση υπόθεση έχει δημιουργήσει ένα δημόσιο αίσθημα και μια άνευ προηγουμένου δημοσιότητα σε βάρος των κατηγορουμένων, κατάσταση που επιδεινώθηκε μετά την έκδοση του πορίσματος ερευνητικής επιτροπής το οποίο, όπως είπε, απέδιδε ευθύνες που ισοδυναμούσαν με «καταδίκη» των κατηγορουμένων πριν ακόμα παρουσιαστούν στο Δικαστήριο. Η κατάσταση, συνέχισε, επιδεινώθηκε ακόμα περισσότερο από τα συνεχή δημοσιεύματα τα οποία παρουσίαζαν, όπως το έθεσε, με δυσμενή για τους κατηγορούμενους τρόπο την εξέλιξη της διαδικασίας. Είπε ακόμα ότι και κατά τη διάρκεια της διαδικασίας οι κατηγορούμενοι και οι συνήγοροι τους αντιμετώπιζαν τις εχθρικές διαθέσεις συγγενών και φίλων των θυμάτων. Ο κ. Ευσταθίου, παρά ταύτα, δεν έθεσε θέμα δίκαιης δίκης, ούτε άλλωστε τα όσα ανέφερε έχουν προδιαγραφεί με μαρτυρία. Αντίθετα, υπέδειξε ότι το δικαστικό μας σύστημα παρέχει ασφαλιστική δικλείδα η οποία αποκλείει τον επηρεασμό των κριτών της υπόθεσης από τη δημοσιότητα, κίνδυνος που θα υπήρχε εάν ίσχυε ο θεσμός των ενόρκων. Παρά το ότι δεν τέθηκε τέτοιο επίδικο θέμα, χάριν τάξης θα πρέπει να αναφέρουμε ότι το προαναφερθέν πόρισμα δεν έχει τεθεί ενώπιον του δικαστηρίου, ούτε και θα μπορούσε να ληφθεί καθ' οιονδήποτε τρόπον υπόψη στον καθορισμό της ποινικής ευθύνης των κατηγορουμένων, έργο που το Σύνταγμα ανέθεσε αποκλειστικά στα δικαστήρια. Θα πρέπει περαιτέρω να διευκρινίσουμε ότι ενώπιον του δικαστηρίου (in the face of the court) δεν υπήρξαν εκδηλώσεις εχθρικής διάθεσης ή άλλης ανάρμοστης συμπεριφοράς. Όταν σε μια περίπτωση λάβαμε γνώση κάποιου επεισοδίου που έλαβε χώρα στην απουσία μας, το δικαστήριο προέβη στις δέουσες παρατηρήσεις. Η γενική εικόνα ήταν πως η διαδικασία, με τη συνδρομή όλων, διεξήχθη στα πλαίσια και υπό το κλίμα που αρμόζει στην απονομή της δικαιοσύνης, γεγονός για το οποίο έχουμε ήδη εκφράσει τις ευχαριστίες μας προς τους δικηγόρους. Θα πρέπει τέλος, να σχολιάσουμε και την ακροτελεύτια αναφορά του ευπαιδεύτου δικηγόρου του κατηγορούμενου 6, δια της οποίας εξέφρασε την ευχή ότι το δικαστήριο θα αποφασίσει αποφεύγοντας τη δεδομένη πίεση της κοινής γνώμης. Ο όρκος που λαμβάνουν οι δικαστές τους δεσμεύει να απονέμουν το δίκαιο εις πάντας, άνευ φόβου ή ευνοίας, προκαταλήψεως ή πάθους. Όπως διακήρυξε ο Πικής Δ. (όπως ήταν τότε) στην υπόθεση Πρόεδρος της Δημοκρατίας v. Βουλή των Αντιπροσώπων

(1985)3 CLR 1429: «Είναι πάνω σε αυτή τη βάση που κατέχουμε το δικαστικό αξίωμα και ασκούμε τα δικαστικά μας καθήκοντα. Είναι η μόνη βάση για τη λειτουργία ανεξάρτητης και αδέκαστης Δικαιοσύνης». Στην ίδια υπόθεση έγινε εισήγηση εκ μέρους των δικηγόρων της Βουλής ότι το Ανώτατο Δικαστήριο δεν έπρεπε να αποφασίσει με τρόπο που θα ήταν αντίθετος με τη λαϊκή θέληση. Το Ανώτατο Δικαστήριο υπέδειξε, ότι το δίκαιο απονέμεται σύμφωνα με τους νόμους της Πολιτείας και όχι σύμφωνα με την εκτίμηση των δικαστών για την κοινή γνώμη. Η δέσμευση των δικαστών να εφαρμόζουν το Σύνταγμα και μόνο τους νόμους που συνάδουν με αυτό, αποτελεί την αυθεντική έκφραση της λαϊκής θέλησης για την απονομή της δικαιοσύνης. Αν η απονομή της δικαιοσύνης εξαρτάτο από τις εκάστοτε εκτιμήσεις των δικαστών για την κοινή γνώμη, το δίκαιο με κάθε βεβαιότητα θα εκαταστρέφετο και τότε θα επακολουθούσε χάος, κατέληξε χαρακτηριστικά ο Δικαστής Γ. Μ. Πικής. Οι δικαστές αποφασίζουν κατά νόμο και κατά συνείδηση επί των διαπιστωθέντων γεγονότων και μόνο. Εάν θα ήταν δικαιολογημένο κάποιο σχόλιο ή «παράπονο», τούτο θα ήταν ακριβώς ότι, ευτυχώς η δικαιοσύνη στην Κύπρο απονέμεται χωρίς να λαμβάνεται υπόψη οποιοσδήποτε εξωγενής παράγοντας. ΜΕΡΟΣ Β: ΙΣΤΟΡΙΚΟ Β.1 Τα ψηφίσματα του Συμβουλίου Ασφαλείας των Η.Ε. Με τα ψηφίσματα 1737
(2006)1747
(2007)και 1803
(2008)και ειδικά με το ψήφισμα 1747 που υιοθετήθηκε στις 24 Μαρτίου 2007, το Συμβούλιο Ασφαλείας επέβαλε απαγόρευση πώλησης και μεταφοράς όπλων ή σχετικού υλικού από το Ιράν. Ειδικότερα στην παράγραφο 5 του ψηφίσματος αναφέρονται τα ακόλουθα: "Decides that Iran shall not supply, sell or transfer directly or indirectly form its territory or by its nationals or using its flag vessels or aircraft any arms or related material, and that all States shall prohibit the procurement of such items from Iran by their nationals, or using their flag vessels or aircraft, and whether or not originating in the territory of Iran". Επιπρόσθετα, το άρθρο 11 του ψηφίσματος 1803
(2008)καλεί τα κράτη-μέλη να ενεργούν ως ακολούθως: "11. Calls upon all States, in accordance with their national legal authorities and legislation and consistent with international law, in particular the law of the sea and relevant international civil aviation agreements to inspect the cargoes to and from Iran, of aircraft and vessels at their airports and seaports owned or operated by Iran Air Cargo and Islamic Republic of Iran Shipping Line, provided there are reasonable grounds to believe that the aircraft or vessel is transporting goods prohibited under this resolution or resolution 1737
(2006)or resolution 1747
(2007)". Β.2 Το πλοίο Monchegorsk: Ένα πολιτικό πρόβλημα Στις 19/1/2009, το υπό Κυπριακή σημαία, Ρωσικής ιδιοκτησίας, πλοίο M/V MONCHEGORSK (που παρακάτω θα αναφέρεται "ως το πλοίο") ανακόπηκε στην Ερυθρά Θάλασσα από το πλοίο των ΗΠΑ «USS San Antonio». Ακολούθησε νηοψία που έγινε στις 19/1/2009 και 20/1/2009 από προσωπικό του USS San Antonio. Αποτέλεσε κοινό τόπο ότι με το πλοίο μεταφερόταν, από το Ιράν στη Συρία, στρατιωτικό υλικό το οποίο καλυπτόταν από την απαγόρευση των εν λόγω ψηφισμάτων των Ηνωμένων Εθνών. Πωλητής του φορτίου ήταν η εταιρεία Rosmashin Company Tehran Iran, αυτό πληρώθηκε από την Κεντρική Τράπεζα της Συρίας με παραλήπτη την εταιρεία Mechanical Construction Factory Damascus και μεταφορέας ήταν η Islamic Republic of Iran Shipping Liner. Στις 23/01/2009, ο Αμερικανός Πρέσβης στην Κύπρο, έγινε δεκτός από τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας Δημήτρη Χριστόφια (ΠτΔ) στο Προεδρικό Μέγαρο, παρόντων του Διευθυντή του Διπλωματικού Γραφείου του Προέδρου της Δημοκρατίας (ΔΔΓ του ΠτΔ) Πρέσβη Λ. Παντελίδη (ΜΚ119) και του λειτουργού Κ. Γιωργαλλή. Ο Αμερικανός Πρέσβης κάλεσε την Κυπριακή Δημοκρατία να συμμορφωθεί με τις πρόνοιες του ψηφίσματος αρ. 1747 του Συμβουλίου Ασφαλείας των Ηνωμένων Εθνών, το οποίο απαγορεύει τις εξαγωγές όπλων από το Ιράν και ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας ανέφερε ότι η Κυπριακή Δημοκρατία θα προέβαινε σε ενέργειες που εμπίπτουν στα πλαίσια της διεθνούς νομιμότητας. Μετά την προαναφερθείσα συνάντηση του ΠτΔ με τον Αμερικανό Πρέσβη ακολούθησε μεγάλος αριθμός συνομιλιών και επαφών, τόσο με τον Αμερικανό Πρέσβη όσο και με Πρεσβείες και εκπροσώπους άλλων κυβερνήσεων για το θέμα, τις οποίες πραγματοποίησε ο Λ. Παντελίδης. Η μαρτυρία του κ. Παντελίδη για αυτά τα θέματα συνοδεύτηκε από παρουσίαση σημειωμάτων του προς τον ΠτΔ και άλλα έγγραφα που η αστυνομία παρέλαβε, κατά τις έρευνες, από τον Λ. Παντελίδη. Ο τελευταίος είπε ότι για τον χειρισμό του θέματος, βρισκόταν σε συνεχή επαφή με τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας στον οποίο μετέδιδε όλες τις πληροφορίες προφορικώς ή και γραπτώς μέσω σημειωμάτων. Σύμφωνα με τον Λ. Παντελίδη ο Αμερικανός Πρέσβης, ζήτησε από την Κύπρο να διατάξει το πλοίο να καταπλεύσει σε Κυπριακό λιμάνι για επιθεώρηση και προς τούτο παρέδωσε γραπτή επιχειρηματολογία που ετοιμάστηκε από το Αμερικανικό Υπουργείο Εξωτερικών η οποία αναφερόταν στις υποχρεώσεις της Κύπρου σύμφωνα με το ψήφισμα
  1. Οι Αμερικανοί επανειλημμένως εξήγησαν στον Παντελίδη ότι επρόκειτο περί θέματος υψίστης σημασίας για τους ίδιους και ότι εκδήλωνε προσωπικό ενδιαφέρον ο νέος, τότε, Πρόεδρος των ΗΠΑ Ομπάμα που παρακολουθούσε προσωπικά την εξέλιξη του θέματος. Σύμφωνα με τους Αμερικανούς ο Πρόεδρος Ομπάμα είχε τηλεφωνήσει σε ηγέτη γειτονικής μας χώρας για το θέμα και ο Λ. Παντελίδης αντελήφθη ότι αναφερόταν στο τότε Πρόεδρο της Αιγύπτου Μουμπάρακ. Αυτό γιατί το πλοίο βρισκόταν ακόμα στη διώρυγα του Σουέζ. Η Αίγυπτος προέβαλε τελικά τη θέση ότι δεν υπήρχε οποιαδήποτε παραβίαση και άφησε το πλοίο να διέλθει και να εισέλθει στη Μεσόγειο. Στη συνέχεια ο Πρέσβης των ΗΠΑ υπέβαλε επίσημο αίτημα προς την Κυπριακή Κυβέρνηση για να ζητήσει η Κυπριακή Κυβέρνηση από το πλοίο να καταπλεύσει σε Κυπριακό λιμάνι για έλεγχο. Η κατάσταση αυτή δημιούργησε ένα σοβαρό πρόβλημα για την Κύπρο και ξεκίνησε μια έντονη διπλωματική δραστηριότητα από τον ΔΔΓ του ΠτΔ κάτω από τη συνεχή καθοδήγηση και οδηγίες του ΠτΔ. Ο Λ. Παντελίδης είχε επαφές με τα κύρια μέλη του Συμβουλίου Ασφαλείας και άλλες χώρες. Η κυριότερη δραστηριότητα αφορούσε τις επαφές με την Αμερικανική Πρεσβεία, η οποία είχε την πρωτοβουλία επί του θέματος, αλλά ταυτόχρονα και με τη Συρία και το Ιράν που εμπλέκονταν άμεσα στην υπόθεση. Σύμφωνα με τον τότε ΓΔ του ΥΠΕΞ Ν. Αιμιλίου (ΜΚ94) το θέμα είχε εξέχουσα πολιτική χροιά λόγω του ότι άπτετο των σχέσεων της Κύπρου με τη Συρία το Ιράν και κατ' επέκταση με τον μουσουλμανικό κόσμο και λόγω του ενδιαφέροντος που επέδειξαν εξ αρχής σημαντικά μέλη του Συμβουλίου Ασφαλείας. Με αποτέλεσμα να τυγχάνει χειρισμού, όπως είπε, από το ανώτατο επίπεδο της πολιτειακής ηγεσίας. Ειδικότερα, η Συρία προέβαινε σε διαβήματα προς την Κυβέρνηση προκειμένου, σε πρώτη φάση, να αφεθεί το πλοίο να συνεχίσει την πορεία του προς τη Συρία και σε μεταγενέστερο στάδιο να αποφευχθεί η κατάσχεση του φορτίου. Σχετικό είναι ένα τηλεγράφημα από τον Πρέσβη της Κύπρου στη Δαμασκό ημερομηνίας 27.1.2009 όπου φαίνεται ότι αργά το βράδυ της 27.1.2009 ο Υφυπουργός Εξωτερικών της Συρίας επικοινώνησε με τον Πρέσβη της Κύπρου και υπέβαλε αίτημα όπως η Κυπριακή Δημοκρατία μη προβεί σε έλεγχο του πλοίου, ζητώντας παράλληλα να αφεθεί το πλοίο να εκτελέσει κανονικά το δρομολόγιο του. Η Συρία προειδοποιούσε ότι τέτοια ενέργεια θα έπληττε τις σχέσεις των δύο χωρών, όπως είχε συμβεί στο παρελθόν με ένα άλλο πλοίο, το Gregorio Ι όταν είχαν δημιουργηθεί σοβαρά προβλήματα και ένταση στις διμερείς σχέσεις Κύπρου - Συρίας. Ο Υφυπουργός Εξωτερικών της Συρίας δήλωσε στον Κύπριο Πρέσβη ότι επειδή η κυβέρνηση του θεωρούσε πολύ σοβαρό το θέμα τον εξουσιοδότησε να μεταβεί επειγόντως στην Κύπρο για να συναντήσει τον Πρόεδρο της Κυπριακής Δημοκρατίας ώστε το θέμα να διευθετηθεί με πλήρη εχεμύθεια. Δεδομένη ήταν και η αντίδραση του Ιράν. Σε εκείνο το στάδιο το ζητούμενο ήταν η ανακοπή του πλοίου και ο έλεγχος του φορτίου. Στις 28.1.2009, το Τμήμα Εμπορικής Ναυτιλίας, με επιστολή του έδωσε οδηγίες στην πλοιοκτήτρια εταιρεία ΝΒ SHIPPING LTD όπως το πλοίο καταπλεύσει στο λιμάνι Λεμεσού για έλεγχο του φορτίου του. Πάντως, το κύριο μέλημα της Κύπρου σύμφωνα και με τις οδηγίες του ΠτΔ, συνεχίζει ο Παντελίδης, ήταν η απομάκρυνση του επικίνδυνου φορτίου από την Κύπρο χωρίς να χρειαστεί να εκφορτωθεί σε Κυπριακό έδαφος και να κατασχεθεί από την Κύπρο. Είναι χαρακτηριστικό το ακόλουθο απόσπασμα από τη μαρτυρία του Λ. Παντελίδη: «Από την αρχή που μας είπαν οι Αμερικανοί υπάρχει αυτό το φορτίο και έχετε αυτές τις ευθύνες, δεν το θέλαμε. Η προσπάθεια ήταν να το σταματήσουν οι Αιγύπτιοι. Μετά ελπίζαμε ότι δεν θα μας υπακούσει ο πλοίαρχος όταν τον καλέσαμε να ελλιμενιστεί σε κυπριακό λιμάνι για έλεγχο. Οι οδηγίες μας ήταν τόσο ευγενικές που ελπίζαμε να μην μας υπακούσει. Αυτά τα ήξερα. Αυτό ήταν το πνεύμα. Δεν το θέλαμε». Όμως το πλοίο συμμορφώθηκε οικειοθελώς και ενώ βρισκόταν 60 μίλια από τον προορισμό του, τη Λατάκεια, στις 29.1.2009 και περί ώρα 08.30 κατέπλευσε στον λιμένα Λεμεσού. Το Διπλωματικό Γραφείο του ΠτΔ είχε την πληροφορία ότι το ζήτημα ηγέρθη από τους Αμερικανούς στη Ρωσική Πρεσβεία στην Ουάσιγκτον και στη Μόσχα και ότι το Ρωσικό Υπουργείο Εξωτερικών έδωσε εξ αρχής εντολή στον καπετάνιο όπως υπακούσει τις οποιεσδήποτε εντολές των αρμόδιων Κυπριακών αρχών. Ένας πρώτος δειγματοληπτικός έλεγχος του φορτίου, στις 29.1.2009 κατέδειξε ότι επρόκειτο όντως για στρατιωτικό υλικό. Τότε, η Κύπρος προσπάθησε να θέσει ζήτημα ότι δεν εκαλύπτετο από τις πρόνοιες των εν λόγω ψηφισμάτων. Ειδικότερα έθεσε το ερώτημα προς την αρμόδια επιτροπή κυρώσεων του Ιράν του Σ.Α του ΟΗΕ (Επιτροπή 1737) κατά πόσο το φορτίο παραβιάζει τα σχετικά ψηφίσματα και η επιτροπή απάντησε καταφατικά (τεκ.239). Το φορτίο, παρά την αρχική επιφύλαξη της Κυπριακής Δημοκρατίας, καλυπτόταν από τα ψηφίσματα και η συμμόρφωση της Κύπρου, εφόσον επρόκειτο για ψήφισμα που ελήφθη κάτω από το κεφάλαιο 7, ήταν επιτακτική. Η ενέργεια της Κύπρου να αποταθεί στην Επιτροπή 1737 προκάλεσε τις αντιδράσεις των εταίρων μας στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Σχετικό είναι το έγγραφο με την ένδειξη Λ.Π.66 από το φάκελο Λεωνίδα Παντελίδη. Πρόκειται για επιστολή από τη μόνιμη αντιπροσωπεία της Κύπρου στις Βρυξέλλες, σε σχέση με συνάντηση της προεδρίας και των εταίρων για το ζήτημα του πλοίου, ημερομηνίας 5.2.
  2. Εκεί ο Γενικός Πολιτικός Διευθυντής διερωτήθηκε γιατί η Κύπρος προσέφυγε στην Επιτροπή Κυρώσεων αφού τα ψηφίσματα ήταν σαφή για την πορεία που έπρεπε να ακολουθηθεί. Ο Διευθυντής της Νομικής Υπηρεσίας του Συμβουλίου σημείωσε ότι υπήρχαν δύο universes: α) το διεθνές δίκαιο και β) η ευρωπαϊκή έννομη τάξη και υπογράμμισε ότι η Κύπρος, ανεξαρτήτως του πορίσματος της Επιτροπής Κυρώσεων, δεν θα μπορούσε να στείλει το φορτίο πίσω στο Ιράν αφού κάτι τέτοιο θα συνιστούσε παραβίαση της ευρωπαϊκής έννομης τάξης. Αντίδραση εξέφρασαν και αντιπρόσωποι της Γερμανίας, της Βρετανίας, της Ιταλίας και της Γαλλίας. Η εκπρόσωπος της Γαλλίας ανέφερε ότι η μόνη επιλογή ήταν να κατασχέσει το φορτίο η Κύπρος. Περαιτέρω, οι εκπρόσωποι της Γερμανίας και της Βρετανίας ανέφεραν ότι οι χώρες τους ήταν έτοιμες να συνδράμουν τις αρχές της χώρας μας εάν τους εζητείτο. Μάλιστα, στις 11.2.2009 η Τσέχικη προεδρία προέβη σε διάβημα προς την Κυπριακή Δημοκρατία (Demarche in Cyprus regarding the vessels Monchegorsk) το οποίο κοινοποίησε με email στα κράτη-μέλη με το οποίο η Κύπρος εκαλείτο να συμμορφωθεί προς τις αποφάσεις των Ηνωμένων Εθνών και τη νομοθεσία της Ευρωπαϊκής Ένωσης και να μην επιτρέψει τον απόπλου του πλοίου για το Ιράν. Σημειώθηκε παράλληλα, ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση ήταν έτοιμη να προσφέρει τεχνική βοήθεια για τη διαχείριση του φορτίου. Η αντίδραση του ΓΔ του ΥΠΕΞ Ν. Αιμιλίου στο διάβημα όπως καταγράφεται στο εν λόγω email είχε ως εξής:[15] "Mr Emiliou expressed surprise over the appeal of the EU to Cyprus to adhere to the respective UN decisions and to the relevant law of the European Union. Cyprus made all necessary steps in line with the law of the EU and UN decisions and noted good cooperation with colleagues from the United Nations who were dealing with the issue. The Government of Cyprus has ruled out sending the shipment back to Iran. He appreciated any offer of technical assistance in handling the cargo. Cyprus does not have adequate facility for storage or disposal of this type of material. Cypriot authorities are conducting detailed inspection to ensure the exact content of the cargo. The Government of Cyprus will adopt decision pursuant to the UN Resolutions once full inspection is carried out". Ο τότε ΥΠΕΞ κατηγορούμενος 1 σε Γραπτή Κατάθεση - Δήλωση του που κατατέθηκε ως η κυρίως εξέταση του επιβεβαιώνει τα γεγονότα που συνθέτουν το πολιτικό πρόβλημα, αναφέροντας μεταξύ άλλων τα εξής χαρακτηριστικά που δεν αμφισβητήθηκαν : «Η Αμερικανική πρεσβεία τόσον προφορικά, αλλά και με αλληλογραφία, ζητούσε από την Κυβέρνηση της Κύπρου να κληθεί το πλοίο να προσεγγίσει σε Κυπριακό λιμάνι για να γίνει έλεγχος του φορτίου και να εφαρμόσουμε τις πρόνοιες του ψηφίσματος του Συμβουλίου Ασφαλείας. Μετά από το διάβημα αυτό των ΗΠΑ, προφανώς με απόφαση που λήφθηκε στο προεδρικό, δόθηκαν οδηγίες και οι αρμόδιες υπηρεσίες του κράτους προέβηκαν στις αναγκαίες ενέργειες και έτσι κατορθώθηκε να έρθει το πλοίο στο λιμάνι Λεμεσού, στις 29 Ιανουαρίου 2009, για έλεγχο του φορτίου του. Εδώ θέλω να αναφέρω ότι για το ίδιο θέμα είχε γίνει διάβημα από την Συρία στις 27 Ιανουαρίου με το οποίο μας εζητείτο να αφήσουμε το πλοίο να πάει στον προορισμό του, στην Συρία, ενώ στις 28 Ιανουαρίου έγινε το διάβημα από το Ισραήλ, προς την ίδια κατεύθυνση που ήταν το διάβημα των ΗΠΑ, δηλαδή να έρθει το πλοίο στην Κύπρο για έλεγχο. Παράλληλα είχαμε «φιλικές» προτροπές για το θέμα και από άλλα κράτη, που το καθένα ήθελε να εξυπηρετήσει τους δικούς του σκοπούς. Ενώ μας έρχονταν και πληροφορίες ότι η Τουρκία καραδοκούσε για να εκμεταλλευθεί πολιτικά και διπλωματικά σε βάρος της Κύπρου την όποια απόφαση της Κυπριακής Δημοκρατίας για το θέμα. Οι πληροφορίες αυτές έλεγαν ότι αν σταματούσαμε το πλοίο η Τουρκία θα εκμεταλλευόταν το θέμα πολιτικά στην Ισλαμική Διάσκεψη και θα ενθάρρυνε την Συρία και το Ιράν να κρατήσουν εχθρική στάση απέναντι στην Κύπρο, ενώ θα μας κατηγορούσε διεθνώς για παραβίαση των ψηφισμάτων του ΟΗΕ αν δεν σταματούσαμε το πλοίο και το αφήναμε να πάει στην Συρία. Αυτό ήταν το κλίμα που υπήρχε την δεδομένη στιγμή. Ο πρώτος έλεγχος του φορτίου του πλοίου έγινε στις 29 Ιανουαρίου, την ημέρα, δηλαδή, που αφίχθηκε το πλοίο στο λιμάνι Λεμεσού. Την ίδια ημέρα αφίχθηκε στην Κύπρο ο Υφυπουργός Εξωτερικών της Συρίας, ο οποίος είχε συνάντηση, όπως ενημερώθηκα, με τους κ.κ. Αιμιλίου και Παντελίδη. Ενώ την επομένη, 30 Ιανουαρίου ο ίδιος είχε συνάντηση με τον Πρόεδρο Δημήτρη Χριστόφια. Ο πρόεδρος είχε ενημερωθεί πριν την συνάντηση για τα αιτήματα της Συρίας από τους κ.κ. Αιμιλίου και Παντελίδη. Στις 30 Ιανουαρίου 2009 είχαμε διάβημα από την Γαλλία. Ενώ διάβημα είχε γίνει και προς την Μ.Α.Ν.Υ μας στον ΟΗΕ από την Αγγλία, την Γαλλία και τις ΗΠΑ. Στις 2 Φεβρουαρίου 2009 έγινε και δεύτερος έλεγχος του φορτίου του πλοίου, αφού ο πρώτος έλεγχος που έγινε στις 29 Ιανουαρίου είχε καλύψει μικρό μόνο μέρος του φορτίου. Με ενέργειες του Υπουργείου Εξωτερικών στις 3 Φεβρουαρίου ενημερώθηκε μέσω της ΜΑΝΥ το Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ για τα αποτελέσματα των δύο ελέγχων που είχαν γίνει στο φορτίο του πλοίου. Η ενημέρωση του Συμβουλίου Ασφαλείας έγινε με επιστολή η οποία συντάχθηκε με λεχτικό που υποδείχτηκε από το Προεδρικό και το κείμενο της δόθηκε για έλεγχο και διορθώσεις στο προεδρικό πριν αποσταλεί. Εν τω μεταξύ η Μεγ. Βρετανία και οι ΗΠΑ σε διπλωματικό επίπεδο εξέφραζαν ανησυχίες ότι ίσως η Κύπρος θα άφηνε το πλοίο να φύγει. Ενώ στις 3 Φεβρουαρίου το Γαλλικό Υπουργείο Εξωτερικών έκαμε, για το θέμα, διάβημα προς τον πρέσβη μας στο Παρίσι. Στις 5 και 6 Φεβρουαρίου 2009 στις Βρυξέλλες έγινε συνάντηση της Επιτροπής Ασφάλειας της Ευρωπαϊκής Ένωσης, στην οποία μετείχαν όλα τα κράτη μέλη, όπως και ο Γ.Γ. του Συμβουλίου της ΕΕ και συζητήθηκε το θέμα του φορτίου του πλοίου, για να διαπιστωθεί αν οι ενέργειες της Κύπρου ήταν σύμφωνες με την κοινή πολιτική της ΕΕ.». Σε άλλο σημείο της Κατάθεσης του ο κατηγορούμενος 1 αναφέρει τα εξής: «...Θυμίζω ότι εκείνη την περίοδο αντιμετωπίζαμε το πρόβλημα της δια θαλάσσης σύνδεσης της Λατάκεια με την κατεχόμενη Αμμόχωστο, συνεπεία της οποίας οι σχέσεις της Κύπρου με τη Συρία, η οποία διαδραμάτιζε σημαντικό ρόλο στον Αραβικό και τον Ισλαμικό κόσμο είχαν εξελιχθεί πολύ άσχημα και κατεβάλλοντο από την Κυβέρνηση σοβαρές προσπάθειες για βελτίωση τους. Παράλληλα ήταν γνώμονας των ενεργειών της Κύπρου και η εφαρμογή της διεθνούς νομιμότητας και των ψηφισμάτων του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ, αφού διαχρονικά τα ψηφίσματα του ΟΗΕ αποτελούσαν και αποτελούν την μόνιμη ασπίδα της Κυπριακής Δημοκρατίας στον πολιτικό και εθνικό αγώνα που διεξάγει η Κύπρος για την επίτευξη μιας δίκαιης και βιώσιμης λύσης του εθνικού μας προβλήματος». Αυτό ήταν το κλίμα και το πλαίσιο μέσα στο οποίο είχε να κινηθεί η Κυπριακή Δημοκρατία και να λάβει αποφάσεις, με δεδομένο ότι το πλοίο είχε πλέον καταπλεύσει στην Κύπρο. Β.3 Οι πρώτες ενέργειες στις 29 Ιανουαρίου 2009 Την ίδια ημέρα που το πλοίο κατέπλευσε στην Κύπρο, στις 29.1.2009, ο Πλοίαρχος Κωνσταντίνος Φυτιρής (ΜΚ81) τότε Διευθυντής του ΓΕΕΦ/ΔΕΠΙΧ (Διεύθυνση Επιχειρήσεων) έλαβε οδηγίες από τον τότε Αρχηγό του ΓΕΕΦ (Α/ΓΕΕΦ) Αντιστράτηγο Κωνσταντίνο Μπισμπίκα να μεταβεί στο Προεδρικό Μέγαρο μαζί με ένα πυροτεχνουργό από την ΔΥΠ (Διεύθυνση Υλικού Πολέμου) όπου ο Σμηναγός Π. Κούμνας (ΜΚ111) θα τους έδειχνε κάποιες φωτογραφίες για να αναγνωρίσουν την ύπαρξη πυρομαχικών και εκρηκτικών. Ο Κ. Φυτιρής επικοινώνησε με τον Σχη Γ. Γεωργιάδη, τότε Διευθυντή της ΔΥΠ/ΓΕΕΦ (Διεύθυνση Υλικού Πολέμου) (ΜΚ7), στην οποία υπάγονται οι πυροτεχνουργοί της ΕΦ με σκοπό να του ζητήσει ένα πυροτεχνουργό για να τον συνοδεύσει. Ο Γεωργιάδης όμως του ανέφερε ότι θα τον συνόδευε ο ίδιος. Φυτιρής και Γεωργιάδης μετέβησαν στο Προεδρικό όπου, στο γραφείο του ΔΔΓ του ΠτΔ και στην παρουσία του Γιώργου Ιακώβου, Επιτρόπου Προεδρίας, τούς επιδείχθηκαν φωτογραφίες του φορτίου και κατάλογοι από τη νηοψία που είχαν διενεργήσει οι Αμερικανοί. Από τους καταλόγους και τις φωτογραφίες διαπίστωσαν ότι επρόκειτο για στρατιωτικό υλικό. Εν τω μεταξύ, την ίδια ημέρα διενεργήθηκε ευρεία σύσκεψη υπό τον τότε Βοηθό Αρχηγό Υποστήριξης της Κυπριακής Αστυνομίας Ανδρέα Ιατρόπουλο (ΜΚ109) με εκπροσώπους διαφόρων υπηρεσιών στα γραφεία της Ναυτικής και Λιμενικής Αστυνομίας[16] για να συζητηθούν θέματα σε σχέση με το πλοίο. Ο Ερωτόκριτος Ερωτοκρίτου του Τμήματος Τελωνείων που ήταν παρών ανέφερε ότι συζητήθηκε ότι στο πλοίο υπήρχε στρατιωτικό υλικό και ζητήθηκε από τις διάφορες υπηρεσίες να εκφέρουν την άποψη τους ανάλογα με την αρμοδιότητα τους. Στη σύσκεψη εκείνη παρέστη, σε κάποιο στάδιο και ο Γεωργιάδης, οπότε και αποφασίστηκε να διενεργηθεί έρευνα στο πλοίο με επικεφαλής τον Γεωργιάδη. Ο Α. Ιατρόπουλος επικοινώνησε τηλεφωνικώς με τον Κ. Φυτιρή ο οποίος του ανέφερε ότι ο έλεγχος/έρευνα του πλοίου ήταν πολιτική απόφαση και ότι δεν έπρεπε να γίνει οποιαδήποτε ενέργεια, καθότι θα πραγματοποιείτο σε λίγη ώρα σύσκεψη για το θέμα στο Υπουργείο Άμυνας. Β.4 Σύσκεψη στο Υπουργείο Άμυνας στις 29 Ιανουαρίου 2009 Όντως, αργότερα την ίδια ημέρα, έλαβε χώρα σύσκεψη στο γραφείο του Υπουργού Άμυνας, στην οποία μετείχαν ο τότε Α/ΓΕΕΦ, ο Αρχηγός Αστυνομίας Κύπρου, ο Γενικός Διευθυντής του Υπουργείου Άμυνας Πέτρος Καρεκλάς, δύο εκπρόσωποι της Προεδρίας της Κυπριακής Δημοκρατίας περιλαμβανομένου του Λ. Παντελίδη, λειτουργός του Υπουργείου Εξωτερικών και άλλοι υπηρεσιακοί παράγοντες, μεταξύ των οποίων ο Σχης Γ. Γεωργιάδης. Όπως γίνεται φανερό από το σχετικό πρακτικό (τεκ.98.16) η σύσκεψη αφορούσε την ασφάλεια του φορτίου, ενόσω αυτό βρισκόταν στο πλοίο. Δεν είχε ακόμα ληφθεί απόφαση για εκφόρτωση στη Κύπρο. Ο ΥΠΑΜ σύμφωνα με το πρακτικό ανέφερε τα ακόλουθα: «
(1)Τόνισε τη σοβαρότητα του γεγονότος και τους λεπτούς χειρισμούς το οποίο απαιτεί το συγκεκριμένο περιστατικό.
(2)Το θέμα ανέφερε ότι έχει πολλές πτυχές και ως τέτοιο πρέπει να αντιμετωπισθεί.
(3)Προέχει η ασφάλεια και η λήψη μέτρων προς την κατεύθυνση αυτή.
(4)Η όλη αντιμετώπιση θα πρέπει να ενεργηθεί βήμα προς βήμα (step by step)». Ο Α/ΓΕΕΦ εξέφρασε την άποψη ότι θα πρέπει να αποφευχθεί η εκφόρτωση του πλοίου στην Κύπρο. Παράλληλα, δήλωσε ετοιμότητα όπως η ΕΦ συνδράμει στην ενίσχυση των μέτρων ασφαλείας με προσωπικό και μέσα, στον απαιτούμενο βαθμό. Οι εκπρόσωποι του Προέδρου της Δημοκρατίας αναφέρθηκαν στη σοβαρότητα του θέματος και στην εμπλοκή σε αυτό διαφόρων κυβερνήσεων και άλλων ενδιαφερομένων, τόνισαν δε την έντονη αντίδραση της Συρίας με έκτακτη αποστολή ειδικού απεσταλμένου στην Κύπρο για χειρισμό του θέματος σε συνεργασία με την Κυπριακή Κυβέρνηση. Στο κεφάλαιο «Αποφάσεις - Εισηγήσεις» περιλαμβάνεται η διαπίστωση για εκ πρώτης όψεως παρανομία και η εισήγηση να γίνουν οι προβλεπόμενοι έλεγχοι. Καταγράφεται επίσης ότι η ευθύνη για την πολιτική πτυχή του θέματος και ο συντονισμός ενεργειών σε πολιτικό επίπεδο παραμένει στην Προεδρία της Δημοκρατίας (Πρέσβης κ. Λεωνίδας Παντελίδης). Τέλος κατά την εν λόγω σύσκεψη, ο Γ. Γεωργιάδης έλαβε οδηγίες από τον ΥΠΑΜ όπως τεθεί επικεφαλής της «ομάδας ελέγχου του φορτίου» με οδηγίες, ειδικότερα, να προβεί η ομάδα σε όσο το δυνατό μεγαλύτερο δειγματοληπτικό έλεγχο του φορτίου. Β.5 Οι έλεγχοι του φορτίου Η ομάδα συστάθηκε υπό τον Γεωργιάδη, ο οποίος είχε οριστεί γενικός συντονιστής της επιχείρησης. Η ομάδα ελέγχου αποτελείτο από τον Γεωργιάδη, τον Ιατρόπουλο και άλλα δεκαεπτά πρόσωπα, εκπροσώπους της ΕΦ, του Τμήματος Πυροτεχνουργών της Αστυνομίας και της ΕΦ, της Λιμενικής Αστυνομίας, του Τμήματος Εμπορικής Ναυτιλίας και του Τελωνείου. Ο πρώτος έλεγχος, έγινε το απόγευμα της ίδιας ημέρας (29.1.2009). Ήταν δειγματοληπτικός και αφορούσε τέσσερα εμπορευματοκιβώτια. Στις 2.2.2009, μετά από οδηγίες από τους Υπουργούς Εξωτερικών και Άμυνας όπως συνεχιστεί ο έλεγχος σε όσα εμπορευματοκιβώτια ήταν προσβάσιμα, ακολούθησε δεύτερος έλεγχος. Αυτή τη φορά ανοίχθηκαν και επιθεωρήθηκαν άλλα 32 εμπορευματοκιβώτια. Σε σύσκεψη που έλαβε χώρα στις 6.2.2009 στο Προεδρικό Μέγαρο υπό τον ΠτΔ στην οποία θα αναφερθούμε κατωτέρω,[17] ο ΜΚ7 έλαβε εντολή από τον ΥΠΑΜ όπως ο έλεγχος συνεχιστεί και ελεγχθεί όλο το φορτίο. Έτσι ακολούθησε τρίτος έλεγχος στις 8.2.2009 και 9.2.2009, οπότε και ολοκληρώθηκε ο έλεγχος όλων των εμπορευματοκιβωτίων, πλην τριών που δεν ήταν πρακτικώς ευχερές να ανοιχθούν. Ο πίνακας με το συνολικό φορτίο έχει κατατεθεί ως (τεκμήριο 66.16). Γενικά το αποτέλεσμα των ελέγχων κατέδειξε ότι επρόκειτο για 98 εμπορευματοκιβώτια εκ των οποίων τα 81 περιείχαν επικίνδυνο φορτίο, ήτοι πυρίτιδες διαφόρων τύπων, προωθητικά γεμίσματα όλμου και πυροσωλήνες και τα υπόλοιπα 17 περιείχαν αδρανές φορτίο (κάλυκες, μπρούντζινες πλάκες, εργαλεία, μεταλλικούς άξονες και σωλήνες κλπ). Το φορτίο της πυρίτιδας είχε συνολικό βάρος, σύμφωνα με τα αναγραφόμενα στις συσκευασίες, 481 τόνων. Οι πυρίτιδες, που βρίσκονταν σε μεταλλικές «κονσέρβες» και το άλλο επικίνδυνο φορτίο ήταν συσκευασμένες εντός ξυλοκιβωτίων. Σχετικές είναι οι φωτογραφίες (τεκμήρια 153, 154, 155) στις οποίες ο ΜΚ7 αναφέρθηκε με λεπτομέρεια. Στα ξυλοκιβώτια, όχι στα εμπορευματοκιβώτια, υπήρχαν οι προβλεπόμενες σημάνσεις (κίτρινοι ρόμβοι) για επικίνδυνο φορτίο κλάσεως 1, 1.3 και 1.3C1. Ως προς την έννοια των σημάνσεων αυτών παραπέμπουμε στην ταξινόμηση των «Επικίνδυνων Χημικών Υλικών» με βάση τις Σημειώσεις Πυροσβεστολογίας αρ.39 (τεκ.143.6) και στην ταξινόμηση πυρομαχικών με βάση την Πάγια Διαταγή του ΓΕΕΦ με αρ. 6-12/2007 (τεκ.59). Όπως αναφέρεται στην εν λόγω Πάγια Διαταγή,[18] για την προώθηση της ασφαλούς αποθήκευσης και μεταφοράς των επικίνδυνων υλικών, καθιερώθηκε ένα σύστημα διεθνούς ταξινόμησης το οποίο βασίστηκε σε σύστημα που προτάθηκε από τον Ο.Η.Ε. Το σύστημα αυτό διαχωρίζει τα επικίνδυνα υλικά σε εννέα κλάσεις. Τα συμβατικά πυρομαχικά και εκρηκτικά κατατάσσονται στην κλάση 1 η οποία υποδιαιρείται σε έξι κατηγορίες κινδύνου, από 1.1 έως 1.6, με τον πιθανό κίνδυνο να μειώνεται καθώς αυξάνεται ο αριθμός.[19] Στην Κατηγορία 1.3 εντάσσονται πυρομαχικά τα οποία δεν προκαλούν μαζική έκρηξη, αλλά εμπεριέχουν υψηλό κίνδυνο πυρκαγιάς και χαμηλότερο κίνδυνο, είτε από το ωστικό κύμα, είτε από τα εκτοξευόμενα θραύσματα. Σε σχέση με τους ελέγχους αυτούς ο ΜΚ7 ετοίμασε ενημερωτικά σημειώματα (Τεκ.66.4 - 66.9) τα οποία παραδόθηκαν μαζί με σχετικές φωτογραφίες, στον ΠτΔ, στο ΔΔΓ του ΠτΔ, στον ΥΠΑΜ, στον ΥΠΕΞ, και στον Α/ΓΕΕΦ. Τα ενημερωτικά σημειώματα ήταν λεπτομερή. Περιγράφουν το είδος του φορτίου, το βάρος του, τους σκοπούς για το οποίο τα υλικά προορίζονταν σύμφωνα με τα αναγραφόμενα στοιχεία και τις σημάνσεις κινδύνου. Ήταν ο ισχυρισμός του ΜΚ7 ότι, αν και δεν του είχε κοινοποιήσει τα σημειώματα, είχε ενημερώσει παράλληλα τον Υπαρχηγό του ΓΕΕΦ, ως άμεσο προϊστάμενο του, εφόσον σύμφωνα με οργανόγραμμα του ΓΕΕΦ, (τεκμήριο 169), η ΔΥΠ υπάγεται απευθείας στον Υπαρχηγό. Ο ΜΚ7 ανέφερε ότι οι έλεγχοι κατέδειξαν κάποιες διαφορές με τον κατάλογο των Αμερικανών (τεκ.66.36). Αντεξετάστηκε δε, από τον κ. Κορφιώτη με σκοπό να καταδειχθεί, με αναφορά λ.χ. σε διάφορα βάρη των φορτίων με κάλυκες, ότι ο έλεγχος ήταν ελλιπής. Ο ΜΚ7 εξήγησε ότι ο τελικός κατάλογος έγινε με βάση τις πληροφορίες που αναγράφονταν σε κάθε κιβώτιο. Αυτό βέβαια, ήταν ένα είδος εξ ακοής πληροφόρησης. Δεν θεωρούμε όμως ότι καταδεικνύεται ελλιπής έλεγχος, εφόσον δεν θα αναμενόταν οτιδήποτε περαιτέρω ως ευλόγως αναγκαίο για τους σκοπούς του ελέγχου εκείνου. Σκοπός ήταν να διαπιστωθεί η φύση του φορτίου για τις ανάγκες εφαρμογής των ψηφισμάτων των Ηνωμένων Εθνών. Οι διαπιστώσεις έγιναν κατόπιν επιθεώρησης του συνόλου του φορτίου κάτι που δεν μπορούσε να αναδείξει ο πρώτος έλεγχος των Αμερικανών που διενεργήθηκε στα πλαίσια μιας νηοψίας. Δεν βρίσκουμε ότι τα ζητήματα που εγέρθηκαν στην αντεξέταση έχουν σημασία. Άλλωστε δεν προβλήθηκαν στη τελική αγόρευση. Η ουσία είναι ότι ο έλεγχος κατέδειξε ότι επρόκειτο για ένα τεράστιο επικίνδυνο φορτίο και ειδικότερα για πυρίτιδες διαφόρων τύπων και για πυροκροτητές (οι οποίοι τελικά φυλάχθηκαν αλλού). Σημειώνουμε επιπρόσθετα τη μη αμφισβητηθείσα μαρτυρία της ΜΚ60, Χημικού στο Κρατικό Χημείο κας Μαρίας Αυξεντίου, που ρητώς μάλιστα έγινε δεκτή από τον κ. Γεωργίου και τον κ. Ευσταθίου, πως ό,τι ανιχνεύθηκε από πλευράς εκρηκτικών υλών σε όλα τα τεκμήρια που παραλήφθηκαν μετά την καταστροφή από τον επίδικο χώρο, ήταν πυρίτιδα. Όπως είπε χαρακτηριστικά δεν διαφάνηκε να υπάρχει οτιδήποτε άλλο εκτός από τα συστατικά των πυρίτιδων. Β.6 Οδηγίες προς την Μ.Α.Ν.Υ της Κύπρου στον Ο.Η.Ε Μετά τους πρώτους ελέγχους και την επιβεβαίωση για το είδος του φορτίου η Κύπρος θα έπρεπε να λάβει αποφάσεις για τις περαιτέρω ενέργειες. Οι οδηγίες που δίδονταν στη Μ.Α.Ν.Υ της Κύπρου στον Ο.Η.Ε είναι χαρακτηριστικές της προσπάθειας να εξισορροπηθούν οι αντίρροπες καταστάσεις που συνέθεταν το πολιτικό πρόβλημα. Κατ' εκείνο τον χρόνο, μόνιμος αντιπρόσωπος της Κύπρου στον Ο.Η.Ε ήταν ο κος Μηνάς Χατζημιχαήλ, Πρέσβης (ΜΚ71). Οι πρώτες οδηγίες που είχε λάβει από το Ν. Αιμιλίου Γενικό Διευθυντή του Υπουργείου Εξωτερικών (ΜΚ94) ήταν να διαβιβάσει προς τον Πρόεδρο του Συμβουλίου Ασφαλείας και την αρμόδια Επιτροπή Κυρώσεων του Συμβουλίου Ασφαλείας μια επιστολή ημερομηνίας 3.2.2009, που βρίσκεται ως ερ.16 στο σχετικό φάκελο του ΥΠΕΞ (τεκ.40). Η εν λόγω επιστολή τού είχε αποσταλεί από τη Λευκωσία έτοιμη, υπολειπoμένης μόνο της υπογραφής. Συνοδευόταν από τον κατάλογο που είχε ετοιμάσει η ομάδα Γεωργιάδη μετά από τους δύο πρώτους ελέγχους. Στην επιστολή περιελήφθη και η προαναφερθείσα θέση, υπό μορφή υποσημείωσης, ότι το σχετικό ψήφισμα δεν εκάλυπτε το φορτίο, θέση που, ως άνω, δεν έγινε δεκτή από την Επιτροπή και εγκαταλείφθηκε από την Κύπρο. Στην ίδια επιστολή, καταγράφηκε η αρχική πρόθεση της Κυπριακής Δημοκρατίας να επιτρέψει την επιστροφή του φορτίου στο Ιράν και δηλωνόταν ότι η Κυπριακή Δημοκρατία δεν είχε τη δυνατότητα ασφαλούς φύλαξης ή διάθεσης τέτοιων υλικών σε τέτοια ποσότητα: "The Republic of Cyprus does not have the capabilities or facilities for storing, safe-keeping or disposing of such material in such quantities. In case the Committee adopts the view that return of the load to Iran is not a permissible option under the said Resolutions the Republic of Cyprus requests that the United Nations Security Council take possession of the said material." Η απάντηση της αρμόδιας επιτροπής του Συμβουλίου Ασφαλείας για το τελευταίο αυτό ζήτημα είχε ως εξής: "You have explained in your letter that the Republic of Cyprus does not have the capabilities or facilities for storing, safe-keeping or disposing of such material, in such quantities. The Committee notes that resolution 1747
(2007)recalls "the requirement on States to join in affording mutual assistance in carrying out the measures decided upon by the Security Council. The Committee therefore would welcome any efforts by the Republic of Cyprus to explore options for other Member States to assist in storing, safe-keeping or disposing of this cargo." Σύμφωνα με τον Μ. Χατζημιχαήλ οι επιλογές που είχε πλέον η Κύπρος ήταν ή να κατασχέσει το φορτίο, ή να διαβουλευθεί με άλλη χώρα για να το παραλάβει. Ενόψει αυτής της πραγματικότητας, στις 12.2.2009, ο ΓΔ ΥΠΕΞ μετέφερε τις οδηγίες του Υπουργού Εξωτερικών στο Χατζημιχαήλ όπως διαβιβάσει στην αρμόδια επιτροπή την τελική απόφαση της Κυπριακής Δημοκρατίας με επιστολή, το κείμενο της οποίας του απέστειλε. Η θέση της Κύπρου μεταβλήθηκε δραστικά, εφόσον τώρα διαβιβαζόταν ότι οι αρχικές δυσκολίες υπερπηδήθηκαν και ότι είχε διασφαλιστεί η ασφαλής φύλαξη του φορτίου. Η κατάληξη της επιστολής είχε ως εξής: "The Republic of Cyprus has managed to overcome the initial anticipated difficulties and has ensured adequate and appropriate facilities for safe storage of the cargo". (ερ.24Α στο τεκμήριο 40) Επειδή οι δύο παραπάνω επιστολές ήταν αντιφατικές ο Μ. Χατζημιχαήλ επικοινώνησε με τον Ν. Αιμιλίου ζητώντας του οδηγίες ως προς τα επιχειρήματα που θα προέβαλλε εάν ερωτάτο σχετικά. Ο Ν. Αιμιλίου του είπε «δεν είμαστε εμείς που ετοιμάσαμε την επιστολή, πέρασε από ψηλότερα και οι οδηγίες είναι να την υπογράψεις και να την στείλεις», αφήνοντας τον Μ. Χατζημιχαήλ να αντιληφθεί ότι το ζήτημα «πέρασε» από το Προεδρικό και τη Νομική Υπηρεσία. Όντως, στη δική του μαρτυρία ο Αιμιλίου ανέφερε ότι δεν γνώριζε ποιος είχε συντάξει τις παραπάνω επιστολές γιατί τα έγγραφα αυτά αποστέλλονταν στο Υπουργείο έτοιμα εντός φακέλου και η εντύπωση του Αιμιλίου ήταν πως η σύνταξη τους γινόταν εκτός του Υπουργείου Εξωτερικών, στο Διπλωματικό Γραφείο του Προέδρου της Δημοκρατίας. Με τη μαρτυρία αυτή της κατηγορούσας αρχής συνάδει και η εκδοχή του κατηγορούμενου 1 σύμφωνα με την οποία : «Η ενημέρωση του Συμβουλίου Ασφαλείας έγινε με επιστολή η οποία συντάχθηκε με λεχτικό που υποδείχτηκε από το Προεδρικό και το κείμενο της δόθηκε για έλεγχο και διορθώσεις στο προεδρικό πριν αποσταλεί». B.7 Σύσκεψη στο Προεδρικό Μέγαρο στις 6 Φεβρουαρίου 2009[20] Μέχρι τις 6.2.2009, οι αρμόδιοι ανέμεναν ακόμα την απάντηση των Ηνωμένων Εθνών σε σχέση με την προαναφερθείσα αρχική θέση της Κύπρου ότι το φορτίο δεν καλυπτόταν από τα σχετικά ψηφίσματα. Την ημέρα εκείνη έλαβε χώρα σύσκεψη στο Προεδρικό Μέγαρο υπό τον ΠτΔ στην οποία συμμετείχαν, ο ΥΠΕΞ, ο ΥΠΑΜ, ο Βοηθός Γενικός Εισαγγελέας, ο Επίτροπος Προεδρίας, ο ΔΔΓ του ΠτΔ και ο Α/ΓΕΕΦ συνοδευόμενος από τους στρατιωτικούς Γεωργιάδη (ΜΚ7), Μακρυγιάννη (Μ112), Φυτιρή (ΜΚ81) και Μαυράκη. Το πρακτικό της σύσκεψης εκείνης το οποίο φέρει τον χαρακτηρισμό ΑΚΡΩΣ ΑΠΟΡΡΗΤΟ - ΕΙΔΙΚΟΥ ΧΕΙΡΙΣΜΟΥ και την αναφορά Αρ. Φακ. ΔΓΠΓ υπογράφεται από τον Ιάκωβο Γεωργίου Γραμματέα Β΄ και κατατέθηκε ως τεκμήριο
  1. Καταγράφεται ότι ο ΠτΔ είχε ενημερώσει τους παρόντες ότι αναμενόταν η απάντηση των Ηνωμένων Εθνών και ότι οι πληροφορίες που υπήρχαν ήταν πως η θέση τους θα επιβεβαίωνε ότι το φορτίο ενέπιπτε στα πλαίσια των προνοιών των σχετικών ψηφισμάτων. Ως εκ τούτου θα έπρεπε να αποφασιστούν οι ενέργειες μετά τη λήψη της απάντησης. Στη συνέχεια ο ΠτΔ αναφέρθηκε στις επιλογές που υπήρχαν. Η πρώτη επιλογή θα ήταν να σταλεί το φορτίο στη Συρία, κάτι το οποίο αποκλειόταν. Η δεύτερη ήταν να σταλεί πίσω στο Ιράν, αλλά και αυτή η επιλογή αποκλειόταν. Η τρίτη επιλογή ήταν να ζητηθεί από κράτη-μέλη του Συμβουλίου Ασφαλείας να το παραλάβει. Η τέταρτη, ήταν να σταλεί το φορτίο σε άλλη χώρα. Πέμπτη επιλογή ήταν να κατασχέσει η Κυπριακή Δημοκρατία το φορτίο. Στη συνέχεια στο πρακτικό καταγράφονται τα ακόλουθα: «Ακολούθως ο ΠτΔ έθεσε το ερώτημα προς τους εμπειρογνώμονες, εάν υπάρχει δυνατότητα εκφόρτωσης και ανάληψης της ευθύνης φύλαξης του φορτίου από την Εθνική Φρουρά. Σημείωσε πως από την ενημέρωση που έχει λάβει μέχρι τώρα, φαίνεται πως το φορτίο είναι πρώτες ύλες για την κατασκευή πυρομαχικών και άλλων υλικών. Ως εκ τούτου φαίνεται πως στην υφιστάμενη του μορφή και εφόσον τύχει της κατάλληλης φύλαξης και προστασίας, δεν αποτελεί μεγάλο κίνδυνο. Επαναλαμβάνοντας πως πριν προβούμε σε οποιαδήποτε ενέργεια θα πρέπει να αναμένουμε την απάντηση της Επιτροπής Κυρώσεων, ο ΠτΔ ζήτησε να πληροφορηθεί εάν υπάρχουν οι δυνατότητες για ασφαλή φύλαξη του φορτίου». Σε άλλο σημείο ο ΠτΔ επανέφερε το ερώτημα για τη δυνατότητα ασφαλούς φύλαξης του φορτίου στην Κύπρο. Το σχετικό απόσπασμα από το πρακτικό έχει ως ακολούθως: «. ο ΠτΔ έθεσε εκ νέου το ερώτημα εάν υπάρχει η δυνατότητα φύλαξης του φορτίου στην Κύπρο και εάν υπάρχει κίνδυνος από την πιθανή φύλαξη του. Ο Συνταγματάρχης Γεωργιάδης ανέφερε πως από τα 36 εμπορευματοκιβώτια που έχουν ελεγχθεί μέχρι σήμερα μόνο 4 περιέχουν υλικά τα οποία θεωρούνται κάπως επικίνδυνα. Αυτά θα μπορούσαν να αποθηκευτούν σε ξεχωριστές αποθήκες από το υπόλοιπο υλικό». Περαιτέρω, στο πρακτικό σημειώνεται μια αναφορά του Α/ΓΕΕΦ ότι είχε ήδη γίνει μια προκαταρκτική έρευνα και είχε εξευρεθεί ασφαλής χώρος στον οποίο τα εμπορευματοκιβώτια θα μπορούσαν να φυλαχθούν.[21] Ο ΠτΔ υπογράμμισε πως στόχος ήταν να εξεταστεί όλο το φορτίο και να σταλεί μια νέα ολοκληρωμένη έκθεση στην αρμόδια Επιτροπή. Πέραν τούτου ανέφερε ήταν σημαντικό και για λόγους εθνικής ασφάλειας «να γνωρίζουμε επακριβώς το φορτίο του πλοίου . το οποίο ενδέχεται να εκφορτώσουμε και να φυλάξουμε στο έδαφος μας». Έτσι, εν αναμονή της απάντησης της Επιτροπής Κυρώσεων, ζήτησε πλήρη έλεγχο για πλήρη καταγραφή του φορτίου. Ήταν τότε που ακολούθησε, ως άνω,[22] ο τρίτος έλεγχος από την ομάδα Γεωργιάδη. Μέχρι τότε δεν είχε αποφασιστεί η εκφόρτωση και η κατάσχεση του φορτίου. Β.8 Η συνεδρία του Υπουργικού Συμβουλίου στις 11 Φεβρουαρίου 2009 Ακολούθως σε συνεδρία του Υπουργικού Συμβουλίου που έλαβε χώρα στις 11.2.2009[23] ο τότε ΠτΔ ενημέρωσε τα μέλη του Υ.Σ σχετικά με την υπόθεση του πλοίου ως ακολούθως: «Εμείς ποτέ δεν είχαμε πρόθεση να παραβιάσουμε απαγορευτικές διατάξεις του Ψηφίσματος 1747 του Συμβουλίου Ασφαλείας, το οποίο υιοθετήθηκε στις 24 Μαρτίου,
  2. Αυτό θα ήταν μια φοβερή αντίφαση και μπούμερανγκ εναντίον μας, αφού εμείς απαιτούμε, παρόλο που δυστυχώς δεν γίνεται σε μας, εφαρμογή των Ψηφισμάτων του Συμβουλίου Ασφαλείας, τα οποία αφορούν την κατοχή στη χώρα μας. Επομένως, με πόνο ψυχής πληροφορηθήκαμε ότι παραβιάζονταν οι απαγορευτικές διατάξεις του εν λόγω Ψηφίσματος του Συμβουλίου Ασφαλείας από μια φίλη χώρα, η οποία, δυστυχώς, φόρτωσε απαγορευμένο υλικό πάνω σε πλοίο με κυπριακή σημαία. Δεν το φόρτωσε πάνω σε δικό της πλοίο, δεν το φόρτωσε πάνω σε πλοίο με σημαία αραβικής χώρας. Ενώ έχει 15 τόσες αραβικές χώρες, οι φίλοι μας οι Σύριοι πάλι, μας τα φόρτωσαν εμάς. Εμείς ερευνήσαμε ενδελεχώς εάν το φορτίο τούτο καλύπτεται από τη σχετική απόφαση του Συμβουλίου Ασφαλείας. Υπάρχει γνωμάτευση κάποιου, που όμως τελικά αποδείχθηκε λανθασμένη, ότι το φορτίο που μετέφερε το πλοίο δεν υπάγεται σε απαγορευτικές διατάξεις του σχετικού Ψηφίσματος του Συμβουλίου Ασφαλείας. Εν πάση περιπτώσει, εμείς στείλαμε και επιστολή στην Επιτροπή Κυρώσεων των Ηνωμένων Εθνών, όπως μας συμβούλευσαν και φίλοι μας, με την οποία ζητούσαμε τη θέση τους, κατά πόσον το φορτίο υπάγεται ή όχι στις απαγορευτικές διατάξεις του εν λόγω Ψηφίσματος. Στην επιστολή μας βάλαμε και ένα footnote ότι κάποιος νομικός δικός μας θεωρεί ότι δεν υπάγεται. Μας απάντησαν, σαφώς, κατά την άποψη μου, ότι βεβαίως υπάγεται. Κάναμε σύσκεψη εδώ στο Προεδρικό, παρόντων των Υπουργών Εσωτερικών και Άμυνας, αξιωματούχων στο Προεδρικό και επιτελών στρατιωτικών, οι οποίοι διεξήγαγαν και την πρώτη έρευνα. Άνοιξαν κάποια κιβώτια, το περιεχόμενο των οποίων το περιγράψαμε στην επιστολή που σας προανέφερα. Τελικά, αποφασίσαμε να γίνει πλήρης έρευνα επί του πλοίου, εφόσον μπορούσε να γίνει και επί τόπου, χωρίς να ξεφορτωθεί το εμπόρευμα. Η έρευνα έγινε και αποδείχθηκε ότι έχει ένα-δύο κιβώτια, τα οποία είναι λίγο επικίνδυνα. Ρώτησα τους στρατιωτικούς κατά πόσον έχουμε ασφαλές χώρο φύλαξης του φορτίου και μου απάντησαν θετικά. Δεν είναι επικίνδυνο το φορτίο εάν δεν τύχει επεξεργασίας. Και το ερώτημα που τίθεται μπροστά μας και πρέπει να κάνουνε μια νέα σύσκεψη και να λάβουμε απόφαση, είναι αν θα φυλάξουμε το φορτίο στην Κύπρο ή αν θα το παραδώσουμε σε άλλη χώρα, η οποία να πάρει και τον έπαινο της εφαρμογής της απόφαση του Συμβουλίου Ασφαλείας. Η δική μου άποψη, την οποία εξέφρασα και στη σύσκεψη, είναι ότι εφόσον το φορτίο δεν είναι επικίνδυνο να κρατήσουμε εδώ αυτό το υλικό, ώστε να επιδείξουμε ότι η Κυπριακή Δημοκρατία είναι κυρίαρχο Κράτος και εφαρμόζει αυτούσια τα Ψηφίσματα του Συμβουλίου Ασφαλείας. Όμως, έχουμε και την τελική έκθεση για το τι περιέχει. Επομένως να ορίσουμε μια σύσκεψη και να αποφασίσουμε τελικά τι θα κάνουμε. Θέλω να ξέρετε ότι ποτέ δεν υπήρξε αντίρρηση από τη Ρωσία. Διότι έχει διαδοθεί αυτό το ψέμα ότι οι Ρώσοι αντιδρούν. Οι Ρώσοι ποτέ δεν αντέδρασαν. Οι Ρώσοι ήταν υπέρ της εφαρμογής του Ψηφίσματος ευθύς εξ αρχής. Και πρέπει να σας πω ότι μας βοήθησαν στην όλη διαδικασία. Οι Αμερικάνοι και οι Άγγλοι έκαναν όπως συνήθως αλλά και οι Αμερικάνοι προέβησαν και σε διάβημα στο Μόνιμο Αντιπρόσωπο της Κύπρου στα Ηνωμένα Έθνη ότι ούτε λίγο ούτε πολύ ερωτοτροπούμε με τους Ρώσους και θέλουμε να στείλουμε το υλικό πίσω στο Ιράν. Αυτό, όπως καταλαβαίνετε, είναι απαράδεκτο. Οι ισχυρισμοί τους αυτοί οφείλονται, πάντα κατά τη δική μου εκτίμηση στο γεγονός ότι δεν τους δώσαμε τα πράγματα αυτά να τα χειριστούν εκείνοι από την αρχή. Οι Αμερικανοί διενήργησαν νηοψία στη Μεσόγειο και αυτό αποτελεί παραβίαση των Ψηφισμάτων του Συμβουλίου Ασφαλείας. Δεν δικαιούνται να κάνουν τέτοιο πράγμα. Εν πάση περιπτώσει, θέλω να ξέρετε ότι εμείς χειριστήκαμε το θέμα με πολλή εμπιστευτικότητα. Είναι η πρώτη φορά που δεν διέρρευσαν όλες οι πληροφορίες στα Μέσα Μαζικής Επικοινωνίας. Ως εκ τούτου ένιωθα ικανοποιημένος καθότι, ενώ οι δημοσιογράφοι προσπαθούσαν πάρα πολλές φορές να μας βολιδοσκοπήσουν, έτσι ώστε να βγάλουν είδηση και ενώ τύγχαναν πληροφόρησης από τους Αμερικανούς και από τους Άγγλους, από εμάς δεν πήραν καμία πληροφορία. Τόσο από την κοινή γνώμη όσο και από τους δημοσιογράφους εκτιμάται θετικά το γεγονός ότι η Κυβέρνηση έχει χειριστεί με τόση σοβαρότητα αυτό το θέμα. Οδεύουμε, όπως καταλαβαίνετε προς το τέλος και η Κυβέρνηση θα βγάλει επίσημη ανακοίνωση. Σήμερα, αύριο το πολύ μέχρι την Παρασκευή, θα κλείσουμε αυτό το θέμα αλλά σας παρακαλώ να μην προβείτε σε οποιεσδήποτε δηλώσεις. Λοιπόν, αυτά είχα να σας πω για την υπόθεση «Monchegorsk». Σε προσεχή Συνεδρία θα σας ενημερώσω και για τις εξελίξεις στο Κυπριακό». Είναι φανερό ότι σ' εκείνη τη συνεδρία του Υ.Σ δεν είχε ληφθεί απόφαση του Υ.Σ. για εκφόρτωση και κατάσχεση του φορτίου. Γενικά, δεν υπάρχει απόφαση του Υ.Σ. γι' αυτό το ζήτημα.[24] Ήταν κοινός τόπος ότι στη συνεδρία του Υ.Σ. ημερομηνίας 11.2.2009, δεν έγινε συζήτηση, αλλ' απλώς ενημέρωση και ότι πριν η συνεδρία ολοκληρωθεί ο ΥΠΕΞ ανεχώρησε για να μεταβεί στο εξωτερικό. B.9 Η απόφαση για εκφόρτωση του φορτίου στις 12 Φεβρουαρίου 2009 Αποτέλεσε επίσης κοινό τόπο ότι την απόφαση για εκφόρτωση στην Κύπρο την έλαβε ο ΠτΔ. Ο κατηγορούμενος 1 ανέφερε ότι μετά τη συνεδρία του Υπουργικού στις 11.2.2011 ανεχώρησε για επίσημο ταξίδι στη Μόσχα όπου την επομένη ενημερώθηκε δια τηλεφώνου από λειτουργούς του Υπουργείου Εξωτερικών ότι είχε ληφθεί από τον ΠτΔ απόφαση για εκφόρτωση του φορτίου του πλοίου και αποθήκευση του στην Κύπρο. Ο κατηγορούμενος 2 ανέφερε ότι στις 12.2.2011 ο ΠτΔ επικοινώνησε μαζί του και του ανακοίνωσε την οριστική του απόφαση να κατασχεθεί το φορτίο, να εκφορτωθεί από το πλοίο και να μεταφερθεί στη Ναυτική Βάση στο Μαρί όπως είχε επιλέξει ο Α/ΓΕΕΦ. Στις 12.2.2009, έλαβε χώρα σύσκεψη στο ΓΕΕΦ υπό την αιγίδα του Υπουργού Άμυνας. Σύμφωνα με τον Καρεκλά που ήταν παρών,[25] σκοπός της σύσκεψης ήταν για να τους ανακοινώσει ο ΥΠΑΜ ότι είχε ληφθεί πολιτική απόφαση από την Κυπριακή Κυβέρνηση, τον Πρόεδρο για εκφόρτωση του υλικού και φύλαξη του στη ΝΒΕΦ την επομένη το πρωί. Στο πρακτικό της σύσκεψης (τεκ.66.11) καταγράφεται ότι: «Μετά από σειρά διεργασιών και συνεννοήσεων σε διπλωματικό και πολιτικό επίπεδο η Κυπριακή κυβέρνηση έλαβε την απόφαση εκφόρτωσης και φύλαξης του υλικού αυτού σε κατάλληλους χώρους εντός της Ναυτικής Βάσης «Ευάγγελος Φλωράκης» (ΝΒΕΦ) στη περιοχή Μαρί την Παρασκευή 13 Φεβρουαρίου 2009». Συνεπώς, ήδη στις 12.2.2009 υπήρχε απόφαση για φύλαξη στη ΝΒΕΦ στο Μαρί. Στις 6.2.2009 όταν ακόμα το φορτίο βρισκόταν στο πλοίο, σε σύσκεψη στα γραφεία της Διοίκησης Λιμενικής και Ναυτικής Αστυνομίας υπό τον (ΜΚ109) Α. Ιατρόπουλο έγινε εισήγηση για μετακίνηση του πλοίου από το αγκυροβόλιο Λεμεσού στο αγκυροβόλιο Βασιλικού η οποία όμως απορρίφθηκε διότι, μεταξύ άλλων, ο προτεινόμενος χώρος γειτνίαζε με τον ηλεκτροπαραγωγό σταθμό Βασιλικού, τον μεγαλύτερο ηλεκτροπαραγωγό σταθμό της Κύπρου[26]. Ενώ, ορθά είχε αποκλεισθεί τότε το Βασιλικό ακόμα και ως χώρος αγκυροβόλησης του πλοίου, αργότερα το πλοίο εκφορτώθηκε στην πλατεία της ΝΒΕΦ και τελικά τοποθετήθηκε σε απόσταση 200 περίπου μέτρων[27] από την περίφραξη που χωρίζει τη ΝΒΕΦ από τον ηλεκτροπαραγωγό σταθμό Βασιλικού. Αυτό βέβαια το ζήτημα δεν έχει άμεση σχέση με τα επίδικα θέματα , είναι όμως ενδεικτικό του όλου χειρισμού. Από πολιτικής πλευράς ο κατηγορούμενος 1 στην Κατάθεση-Δήλωση του αναφέρει ότι εάν ερωτάτο θα συμφωνούσε γιατί η Κύπρος είχε νομική υποχρέωση να εφαρμόσει το ψήφισμα του Συμβουλίου Ασφαλείας και γιατί η απόφαση για κατάσχεση του φορτίου εξυπηρετούσε και το γενικότερο εθνικό συμφέρον. Συνεχίζει ο κατηγορούμενος 1 λέγοντας ότι η απόφαση για κατάσχεση του φορτίου χαιρετίστηκε με ευμενή σχόλια τόσο από την πολιτική ηγεσία της Κύπρου όσο και από τη διεθνή κοινότητα. Ο κατηγορούμενος 2 παρά τις ενστάσεις του, όπως είπε, ενώπιον του ΠτΔ για μη εκφόρτωση του υλικού αυτού σε κυπριακό έδαφος, γιατί είχε την άποψη πως η Κύπρος δεν έπρεπε να εμπλακεί σε διαμάχη με άλλες χώρες, συμφωνώντας με τον τότε συνάδελφο του Υπουργό Εξωτερικών, θεωρούσε κι αυτός ως αδήριτη ανάγκη την κατάσχεση του φορτίου για σκοπούς συμμόρφωσης με το ψήφισμα
  3. Θα πρέπει τέλος να καταγράψουμε ότι στη σύσκεψη της 12.2.2009 έγινε λεπτομερής εξέταση των ενεργειών για εκφόρτωση του υλικού του πλοίου και ορίστηκε ως γενικός συντονιστής της εκφόρτωσης και αποθήκευσης ο Σχης Γ. Γεωργιάδης (ΜΚ7). Β.10 Κατάσχεση στις 13 Φεβρουαρίου 2009 Στις 13.2.2009 ο Δημήτριος Χατζηκωστής του Τμήματος Τελωνείων (ΜΚ8) έλαβε οδηγίες από το Γενικό Εισαγγελέα όπως το Τελωνείο προχωρήσει σε κατάσχεση του φορτίου. Όπως αναφέρει στην κατάθεση του, συμφωνήθηκε με τον Γενικό Εισαγγελέα ότι επειδή θα αναλάμβανε τη φύλαξη η ΕΦ, θα υπέγραφε το σχετικό έντυπο κατάσχεσης (Έντυπο Τελ. 71Α) αξιωματικός της ΕΦ. Στη συνέχεια το φορτίο κατασχέθηκε σύμφωνα με τις πρόνοιες του περί Τελωνειακού Κώδικα Νόμου (Ν.94(Ι)/2004). Το ζήτημα αυτό καλύπτεται από τα παραδεκτά γεγονότα ως ακολούθως: «Οι Τελωνειακές Αρχές υπέγραψαν τα έγγραφα κατάσχεσης την 13/02/09 και ο Σχης Γεωργιάδης ως εκπρόσωπος του ΥΠΑΜ κατέγραψε στα εν λόγω έγγραφα: "Βεβαιούται ότι όλο το φορτίο του M/V Monchergorsk εκφορτώθηκε στο Λιμάνι Λεμεσού την 13 Φεβ 2009 και παρελήφθει [sic] από το ΥΠΑΜ για φύλαξη" (βλ. τεκ.66.2) τα οποία και υπέβαλε στις 16/2/2009 στον 2ο κατηγορούμενο. Ο 2ος κατηγορούμενος απέστειλε επιστολή ημερομηνίας 17/2/2009 προς τον 1ο κατηγορούμενο στην οποία επισύναπτε Απόδειξη Εμπορευμάτων που Κατασχέθηκαν (Έντυπο Τελωνείου 71A) και έντυπα φορτίου αποτελούμενα από 11 σελίδες, τα οποία αφορούσαν το κατασχεθέν φορτίο του M/V Monchergorsk». Η κατάσχεση του φορτίου δεν είχε αμφισβητηθεί από οποιοδήποτε ενδιαφερόμενο και έτσι θεωρήθηκε ότι είχε κηρυχθεί σε δήμευση από τις 13.2.2009, περιερχόμενο στην κυριότητα της Κυπριακής Δημοκρατίας. Β.11 Μεταφορά στη ΝΒΕΦ στο Μαρί Στις 13.2.2009 το πλοίο εκφορτώθηκε και το φορτίο μεταφέρθηκε και τοποθετήθηκε στην πλατεία του λιμένος της ΝΒΕΦ, πλην των πυροσωλήνων που μεταφέρθηκαν και εναποθηκεύτηκαν σε υπόγεια αποθήκη πυρομαχικών σε άλλο στρατόπεδο (βλ. τεκ.66.13). Αργότερα, στις 12.3.2012 το φορτίο μεταφέρθηκε σε περιφραγμένο χώρο με βάση από μπετόν, όπου παρέμεινε μέχρι το τραγικό επίδικο συμβάν. Ο χώρος ετοιμάστηκε για αυτό το σκοπό εντός της ΝΒΕΦ σε περιοχή που προοριζόταν για τις ανάγκες επέκτασης της Βάσης. Ο τότε διοικητής Μηχανικού Σχης Χρήστος Μιχαήλ ανέφερε ότι το θέμα της προαναφερθείσας σύσκεψης ημερομηνίας 12.2.2009 ήταν η εκφόρτωση των εμπορευματοκιβωτίων στην ΝΒΕΦ και η κατασκευή επίπεδου χώρου για την τοποθέτηση των εμπορευματοκιβωτίων. Ανέφερε περαιτέρω ότι μία - δύο μέρες αργότερα, μαζί με τον πολιτικό μηχανικό του ΥΠΑΜ Ανατολίτη, επισκέφθηκαν τον χώρο στη ΝΒΕΦ όπου εκεί ο Σχης Γ. Γεωργιάδης τους υπέδειξε την ακριβή τοποθεσία, καθορίζοντας τους και τις διαστάσεις του έργου. Το έργο ξεκίνησε μετά από πέντε - έξι μέρες και ολοκληρώθηκε σε ένα μήνα περίπου. Περί τα μέσα Μαρτίου 2009 κατασκευάστηκε περίφραξη των εμπορευματοκιβωτίων. Στα ίδια πλαίσια ήταν και η μαρτυρία του Ανατολίτη (ΜΚ77). Είναι φανερό ότι στις 12.2.2009, υπήρχε απόφαση, όχι απλώς για εκφόρτωση στην πλατεία του λιμένα, όπως αρχικά έγινε, αλλά και για τοποθέτηση του φορτίου στο χώρο όπου παρέμεινε μέχρι τις 11.7.
  4. B.12 Ο τρόπος αποθήκευσης του φορτίου Ενώ ο χώρος όπου τοποθετήθηκε το φορτίο δεν αφορά άμεσα τα επίδικα θέματα, αιτιώδη σχέση με τα επίδικα περιστατικά και ειδικά με την τραγική κατάληξη έχει ο τρόπος στοίβαξης του φορτίου. Από τη μαρτυρία προκύπτει ότι εξ αρχής, όταν το φορτίο είχε τοποθετηθεί προσωρινά στην πλατεία του λιμένος, εκείνο που απασχολούσε τους στρατιωτικούς ήταν ο κίνδυνος προσβολής από δολιοφθορείς. Αυτός είναι ο κίνδυνος που αντιμετωπίστηκε με τα σχέδια ασφαλείας τα οποία είχε ετοιμάσει ο αντιπλοίαρχος Κυριάκος Ποχάνης τότε Διευθυντής Επιχειρήσεων της Διοίκησης Ναυτικού και τώρα Διοικητής Ναυτικού (ΜΚ55). Συγκεκριμένα, ανέφερε στη μαρτυρία του ότι στις 13.2.2009 κλήθηκε να εκπονήσει σχέδιο ασφαλείας υπό την έννοια της φρούρησης του φορτίου, στο λιμένα της Βάσης, με σκοπιές και περιπόλους (Σχέδιο Αστήρ). Ό,τι γνώριζε επισήμως για το περιεχόμενο του φορτίου, ήταν πως επρόκειτο για ένα ελκυστικό υλικό υψίστης σημασίας. Σχέδιο ασφαλείας με την κωδική ονομασία «ΑΛΦΑ» είχε εκπονήσει και η 31 Μοίρα Καταδρομών στην οποία ανατέθηκε στο αρχικό στάδιο η φύλαξη των εμπορευματοκιβωτίων. Εκεί αναφέρεται ο κίνδυνος προσβολής από ξηρά και θάλασσα από δολιοφθορείς καταδρομικών τμημάτων ή πράκτορες με απώτερο σκοπό την καταστροφή του υλικού. Σχετική είναι η μη αμφισβητηθείσα μαρτυρία του Τχη Κυριάκου Κυριάκου (ΜΚ79). Αργότερα, όταν το φορτίο μεταφέρθηκε στην τελική του θέση, ο Κ. Ποχάνης εκπόνησε άλλο σχέδιο φρούρησης (Σχέδιο Βύρων). Λέγοντας τελική θέση, εννοούσε τον χώρο όπου τελικά έγινε η έκρηξη. Η ενημέρωση που είχε ήταν πως η εναπόθεση του φορτίου εκεί ήταν προσωρινή. Ο χώρος, είπε, προοριζόταν για επέκταση των εγκαταστάσεων της Ναυτικής Βάσης. Τα εμπορευματοκιβώτια που περιείχαν πυρίτιδα τοποθετήθηκαν σε στοιβάδα, μοιάζοντας έτσι με μια «μικρή τριώροφη πολυκατοικία», όπως περιγράφηκε. Τοποθετήθηκαν δε, με τέτοιο τρόπο ώστε οι πόρτες τους να μην είναι προσβάσιμες. Περιμετρικά της στοιβάδας τοποθετήθηκαν τα εμπορευματοκιβώτια που περιείχαν αδρανή υλικά, ώστε να αποκλειστεί πλήρως η πρόσβαση ή η προσβολή των πυρομαχικών. Προς αποκλεισμό της πρόσβασης ο χώρος είχε περιφραχθεί με τρείς σειρές από συρματόπλεγμα. Σε ύψωμα δε, που δέσποζε των εμπορευματοκιβωτίων υπήρχε υπερυψωμένη σκοπιά, το «φυλάκιο 3», η οποία επανδρωνόταν καθημερινά από σκοπούς από το πρώτο μέχρι το τελευταίο φως της ημέρας. Κατά τον υπόλοιπο χρόνο εκτελούνταν έφοδοι από μόνιμα στελέχη. Σύμφωνα με κατάθεση του χειριστή φορτοεκφορτωτικών μηχανημάτων Κλεάνθη Κλεάνθους στην αστυνομία, η οποία κατατέθηκε εκ συμφώνου ως μαρτυρία προς αξιολόγηση χωρίς να ζητηθεί η αντεξέταση του και την οποία αποδεχόμαστε, αυτός είναι που τοποθέτησε τα εμπορευματοκιβώτια τόσο στην αρχική όσο και στη τελική τους θέση. Για τη δεύτερη φάση αναφέρει στην κατάθεση του τα εξής: «Ο κ. Γεωργιάδης μου έδινε οδηγίες ώστε να τα τοποθετώ κατά στοιβάδα 3 κοντέϊνερ και πάντοτε οι πόρτες των κοντέϊνερ να εφάπτονται μεταξύ τους ώστε να μην μπορεί κάποιος να τις ανοίξει». Κατά τον Γ. Γεωργιάδη, η στοίβαξη έγινε με οδηγίες του Α/ΓΕΕΦ τις οποίες του μετέφερε ο επιτελάρχης του ΓΕΕΦ Ταξίαρχος Σοφιανίδης, δίδοντας του μάλιστα και ένα σχεδιάγραμμα για τον τρόπο στοίβαξης των εμπορευματοκιβωτίων. Ο ισχυρισμός αυτός του Γ. Γεωργιάδη υιοθετήθηκε ρητά στην τελική αγόρευση ως θέση της κατηγορούσας αρχής. Από πλευράς κατηγορουμένων, όχι μόνο δεν αμφισβητήθηκε, αλλά και αποτέλεσε κοινό τόπο. Αυτή ήταν και η θέση του κατηγορούμενου 2 ο οποίος ανέφερε στη μαρτυρία του ότι η επιλογή της ΝΒΕΦ ως χώρου εναποθήκευσης ήταν απόφαση του τότε Α/ΓΕΕΦ κάτι που δέχθηκε και ο κ. Γεωργίου στην τελική του αγόρευση. Ο τρόπος φύλαξης δεν ήταν απόφαση της στιγμής, απόφαση που θα μπορούσε να λάβει ο Γεωργιάδης και να την υλοποιήσει επιτόπου. Αυτό προκύπτει από το γεγονός της κατασκευής του επίπεδου χώρου όπου θα τοποθετούνταν, έργο που, ως άνω, ολοκληρώθηκε από το Σώμα Μηχανικού σε διάστημα ενός μηνός. Οι διαστάσεις του χώρου εκείνου σαφώς προδιέγραφαν ότι ένας τέτοιος μεγάλος αριθμός εμπορευματοκιβωτίων θα τοποθετούνταν συγκεντρωτικά, το ένα πάνω στο άλλο, το ένα δίπλα από το άλλο, σε στοιβάδες. Ακόμα και η τοποθέτηση με τις πόρτες των εμπορευματοκιβωτίων να εφάπτονται μεταξύ τους, εντάσσεται στον όλο σχεδιασμό που ήταν αποκλειστικά επικεντρωμένος στην ασφάλεια από εξωγενείς, από ανθρωπογενείς κινδύνους, όπως είπε χαρακτηριστικά στη μαρτυρία του ο Κ. Φυτιρής. Προκύπτει με σαφήνεια ότι το φορτίο εναποτέθηκε χωρίς να ληφθεί υπόψη το ζήτημα της επικινδυνότητας αυτού τούτου του φορτίου. Τα πυρομαχικά παρέμειναν κλειστά εντός των εμπορευματοκιβωτίων που τοποθετήθηκαν σε ένα ανοικτό χώρο, απλώς επί μίας βάσης από σκυρόδεμα, εκτεθειμένα κατά άμεσο τρόπο στην ηλιακή ακτινοβολία και τις καιρικές συνθήκες. Τέτοιος τρόπος στοίβαξης, παραβίαζε κατάφορα την προαναφερθείσα σχετική Πάγια Διαταγή του ΓΕΕΦ 6-12/2007,[28] (τεκ. 59) σύμφωνα με την οποία τα πυρομαχικά πρέπει να φυλάσσονται σε αποθήκες που να απέχουν μεταξύ τους 60 έως 70 μέτρα και που παρέχουν προστασία από υπερβολική θερμοκρασία ή υγρασία και συνθήκες καλού αερισμού. Στην έννοια της «αποθήκης» περιλαμβάνονται και τα εμπορευματοκιβώτια και οι στοιβάδες των πυρομαχικών που είναι στο ύπαιθρο.[29] Οι αποθήκες πυρομαχικών πρέπει να εξασφαλίζουν την προστασία τους από υπερβολική θερμοκρασία ή υγρασία και συνθήκες καλού αερισμού. Όταν χρησιμοποιούνται εμπορευματοκιβώτια για την αποθήκευση πυρομαχικών αυτά πρέπει να τοποθετούνται σε χώρους σκιερούς. Συνιστάται δε, η κατασκευή στεγάστρου ώστε η ακτινοβολία να μην έρχεται σε άμεση επαφή με την οροφή του εμπορευματοκιβωτίου προκειμένου να μην αυξάνεται υπερβολικά η θερμοκρασία στο εσωτερικό του. Κατά τους θερινούς μήνες, όταν η θερμοκρασία ανέρχεται σε υψηλά επίπεδα, τα πυρομαχικά πρέπει να καταβρέχονται και να αερίζονται. Τέτοια είναι η μέριμνα της πάγιας διαταγής για την αντιμετώπιση της ηλιακής θερμοκρασίας, ώστε να γίνεται πρόνοια ότι σε κτιστές επιφανειακές αποθήκες με οροφή πρέπει να τοποθετείται ψευδοροφή, ώστε να αποφεύγεται η πτώση ηλιακών ακτίνων επί των πυρομαχικών. Για την αποθήκευση πυρομαχικών σε εμπορευματοκιβώτια, σχετική είναι και η διαταγή του Υ/ΓΕΕΦ, τρίτου κατηγορούμενου, ημερομηνίας 19.3.2011 (τεκ.137) στην οποία, αφού διαπιστώνεται ότι σε στρατόπεδα της ΕΦ χρησιμοποιείται μεγάλος αριθμός εμπορευματοκιβωτίων για την αποθήκευση πυρομαχικών - εκρηκτικών υλών, ορίζεται ότι μόνο σε ειδικές περιπτώσεις και εφόσον εξασφαλίζεται η προστασία τους από τις υπερβολικές θερμοκρασίες των θερινών μηνών, μπορούν να χρησιμοποιηθούν εμπορευματοκιβώτια ως έσχατη λύση. Σε τέτοια δε περίπτωση η εν λόγω πάγια διαταγή προβλέπει ότι: «όταν χρησιμοποιούνται εμπορευματοκιβώτια για την αποθήκευση των πυρομαχικών να λαμβάνονται τα παρακάτω μέτρα:
(1)Να τοποθετούνται σε χώρους σκιερούς. Συνιστάται η κατασκευή σκέπαστρου, ώστε η ακτινοβολία να μην έρχεται σε άμεση επαφή με την οροφή του εμπορευματοκιβωτίου προκειμένου να μην αυξάνεται υπερβολικά η θερμοκρασία στο εσωτερικό του.
(2)Κατά τους θερινούς μήνες, όταν η θερμοκρασία ανέρχεται σε υψηλά επίπεδα να καταβρέχονται και να αερίζονται.» Χαρακτηριστική είναι για το ζήτημα αυτό η έκθεση που ετοίμασε ομάδα εξ Ελλάδος εμπειρογνωμόνων («έκθεση συμβουλευτικής ομάδας εργασίας») για την έκρηξη και τις αιτίες της, μεταξύ των οποίων ο Ι. Δρυμούσης Πλοίαρχος Πολεμικού Ναυτικού, που τότε υπηρετούσε ως υποδιοικητής στο Επιτελικό Γραφείο του Αρχηγείου του Γενικού Επιτελείου Ναυτικού (ΜΚ95) και Χρήστος Καλογερόπουλος Αναπληρωτής Διευθυντής στην Υπηρεσία Αντιμετώπισης Εγκλημάτων Εμπρησμού του Πυροσβεστικού Σώματος της Ελλάδας (ΜΚ96) η οποία είναι η προϊσταμένη υπηρεσία των ανακριτικών ομάδων της Πυροσβεστικής. Ούτε η εμπειρογνωμοσύνη τους, μήτε η μαρτυρία τους αμφισβητήθηκε. Αντίθετα μεγάλο μέρος της έκθεσης τους έγινε και ρητώς κοινώς αποδεκτή. Θα παραθέσουμε χαρακτηριστικά στοιχεία από την έκθεση τους. Διευκρινίζουμε ότι αυτά που θα παραθέσουμε εδώ δεν εμπίπτουν στα κοινώς παραδεκτά, όμως δεν έχουν αμφισβητηθεί και έγινε φανερό ότι αποτέλεσαν κοινό τόπο. Έχοντας υπόψη αυτά, αλλά βέβαια και την εμπειρογνωμοσύνη και την παρουσία των Δρυμούση και Καλογερόπουλου στο εδώλιο, αποδεχόμαστε την έκθεση της ομάδας. Διευκρινίζουμε ακόμα ότι η σχετική τους μαρτυρία δόθηκε με βάση κανονισμούς που δεν έχουν τεθεί ενώπιον μας, αλλά ρητώς αναφέρονται στην έκθεση τους χωρίς να τεθεί θέμα οποιασδήποτε αμφισβήτησης από την υπεράσπιση. Προκύπτει άλλωστε με σαφήνεια ότι πρόκειται για κανονισμούς που αντιστοιχούν με τα όσα έχουν τεθεί ενώπιον μας ως ισχύοντα στη Κύπρο. Αναφέρεται στην εν λόγω έκθεση ότι σύμφωνα με τους κανονισμούς για την επιλογή του χώρου εναπόθεσης - φύλαξης του φορτίου θα έπρεπε να είχε ληφθεί υπόψη το κριτήριο quantity - distance (απόσταση ασφάλειας ζωτικών περιοχών επηρεαζομένων από την έκρηξη) που για τη συγκεκριμένη περίπτωση θα έπρεπε να ήταν περίπου 7,5 χιλιόμετρα. Αντ' αυτού, είχαμε την «τριώροφη πολυκατοικία». Τα εμπορευματοκιβώτια στοιβάχθηκαν όλα μαζί χωρίς να υπάρχουν οι απαραίτητοι διάδρομοι ανάμεσα τους που θα επέτρεπαν την διενέργεια των προβλεπομένων επιθεωρήσεων. Το γεγονός αυτό μεγιστοποίησε και την πιθανότητα του φαινομένου της εκ συμπαθείας έκρηξης. Τα εμπορευματοκιβώτια βρίσκονταν εκτεθειμένα στις καιρικές και περιβαλλοντικές συνθήκες χωρίς να εξασφαλίζουν ικανοποιητικές συνθήκες θερμοκρασίας και υγρασίας. Σύμφωνα με συγκεκριμένο κανονισμό ο μέγιστος χρόνος αποθήκευσης σε εμπορευματοκιβώτια δεν πρέπει να υπερβαίνει το χρονικό διάστημα των 90 ημερών και αυτό υπό ορισμένες προϋποθέσεις. Στερεά προωθητικά δεν πρέπει να αποθηκεύονται στην ύπαιθρο. Ιδιαίτερη φροντίδα επιβάλλεται κατά την αποθήκευση εκρηκτικών υλών, μελανής πυρίτιδας κ.ά. εφόσον τα είδη αυτά είναι λίαν ευαίσθητα στην επίδραση της υγρασίας και των υψηλών θερμοκρασιών. Β.13 Επιστολή Α/ΓΕΕΦ ημερ. 28 Μαΐου 2009 Η τοποθέτηση του φορτίου σε υπαίθρια στοιβάδα ανησυχούσε τους στρατιωτικούς. Στις 28.5.2009 ο νέος Αρχηγός ΓΕΕΦ Αντιστράτηγος Πέτρος Τσαλικίδης[30] σε επιστολή του (βλ. Τεκ.49) προς τον Γ.Δ. ΥΠΑΜ ανέφερε τα ακόλουθα: «
  1. Γνωρίζεται ότι, το κατασχεθέν από το Τμήμα Τελωνείων της Κυπριακής Δημοκρατίας, φορτίο του Μ/V MONCHEGORSK το φορτίο αποτελείται από 98 εμπορευματοκιβώτια και 400 τόνους γενικό φορτίο, βρίσκεται για φύλαξη από 13 Φεβ 2009 στη Ν.Β. "Ευάγγελος Φλωράκης", στην περιοχή ΜΑΡΙ.
  2. Για τη φύλαξη του φορτίου απαιτείται η διάθεση επί καθημερινής βάσης, αριθμού στελεχών και οπλιτών οι οποίοι και απαλλάσσονται από τα λοιπά καθήκοντα τους.
  3. Λόγω του ότι το φορτίο εναποθηκεύθηκε σε υπαίθρια στοιβάδα, εγκυμονούνται κίνδυνοι πλήρους αλλοίωσης του και καταστροφής του σε παρατεταμένης διάρκειας εναποθήκευση, ιδιαίτερα των υλικών που βρίσκονται εκτός των εμπορευματοκιβωτίων.
  4. Μεγάλο μέρος του φορτίου αποτελείται από διαφόρων ειδών πυρίτιδες των οποίων δεν γνωρίζουμε τη σύνθεση και την αντίδραση τους σε ψηλές θερμοκρασίες ή ενδεχόμενους κινδύνους αποσταθεροποίησης - αλλοίωσης ή και αυτανάφλεξης.
  5. Κατόπιν των παραπάνω, παρακαλούμε όπως ενεργήσετε σε συνεργασία με τις συναρμόδιες υπηρεσίες του Κράτους για τη λήψη τελικής απόφασης ως προς τον περαιτέρω χειρισμό του θέματος.
  6. Υπόψη ότι σε περίπτωση που το φορτίο και ειδικά οι πυρίτιδες παραμείνουν στη κατοχή της Δημοκρατίας, τότε θα πρέπει να ληφθούν μέτρα προστασίας από τις υψηλές θερμοκρασίες (π.χ. κατασκευής στεγάστρου και άλλου).
  7. Συνημμένα και για υποβοήθηση του έργου σας, σας αποστέλλουμε τα έγγραφα κατάσχεσης του φορτίου.
  8. Παρακαλούμε για τις ενέργειες σας». [Η έμφαση είναι δική μας] Το πώς προέκυψε η παραπάνω επιστολή επιμαρτυρείται από το σχέδιο της το οποίο είχε υποβάλει ο ΜΚ7 προς τον Α/ΓΕΕΦ (Τεκ.65.49). Το σχέδιο, όπως είναι η διαδικασία στην ΕΦ, πέρασε διαδοχικά τα στάδια της ιεραρχίας, μέχρι να φτάσει στον Α/ΓΕΕΦ. Σε μια τέτοια διαδρομή, ο κάθε ανώτερος έχει ευχέρεια να τροποποιήσει το κείμενο προβαίνοντας σε χειρόγραφες διαφοροποιήσεις. Μια αναφορά, που δεν έχει τώρα σημασία προσέθεσε ο Υ/ΓΕΕΦ, ενώ ο Α/ΓΕΕΦ διαφοροποίησε τη φράση «και πάντοτε υπάρχει κίνδυνος αποσταθεροποίησης και ανάφλεξης» έτσι ώστε να διαβάζεται «ή ενδεχόμενους κινδύνους αποσταθεροποίησης - αλλοίωσης ή και αυτανάφλεξης». Κατά τον ΜΚ7, ο Α/ΓΕΕΦ τού είχε πει, προβαίνοντας στην αλλαγή αυτή, ότι ήταν «πολύ κάθετος». Η μαρτυρία αυτή του ΜΚ7 δεν αμφισβητήθηκε και συνάδει με τα στοιχεία που, ως άνω, τέθηκαν ενώπιον μας. Ο κατηγορούμενος 2 σε «Έκθεση Γεγονότων» προς την αστυνομία (τεκ. 178Α) αναφέρεται στην επιστολή αυτή προσδιορίζοντας την ως «έγγραφο του ΓΕΕΦ (όπου) καταγράφονταν οι ανησυχίες του νέου Αρχηγού της ΕΦ για την παρατεταμένη υπαίθρια έκθεση του υλικού σε στοιβάδα και την πιθανή αλλοίωση της πυρίτιδας λόγω των ψηλών θερμοκρασιών». Την επιστολή αυτή, αναφέρει, την χειρίστηκε ο τότε ΓΔ ΥΠΑΜ Π. Καρεκλάς με τον προϊστάμενο του Τομέα Έργων Π. Στυλιανίδη. Ο Π. Καρεκλάς είχε δώσει οδηγίες προς τον Π. Στυλιανίδη τις οποίες ο κατηγορούμενος 2 προσυπέγραψε ως ακολούθως: «Παρακαλώ όπως μέχρι 18.6.09 έχω Σημείωμα, αφού διερευνήσετε το θέμα και μιλήσετε και με άλλους σχετικά με τις ενέργειες που πρέπει να γίνουν ώστε να εκποιηθούν, εφόσον ληφθεί πολιτική απόφαση* ότι μπορεί να εκποιηθεί. Επίσης για τα αναφερόμενα στην παράγραφο 6 τι πρέπει να γίνει * Σχέδιο Πρότασης προς Υ.Σ.»[31] Β.14 Οι συζητήσεις για τη διαχείριση του φορτίου Ακολούθησαν συζητήσεις για το χειρισμό των υλικών. Ο Π. Στυλιανίδης (ΜΚ58) απευθυνόμενος στον ΓΔ ΥΠΑΜ κατέγραψε εντός του φακέλου στις 15.6.2009 τα ακόλουθα: «Έχω μιλήσει τόσο με το Ναυτικό, όσο και με ΔΥΠ (Διεύθυνση Υλικού Πολέμου Γενικού Επιτελείου Εθνικής Φρουράς) αλλά και με Τελωνείο και υπάρχει ομοφωνία ότι θα πρέπει να ζητηθεί η άποψη του Γενικού Εισαγγελέα αν μπορεί η Κ.Δ. να εκποιήσει υλικά που είναι ελεγμένα και απαγορευμένα. Αν μας δοθεί το πράσινο φως νομικά τότε θα πρέπει να ενημερώσουμε το Υ.Σ. και αν δοθεί και από εκεί η έγκριση να προχωρήσουμε. Το να κάνουμε υπόστεγο τώρα σημαίνει άλλα επιπρόσθετα έξοδα τα οποία εάν εκποιηθούν τα υλικά δεν θα χρειαστεί. Παρακαλώ για τις οδηγίες σας.» Το Σημείωμα οδήγησε τον ΓΔ ΥΠΑΜ να θέσει σημείωση ημερομηνίας 18/6/2009 ότι συμφωνούσε με την παράγραφο «Το να κάνουμε . χρειαστεί» και ζητούσε από τον Υπουργό 'Άμυνας να μιλήσουν. Ο 2ος κατηγορούμενος με χειρόγραφη σημείωση του ημερομηνίας 19/6/2009 συμφώνησε με το περιεχόμενο του σημειώματος του Π. Στυλιανίδη ημερ. 15/6/
  9. Αναφέρει σχετικά στην προαναφερθείσα «Έκθεση Γεγονότων» (τεκ. 178Α) προς την αστυνομία ότι «ενόψει αυτού του γεγονότος, η εισήγηση για κατασκευή του στεγάστρου συμφώνησα όπως ανασταλεί». Από την αλληλογραφία προκύπτει περαιτέρω ότι έγινε συζήτηση κατά πόσο θα μπορούσε να κρατηθεί το φορτίο ή μέρος αυτού από την ΕΦ. Στις 19/6/2009 η Δ/ντρια Τμήματος Τελωνείων απέστειλε επιστολή προς τους Γενικό Εισαγγελέα της Δημοκρατίας, Γ.Δ ΥΠΑΜ, Γ.Δ ΥΠΕΞ και Γ.Δ ΥπΟικ., με την οποία πληροφορούσε ότι το φορτίο του πλοίου είχε δεόντως δημευθεί σύμφωνα με την Τελωνειακή Νομοθεσία και ζητούσε τη λήψη τελικής απόφασης σχετικά με τη διάθεση του, αναφέροντας ότι σύμφωνα με τη Νομοθεσία, υπήρχαν τρεις λύσεις: α) Η καταστροφή του φορτίου β) Η διάθεση του για κάλυψη των αναγκών δημοσίων υπηρεσιών όπως η Εθνική Φρουρά, και γ) Η πώληση του σε δημόσιο πλειστηριασμό. Ο Γεν. Εισαγγελέας σε απαντητική επιστολή του ημερομηνίας 1.7.2009 προς την Διευθύντρια του Τμήματος Τελωνείων και με κοινοποίηση στους Γ.Δ. ΥΠΑΜ, Γ.Δ. ΥΠΕΞ, και Γ.Δ. ΥπΟικ., πληροφορούσε ότι η πλέον ενδεδειγμένη λύση υπό τις περιστάσεις ήταν η διάθεση του κατασχεθέντος υλικού στην Εθνική Φρουρά και η περαιτέρω τύχη του μπορούσε να αποφασιστεί ανάλογα με τη δυνατότητα χρησιμοποίησής του. Ακολούθησε συνομιλία του ΥΠΑΜ με τον Γεν. Εισαγγελέα μετά την οποία ο ΥΠΑΜ κατέγραψε χειρόγραφη σημείωση ημερομηνίας 7.7.2009: «Μετά από την σχετική γνωμάτευση του Γεν.Εισαγγελέα, να γίνει πρόταση προς το Υπ.Συμβούλιο, που να εγκρίνει την διάθεση στην Ε.Φ. των υλικών που είναι χρήσιμα γι' αυτήν και την εκποίηση των υλικών που δεν είναι χρήσιμα για την Ε.Φ., σε συνεννόηση με το Υπ.Οικονομικών». Στις 15.7.2009 ο Γ.Δ. ΥΠΑΜ υπέβαλε στον δεύτερο κατηγορούμενο σημείωμα σε σχέση με την τύχη του δημευθέντος στρατιωτικού υλικού. Ο ΥΠΑΜ δέχθηκε την εισήγηση να ζητηθεί από το ΓΕΕΦ η υποβολή καταλόγων στους οποίους να καταγραφούν τα στρατιωτικά υλικά τα οποία θα ήταν χρήσιμα και εκείνα τα οποία δεν θα ήταν και όπως προωθηθεί η διαδικασία για εκποίηση του μη χρήσιμου υλικού. Στις 20/7/2009, η Διευθύντρια του Τμήματος Τελωνείων με επιστολή της προς τον Γ.Δ ΥΠΑΜ εισηγείτο να γίνει η αναγκαία συνεννόηση προκειμένου «να τροχιοδρομηθεί» [sic] η διαδικασία για διάθεση του κατασχεθέντος υλικού. Η εν λόγω επιστολή παραλήφθηκε από τον Γ.Δ ΥΠΑΜ, ο οποίος κατέγραψε σε αυτή χειρόγραφη σημείωση ορίζοντας τον Π. Στυλιανίδη ως εκπρόσωπο του ΥΠΑΜ για το θέμα και ζητώντας από αυτόν να ενημερώσει το Τμήμα Τελωνείων για τις μέχρι τότε ενέργειες τους. Αντίγραφο της εν λόγω επιστολής κοινοποιήθηκε και στον Γ.Δ. ΥΠΕΞ στην οποία ο 1ος Κατηγορούμενος κατέγραψε οδηγίες προς τον πρώτο: «Να συγκαλέσουμε σύσκεψη. Υπάρχουν σοβαρές πολιτικές πτυχές. Ο ΠτΔ πάει Συρία τέλος Αυγούστου». Η προοπτική να διατεθεί το φορτίο για τις ανάγκες της Εθνικής Φρουράς τερματίστηκε όταν στις 31.7.2009 ο 3ος κατηγορούμενος πληροφόρησε τον Γ.Δ. ΥΠΑΜ ότι κανένα από τα κατασχεθέντα υλικά δεν είναι αναγκαίο για την Εθνική Φρουρά. Ούτε εκποίηση έγινε, παρά τις προαναφερθείσες σχετικές οδηγίες του 2ου κατηγορούμενου για ετοιμασία πρότασης προς το Υ.Σ. Κατά τον κατηγορούμενο 2 η οδηγία του αυτή δεν εξεπληρώθη διότι έλαβε χώρα η σύσκεψη της 6ης Αυγούστου 2009, σε επίπεδο Γενικού Εισαγγελέα και Γενικών Διευθυντών ΥΠΕΞ, ΥΠΑΜ και Υπουργείου Συγκοινωνιών. Β.15 Η σύσκεψη στο ΥΠΕΞ στις 6 Αυγούστου 2009[32] Στις 6.8.2009 έλαβε χώρα σύσκεψη στο ΥΠΕΞ με θέμα «το μέλλον του φορτίου του πλοίου». Όμως ούτε τότε αποφασίστηκε ο,τιδήποτε για την περαιτέρω διαχείριση και τύχη του φορτίου. Παρόντες ήταν ο Γενικός Εισαγγελέας, ο ΓΔ ΥΠΕΞ κ. Νίκος Αιμιλίου (ΜΚ94) ο ΓΔ ΥΠΑΜ δρ Πέτρος Καρεκλάς (ΜΚ13) συνοδευόμενος από τον ΜΚ7 και από τον Παναγιώτη Στυλιανίδη Προϊστάμενο Τομέα Έργων του ΥΠΑΜ (ΜΚ58), ο ΓΔ Υπουργείου Συγκοινωνιών, η Διευθύντρια Τελωνείου, ο Δημήτρης Χατζηκωστής τελωνειακός λειτουργός (ΜΚ8) και άλλοι εκπρόσωποι της Εθνικής Φρουράς, της Νομικής Υπηρεσίας και του Υπουργείου Εξωτερικών, περιλαμβανομένου του λειτουργού στο Υπουργείο Εξωτερικών Διονύση Διονυσίου (ΜΚ102) ο οποίος και τήρησε τα πρακτικά. [33] Με βάση τα πρακτικά, το ΥΠΑΜ/ΕΦ αναφέρθηκαν στο πρόβλημα που προκαλείτο από τη φύλαξη του φορτίου λόγω του χώρου και του προσωπικού που απαιτείτο. Η ΕΦ υπογράμμισε ότι δεν ήταν στην αποστολή της η επίβλεψη του φορτίου και ανέφερε ότι η πυρίτιδα θα μπορούσε να καταστραφεί σχετικά εύκολα. Ειδικότερα ο ΓΔ/ΥΠΑΜ τόνισε ότι η απόφαση για φύλαξη του φορτίου από την ΕΦ ήταν προσωρινή λύση και ότι εμπερικλείονταν κίνδυνοι από τη φύλαξη της πυρίτιδας. Ο Γενικός Εισαγγελέας ανέφερε ότι εφόσον ο ΠτΔ έδωσε οδηγίες για φύλαξη του φορτίου και το Τμήμα Τελωνείων δεν αντιμετωπίζει κάποιο πρόβλημα, τότε θα πρέπει να συνεχίσει η φύλαξη του φορτίου συμφώνως των οδηγιών του ΠτΔ μέχρι να ληφθούν διαφορετικές οδηγίες. Ανέφερε επίσης ότι εάν το Υπουργικό Συμβούλιο αποφάσιζε τη φύλαξη του φορτίου μέχρι νεοτέρας, τότε η απόφαση πρέπει να γίνει σεβαστή και το φορτίο πρέπει να φυλαχθεί. Ο ΓΔ ΥΠΕΞ ενημέρωσε ότι επιθυμία ΠτΔ και ΥΠΕΞ ή επιθυμία της Κυβέρνησης[34] ήταν να συνεχιστεί η υφιστάμενη πρακτική τουλάχιστον μέχρι τον Οκτώβριο 2009 (πέρας επίσκεψης ΠτΔ στη Συρία και ΓΣ ΟΗΕ) και ότι δεν υπήρχε σχετική απόφαση του Υπουργικού Συμβουλίου. Η κατάληξη ήταν ότι συμφωνήθηκε, κατόπιν εισήγησης ΓΔ ΥΠΕΞ, όπως το φορτίο παραμείνει υπό την επίβλεψη της ΕΦ και ότι μέχρι τον Οκτώβριο 2009 τα αρμόδια τμήματα/υπουργεία θα πρέπει να ετοιμάσουν εισηγήσεις ως προς τον περαιτέρω χειρισμό του θέματος. Μετά τη σύσκεψη ημερομηνίας 6.8.2009 ο Π. Στυλιανίδης, όπως κατέγραψε στο σχετικό φάκελο του Υπουργείου Άμυνας, (τεκ.56) ζήτησε οδηγίες. Το θέμα κατέληξε στον Υπουργό Άμυνας, ο οποίος την 1.9.2009 κατέγραψε σχετική σημείωση ότι «ενόψει της άποψης του Γενικού Εισαγγελέα δεν έχουμε άλλη επιλογή και θα πρέπει να περιμένουμε τις εξελίξεις».[35] Έτσι, η εκκρεμότητα συνεχίστηκε. Β.16 Συνέχιση της εκκρεμότητας για «πολιτικούς λόγους» Εν τω μεταξύ την 1.6.2009, ο 1ος κατηγορούμενος συναντήθηκε στα πλαίσια επίσκεψης εργασίας στη Συρία με τον Πρόεδρο της Συρίας Assad για να προετοιμαστεί η επίσκεψη του ΠτΔ στη Συρία, όπως εξήγησε ο Διονυσίου (ΜΚ102) ο οποίος ετοίμασε και το σχετικό πρακτικό και το σχετικό Σημείωμα για τη συνάντηση (τεκ. 225). Στο Σημείωμα καταγράφονται οι θέσεις του Προέδρου της Συρίας και οι εξηγήσεις του κατηγορούμενου 1 σε μια σαφή προσπάθεια να μην επηρεαστούν οι σχέσεις Κύπρου - Συρίας. Ακολούθησε την 31η Αυγούστου 2009, η επίσκεψη του ΠτΔ στη Συρία. Το πρακτικό της συνάντησης του με τον Assad έχει κατατεθεί ως τεκμήριο
  10. Γίνεται εκτεταμένη αναφορά στο πρόβλημα που δημιουργήθηκε σε σχέση με το πλοίο. Ο Πρόεδρος της Συρίας εξέφρασε παράπονα για τη στάση της Κύπρου και παράλληλα αναφερόταν στη στάση της Συρίας έναντι του ψευδοκράτους και στην ανάγκη να γίνουν προσπάθειες να αλλάξει η αρνητική για την Κύπρο κοινή γνώμη στη Συρία. Επρόκειτο για υπονοούμενα σε σχέση με διακινδύνευση των σχέσεων Κύπρου - Συρίας και ειδικότερα σε σχέση με το ψευδοκράτος. Ο Πρόεδρος της Συρίας ζήτησε από τον ΠτΔ να βοηθήσει τη Συριακή Κυβέρνηση όσον αφορά το φορτίο του πλοίου. Ο ΠτΔ έθεσε τις θέσεις της Κυπριακής πλευράς και διαβεβαίωσε ότι «το φορτίο δεν θα δοθεί σε οποιονδήποτε και θα παραμείνει φυλαγμένο στη Κύπρο, μέχρις ότου είναι δυνατή η επιστροφή του στη Συρία ή το Ιράν». Πασιφανώς στα πλαίσια αυτής της πολιτικής και παρά το ότι στη σύσκεψη της 6ης Αυγούστου 2009 είχε προσδιοριστεί ένα χρονοδιάγραμμα μέχρι τον Οκτώβριο του 2009, τα πράγματα παρέμειναν ως είχαν. Στις 4.11.2009 ο Α/ΓΕΕΦ απέστειλε επιστολή προς τον ΓΔ ΥΠΑΜ επαναφέροντας το ζήτημα και υπενθυμίζοντας ότι το αποτέλεσμα της σύσκεψης στο ΥΠΕΞ ημερομηνίας 6.8.2009 ήταν ότι το ζήτημα θα επανεξεταζόταν μετά τον Οκτώβριο. Η επιστολή καταλήγει ως εξής: «Επειδή το ΓΕΕΦ κρίνει το θέμα πολύ σοβαρό, παρακαλούμε για τις εκ νέου ενέργειες σας για την λήψη τελικής απόφασης» (τεκ.66.19). Ακολούθως, στις 23.11.2009 ο Π. Στυλιανίδης του Τομέα Έργων του ΥΠΑΜ, στον οποίο ο ΓΔ του ΥΠΑΜ είχε αναθέσει να παρακολουθεί την όλη εξέλιξη του θέματος,[36] απέστειλε επιστολή[37] εκ μέρους του ΓΔ του ΥΠΑΜ προς τον Γ.Δ. ΥΠΕΞ ερωτώντας, με αναφορά στην προηγηθείσα σύσκεψη ημερ. 6.8.2009, κατά πόσο υπήρχε αλλαγή στον τρόπο χειρισμού του θέματος του κατασχεθέντος φορτίου. Αυτή ήταν η πρώτη επιστολή του Υπουργείου Άμυνας προς το Υπουργείο Εξωτερικών για το θέμα. Ο ΓΔ ΥΠΕΞ δεν απάντησε. Στις 14.12.2009 ο Π. Στυλιανίδης εκ μέρους του ΓΔ του ΥΠΑΜ επανήλθε ζητώντας απάντηση το συντομότερο δυνατό. Στις 31.12.2009 (τεκ.66.22) ο ΓΔ ΥΠΕΞ απάντησε ως εξής: «Θέμα: Φορτίο του Μ/V «MONCHEGORSK» Αναφέρομαι στην επιστολή σας ημ. 23 Νοεμβρίου 2009 σχετικά με το πιο πάνω θέμα και σας πληροφορώ ότι κατά την άποψη του Υπουργείου Εξωτερικών οι πολιτικοί λόγοι για τους οποίους είχαμε καταλήξει στα συγκεκριμένα συμπεράσματα για αντιμετώπιση του ζητήματος κατά τη σύσκεψη του περασμένου Αυγούστου, δεν έχουν αλλάξει και επομένως δεν δικαιολογείται, προς το παρόν, οποιαδήποτε αλλαγή στον τρόπο χειρισμού του θέματος». Σύμφωνα με την όλη σχετική μαρτυρία, «οι πολιτικοί λόγοι» σχετίζονταν με την προσπάθεια της Κυπριακής Δημοκρατίας να χειριστεί το πρόβλημα του φορτίου με βάση τις διεθνείς της υποχρεώσεις και λαμβάνοντας υπόψη τις αντιδράσεις του Ιράν και της Συρίας. Στις 17.6.2010 ο Π. Στυλιανίδης εκ μέρους του ΓΔ ΥΠΑΜ με επιστολή του προς τον ΓΔ ΥΠΕΞ επανέφερε το θέμα τελικής απόφασης. Η σχετική επιστολή τέθηκε ενώπιον του πρώτου κατηγορούμενου προς λήψη οδηγιών στις 25.6.
  11. Ο διευθυντής του γραφείου του ΥΠΕΞ Πρέσβης Κορνηλίου κατέγραψε οδηγίες «να σταλεί η ίδια επιστολή με κοινοποίηση του ΔΔΓ του ΠτΔ». Στις 7.7.2010 εστάλη απαντητική επιστολή προς τον ΓΔ ΥΠΑΜ στην οποία καταγράφεται: «οι πολιτικοί λόγοι για τους οποίους πέρσι το καλοκαίρι είχαμε καταλήξει στα συγκεκριμένα συμπεράσματα εξακολουθούν να υφίστανται. Συνεπώς, δεν δικαιολογείται προς το παρόν, οποιαδήποτε αλλαγή στο τρόπο χειρισμού του θέματος». Η παραπάνω επιστολή κοινοποιήθηκε μεταξύ άλλων και στον ΔΔΓ ΠτΔ. Δεν έγινε οτιδήποτε μέχρι τις 22.12.2010 όταν ο Π. Στυλιανίδης επανέφερε το θέμα, όπως θα δούμε κατωτέρω[38] με νέα του επιστολή προς τον ΓΔ ΥΠΕΞ. Εν τω μεταξύ όμως, είχε μεσολαβήσει παρέμβαση της Γενικής Ελέγκτριας. Β.17 H παρέμβαση της Γενικής Ελέγκτριας Ο Άκης Κίκας (ΜΚ85) εκ μέρους του Γενικού Ελεγκτή της Δημοκρατίας με επιστολή του προς τον Αν.Γ.Δ. ΥΠΑΜ ημερομηνίας 26.7.2010 (Τεκ.48.1) ανάμεσα σε άλλα θέματα, ήγειρε και το θέμα της φύλαξης του κατασχεθέντος φορτίου ως ακολούθως: "Στις 13.2.2009, οι Τελωνειακές Αρχές της Δημοκρατίας, ενεργώντας σύμφωνα με τις πρόνοιες του Περί Τελωνειακού Κώδικα Νόμου (Ν.94(Ι)/2004)κατάσχεσαν στρατιωτικό υλικό το οποίο μεταφερόταν από το πλοίο "Monchegorsk". Στις 13.3.2009, μετά από τη δήμευσή του, το στρατιωτικό υλικό περιήλθε στην κυριότητα της Κυπριακής Δημοκρατίας και αποθηκεύτηκε σε μονάδα της Εθνικής Φρουράς. Τα έξοδα για την εκφόρτωση, μεταφορά και φύλαξη του φορτίου, κατά το 2009, ανήλθαν στις €139.
  12. Το ΓΕΕΦ σε επιστολές του προς το Υπουργείο Άμυνας αναφέρει τις ανησυχίες του ως προς την διάθεση, επί καθημερινής βάσης, αριθμού στελεχών και οπλιτών για τη φύλαξη του φορτίου, οι οποίοι απαλλάσσονται από τα λοιπά τους καθήκοντα, την αποθήκευση του φορτίου σε υπαίθρια στοιβάδα, όπου εγκυμονούν κίνδυνοι πλήρους αλλοίωσης και καταστροφής του καθώς και ως προς το γεγονός ότι ένα μεγάλο μέρος του φορτίου αποτελείται από πυρίτιδα διαφόρων ειδών των οποίων η σύνθεση και η αντίδραση τους σε ψηλές θερμοκρασίες είναι άγνωστη. Παρακαλούμε όπως μας ενημερώσετε για τις ενέργειες στις οποίες προτίθεστε να προβείτε για την επίλυση των προαναφερόμενων προβλημάτων που παρουσιάζονται από την υπαίθρια φύλαξη του φορτίου." Δεν υπήρξε ανταπόκριση εκ μέρους του ΥΠΑΜ. Η Ελεγκτική Υπηρεσία της Δημοκρατίας επανήλθε. Στις 3.9.2010 η κα Χρυστάλλα Γιωρκάτζη, Γενική Ελέγκτρια της Δημοκρατίας επεσύναψε σε επιστολή της προς τον ΥΠΑΜ, (Τεκ.48.3) τις παραγράφους της σκοπούμενης Ετήσιας Έκθεσης της για το 2009 που αφορούσαν το Υπουργείο του, υποδεικνύοντας ότι εάν δεν είχε απάντηση του μέχρι τις 17.9.2010 θα εθεωρείτο ότι το περιεχόμενο των εν λόγω παραγράφων θα τον έβρισκε σύμφωνο, οπότε και θα προχωρούσε στην συμπερίληψη τους στην Ετήσια Έκθεση της. Επαναλήφθηκαν στην εν λόγω επιστολή τα όσα είχαν αναφερθεί στην προηγηθείσα επιστολή ημερομηνίας 26.7.
  13. Ο 2ος κατηγορούμενος, με χειρόγραφη σημείωση του ημερομηνίας 5.9.2010 στην πιο πάνω επιστολή προς τον Αν. Γ.Δ. ΥΠΑΜ αναφέρει: «(ΕΠΕΙΓΟΝ) Οι παραλήψεις είναι ουσιώδεις και ευδιάκριτες. Παρακαλώ όπως ενημερωθούν οι εμπλεκόμενοι και να έχουμε τις απαντήσεις τους μέχρι 14 Σεπ. το αργότερο, έτσι ώστε το ΥΠΑΜ να απαντήσει έγκαιρα. Όπου υπάρχουν ευθύνες να αποδοθούν». Στις 13.9.2010 ο Αν. Γ.Δ. ΥΠΑΜ απαντώντας στην εν λόγω επιστολή της Γενικού Ελεγκτή της Δημοκρατίας προς τον ΥΠΑΜ την πληροφόρησε ότι: «επιβεβαιώνουμε το περιεχόμενο των παραγράφων αυτών και δεν επιθυμούμε να διατυπώσουμε οποιεσδήποτε απόψεις επί του περιεχομένου στο παρόν στάδιο». Παρά την παρέμβαση της Γενικής Ελέγκτριας το θέμα παρέμεινε και πάλι σε εκκρεμότητα. B.18 Συνάντηση ΔΔΓ του ΠτΔ με στρατιωτικούς στις 6 Σεπτεμβρίου 2010 Ο Λ. Παντελίδης αναφέρει στη κατάθεση του προς την αστυνομία ημερομηνίας 14.7.2011 που έγινε μέρος της μαρτυρίας του ότι μετά την κατάσχεση του φορτίου η εμπλοκή του διπλωματικού γραφείου και του ιδίου ουσιαστικά τερματίστηκε και η ευθύνη για τους περαιτέρω χειρισμούς ανατέθηκε στο Υπουργείο Άμυνας. Παρ' όλα αυτά το θέμα συνέχισε να τον απασχολεί. Με την άφιξη νέου Πρέσβη του Ιράν τον Σεπτέμβριο του 2010 στην Κύπρο, σε συζήτηση μαζί του διέγνωσε τη δυνατότητα να προχωρούσε η Κύπρος σε καταστροφή του φορτίου χωρίς αντίδραση. Μάλιστα διαπίστωσε διάθεση εκ μέρους του Ιράν να επηρεάσει ευνοϊκά και τη Συρία η οποία καθ' όλη την προηγούμενη διάρκεια συνέχισε να υποβάλλει διάφορες απαιτήσεις και να διεκδικεί το φορτίο. Ο Παντελίδης ενημέρωσε για τα παραπάνω με σχετικό σημείωμα τον ΠτΔ ημερ. 3.9.2010 με τίτλο «Διαπιστευτήρια Ιρανού Πρέσβη»[39]. Τον ενημέρωσε επίσης ότι στις 6 Σεπτεμβρίου θα είχε συνάντηση με επιτελείς του ΓΕΕΦ για να δει τις δικές τους απόψεις για τέτοιο ενδεχόμενο. Πράγματι, στις 6.9.2010 ο Παντελίδης κάλεσε στο γραφείο του τον Σχη Αντρέα Σταύρου, Διευθυντή Επιτελικού Γραφείου του ΥΠΑΜ (ΜΚ113) και τον Λγο Ανδρέα Γεννάρη του Τμήματος Αμυντικής Πολιτικής και Διεθνών Σχέσεων στο ΥΠΑΜ (ΜΚ20). Παρών ήταν και ο Π. Κούμνας του Διπλωματικού Γραφείου του ΠτΔ (ΜΚ111). Παρεμβάλλουμε εδώ ότι στις 26.5.2010 ο Λγος Γεννάρης με οδηγίες του προϊστάμενου του Ανχη Γεώργιου Γεωργίου (ΜΚ12) είχε ετοιμάσει σημείωμα (τεκ.147.1) προς τον ΥΠΑΜ μέσω του Σχη Α. Σταύρου για καταστροφή του φορτίου με την συνδρομή διεθνών οργανισμών. Το σημείωμα όμως αυτό, για τους λόγους που ανέφερε ο Α. Σταύρου, δεν προωθήθηκε προς τον Υπουργό Άμυνας. Επανερχόμαστε στη συνάντηση των στρατιωτικών με τον ΔΔΓ του ΠτΔ. Κατά τον Γεννάρη η συνάντηση διήρκησε περί τα 10-15 λεπτά και τα δύο βασικά ερωτήματα που τέθηκαν από τον Παντελίδη αφορούσαν το ακριβές φορτίο του πλοίου και κατά πόσο μπορούσε η πυρίτιδα να καταστραφεί από την ΕΦ. Τον ενημέρωσαν για το φορτίο και του απάντησαν καταφατικά. Ο Παντελίδης αναφέρθηκε σε μια συνάντηση που είχε ή που θα είχε με τον Ιρανό Πρέσβη λέγοντας τους πως οι πληροφορίες που του έδωσαν θα βοηθούσε στο χειρισμό του θέματος. Ο Παντελίδης αναφέρει σε σχετικό σημείωμα του προς τον ΠτΔ της ίδιας ημερομηνίας, ότι συζητήθηκε το θέμα της δυνατότητας, από τεχνικής άποψης, της καταστροφής της πυρίτιδας και των εκρηκτικών που περιλαμβάνονταν στο φορτίο. Καταγράφονται επίσης τα εξής: «Οι επιτελείς τοποθετήθηκαν υπέρ της καταστροφής λόγω των κάποιων κινδύνων που υπάρχουν με τις ψηλές θερμοκρασίες που αναπτύσσονται μέσα στα εμπορευματοκιβώτια το καλοκαίρι και είπαν ότι η ΕΦ είναι σε θέση από τεχνικής άποψης να διεκπεραιώσει το έργο της καταστροφής. Σε τέτοια περίπτωση θα απευθυνθούμε στην επιτροπή κυρώσεων του Συμβουλίου Ασφαλείας για να εξασφαλίσουμε άδεια για καταστροφή». Ο κατηγορούμενος 1 ισχυρίστηκε ότι την επίσκεψη Σταύρου και Γεννάρη στο Προεδρικό και τα όσα είπαν με τον Παντελίδη τα πληροφορήθηκε από τα ΜΜΕ μετά την έκρηξη. Επίσης τις λεπτομέρειες που αφορούσαν την ενημέρωση του Προέδρου από τον Παντελίδη τις έμαθε από τη διαδικασία στην Επιτροπή Πολυβίου. Ο κατηγορούμενος 2 ανέφερε ότι ο Σταύρου τον ενημέρωσε πως η συνάντηση ήταν διερευνητικού χαρακτήρα και σκοπό είχε να εξεταστούν οι δυνατότητες καταστροφής της πυρίτιδας. Τον ενημέρωσε επίσης ότι είχε διαβεβαιώσει τον Παντελίδη πως η ΕΦ είχε την τεχνογνωσία και τα μέσα για να προχωρήσει στην καταστροφή της πυρίτιδας, εφόσον παρθεί η αναγκαία πολιτική απόφαση. Σημειώνουμε ότι ο κατηγορούμενος 2 σε «Γραπτή Κατάθεση» του που παρουσιάστηκε ως η κύρια εξέταση του τόνισε σε σχέση με τέτοια πολιτική απόφαση τα εξής: «Εδώ θέλω να τονίσω ότι ουδέποτε τέθηκε ενώπιον μου από τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας ή εκπρόσωπο του πολιτική απόφαση για καταστροφή της πυρίτιδας». Β.19 Σύσκεψη στο ΥΠΑΜ στις 7 Φεβρουαρίου 2011[40] Το θέμα παρέμεινε και πάλι σε εκκρεμότητα παρερχομένου έτσι και του καλοκαιριού του
  14. Επαναφέρθηκε στο τέλος του χρόνου όταν, όπως προαναφέραμε,[41] ο Π. Στυλιανίδης του ΥΠΑΜ με επιστολή του ημερομηνίας 22.12.2010 προς τον Γ.Δ. ΥΠΕΞ, με κοινοποίηση μεταξύ άλλων στο ΔΔΓ του ΠτΔ ζητούσε να πληροφορηθεί κατά πόσο υπήρχε οποιαδήποτε αλλαγή στον τρόπο χειρισμού του θέματος του κατασχεθέντος φορτίου, εφόσον είχε ήδη περάσει αρκετός καιρός, γινόταν παρατήρηση στην τελευταία έκθεση της Γενικής Ελέγκτριας και σε λίγους μήνες θα ξεκινούσαν έργα στη Ναυτική Βάση. Η επιστολή τέθηκε ενώπιον του ΥΠΕΞ ο οποίος με χειρόγραφη σημείωση του ημερομηνίας 3.1.2011 έδωσε οδηγίες: «να οργανωθεί συνάντηση με τον Υπουργό Άμυνας και όλους τους εμπλεκόμενους υπηρεσιακούς για να συζητήσουμε το θέμα και τις επιλογές μας». Παράλληλα, ο ΔΔΓ του ΠτΔ στον οποίο, ως άνω, κοινοποιήθηκε η επιστολή Στυλιανίδη συγκάλεσε σύσκεψη στο Διπλωματικό Γραφείο του Προέδρου της Δημοκρατίας για τις 14.1.
  15. Τελικά όμως, εφόσον είχε παράλληλα προγραμματιστεί σύσκεψη με την συμμετοχή του Υπουργού Εξωτερικών και του Υπουργού Άμυνας, δεν πραγματοποιήθηκε η σύσκεψη στο Διπλωματικό Γραφείο. Στις 7.2.2011 πραγματοποιήθηκε σύσκεψη στο ΥΠΑΜ υπό τους κατηγορούμενους 1 και 2 στην οποία παρευρέθηκαν ο Α/ΓΕΕΦ, ο Γ.Δ. ΥΠΑΜ Χ. Μαληκκίδης (ΜΚ84), ο Δ.Δ.Γ. του ΠτΔ Λ. Παντελίδης (ΜΚ119), ο Π. Κούμνας του Διπλωματικού Γραφείου του ΠτΔ (ΜΚ111), ο Σχης Ανδρέας Σταύρου Διευθυντής του Επιτελικού Γραφείου του Υπουργού Άμυνας (ΜΚ113), ο Ανχης Νίκος Γεωργιάδης που υπηρετούσε τότε στο ΓΕΕΦ/ΔΥΠ (ΜΚ11), ο Ανχης Γεωργίου Γεώργιος, Τμηματάρχης Αμυντικής Πολιτικής ΥΠΑΜ (ΜΚ12) και ο βοηθός του, Λγος Γεννάρης Ανδρέας (ΜΚ20), ο Παναγιώτης Ευγενίου, λειτουργός Εμπορίου στο Υπουργείο Εμπορίου (ΜΚ63), η Μαίρη-Άνν Σταυρινίδου της Νομικής Υπηρεσίας, ο Δ. Χατζηκωστής του Τμήματος Τελωνείων (ΜΚ8) και άλλοι υπηρεσιακοί παράγοντες. Για τη σύσκεψη εκείνη τηρήθηκε «πρακτικό» (τεκ. 42.15) από τον Λγό Γεννάρη, που εγκρίθηκε από τον 2ο κατηγορούμενο στις 23.2.2011, το οποίο όμως δεν κοινοποιήθηκε σε άλλους και δεν έχει, ως εκ τούτου, την έννοια κανονικού πρακτικού. Παράλληλα, ο Μιχάλης Σταυρινός του ΥΠΕΞ (ΜΚ118) κρατούσε χειρόγραφες σημειώσεις (τεκ. 235) από τις οποίες ετοίμασε σημείωμα για τον ΓΔ ΥΠΕΞ (τεκ. 215) Σημείωμα ετοίμασε και η κα Μαίρη-Ανν Σταυρινίδου για τον Γενικό Εισαγγελέα (τεκ. 222). Στο πρακτικό Γεννάρη αναφέρεται ότι αρχικά έλαβε το λόγο ο ΥΠΑΜ ο οποίος, αφού ενημέρωσε τους παρευρισκόμενους για το ζήτημα, επεσήμανε ότι το ΥΠΑΜ είχε επιφορτιστεί με τεράστια ευθύνη καθότι τα εν λόγω υλικά φρουρούνταν επί 24ώρου βάσεως από προσωπικό της ΕΦ. Ανέφερε παράλληλα ότι εγείρονταν σοβαρά θέματα ασφαλείας για το προσωπικό που τα φρουρούσε, λόγω της αποσταθεροποιητικής φύσης του μεγαλύτερου μέρους του φορτίου που αποτελείτο από πυρίτιδες διαφόρων ειδών, ιδιαίτερα σε υψηλές θερμοκρασίες και σε υγρασία κατά τους καλοκαιρινούς μήνες. Ακολούθως έλαβε το λόγο ο ΥΠΕΞ ο οποίος αναφέρθηκε στην πολιτική πτυχή. Υπογράμμισε ότι η Κυπριακή Δημοκρατία προέβη σε σωστό χειρισμό του όλου θέματος με αποτέλεσμα να δεχθεί εγκωμιαστικά σχόλια από τους εταίρους της στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Σημείωσε ως αξιοσημείωτο το γεγονός ότι η Συρία και το Ιράν δεν κράτησαν αρνητική στάση έναντι της Κυπριακής Δημοκρατίας. Τόνισε δε, ότι η Κυπριακή Δημοκρατία δεχόταν πιέσεις σε πολιτικό επίπεδο από τις χώρες αυτές προκειμένου να της επιστραφεί το κατασχεθέν φορτίο. Σε παρέμβαση ο Αρχηγός ΓΕΕΦ υπογράμμισε ότι η ΕΦ είναι σε θέση να εγγυηθεί την ασφάλεια του φορτίου, αλλά όχι επ΄αόριστον, καθότι μεγάλες ποσότητες της πυρίτιδας που περιλαμβάνονταν στο φορτίο αποτελούσαν κίνδυνο για την ασφάλεια του προσωπικού, λόγω της αλλοίωσης εκ του χρόνου και των δυσμενών καιρικών συνθηκών. Ακολούθως ο εκπρόσωπος της ΔΥΠ Νίκος Γεωργιάδης ενημέρωσε και αυτός τους παρευρισκόμενους για το περιεχόμενο των εμπορευματοκιβωτίων και υπογράμμισε ότι το κυριότερο πρόβλημα επικεντρώνεται στην πυρίτιδα που εμπεριέχει σταθεροποιητή. Συμπλήρωσε ότι η σύνθεση του σταθεροποιητή, σύμφωνα με τις εργαστηριακές προδιαγραφές, αλλοιώνεται με το χρόνο και με την επίδραση των μεταβαλλόμενων καιρικών συνθηκών. Συνεπώς, συνέχισε, εμπεριέχεται ο κίνδυνος να αλλοιωθεί το μείγμα της πυρίτιδας αντιδρώντας με ανάφλεξη ή ακόμα και με έκρηξη. Αναφέρθηκε και στην μέθοδο καταστροφής της πυρίτιδας λέγοντας ότι σε περίπτωση που θα ανετίθετο στην ΕΦ η καταστροφή, θα μπορούσε να γίνει με απλή καύση. Στη συνέχεια της εν λόγω τοποθέτησης ο ΥΠΕΞ ρώτησε κατά πόσο θα μπορούσε να εξεταστεί από χημεία της Κύπρου ή του εξωτερικού εάν είχε αλλοιωθεί η πυρίτιδα. Είπε ακόμα ότι θα ήταν ωφέλιμο να γίνει εκτίμηση για την συνολική αξία του φορτίου. Ο ΔΔΓ του ΠτΔ πρότεινε όπως διαχωριστεί το φορτίο σε υλικά που ήταν επικίνδυνα και στρατιωτικής φύσεως και σε υλικά που δεν ήταν στρατιωτικής χρήσης. Έτσι, εισηγήθηκε ότι η Κυπριακή Δημοκρατία θα μπορούσε να απευθυνθεί δύο φορές στο Συμβούλιο Ασφαλείας για να απαλλαγεί από τα εν λόγω υλικά. Την πρώτη φορά θα μπορούσε η Κύπρος να ζητήσει την έγκριση του ΟΗΕ για να καταστρέψει τα επικίνδυνα υλικά και τη δεύτερη φορά θα προωθούσε αίτηση για εκποίηση των μη στρατιωτικών υλικών στο ελεύθερο εμπόριο. Επεσήμανε δε, ότι είχε πληροφορίες πως η Συρία και το Ιράν θα ικανοποιούνταν με την επιστροφή ενός συμβολικού χρηματικού ποσού. Με αφορμή την παραπάνω τοποθέτηση ο ΥΠΕΞ εξέφρασε την πεποίθηση ότι πίσω από το αίτημα των δύο αυτών χωρών για επιστροφή ενός συμβολικού χρηματικού ποσού κρυβόταν πολιτική σκοπιμότητα, υπό την έννοια ότι σκοπό είχαν να αποδείξουν ότι η κατάσχεση του φορτίου ήταν παράνομη και να αμφισβητήσουν, κατά προέκταση, την εγκυρότητα της Επιτροπής Κυρώσεων του Συμβουλίου Ασφαλείας του Ο.Η.Ε. Η κα Σταυρινίδου της Νομικής Υπηρεσίας επεσήμανε ότι το κατασχεθέν φορτίο αποτελεί περιουσία της Κυπριακής Δημοκρατίας και, συνεπώς, τα έσοδα από πιθανή εκποίηση του φορτίου θα έπρεπε να εισρεύσουν στα ταμεία του δημοσίου και όχι να δοθούν σε οποιαδήποτε τρίτη χώρα. Ο Δ. Χατζηκωστής του Τμήματος Τελωνείων συμφώνησε. Εν κατακλείδι, ο ΥΠΕΞ ζήτησε από το ΓΕΕΦ να αποστείλει δείγματα των διαφόρων πυρίτιδων του φορτίου σε χημεία της Κύπρου ή του εξωτερικού, προκειμένου να διερευνηθεί κατά πόσο είχε αλλοιωθεί η σύνθεση τους. Περαιτέρω, ζήτησε να γίνει εκτίμηση της συνολικής αξίας του φορτίου καθώς και έρευνα στο εξωτερικό για πιθανούς αγοραστές των πυρίτιδων. Στο Σημείωμα Σταυρινού καταγράφονται τα εξής: «[Σημειώσεις από τα διαμειφθέντα κατά τη Σύσκεψη στο Υπουργείο Άμυνας για το θέμα στις 7.2.2011] Σύμφωνα με τις σημειώσεις μου από την πιο πάνω σύσκεψη καταγράφονται τα εξής: Ο Υπουργός Εξωτερικών παρουσίασε την πολιτική πτυχή του θέματος, ενώ ο Υπουργός Άμυνας και ο Διοικητής της Εθνικής Φρουράς παρουσίασαν την τεχνική (θέματα φύλαξης, κίνδυνοι έκρηξης, κίνδυνοι δολιοφθοράς, κ.ο.κ). Σύμφωνα με όσα ανέφερε το ΥΠΑΜ, τα 65 από τα 98 εμπορευματοκιβώτια που φυλάσσονται στην Ναυτική Βάση στο Ζύγι περιέχουν πυρίτιδα διαφόρων ειδών. Λόγω των υψηλών θερμοκρασιών που παρουσιάζονται στην Κύπρο (όταν η θερμοκρασία είναι 40 με 41 βαθμοί, η θερμοκρασία μέσα στα containers ξεπερνά τους 100), δημιουργείται πολύ σοβαρός κίνδυνος έκρηξης. Επιπλέον, ο σταθεροποιητής της πυρίτιδας που πάντοτε υπάρχει, ώστε να αποτρέπεται το ενδεχόμενο έκρηξης, με την πάροδο του χρόνου αδρανοποιείται με αποτέλεσμα σήμερα, δύο χρόνια μετά, ήδη να έχει ουσιαστικά αλλοιωθεί, και οι κίνδυνοι εκρήξεων να είναι πιθανοί. Επιπρόσθετα, αναφέρθηκε στο μεγάλο αριθμό των εμπορευματοκιβωτίων, γεγονός που απαιτεί σημαντικό αριθμό φρουράς, πράγμα που αποστερεί, εκτός των άλλων, ανθρώπινο δυναμικό από άλλες προτεραιότητες. Στο ερώτημα, κατά πόσον θα μπορούσαμε να προσφύγουμε ενώπιον της Επιτροπής Κυρώσεων προκειμένου να μας υποδειχθούν τρόποι απαλλαγής της Κύπρου από την φύλαξη ενός επικίνδυνου φορτίου, η απάντηση υπήρξε ότι λόγω της πολιτικής ευαισθησίας του θέματος, κάτι τέτοιο θα πρέπει να αποφευχθεί, διότι υπάρχουν κίνδυνοι περιπλοκών των διπλωματικών μας σχέσεων, είτε με τις ΗΠΑ και λοιπούς δυτικούς εταίρους, είτε με το Ιράν και τη Συρία. Στο ερώτημα, κατά πόσον η πυρίτιδα αυτή θα μπορούσε να διοχετευθεί στο εμπόριο, δόθηκε η απάντηση ότι η πυρίτιδα αυτή είναι διαφόρων ειδών και ότι θα διερευνήσει το θέμα το Υπουργείο Άμυνας, με την Ελλάδα και κατασκευαστές κυνηγετικών φυσιγγίων στην εγχώρια αγορά, προκειμένου να διακριβωθούν οι σχετικές δυνατότητες. Προκειμένου να συμβεί αυτό, το ΥΠΑΜ υπέδειξε την ανάγκη λήψης δείγματος της πυρίτιδας και διεξαγωγής ανάλυσης (μέσω Ελλάδος) ώστε να διαπιστωθεί η κατάσταση του σταθεροποιητή, καθώς και το αξιοποιήσιμο των διαφόρων ειδών πυρίτιδας. Ανάλογα με τα αποτελέσματα θα υποβαλλόταν ενδεχομένως αίτημα προς την Επιτροπή Κυρώσεων για διάθεση της πυρίτιδας. Σε αναφορά για το αίτημα του Ιράν να επωλείτο το φορτίο του πλοίου και να καταβαλλόταν το αντίτιμο στη χώρα αυτή, ελέχθη ότι αυτό δεν μπορεί να γίνει, καθότι αποτελεί έμμεση παραβίαση των Κυρώσεων για αποφυγή χρηματικών δοσοληψιών με το καθεστώς στην Τεχεράνη. Στο ερώτημα για το ποιες άλλες εναλλακτικές υπάρχουν, αναφέρθηκε ότι οι Αμερικανοί και άλλοι Δυτικοί προσφέρθηκαν να παραλάβουν το φορτίο, καθώς επίσης υποβλήθηκε η εισήγηση για καταστροφή του φορτίου ή παράδοσή του στα Η.Ε. Οι εναλλακτικές αυτές κρίθηκαν, υπό τις περιστάσεις, ως μη ενδεδειγμένες. Σύμφωνα με την άποψη της Νομικής Υπηρεσίας το φορτίο, από τη στιγμή που κατασχέθηκε, αποτελεί ιδιοκτησία της Κυπριακής Δημοκρατίας και κατά συνέπεια η διάθεσή του επαφίεται στη χώρα μας και δεν εξαρτάται από το τι διεκδικεί το Ιράν ή η Συρία. Ολοκληρώνοντας τη Σύσκεψη, λήφθηκε η απόφαση όπως, το ΥΠΑΜ προβεί στη διερεύνηση των δυνατοτήτων εμπορικής διάθεσης της πυρίτιδας και επανέλθει». Επιπρόσθετα, κατατέθηκε από κοινού το Σημείωμα που ετοίμασε η κα Σταυρινίδου προς το Γενικό Εισαγγελέα για την αλήθεια του περιεχομένου του, πλην όμως με την περαιτέρω δήλωση ότι: «όπως έχει αντιληφθεί τα γεγονότα η κα Σταυρινίδου». Μεταξύ άλλων, καταγράφεται ότι ο ΥΠΕΞ εξήγησε την πολιτική κατάσταση, είπε ότι θα ήταν θεμιτό να συνεχίσει το καθεστώς φύλαξης ως είχε και ζήτησε να ενημερωθεί για τις πρακτικές δυσκολίες και τα προβλήματα που αντιμετωπίζονταν σε σχέση με την φύλαξη του φορτίου. Οι αρμόδιοι του ΓΕΕΦ ανέφεραν ότι ο κίνδυνος παρουσιαζόταν κυρίως από την πυρίτιδα που αποτελεί μεγάλο μέρος του φορτίου, ότι οι συνθήκες φύλαξης που επικρατούσαν, με τα εμπορευματοκιβώτια σε υπαίθριο χώρο σε συνδυασμό με τις θερμοκρασίες κατά τους καλοκαιρινούς μήνες, δημιουργούσαν κίνδυνο επηρεασμού του σταθεροποιητή της πυρίτιδας με άγνωστες συνέπειες, χωρίς να αποκλείεται ο κίνδυνος έκρηξης. Β.20 Το ζήτημα αποστολής δειγμάτων στην Ελλάδα Ο Διευθυντής της ΔΥΠ Λ. Λάμπρου (ΜΚ9) ενημερώθηκε για την απόφαση και έλαβε εντολή από τον Α/ΓΕΕΦ για υλοποίηση της απόφασης

🔗 Στην επίσημη πηγή

Επεξήγηση AI βάσει του επίσημου κειμένου του νόμου. Ενδεικτική, δεν υποκαθιστά νομική συμβουλή.