Αστυνομικός Διευθυντής Λάρνακας ν. Κωνσταντίνου Χριστοδούλου, Υπόθεση αρ. 18527/2012, 20/11/2013

(1)(ε) και

(4)(δ) του περί Εκρηκτικών Υλών Νόμου, Κεφ. 54 ως αυτό τροποποιήθηκε στη συνέχεια - 1η κατηγορία), τη χρήση εκρηκτικών υλών κατά παράβασιν του νόμου (άρθρο 4

(4)(ζ) και

(5)(β) του Κεφ. 54 - 2η κατηγορία), της επίθεσης κατά οργάνου τήρησης της τάξης (άρθρο 244(β) του Ποινικού Κώδικα, Κεφ. 154 ως αυτός τροποποιήθηκε στη συνέχεια - 3η και 4η κατηγορία), της εσκεμμένης παρεμπόδισης οργάνου τήρησης της τάξης κατά την κανονική εκτέλεση του καθήκοντός του (άρθρο 244(β) του Κεφ. 154 - 5η κατηγορία), της αντίστασης για να ματαιωθεί η νόμιμη σύλληψη ή κράτησή του (άρθρο 244(α) του Κεφ. 154 - 6η κατηγορία) και της ανησυχίας (άρθρο 95 του Κεφ. 154 - 7η κατηγορία). Τα αδικήματα παρουσιάζονται να έλαβαν χώρα στις 14.04.2012 στην Αραδίππου, της επαρχίας Λάρνακας. Διαρκούσης της κυρίως εξέτασής του, ο αστυφύλακας 1633 Αλέξανδρος Γεωργίου επεχείρησε να καταθέσει, ως τεκμήριο, έγγραφο στο οποίο καταγράφονται οι επίδικες κατηγορίες που απηγγέλθηκαν στον κατηγορούμενο καθώς και η ομολογία του (τεκμήριο Χ). Ο ευπαίδευτος συνήγορος του κατηγορουμένου προέβαλε ένσταση στην κατάθεση του εγγράφου αυτού υποστηρίζοντας ότι η ομολογία του πελάτη του δεν υπήρξε το προϊόν της ελεύθερης βούλησής του. Συνεπεία της ένστασης αυτής, διεξήχθηκε δίκη εντός δίκης με αντικείμενο τη θεληματικότητα της ομολογίας του κατηγορουμένου όπως αυτή καταγράφεται στο (τεκμήριο Χ). Διεφάνη πώς θέση του κατηγορουμένου είναι ότι, ευρισκόμενος υπό κράτηση, ομολόγησε ενοχή για τα επίδικα αδικήματα επειδή επιθυμούσε να επιστρέψει αμέσως στην οικία του και να αναπαυθεί. Λόγω του τραυματισμού του στο κάτω άκρο κατά τη διάρκεια της σύλληψής του, αισθανόταν ανυπόφορους πόνους. Οι αστυνομικοί του ανέφεραν πώς με την ομολογία του θα αφηνόταν αμέσως ελεύθερος. Προέχει η σκιαγράφηση της σχετικής νομολογίας: Η παραδοχή του κατηγορουμένου ότι διέπραξε το αδίκημα για το οποίο διώκεται (ομολογία), εφ' όσον αποδειχθεί, δύναται αφ' εαυτής να θεμελιώσει την καταδίκη του (Καυκαρής ν. Δημοκρατία

(1990)2 ΑΑΔ 203, 225). Η αποδεικτική αξία της ομολογίας καθώς και η δέσμευση των Δικαστηρίων να προστατεύουν τα ανθρώπινα δικαιώματα και να περιφρουρούν το κράτος δικαίου, επιβάλλει σε αυτά την υποχρέωση να δέχονται την παρουσίαση ομολογίας μόνο εφ' όσον αποδειχθεί θετικά ότι ο κατηγορούμενος προέβηκε σε αυτήν με ελεύθερη βούληση και εκουσίως (Kokkinos ν. The Police

(1967)2 C.L.R. 217, 220). Έτσι, η θεληματικότητα μίας κατάθεσης και, ιδίως αυτής που περιέχει ομολογία, αποτελεί το κριτήριο για την αποδοχή της ως μαρτυρίας. Θεληματική είναι η κατάθεση η οποία αποτελεί προϊόν της ελεύθερης βούλησης του κατηγορουμένου και ότι το αποτέλεσμα συμπεριφοράς προσώπου, που ασκεί εξουσία εν σχέσει με τις ανακρίσεις ή τη δίωξη, η οποία προεκάλεσε στον κατηγορούμενο είτε φόβο για δυσμενείς επιπτώσεις είτε ελπίδα για αποκόμηση πλεονεκτήματος ή η οποία συνιστά καταπίεσή του. Το βάρος για την απόδειξη της θεληματικότητας μίας κατάθεσης φέρει η κατηγορούσα αρχή και η θεληματικότητα πρέπει να αποδειχθεί πέραν πάσης λογικής αμφιβολίας. Επιπλέον, η κατηγορούσα αρχή βαρύνεται, πριν από την παρουσίαση ορισμένης κατάθεσης, να αποδείξει, πέραν πάσης λογικής αμφιβολίας, ότι αυτή λήφθηκε συμφώνως των Δικαστικών Κανόνων. Όμως, το Δικαστήριο διατηρεί διακριτική εξουσία να αποδέχεται, ως μαρτυρικό υλικό, κατάθεση η οποία λήφθηκε κατά παρέκκλισιν των Δικαστικών Κανόνων εφ' όσον η παρέκκλιση αυτή υπήρξε επουσιώδης, δεν επηρέασε τη θεληματικότητα της κατάθεσης και δεν έθεσε τον κατηγορούμενο σε μειονεκτική θέση (Fournides v. Republic

(1986)2 C.L.R. 73, Ονησίλλου ν. Δημοκρατίας

(1991)2 Α.Α.Δ. 556, Π.Π. κ.α. υ. Γενικός Εισαγγελέας της Δημοκρατίας

(2000)2 Α.Α.Δ. 457, 462 επ. Σάκκος ν. Δημοκρατίας

(2000)2 Α.Α.Δ. 510, 521 επ.). Το μέσον για να εξακριβωθεί κατά πόσον συγκεκριμένη κατάθεση είναι θεληματική και, άρα, είναι νομικά αποδεκτή, αποτελεί η διαδικασία της δίκης εντός δίκης («trial within a trial» ή «side trial»). Η διαδικασία αυτή είναι αυτοτελής και ο,τιδήποτε σχετικό πρέπει να αποδεικνύεται κατά το δίκαιο της απόδειξης. «Το Δικαστήριο κρίνει το θέμα της δεκτικότητας σύμφωνα με τη μαρτυρία που προσκομίστηκε. Δεν είναι επιτρεπτό να προσφύγει σε υλικό που αφορά την κύρια δίκη. Ένας λόγος γι' αυτό είναι ότι η κύρια μαρτυρία δεν έχει ακόμη και ούτε είναι θεμιτό να τύχει αξιολόγησης στο στάδιο αυτό. Ένας άλλος είναι ότι οι μαρτυρίες δεν είχαν αποκρυσταλλωθεί ή συμπληρωθεί.» (Αστυνομία ν. Ησαΐα (Μηλάκκη)

(1997)2 Α.Α.Δ. 177, 181). Βεβαίως, αναπόφευκτα η απόδειξη της θεληματικότητας μίας κατάθεσης συνεπάγεται την διατύπωση ευρημάτων. Όμως, η αξιολόγηση της μαρτυρίας που παρουσιάζεται στη δίκη εντός δίκης πρέπει να περιορίζεται στις ανάγκες των εκεί επίδικων θεμάτων. Ιδίως, δεν πρέπει να εξάγονται συμπεράσματα τα οποία δυνατόν να επηρεάσουν δυσμενώς τον κατηγορούμενο στην υπεράσπισή του. Κατά την αξιολόγηση της μαρτυρίας που παρουσιάσθηκε στη δίκη εντός δίκης πρέπει να διατηρείται ανοικτό το ευρύτερο θέμα της αξιοπιστίας των μαρτύρων και, ιδίως, του κατηγορουμένου (Ioannides v. Police

(1968)2 C.L.R. 169, 181 επ., Petri v. Police

(1968)2 C.L.R. 40, 71 - 72.). Παρατίθεται το ακόλουθο απόσπασμα από την απόφαση Petri v. Police (ανωτέρω), 74: «This Court has time and again warned trial Judges against the danger of excersing their discretion in favour of admitting such statements made in circumstances which apparently place the maker of the statement (a person facing a criminal prosecution) at an unfair disadvantage before a police investigator. .............................. Furthermore, the proper exercise of the Judicial discretion in this respect, would tend to descourage unfair and oppressive abuse of power by over-zealous investigating officers.» Τις κρίσεις αυτές επανέλαβε το Εφετείο στην απόφαση Ioannides v. The Republic (ανωτέρω), διευκρινίζοντας ότι η άδικη και καταπιεστική χρήση της αστυνομικής εξουσίας (unfair and oppressive use of police power) δύναται να λάβει και τη μορφή παροχής, εκ μέρους των ανακριτών, συμβουλών και υποσχέσεων για βοήθεια και επαναλαμβάνοντας την αρχή ότι η αποδοχή της παρουσίασης μίας ομολογίας ανάγεται στη διακριτική εξουσία του Δικαστηρίου η οποία ασκείται με γνώμονα τα συμφέροντα της δικαιοσύνης και τη δίκαιη αντιμετώπιση του κατηγορουμένου («... admission is a matter of judicial discretion, exercised in the interests of justice and in fairness to the person in trial...», δείτε στη σελ. 185). Για να αποδείξει την θεληματικότητα της ομολογίας του κατηγορουμένου, η κατηγορούσα αρχή κάλεσε, ως μόνον μάρτυρα, τον προρρηθέντα αστυφύλακα 1633 Αλέξανδρο Γεωργίου (Μ.Κ.2 στην κύρια δίκη). 0 κατηγορούμενος υπεστήριξε την ένστασή του καταθέτοντας, ενόρκως, μόνον ο ίδιος. Υπάρχει σαφής διάσταση μεταξύ των εκδοχών τις οποίες ο αστυφύλακας 1633 Αλέξανδρος Γεωργίου και ο κατηγορούμενος προέβαλαν όσον αφορά στις συνθήκες υπό τις οποίες εξασφαλίσθηκε η ομολογία. Ας σημειωθεί πώς το τεκμήριο Χ επιμαρτυρεί πώς οι επίδικες κατηγορίες διετυπώθηκαν και η επίδικη ομολογία λήφθηκε στις 14.04.2012, μεταξύ της 14:35 και της 14:45, στον αστυνομικό σταθμό Αραδίππου. Το σχετικό έγγραφο είναι τρισέλιδο και σε κάθε σελίδα υπάρχει η υπογραφή του κατηγορουμένου. Αμέσως μετά την διατύπωση των επίδικων κατηγοριών και πριν από την απάντηση του κατηγορουμένου είναι καταγεγραμμένη η φράση: «Επιθυμείς να πεις τίποτε; Δεν είσαι υπόχρεος να πεις τίποτε. Εκτός και αν θέλεις αλλά ότι όμως πεις θα γραφεί και θα δοθεί ως μαρτυρία». Πρόκειται για την προβλεπομένη, από τον Δικαστικό Κανόνα ΙΙΙ (α), προειδοποίηση. Ο αστυφύλακας 1633 Αλέξανδρος Γεωργίου ανέφερε ότι, κατά τη λήψη του τεκμηρίου Χ, παρόντες ήσαν μόνον ο ίδιος και ο κατηγορούμενος. Ανέφερε, επίσης, ότι ο κατηγορούμενος δήλωσε «παραδέχομαι» στις κατηγορίες με ελεύθερη βούληση, χωρίς ο ίδιος να του εισηγηθεί ή να του υποσχεθεί ο,τιδήποτε και χωρίς ο ίδιος να τον εκφοβίσει ή να εκμεταλλευφθεί το γεγονός του τραυματισμού του. Αντεξετασθείς, ο αστυφύλακας 1633 Αλέξανδρος Γεωργίου ανέφερε πώς ο κατηγορούμενος συνελήφθηκε για αυτόφωρα αδικήματα και πώς, λόγω του τραυματισμού του στο κάτω άκρο διεκομίσθηκε αμέσως στο Γενικό Νοσοκομείο Λάρνακας («το νοσοκομείο») για περίθαλψη. Διεπιστώθηκε πώς το κάτω άκρο του κατηγορουμένου υπέστηκε κάταγμα και τοποθετήθηκε νάρθηκας. Μετά το νοσοκομείο ο κατηγορούμενος μετεφέρθηκε στον αστυνομικό σταθμό Αραδίππου, όπου κατηγορήθηκε και ομολόγησε (τεκμήριο Χ). Ο μάρτυρας προσέθεσε πώς, ευρισκόμενος στον αστυνομικό σταθμό Αραδίππου, ο κατηγορούμενος αισθανόταν μεν πόνο, όμως, η υγεία του δεν διέτρεχε κίνδυνο. Ο κατηγορούμενος είχε πλήρη αντίληψη των όσων συνέβαιναν και μπορούσε να κινείται. Ο αστυφύλακας 1633 Αλέξανδρος Γεωργίου αρνήθηκε ότι βιάστηκε να τον κατηγορήσει εκμεταλλευόμενος την επώδυνη κατάσταση της υγείας του για να αποσπάσει την ομολογία του. Αρνήθηκε, επίσης, ότι παρότρυνε τον κατηγορούμενο να ομολογήσει λέγοντάς του: «Υπέγραψε και θα φύγεις». Ανέφερε πώς η διατύπωση των κατηγοριών έγινε αυθημερόν αφού τα αδικήματα ήσαν αυτόφωρα και δεν υπήρχαν άλλες ενέργειες να γίνουν. Ο κατηγορούμενος, άνδρας ώριμης ηλικίας, ο οποίος παρουσιάσθηκε ενώπιον του Δικαστηρίου δυναμικός, εδήλωσε ότι είναι διδάσκαλος πολεμικών τεχνών, ότι εργάστηκε ως προσωπικό ασφαλείας σε ποδοσφαιρικούς αγώνες και ότι συνεργαζόταν πάντοτε με την αστυνομία και υπεστήριζε το έργο της. Όσον αφορά στα γεγονότα της 14.04.2012 ο κατηγορούμενος εδήλωσε τα εξής: Τα επίδικα γεγονότα εξελίχθηκαν το πρωί της 14.04.2012, στον περίβολο εκκλησίας όπου πήγε να εκκλησιασθεί με τη σύζυγο και τα τρία τέκνα τους, ηλικίας 16, 14 και 9 ετών εν όψει της εορτής της Ανάστασης. Κατά τη σύλληψή του έπεσε στο έδαφος και τραυματίσθηκε στο κάτω άκρο. Το κάτω άκρο υπέστηκε κάταγμα συνοδευόμενο από φρικτούς πόνους και τάσεις για λιποθυμία. Οι αστυνομικοί τον μετέφεραν στο νοσοκομείο, όπου έτυχε περίθαλψης. Στο τραυματισθέν άκρο τοποθετήθηκε νάρθηκας. Όταν έλαβε εξητήριο από το νοσοκομείο, οι αστυνομικοί τον οδήγησαν στον αστυνομικό σταθμό Αραδίππου. Χρειάστηκε να διανύσει πεζός κάποια απόσταση και να ανεβεί σκαλοπάτια. Αυτό ήταν ιδιαιτέρως επώδυνο γιατί δεν του δόθηκαν πατερίτσες. Επίσης, από το πρωί της 14.04.2012, οπότε και συνελήφθηκε, έως και τη διατύπωση κατηγοριών και την ομολογία του, δηλαδή έως και τις 14:45, παρέμεινε νηστικός. Οι φρικτοί πόνοι και η μεγάλη κούραση που αισθανόταν καθώς και η υπόσχεση του αστυφύλακα 1633 Αλέξανδρου Γεωργίου πώς εάν υπέγραφε την ομολογία θα μπορούσε να επιστρέψει αμέσως στο σπίτι του τον ώθησαν να προβεί στην ομολογία που καταγράφεται στο τεκμήριο Χ. Κατά την αντεξέταση υπεβλήθηκε στον κατηγορούμενο πώς εάν, εξ αιτίας του τραυματισμού του και της τοποθέτησης του κάτω άκρου του σε νάρθηκα, χρειαζόταν τροχοκάθισμα ή πατερίτσες, όφειλε ο ίδιος να τα ζητήσει από τους αρμοδίους. Ο κατηγορούμενος απήντησε πως δεν είχε την ευκαιρία. Υπεβλήθηκε, επίσης, στον κατηγορούμενο πώς ουδεμίαν βοήθεια ζήτησε από την αστυνομία η οποία δεν του παρεσχέθηκε. Απήντησε δια της ρητορικής ερώτησης: «Έπρεπε να ζητήσω εγώ;» Και συνεπλήρωσε πως η αστυνομία όφειλε να του παράσχει βοήθεια. Η εξέταση αυτού του μαρτυρικού υλικού, υπό το πρίσμα της προαναφερθείσας νομολογίας, καταδεικνύει ότι η κατηγορούσα αρχή απέδειξε, πέραν πάσης λογικής αμφιβολίας, τη θεληματικότητα της ομολογίας του κατηγορουμένου, ως αυτή καταγράφεται στο τεκμήριο Χ. Χωρίς να αξιολογείται η αξιοπιστία του αστυφύλακα 1633 Αλέξανδρου Γεωργίου και του κατηγορούμενου, κρίνεται πώς ουδεμία σκιά έχουν ρίξει στη θεληματικότητα της επίδικης ομολογίας τα όσα αυτοί εδήλωσαν. Σημειώνεται, κατ΄ αρχάς, πώς ουδεμία παραβίαση των Δικαστικών Κανόνων παρατηρείται. Σημειώνεται, κατά δεύτερον, πώς ο κατηγορούμενος δεν ισχυρίζεται πώς ζήτησε να αφεθεί ελεύθερος πριν του απαγγελθούν οι κατηγορίες, δεν ισχυρίζεται πώς ζήτησε οποιαδήποτε άλλη διευκόλυνση, πλην αυτών που του παρεσχέθηκαν, και ούτε ισχυρίζεται πώς ενημέρωσε οιονδήποτε για την πρόθεσή του να αρνηθεί ενοχή. Εν όψει τούτων, προκρίνεται η αποδοχή της κατάθεσης του τεκμηρίου Χ ως κανονικού τεκμηρίου στην κύρια δίκη. Αλ. Κ. Λυκούργου, Ε.Δ. Πιστό αντίγραφο Πρωτοκολλητής cylaw.org: Από το ΚΙΝOΠ/CyLii για τον Παγκύπριο Δικηγορικό Σύλλογο