Διευθυντή Τμήματος Επιθεώρησης Εργασίας ν. ΝΕΜΕΣΙΣ ΕΡΓΟΛΗΠΤΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΛΤΔ κ.α., Αρ. Υπόθεσης: 226/12, 30/9/2013

(5), 53

(1)και 54 του περί ασφάλειας και υγείας στην εργασία νόμου ν.89

(1)/1996 όπως έχει τροποποιηθεί. Συγκεκριμένα και σύμφωνα με τις λεπτομέρειες του αδικήματος, η κατηγορούμενη 1 εταιρεία (εν τοις εφ΄ εξοίς η κατηγορούμενη) την 15/6/2009 στον παραλιακό δρόμο Πάφου - Χλώρακας - Κόλπου των Κοραλλίων (προέκταση της Λεωφόρου Τάφοι των Βασιλέων) στην Επαρχία Πάφου, ενώ ήταν εργοδότης - εργολάβος και ανέλαβε την κατασκευή της β΄ φάσης του αποχετευτικού έργου Πάφου, παρέλειψε να διασφαλίσει καθ΄ όσον ήταν εύλογα εφικτό ότι πρόσωπα που δεν εργοδοτούνταν από αυτήν, αλλά που μπορούσαν να επηρεαστούν από τις δραστηριότητες της, δεν θα εξετίθεντο σε κίνδυνο, με αποτέλεσμα ο James Laird Dickie να πέσει σε εκσκαφή η οποία είχε ανοιχθεί στα πλαίσια των εργασιών της κατασκευής του αποχετευτικού έργου βάθους 4,40 μέτρων και να τραυματιστεί θανάσιμα. Η ΜΑΡΤΥΡΙΑ Το Δικαστήριο δεν θα παραθέσει ασφαλώς αυτολεξεί την όλη μαρτυρία που τέθηκε ενώπιον του, αλλά θα προβεί σε μια σύνοψη της μαρτυρίας και θα γίνεται ειδική αναφορά στο στάδιο της αξιολόγησης μαρτυρίας για την διεξαγωγή των αναγκαίων ευρημάτων και συμπερασμάτων. Έχουν δηλωθεί εκ μέρους της υπεράσπισης με τα οποία συμφώνησε η κατηγορούσα αρχή και εγκριθεί από το Δικαστήριο διάφορα παραδεκτά γεγονότα, όπως π.χ. η ανάληψη εκ μέρους της κατηγορούμενης εταιρείας κατασκευαστικών εργασιών του αποχετευτικού συστήματος Πάφου, την άφιξη του θύματος στην Κύπρο και τον τόπο διαμονής του, την μετάβαση του θύματος με τον σύγαμπρο του στην μπυραρία του Μ.Κ. 2 αφού προηγουμένως δείπνησαν και κατανάλωσαν αλκοολούχα ποτά, η μετάβαση τους στην μπυραρία του Μ.Κ. 2 ήταν για να τον επισκεφθούν και να του δώσουν δώρα αφού γνωρίζωνταν από προηγούμενη επίσκεψη τους το 2008 και στην εν λόγω μπυραρία κατανάλωσαν διάφορα αλκοολούχα ποτά και συνομιλούσαν με τον Μ.Κ.

1. Σε κατοπινό στάδιο ήθελαν να μεταβούν σε μπυραρία στην απέναντι πλευρά του δρόμου την οποία επισκέφθηκαν δύο φορές το
2. Πρώτος διασταύρωσε τον δρόμο το θύμα ο οποίος δρασκέλισε τα κιγκλιδώματα που τοποθέτησε η κατηγορούμενη εταιρεία και έπεσε μέσα στην εκσκαφή βάθους 4.40 μέτρων και πλάτους 5.20 μέτρων. Ο σύγαμπρος του έφθασε στο μέρος της πτώσης όπου άκουγε αλλά δεν έβλεπε το θύμα και άρχισε να φωνάζει και στο μέρος κατεύθασαν ο Μ.Κ. 2 και θαμώνες του κέντρου. Ο Μ.Κ. 2 τηλεφώνησε στην αστυνομική διεύθυνση Πάφου για το συμβάν και προσπάθησε με τον σύγαμπρο του θύματος με μια σκάλα να κατέβουν στον πυθμένα της εκσκαφής αλλά λόγω του ότι η σκάλα ήταν μήκους 3 μέτρων δεν κατέστη δυνατό και αυτό έγινε κατορθωτό με την άφιξη των ανδρών της πυροσβεστικής δύναμης οι οποίοι τον ανέσυραν και με ασθενοφόρο που κατέφθασε στην σκηνή το θύμα μεταφέρθηκε στο γενικό νοσοκομείο Πάφου όπου και διαπιστώθηκε ο θάνατος του. Στις 15/6/2009 διενεργήθηκε μεταθανάτια εξέταση του θύματος από τον Μ.Κ. 4 ο οποίος αποφάνθηκε ότι ο θάνατος του οφείλεται σε πολυτραυματισμό συνεπεία πτώσεως από ύψος, το θύμα ήταν 54 ετών, ύψους 1,82 και καταγόταν από την Μ. Βρετανία. Τα αποτελέσματα των εξετάσεων που διενεργήθηκαν από το εργαστήριο δικανικής χημείας και τοξικολογίας του γενικού χημείου του κράτους στα δείγματα που λήφθηκαν από τον Μ.Κ. 4 κατά την νεκροψία του θύματος, έδειξαν ότι το αίμα του περιείχε 297 mg/dL αλκοόλη και η εξέταση του οφθαλμικού υγρού έδειξε περιεκτικότητα αλκοόλης 295 mg/dL. Επίσης δηλώθηκε ως παραδεκτό γεγονός από την υπεράσπιση και με το οποίο συμφώνησε η κατηγορούσα αρχή και το οποίο εγκρίθηκε από το Δικαστήριο, ότι στις 15/6/2009 και ώρα 01:20 π.μ. αφίχθηκε η αστυνομία στην σκηνή του επίδικου ατυχήματος η οποία φρουρείτο συνεχώς από την αστυνομία μέχρι την απελευθέρωση της και κατά το διάστημα αυτό η σκηνή παρέμεινε αναλλοίωτη και κανένα μη εξουσιοδοτημένο πρόσωπο δεν εισήλθε στην σκηνή. Η σκηνή απελευθερώθηκε στις 10π.μ. της ίδιας ημέρας μετά το πέρας των εξετάσεων του Μ.Κ.
3. Ως πρώτος μάρτυρας κατέθεσε ο κ. Γιώργος Κατσονούρης ο οποίος εργάζεται στο τμήμα επιθεωρήσεως εργασίας από τον Οκτώβριο του 1999 και ανέλυσε τα καθήκοντα, προσόντα, γνώσεις και εμπειρίες του. Προσδιόρισε και ερμήνευσε τι είναι το κύριο αντικείμενο ασφάλειας στην εργασία, τι είναι η εκτίμηση κινδύνου και το μέγεθος του ως επίσης και τους παράγοντες που λαμβάνονται υπόψη στην εκτίμηση του κινδύνου και τι εννοεί ανθρώπινο παράγοντα. Έχει διερευνήσει προσωπικά ο μάρτυρας το επίδικο ατύχημα και έχει ετοιμάσει σχετική έκθεση - τεκμήριο 1 - την οποία υιοθέτησε, ανέλυσε, περιέγραψε και υποστήριξε. Η κατηγορούμενη εταιρεία είχε αναλάβει ένα από τα 4 συμβόλαια που αποτελούσαν την δεύτερη φάση του αποχετευτικού έργου Πάφου και το οποίο αποτελούσε τμήμα αυτού του έργου. Το βάθος της εκσκαφής που διανοίχθηκε από την κατηγορούμενη εταιρεία στο σημείο όπου έγινε το μοιραίο ατύχημα ήταν 4,40 μέτρα και το πλάτος της 5,20 μέτρα και στην εκεί περιοχή έχει δημιουργηθεί παρακαμπτήριος δρόμος για την κυκλοφορία των οχημάτων διότι λόγω των έργων ο δημόσιος δρόμος που υπήρχε εκεί δεν μπορούσε να χρησιμοποιηθεί. Η πορεία που είχε το θύμα στην συγκεκριμένη περίπτωση ήταν από την μπυραρία El Paso με κατεύθυνση προς την απέναντι πλευρά και προσδιόρισε το σημείο πτώσης του θύματος επί των φωτογραφιών που επισυνάφθησαν στην έκθεση του - τεκμήριο 3 και αυτό το σημείο της πτώσης, όπως και γενικά της εκεί περιοχής ο μάρτυρας το ανέλυσε και περιέγραψε. Συγκεκριμένα στο σημείο πτώσης, απέναντι υπήρχε ένας πάσσαλος της ΑΗΚ όπου δεν λειτουργούσε κατά την βραδιά της μοιραίας πτώσης, στο σήμείο της πτώσης υπήρχαν άσπρα μεταλλικά κιγκλιδώματα σε απόσταση ενός περίπου μέτρου από την εκσκαφή, δύο κώνοι και ο ένας εξ΄ αυτών είχε αναλάμποντα φανό, στο δε σημείο όπου έπεσε το θύμα δεν υπήρχαν τα πλαστικά στηθαία γεμισμένα με νερό, υπήρχαν όμως πολύ κοντά στο σημείο της πτώσης το οποίο και προσδιόρισε, ως επίσης υπήρχε και μια και μοναδική προειδοποιητική πινακίδα στα ελληνικά για βαθιές εκσκαφές 250 μέτρα μακριά από το σημείο της πτώσης και που φαίνεται στην φωτογραφία 8 της έκθεσης του και που δεν υπήρχε οπτική επαφή του θύματος προς την εν λόγω πινακίδα. Το ύψος των κιγκλιδωμάτων που υπήρχαν στην περιοχή ήταν ύψους 90 εκατοστών και μήκους τριών μέτρων ( και στο τεκμήριο 1 αναφέρεται επίσης ότι ήταν τοποθετημένα σε απόσταση ενός μέτρου από το χείλος της εκσκαφής και τα περισσότερα ήταν δεμένα μεταξύ τους) ενώ σύμφωνα με την Κ.Δ.Π. 172/2002 παράρτημα 4, μέρος Β, τμήμα 2 παράγραφος 4 οι πτώσεις από ύψος θα πρέπει να προλαμβάνονται με κιγκλιδώματα ύψους 1,10 μέτρα. Ο μάρτυρας το επόμενο βράδυ του μοιραίου ατυχήματος, μετέβηκε στην σκηνή για να αντιληφθεί τις συνθήκες που επικρατούσαν την ώρα της πτώσης του ατυχήματος και συμπέρανε ο μάρτυρας ότι στο σημείο της πτώσης και λόγω του φωτισμού και της αντανάκλασης που υπήρχε στην περιοχή και λόγω της χρωματικής απόκλισης του εδάφους στο σημείο της εκσκαφής, δημιουργείται μια παραπλανητική εικόνα ότι το βάθος της εκσκαφής είναι 1,30 μέτρα, όσο δηλαδή το πάχος του εδάφους όπου έχει πιο ανοικτό χρώμα ενώ μετά το 1,30 μέτρα το έδαφος έχει πιο σκούρο χρώμα και δημιουργεί την εντύπωση ότι τόσο είναι το βάθος της εκσκαφής, πράγμα που δεν συμβαίνει. Επίσης στο σημείο της πτώσης υπήρχαν δύο κώνοι οι οποίοι το βράδυ φωσφωρίζουν και μετά το βράδυ του ατυχήματος η κατηγορούμενη εταιρεία έχει προσθέσει στο σημείο της πτώσης πλαστικά στηθαία γεμάτα με νερό. Στην συνέχεια της κύριας εξέτασης του, ο μάρτυρας κατέθεσε ως τεκμήρια 3 και 4 σε αγγλική και ελληνική γλώσσα αντίστοιχα γραπτή κατάθεση που έλαβε από τον Nicol Naird Smith, ως τεκμήριο 5 την κατάθεση που έλαβε από τον Μ.Κ. 2, κατονόμασε τα άτομα που εντόπισε στην σκηνή του ατυχήματος και τα άτομα από τα οποία έλαβε σχετικές πληροφορίες. Κατά την επί τόπου επίσκεψη του ο μάρτυρας, διαπίστωσε ότι κατά μήκος των 450 μέτρων που είχε ανοιχθεί η εκσκαφή, δεν υπήρχε κάποια διευθέτηση ή κατασκευή η οποία θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί από κάποιο που ήθελε να διασταυρώσει από την μια πλευρά στην άλλη πλευρά του δρόμου όπως ένα είδος γέφυρας ή κατάλληλου διαδρόμου το οποίο θα μπορούσε να χρησιμοποίησει κάποιος από την μια πλευρά της εκσκαφής για να μεταβεί προς την άλλη πλευρά της εκσκαφής. Για να διασταυρώσει κάποιος τον δρόμο θα έπρεπε να μεταβεί προς το σημείο είτε της μιας άκρης των 450 μέτρων που ήταν η εκσκαφή ή είτε της άλλης μεριάς των 450 μέτρων που ήταν η εκσκαφή και να περάσει απέναντι χρησιμοποιώντας ακριβώς πλέον το σημείο που δεν υπήρχε οποιοδήποτε εμπόδιο βάθος για να περάσει απέναντι και στο σημείο εκεί δεν υπήρχε οποιαδήποτε σήμανση από οποιαδήποτε πλευρά που να καθοδηγεί ποιο ήταν το τέλος της εκσκαφής και από που θα μπορούσε να περάσει κάποιος απέναντι απρόσκοπτα, αλλά μετά το ατύχημα έγιναν κάποιες σημάνσεις τις οποίες και προσδιόρισε και τις χαρακτήρισε ως εύκολες και απλές στο να εφαρμοστούν στην πράξη. Κάποιος στην περιοχή θα παρατηρούσε ότι υπήρχε ένα αχανές εργοτάξιο κατά την διάρκεια της ημέρας, πόσο μάλλον κατά την διάρκεια της νύκτας όπου παρατηρούνται διαφορετικές συνθήκες φωτισμού. Ανέφερε ο μάρτυρας ότι τα μέτρα ασφαλείας που είχαν ληφθεί στον χώρο μπορούσαν εύκολα να παραπλανήσουν πρόσωπα που προσέγγιζαν τον χώρο για πρώτη φορά, λόγω του συνδυασμού διαφόρων παραμέτρων όπως η βλάβη του λαμπτήρα, η μη ύπαρξη άλλου οποιουδήποτε φωτισμού που να φωτίζει την εκσκαφή εντός της εκσκαφής στοχευμένη, η απουσία οποιασδήποτε προειδοποιητικής πινακίδας ότι υπήρχαν βαθιές εκσκαφές ή πινακίδα που να παραπέμπει πως μπορούσε κάποιος να διασταυρώσει απέναντι, σε συνδυασμό με την προσπίπτουσα ακτίνα φωτός που έπεφτε στο απέναντι τοίχωμα της εκσκαφής στο σημείο που έγινε η πτώση του θανόντα από την φωτεινή επιγραφή καταστήματος που βρισκόταν δίπλα από την μπυραρία που εξήλθε το θύμα, δημιουργούσε παραπλάνηση σε κάποιο που προσέγγιζε για πρώτη φορά στον χώρο. Καταχώρησε επίσης ο μάρτυρος το τεκμήριο 6 το οποίο αποτελεί έντυπο της εκ των προτέρων γνωστοποίησης εργοταξίου ημερομηνίας 3/3/
4. Κατέθεσε επίσης ο μάρτυρας το τεκμήριο 7 το οποίο σχολίασε και ερμήνευσε και που αφορά σχέδιο υγείας που εκπονήθηκε από την κατηγορούμενη εταιρεία. Πιο συγκεκριμένα ο μάρτυρας παρέπεμψε μέσα από την έκθεση του - τεκμήριο 1 - όσο και μέσα από την προφορική του μαρτυρία σε σημεία και πρόνοιες του τεκμηρίου 7 για τα οποία θα γίνει ειδική μνεία κατά το στάδιο της αξιολόγησης, όπως π.χ. η υποχρέωση φωτοδότησης των άκρων της εκσκαφής, προστατευτικά κιγκλιδώματα, ράμπες, γέφυρες κλπ. Κατά την επί τόπου επίσκεψη του αλλά και από πληροφορίες που έχει συλλέξει, διαπίστωσε ότι αρκετά από αυτά δεν τηρούνταν. Συγκεκριμενοποίησε ο μάρτυρας έκανε αναφορά στην παντελή έλλειψη καθοδήγησης προειδοποιητικής πινακίδας στον συγκεκριμένο χώρο σχετικά με τον τρόπο που θα μπορούσε κάποιος πεζός να χρησιμοποιήσει για να κατευθυνθεί στην απέναντι πλευρά του δρόμου, για την μοναδική πινακίδα που εντοπίστηκε και που αναφέρθηκε πιο πάνω, στις μη ικανοποιητικές συνθήκες φωτισμού, στο ύψος του κιγκλιδώματος που ήταν 90 εκατοστά αντί 1,10 μέτρα και που εύκολα κάποιος μπορούσε να παρακάμψει, στην απουσία γέφυρας ή περάσματος από την μια πλευρά της εκσκαφής προς την άλλη. Ο μάρτυρας κατέθεσε ως τεκμήρια 8 και 9 σχετική αλληλογραφία που ανταλλάγηκε μεταξύ της κατηγορούσας αρχής και της κατηγορούμενης εταιρείας την οποία και ανέλυσε. Κατέθεσε επίσης ο μάρτυρας ως τεκμήριο 12 σετ από 6 φωτογραφίες τις οποίες ανέλυσε και περιέγραψε, αναφέροντας επίσης και τις ημερομηνίες λήψης τους και στις οποίες παρουσιάζονται οι αλλαγές όπου έχουν γίνει μετά το μοιραίο ατύχημα όπως π.χ. το ύψος των κιγκλιδωμάτων σε 1,20 μέτρα, η επιγραφή στα ελληνικά και αγγλικά για βαθιές εκσκαφές, πλαστική κορδέλα σε κώνους, επιγραφή στα ελληνικά και αγγλικά για διάβαση πεζών με βέλος και οι οποίες φωσφώριζαν το βράδυ κλπ. Κατέθεσε επίσης ο μάρτυρας ως τεκμήρια 13 και 14 σετ από 5 και 45 φωτογραφίες αντίστοιχα τις οποίες αναγνώρισε την πηγή προέλευσης τους και τις ανέλυσε και περιέγραψε. Ολοκληρώνοντας την κύρια εξέταση του, ο μάρτυρας ανέφερε ότι η κατηγορούμενη εταιρεία προέβηκε σε αρκετές παραλείψεις δυνάμει της κείμενης νομοθεσίας οι οποίες έχουν συμβάλει καθοριστικά στην πρόκληση του επιδίκου ατυχήματος, όπως η έλλειψη κατάλληλης σήμανσης, οι συνθήκες φωτισμού, οι μη επαρκείς ικανοποιητικές προειδοποιητικές πινακίδες που θα προειδοποιούσαν κάποιον ότι υπάρχει βαθιά εκσκαφή, η αναποτελεσματικότητα όπως αποδείχθηκε του ύψους στα κιγκλιδώματα που ήταν μπροστά από την εκσκαφή, της παραπλάνησης που δημιουργούσε η προσπίπτουσα ακτίνα φωτός που έκπεμπε η φωτεινή επιγραφή από την απέναντι πλευρά της εκσκαφής, πινακίδα δίπλα από παρακείμενη μπυραρία που σε συνδυασμό με την έλλειψη του ικανοποιητικού φωτισμού, δημιουργούσαν μια παραπλανητική εντύπωση ότι το βάθος της εκσκαφής ήταν ξέβαθος, έχουν συμβάλει καθοριστικά στην κατάληξη που έγινε με αυτό το ατύχημα. Επίσης ο μάρτυρας ανέφερε ότι σημαντικότατος παράγοντας έχει φανεί ότι έχει διαδραματίσει η μη τήρηση των προνοιών του σχεδίου ασφάλειας και υγείας και το μεγάλο μέτωπο που εκτελούνταν οι εργασίες, αναγνωρίζοντας ο μάρτυρας ότι όταν υπάρχει ένα μέτωπο ανοικτό εργασιών 650 μέτρων και μια εκσκαφή 450 μέτρων, είναι πολύ πιο δύσκολο να περιοριστεί να ελεγχθεί και να ληφθούν κατάλληλα μέτρα ελέγχου παρά όταν υπάρχει ένα μικρό μέτωπο εργασιών. Σημαντική είναι η τοποθέτηση του μάρτυρα στο τέλος της κυρίως εξέτασης του η οποία παρατίθεται αυτούσια: << η μη παρουσία ή η μή πρόβλεψη του τρόπου που κάποιος να μπορούσε να περάσει στην απέναντι πλευρά του δρόμου ειδικά κατά την διάρκεια της νύκτας που πιθανόν να μην είχε και την πλήρη εικόνα που μπορεί κάποιος εύκολα να αναγνωρίσει που προσεγγίζει εύκολα ένα χώρο και βλέπει μια εκσκαφή πως θα μπορεί να πάρει στην απέναντι πλευρά του χώρου είναι καθαρά ότι ο συγκεκριμένος τουρίστας πιστεύω ότι είδε ότι υπήρχε κάτι εκεί πέρα αλλά αυτή η παραπλάνηση, δηλαδή ένας κίνδυνος ίσως ένα βάθος αλλά αυτή η παραπλάνηση που του είχε δημιουργήσει λόγω των ελλειπών μέτρων ασφαλείας εκ μέρους της κατηγορούμενης εταιρείας σε σχέση με τη θέληση του να περάσει την απέναντι πλευρά χωρίς να βλέπει από που μπορούσε να πάει, τον οδήγησε να μπει μέσα στην εκσκαφή και δυστυχώς να έχουμε το αποτέλεσμα το οποίο είχε γίνει>>. Aντεξεταζόμενος, πέραν του ότι επαναλάμβανε τα όσα έχει αναφέρει κατά την διάρκεια της κύριας εξέτασης του όταν ερωτείτο για διάφορα θέματα, έκανε αναφορά ως προς την εκ των προτέρων γνωστοποίηση εργοταξίου - τεκμήριο 6, την ημερομηνία παραλαβής του και το πότε έλαβε ο ίδιος γνώση για το επίδικο εργοτάξιο και άλλοι συνάδελφοι του, κατονόμασε συνάδελφο του που διορίστηκε ως αρμόδια για να επιθεωρήσει το επίδικο εργοτάξιο, τις εμπλεκόμενες αρχές που είχαν ρόλο κατά την εκτέλεση του επίδικου έργου το οποίο έχει χαρακτηρίσει ως υψηλού ρίσκου λόγω του τουριστικού χαρακτήρα της περιοχής, του δημόσιου δρόμου όπου γίνονταν οι εργασίες, της ιδιαιτερότητας των εργασιών όπου περιελάμβαναν και εκσκαφές. Περιέγραψε τον ρόλο του τμήματος επιθεωρήσεως εργασίας σε αυτού του είδους έργα όπως το επίδικο, όπως π.χ. η τήρηση της νομοθεσίας, διερεύνηση τυχόν ατυχημάτων και η παροχή συμβουλών τις οποίες και προσδιόρισε. Περιέγραψε τι περιλαμβάνει η γραπτή εκτίμηση κινδύνων η οποία είναι ευθύνη του κάθε εργοδότη και ανάλογα με την περίσταση. Την περιοχή όπου έγινε το επίδικο ατύχημα την γνωρίζει και έδωσε μια περιγραφή αυτής. Ανέφερε ο μάρτυρας ότι ένα μήνα πριν το ατύχημα διαπίστωσε στον χώρο του εργοταξίου πλαστικά στηθαία και συνέλεξε πληροφορίες για αυτό και συνομίλησε επί τόπου με επιστάτη της εταιρείας και τηλεφωνικώς με τον κατηγορούμενο
5. Περιέγραψε και ανέλυσε την φύση και την έκταση του επίδικου εργοταξίου, κάνοντας συσχετισμό με το τοπογραφικό σχέδιο της περιοχής που επισυνάφθηκε στο τεκμήριο
6. Ανέλυσε και περιέγραψε τις ρυθμίσεις που έγιναν από την τροχαία για παράκαμψη της τροχαίας κίνησης, ως επίσης ανέφερε ότι η σκηνή του ατυχήματος φυλασσόταν από την αστυνομία από την στιγμή που αυτή ειδοποιήθηκε μέχρι και την στιγμή που κατεύθασε ο ίδιος ο μάρτυρας στην σκηνή, στην οποία ο απέναντι λαμπτήρας της Α.Η.Κ. δεν λειτουργούσε και επεξήγησε επίσης ο μάρτυρας την διαδικασία και τον χαρακτήρα των καταθέσεων που έλαβε κατά το στάδιο της διερεύνησης του επιδίκου ατυχήματος η οποία ολοκληρώθηκε με την λήψη της τελευταίας πληροφορίας στον ίδιο στις 28/12/
7. Περιέγραψε εκ νέου και ανέλυσε το σημείο πτώσης του θύματος, αντιπαραβάλλοντας και παραπέμποντας ταυτόχρονα σε φωτογραφίες που κατατέθηκαν ως τεκμήρια, δίνοντας έμφαση και στους αναλάμποντες φανούς επί των κώνων που βρίσκονταν στην περιοχή και ειδικότερα στο σημείο πτώσης του θύματος. Ανέφερε ο μάρτυρας ότι η μια πινακίδα που βρέθηκε στα ελληνικά με την ένδειξη ΄΄βαθιές εκσκαφές΄΄ βρισκόταν 250 μέτρα περίπου από το σημείο της πτώσης, ενώ τουλάχιστον θα έπρεπε να υπάρχουν κατά μήκος της εκσκαφής 10, 15, 20 μέτρα τουλάχιστον ανάλογη επιγραφή και στην αγγλική γλώσσα και ως επίσης και επιγραφή που ορίζεται στην νομοθεσία με το ανθρωπάκι ότι πέφτει, όπως χαρακτηριστικά ανέφερε. Ως ένδειξη ότι υπάρχει κίνδυνος πτώσης φαίνεται με κίτρινο χρώμα και με κόκκινο χρώμα φαίνεται η απαγόρευση προσπέλασης, χωρίς να προσδιορίζεται ο αριθμός και η απόσταση τους διότι αυτό θα πρέπει να γίνει μια σωστή εκτίμηση της επικινδυνότητας ανάλογα με την περίπτωση. Ερωτώμενος κατά πόσο εάν υπήρχε η πινακίδα που ανέφερε μπροστά από το σημείο της πτώσης κατά πόσο θα προλαμβανόταν το ατύχημα, ανέφερε ότι θα μπορούσε να μειώσει την πιθανότητα να γίνει αυτό το ατύχημα, ως επίσης και με τα μέτρα ασφαλείας που έχει αναφέρει στην κύρια εξέταση του που διαδραμάτισαν σημαντικό παράγοντα στην κατάληξη αυτή του ατυχήματος. Ο μάρτυρας ανέφερε ότι ο επιστάτης της κατηγορούμενης εταιρείας κ. Γιώργος Χριστοφόρου του ανέφερε στην κατάθεση του ότι γινόταν επίβλεψη των εργασιών από το συμβούλιο αποχεύσεων Πάφου και για τα θέματα τροχαίας η τροχαία Πάφου και ως επίσης μίλησε τηλεφωνικώς με τον κατηγορούμενο 2 αναφορικά με την προμήθεια των πλαστικών στηθαίων ασφαλείας. Συμφώνησε ο μάρτυρας ότι τόσο τα κιγκλιδώματα, όσο τα πλαστικά στηθαία και οι κώνοι που βρίσκονταν στο σημείο της πτώσης του θύματος ήταν ορατά κατά την διάρκεια της νύκτας και μάλιστα χωρίς το φλας της φωτογραφικής μηχανής. Στο σημείο της πτώσης δεν άλλαζε ο φωτισμός στις δύο πλευρές της εκσκαφής και δεν άλλαζε είτε κοίταζε κάποιος προς τα κάτω είτε στεκόταν από την πλευρά της μπυραρίας El Paso όπως φαίνεται στις φωτογραφίες 9 και 10 του τεκμηρίου 1, αρνούμενος σχετική υποβολή περί του αντιθέτου, λέγοντας ουσιαστικά ότι η παραπλάνηση που δημιουργείτο ήταν στο βάθος της εκσκαφής δίνοντας την εντύπωση ότι το βάθος αυτής είναι 1,30 μέτρα, όσο είναι δηλαδή το πάχος της στρώσης του εδάφους με ανοικτό χρώμα. Ερωτώμενος εάν αυτή η παραπλάνηση ήταν η αιτία που προκάλεσε το ατύχημα, ανέφερε ότι έχει συμβάλει καθοριστικά στην κατάληξη αυτού του ατυχήματος και πιο ειδικά η εντύπωση του μάρτυρα είναι ότι το θύμα μπήκε μέσα στην εκσκαφή επειδή δεν έβλεπε άλλο σημείο για να περάσει απέναντι και νομίζει ο μάρτυρας ότι το θύμα θεώρησε ότι μπορούσε να μπει σε αυτό το βάθος της εκσκαφής που φαινόταν παραπλανητικά ότι ήταν αφού προηγουμένως πέρασε πάνω από τα κάγκελα και περπάτησε μέχρι το χείλος της εκσκαφής. Ερωτώμενος ο μάρτυρας εάν ο ίδιος περνούσε απέναντι και χωρίς να φαίνεται παραπλανητικά η εκσκαφή 1,30 μέτρα, απάντησε αρνητικά, λέγοντας ότι ο ίδιος λόγω των γνώσεων του σε θέματα ασφάλειας θα του δημιουργείτο η αίσθηση του κινδύνου. Ανέφερε όμως ότι λόγω της 14 ετών εμπειρίας του σε θέματα ασφαλείας, ο μέσος άνθρωπος λογικά αντιδρά και δεν προχωρεί στην παράκαμψη τέτοιων κιγκλιδωμάτων, αν και μέσα από την εμπειρεία του υπήρχαν άτομα τα οποία δεν είχαν την συναίσθηση του κινδύνου και προέβηκαν σε διαφορετικές ενέργειες από αυτές που θα προέβαινε ο μέσος άνθρωπος και αυτός είναι και ο λόγος που θα πρέπει να λαμβάνονται υπόψη στα μέτρα ασφαλείας ακόμα και από παράλογες συμπεριφορές. Ανέλυσε εκ νέου ο μάρτυρας το τεκμήριο 12 στο οποίο απεικονίζεται η κατάσταση στον χώρο μετά το ατύχημα και μετά από υποδείξεις του τμήματος επιθεώρησης εργασίας την οποία χαρακτήρισε ως αποδεκτή. Επίσης ο μάρτυρας ανέφερε ότι στην προκείμενη περίπτωση θα έπρεπε να είχε γίνει είτε με την διευθέτηση γεφυρών, είτε με τον περιορισμό του μήκους της εκσκαφής είτε με την κατάλληλη σήμανση για κάποιον που θα ήθελε να περάσει απέναντι, ως προνοείτο στο σχέδιο ασφαλειας και υγείας της κατηγορούμενης εταιρείας. Ανέφερε ο μάρτυρας ότι το ύψος των κιγκλιδωμάτων εάν ήταν 1,10 μέτρα θα υπήρχε ένας πολύ πιο δύσκολος βαθμός δυσκολίας για να τα δρασκελίσει το θύμα και το ύψος των κιγκλιδωμάτων που υπήρχαν ήταν ένας από τους παράγοντες που συντέλεσαν στην τέλεση του επίδικου ατυχήματος και τους παράγοντες αυτούς τους προσομοίασε ως ένα κρίκο ξεχωριστά από μια αλυσίδα. Το ύψος των κιγκλιδωμάτων εάν ήταν 1,10 μέτρα θα έπρεπε το θύμα να τα σκαρφαλώσει και όχι να τα δρασκελίσει και το ύψος αυτό είναι η ελάχιστη υποχρέωση του εργοδότη, όμως δεν παύει η υποχρέωση να γίνει μια σωστή εκτίμηση κινδύνων και ενδεχομένως να χρειαζόταν το ύψος των κιγκλιδωμάτων να έπρεπε να ήταν πέραν του 1,10 μέτρου. Ανέφερε επίσης ο μάρτυρας ότι από μόνο του το ύψος των κιγκλιδωμάτων σε 1,10 μέτρο πιθανόν να μην μπορεί να σταματήσει κάποιον από το να τα περάσει αλλά θα έπρεπε η κατηγορούμενη εταιρεία να κάνει τέτοια εκτίμηση κινδύνων έτσι ώστε να μην υπήρχε παραπλάνηση. Συμφώνησε ο μάρτυρας ότι στις φωτογραφίες 5 και 6 του τεκμηρίου 12, οι οποίες λήφθηκαν μετά το επίδικο ατύχημα και που φαίνονται οι υλοποιήσεις των υποδείξεων του τμήματος επιθεωρήσεως εργασίες, δεν υπάρχει εξωτερικός φωτισμός της εκσκαφής. Επίσης ο μάρτυρας ανέφερε ότι λόγω του τουριστικού χαρακτήρα της περιοχής θα έπρεπε η κατηγορούμενη εταιρεία και λόγω και της εμπειρίας και μεγέθους της, να προβεί σε τέτοιες ρυθμίσεις που να υποβοηθούν την μετακίνηση των πεζών από την μια πλευρά του δρόμου στην άλλη, να μην υπήρχε τόσο μεγάλο άνοιγμα εκσκαφών κατά μήκος, να φώτιζαν την εκσκαφή και γενικά να διευκόλυναν ακόμα και τους ιδιοκτήτες των παρακείμενων χωραφιών. Δεν ήταν σε θέση ο μάρτυρας να αναφέρει εάν το θύμα ήταν μεθυσμένος αλλά ήταν σίγουρα υπό την επήρρεια αλκοόλ και η επιρροή του αλκοόλ διαφέρει, κατά τον ίδιο, από άνθρωπο σε άνθρωπο, όμως μέσα από την μαρτυρία που συνέλεξε, το θύμα είχε τις αισθήσεις του. Όταν του υποβλήθηκε η θέση ότι δεν υπάρχει κιγκλίδωμα, επιγραφή, φως ή φωτεινή επιγραφή που να μπορεί να σταματήσει κάποιον της σωματικής διάπλασης του θύματος και της ποσότητας αλκοόλης που βρέθηκε στο αίμα του, απάντησε αρνητικά και θα μπορούσε να απαντήσει μόνο όταν λαμβάνονταν εύλογα μέτρα ασφαλείας και θα απαντούσε συγκριτικά εάν το ατύχημα θα προλαμβάνετο. Ως Μ.Κ. 2 κατέθεσε ο κ. Μιχάλης Γεωργιάδης ο οποίος υιοθέτησε την κατάθεση του - τεκμήριο
8. Στην κατάθεση του ο μάρτυρας αναφέρει για την επίσκεψη του θύματος και του συγγενή του στην μπυραρία που διατηρούσε, ήτοι την El Paso, την κατανάλωση αλκοολούχων ποτών από τους ίδιους, το ότι δεν του έδωσαν την εντύπωση ότι ήταν μεθυσμένοι, στο γεγονός ότι μετά την αποχώρηση τους από την μπυραρία και μετά από λίγα λεπτά ο συγγενής του θύματος ήταν πανικοβλημένος για την πτώση του θύματος στην εκσκαφή, την αποτυχημένη προσπάθεια ανέλιξης του θύματος με δική του σκάλα, την ειδοποίηση της πυροσβεστικής και της αστυνομίας και της ανέλιξης του θύματος από την εκσκαφή, την μεταφορά του στο νοσοκομείο και την πληροφόρηση του μάρτυρα για τον θάνατο του θύματος και την παραμονή του μάρτυρα στην περιοχή για να βοηθήσει όπου χρειαζόταν. Ο μάρτυρας γνώριζε το θύμα και τον συγγενή του διότι είχαν επισκεφθεί προηγουμένως την μπυραρία του το 2008 και την μοιραία βραδιά του έφεραν κάποια δώρα. Στην συνέχεια της κύριας εξέτασης του ανέφερε ότι ο λόγος που έχει αντιληφθεί ότι το θύμα με τον συγγενή του δεν ήταν μεθυσμένοι είναι λόγω της εμπειρίας του, της συνομιλίας που είχε μαζί τους, του τρόπου κατανάλωσης των αλκοολούχων ποτών, της εξωτερικής τους εμφάνισης, του τρόπου που έφυγαν από την μπυραρία του και γενικά τα εν λόγω άτομα έδειχναν να είναι ανθεκτικοί στην κατανάλωση αλκοολούχων ποτών. Επίσης ανέφερε ο μάρτυρας ότι ο ηλεκτρικός λαμπτήρας της Α.Η.Κ. που βρισκόταν έξω από την μπυραρία του δεν λειτουργούσε την μοιραία βραδιά. Αντεξεταζόμενος, περιέγραψε την περιοχή όπου βρίσκεται η μπυραρία του, δεν ήταν ενήμερος κατά πόσο η τροχαία έχει ενημερωθεί για τα έργα που γίνονταν στην περιοχή, αναφέρθηκε στην γνωριμία του θύματος και του συγγενή του, στην προσέλευση του θύματος και του συγγενή του στην μπυραρία την μοιραία βραδιά, στην συμπεριφορά των εν λόγω ατόμων και τις συνομιλίες που είχαν μεταξύ τους τις οποίες χαρακτήρισε ως φυσιολογικές και ότι δεν φαίνονταν και δεν συμπεριφέρονταν ως μεθυσμένοι, στην κατανάλωση των αλκοολούχων ποτών από αυτά τα άτομα, τον τρόπο όπου απεχώρησαν από την μπυραρία και ότι τα πρόσωπα αυτά είχαν σκοπό την άλλη μέρα το πρωί να πάνε για μπάνιο στην θάλασσα, δεν έχουν μιλήσει για την πρόθεση τους να επισκεφθούν την απέναντι μπυραρία και εξέφρασε την βεβαιότητα ότι του ανέφεραν ότι ήταν ο πρώτος τους σταθμός μετά την έξοδο τους από το ξενοδοχείο όπου διέμεναν. Εξέφρασε ο μάρτυρας ότι ο βαθμός επηρεασμού ενός ατόμου από το αλκοόλ εξαρτάται και ποικίλει από άτομο σε άτομο και έδωσε συγκεκριμένα παραδείγματα από την εμπειρία του. Δεν συζήτησε με το θύμα και τον συγγενή του για το θέμα των εκσκαφών επειδή δεν έτυχε ως θέμα συζήτησης και επειδή το ξενοδοχείο όπου έμεναν ήταν δίπλα από την μπυραρία και δεν συνήθιζαν να βγαίνουν από αυτό επειδή ήταν πλήρους διατροφής (all inclusive). Αντιλήφθηκε ο μάρτυρας ότι άλλαξαν κατεύθυνση το θύμα και ο συγγενής του όταν έφυγαν από την μπυραρία του και πιο συγκεκριμένα όταν είδε τον συγγενή του θύματος κοντά στα κιγκλιδώματα ανήσυχο και του είπε ότι το θύμα πήγε να περάσει απέναντι και δεν τον έβλεπε. Αρνήθηκε σχετική υποβληθείσα θέση ότι τα εν λόγω άτομα ήταν μεθυσμένα λόγω του τρόπου ομιλίας και βαδίσματος τους και δεν είχαν συμπτώματα μέθης. Επίσης ο εν λόγω μάρτυρας κατέθεσε τα τεκμήρια 15 και 16 τις καταθέσεις που έδωσε στην αστυνομία. Ως Μ.Κ. 3 κατέθεσε ο λοχίας 1297 κ. Γιώργος Ναθαναήλ. Ανέφερε ότι εργάζεται στο τμήμα τροχαίας Πάφου από το
9. Κατέθεσε και υιοθέτησε ως μέρος της κυρίως εξέτασης του την κατάθεση του - τεκμήριο
10. Στην κατάθεση του αναφέρει μεταξύ των καθηκόντων του είναι και τα διάφορα έργα που γίνονται στην επαρχία για έλεγχο της σήμανσης/σηματοδότησης. Κάποιες από τις εταιρείες υποβάλλουν στο τμήμα τροχαίας σχέδια στα οποία φαίνεται η κυκλοφοριακή διαχείριση όπως και η σηματοδότηση η οποία αφού ελεγχθεί από τον ίδιο και ενημερωθούν οι αξιωματικοί τροχαίας τα υπογράφει για την ορθότητα τους. Μεταξύ άλλων έργων στο τμήμα τροχαίας υποβάλλουν σχέδια για έλεγχο και οι εταιρείες που κατασκευάζουν το αποχετευτικό έργο Πάφου όπως και η κατηγορούμενη εταιρεία. Ένα από τα έργα για τα οποία ενημερώθηκε προφορικά το τμήμα τροχαίας είναι και τα κατασκευαστικά έργα στον παραλιακό δρόμο Χλώρακας. Είχαν γίνει προς το τέλος του 2008 αρκετές συσκέψεις και επί τόπου επισκέψεις για όσο το δυνατό εξεύρεσης της πιο καλής λύσης για την κυκλοφοριακή διαχείρηση στις οποίες είχε παραστεί ο ίδιος και οι αξιωματικοί της τροχαίας και στις αρχές του 2009 είχαν αρχίσει εργασίες οι οποίες σύμφωνα με την ενημέρωση του θα διαρκούσαν 4 μήνες και το έργο θα ολοκληρωνόταν πριν το καλοκαίρι. Έκτοτε ο μάρτυρας είχε επισκεφθεί πολλές φορές το μέρος και είχε ελέγξει την σηματοδότηση η οποία ήταν ορθή για θέματα οδικής ασφάλειας. Αναγνώρισε επί του τοπογραφικού του τεκμηρίου 1 την τοποθεσία όπου γίνονταν οι εργασίες από την κατηγορούμενη εταιρεία και στην εκεί περιοχή ο μάρτυρας ανέφερε ότι γινόταν εκτροπή των οχημάτων την οποία ο μάρτυρας έλεγχε κατά διαστήματα ο οποίος ήταν υπεύθυνος για αυτό το ζήτημα και η έκταση αυτής της περιοχής την προσδιόρισε ως αυτή με το μπλε χρώμα. Δεν είχε όμως ο μάρτυρας καμία σχέση ή ευθύνη για τις εργασίες εκσκαφής παρά μόνο για την κυκλοφοριακή ρύθμιση των οχημάτων την οποία και περιέγραψε όπως π.χ. η πινακίδες να είναι στην θέση τους και το οδόστρωμα σε λειτουργική κατάσταση. Αντεξεταζόμενος ανέφερε ότι μπορεί να μετέβηκε επί τόπου στον συγκεκριμένο χώρο 5 με 10 φορές και συνομίλησε με άτομα της κατηγορούμενης εταιρείας τα οποία και κατονόμασε. Αναγνώρισε και κατέθεσε ο μάρτυρας το τεκμήριο 18 το οποίο φέρει την υπογραφή του και που περιέγραψε και ανέλυσε, λέγοντας ότι σε τέτοιες περιπτώσεις πριν την έναρξη των εργασιών οι εταιρείες υποβάλλουν σχέδιο στο οποίο φαίνονται η παράκαμψη και οι πινακίδες που θα χρησιμοποιούν, τις οποίες ο μάρτυρας έλεγχε και εάν συμφωνούσε τις υπόγραφε και τις επέστρεφε. Μετά που επεσυνέβη το μοιραίο ατύχημα ο μάρτυρας δεν είχε καμία εμπλοκή και ούτε μετέβηκε στο μέρος του ατυχήματος. Ως Μ.Κ. 4 κατέθεσε ο ιατροδικαστής κ. Νικόλας Χαραλάμπους. Κατέθεσε και υιοθέτησε το τεκμήριο 19 το οποίο αποτελεί την ιατροδικαστική έκθεση που σύνταξε μετά την νεκροψία που διενήργησε στην σωρό του θύματος και σύμφωνα με την οποία η αιτία θανάτου του θύματος είναι ο πολυτραυματισμός συνεπεία πτώσεως από ύψος. Ο μάρτυρας ανέφερε επίσης ότι έχει διενεργήσει και αυτοψία στην σκηνή το βράδυ του ατυχήματος τις οποίες και συνέδεσε με φωτογραφίες οι οποίες έχουν κατατεθεί ως τεκμήριο, ως το ίδιο έπραξε και με φωτογραφίες της σορού του θύματος. Περιέγραψε ο μάρτυρας την σκηνή όπου έγινε το ατύχημα, τον φωτισμό που υπήρχε τον οποίο χαρακτήρισε ως χαμηλό και ανέφερε ότι η χρωματική απόκλιση του εδάφους στην σκηνή δημιουργούσε μια παραπλανητική εικόνα ως προς το βάθος της εκσκαφής σε συνδυασμό με τις συνθήκες φωτισμού που επικρατούσαν εκεί και παρέπεμψε σε κατατεθειμένες ως τεκμήρια φωτογραφίες. Δεν απέκλεισε ο μάρτυρας το γεγονός ένα άτομο το οποίο κάνει συχνή κατανάλωση αλκοόλ και είναι ανθεκτικό στο ποτό να βαδίζει και να ομιλεί κανονικά και να είναι ευπρεπώς ενδεδυμένος παρόλο που έχει καταναλώσει ποσότητα αλκοόλης και να έχει στο αίμα του την ίδια ποσότητα αλκοόλης που βρέθηκε και στην σωρό του θύματος. Ανάλογα με την κατηγορία του ατόμου ποικίλουν και τα συμπτώματα σε περίπτωση που υπάρχει η ποσότητα αλκοόλης που βρέθηκε στο αίμα του θύματος αλλά δεν ήταν σε θέση ο μάρτυρας να διατυπώσει ποια συμπτώματα είχε το θύμα όταν ήταν εν ζωή. Αντεξεταζόμενος ανέφερε ότι όταν κατεύθασε στην σκηνή του ατυχήματος ήταν ήδη εκεί η αστυνομία, ο Μ.Κ. 1, και άλλα άτομα που κατονόμασε αλλά όχι το θύμα. Στο σημείο της πτώσης απέναντι ο πάσσαλος της Α.Η.Κ. δεν λειτουργούσε και έδωσε και μια περιγραφή του εκεί φωτισμού. Ανέφερε ο μάρτυρας ότι όταν κάποιος έχει ποσότητα αλκοόλης στο αίμα του πέραν των 300 ml μπορεί να είναι και μοιραία αλλά ένας συχνός χρήστης αλκοόλ και ο οποίος είναι ανθεκτικός στο αλκοόλ μπορεί να χρειάζεται 3 ή 4 φορές μεγαλύτερη ποσότητα αλκοόλης για να παρουσιάσει συμπτώματα μέθης. Ανέφερε ο μάρτυρας συγκεκριμένο παράδειγμα που του έτυχε σε θανατηφόρο τροχαίο όπου ο οδηγός είχε ποσότητα αλκοόλης 488 ml που κανονικά εκείνος ο οδηγός θα έπρεπε να ήταν σε κώμα αλλά οδηγούσε αυτοκίνητο. Η σχετική βιβλιογραφία αναφέρει παραδείγματα με συμπτώματα μέθης ανάλογα με την ποσότητα αλκοόλης αλλά αφορά περιστασιακούς χρήστες και όχι συχνούς χρήστες οι οποίοι είναι πιο ανθεκτικοί στο αλκοόλ και σε ορισμένες μάλιστα περιπτώσεις οι συχνοί χρήστες εάν δεν καταναλώσουν μια ποσότητα αλκοόλ δεν μπορούν να λειτουργήσουν κανονικά. Με βάση συγκεκριμένη βιβλιογραφία που κατονόμασε και παρέπεμψε, όταν ένα άτομο έχει στο αίμα του ποσότητα από 150 με 300 ml στο αίμα του αδυνατεί να βαδίσει σωστά και πολλές φορές πέφτει κάτω, δυσκολεύεται να διαβάσει και εμφανίζει διαταραχές της πρόσφατης μνήμης και γραφής και αυτό το στάδιο ονομάζεται ΄΄μέτρια δηλητηρίαση ή στάδιο των αναταξικών φαινομένων΄΄. Στην βαριά δηλητηρίαση στην οποία η περιεκτικότητα αλκοόλ είναι από 300 με 500 ml, το άτομο παρουσιάζει αταξία, διπλωπία, υπογλυκαιμία, υποθερμία, ακαμψία των άκρων, τρυσμό και αμφοτέρων των πλευρών baibinski και πολλές φορές κατά το στάδιο αυτό επέρχεται ο θάνατος. Το αλκοολικό κώμα επέρχεται όταν η περιεκτικότητα αλκοόλ είναι άνω των 300 ml στο οποίο εκτός από την απώλεια συνείδησης, καταργούνται τα αντανακλαστικά του φωτός και του κερατοειδή, το πρόσωπο είναι υγρό, κάθυγρο, η θερμοκρασία του σώματος είναι χαμηλή ενώ η αναπνοή είναι βραδιά αλλά ρυθμική. Με την ολοκλήρωση της μαρτυρίας του Μ.Κ. 4, η κατηγορούσα αρχή έκλεισε την υπόθεση της και το Δικαστήριο με ενδιάμεση απόφαση του, έκρινε ότι υπήρχε εκ πρώτης όψεως υπόθεση και αφού έγινε επεξήγηση των δικαιωμάτων της κατηγορούμενης δυνάμει του άρθρου 74

(1)(γ) του περί Ποινικής Δικονομίας Νόμου Κεφ. 155, η κατηγορούμενη επέλεξε όπως παραμείνει σιωπηλή και δεν κάλεσε μάρτυρες υπεράσπισης. ΒΑΡΟΣ ΑΠΟΔΕΙΞΗΣ Σε όλες τις ποινικές υποθέσεις, όπως είναι και η παρούσα, το βάρος της απόδειξης σωρευτικής συνύπαρξης όλων των συστατικών στοιχείων του αδικήματος το έχει η Κατηγορούσα Αρχή, με υψηλότατο επίπεδο απόδειξης, δηλ. πέραν πάσης λογικής αμφιβολίας, όπως έχει αποφασισθεί στην υπόθεση Χαρίτωνος και άλλων V Δημοκρατίας

(1971)2 C.L.R. σελ. 40, με την οποία υιοθετήθηκε η απόφαση Woolmighton V D.P.P.

(1935)AC 462, καθώς και σε μεταγενέστερες αποφάσεις. Η Κατηγορούσα Αρχή θα πρέπει να αποδείξει, με αποδεκτή μαρτυρία, την ύπαρξη κάθε συστατικού στοιχείου της κατηγορίας και δεν επιτρέπονται υποθέσεις ως προς την ύπαρξη γεγονότων, όσο εύλογες και εάν είναι, όπως επισημαίνεται στην Γενικός Εισαγγελέας V Σπύρος Σπύρου

(2002)2 ΑΑΔ 71, στην οποία επαναλαμβάνεται η ανωτέρω αρχή, όπως αυτή διατυπώθηκε στην υπόθεση Λοϊζου V Αστυνομίας

(1989)2 Α.Α.Δ. 363 και επαναδιατυπώθηκε στην Σωτηριάδης V Αστυνομίας

(1991)2 Α.Α.Δ. 482. Εναπόκειται στην Κατηγορούσα Αρχή να παρουσιάσει μαρτυρία που να είναι και αξιόπιστη και σαφής (Φλουρής V Αστυνομίας

(1989)2 Α.Α.Δ. 401). Στην Γενικός Εισαγγελέας V Ανδρέα Ευριπίδου

(2002)2 ΑΑΔ 246, στην οποία επίσης υιοθετείται η ανωτέρω αρχή της υπόθεσης Λοϊζου, επισημαίνεται επιπρόσθετα ότι: «Οι κατηγορίες θα πρέπει να αποδεικνύονται πέραν πάσης λογικής αμφιβολίας και όσα ερωτηματικά και αν η συμπεριφορά του εφεσίβλητου εγείρει, δεν θα ήταν δυνατόν να καταδικασθεί μετά την απόρριψη της μαρτυρίας της Κατηγορούσας Αρχής». Στις Τούμπας V Δημοκρατίας

(1984)2 C.L.R. 110 και Καίτη Χαραλάμπους και άλλος V Δημοκρατίας

(1985)2 C.L.R. 97 καθορίζεται, ότι, εάν στο τέλος της υπόθεσης μείνει έστω και η παραμικρή αμφιβολία στο μυαλό του Δικαστηρίου για την ενοχή του κατηγορουμένου, τότε αυτό θα πρέπει να αποφασισθεί υπέρ του και να απαλλαγεί της κατηγορίας. ΝΟΜΙΚΗ ΠΤΥΧΗ Το άρθρο 13

(5)του περί ασφάλειας και υγείας στην εργασία νόμου ν.89

(1)/1996 προνοεί τα ακόλουθα: ΄΄ Κάθε εργoδότης πρέπει vα διευθύvει τηv επιχείρηση τoυ ή διεξάγει τις δραστηριότητες τoυ με τέτoιo τρόπo και πρέπει vα παρέχει τέτoιες πληρoφoρίες ώστε vα διασφαλίζει, καθόσov είvαι ευλόγως εφικτό ότι, πρόσωπα πoυ δεv εργoδoτoύvται από αυτόv, αλλά πoυ μπoρεί vα επηρεαστoύv από τις δραστηριότητες της επιχείρησης τoυ δεv θα εκτίθεvται σε κίvδυvo.΄΄ Σύμφωνα με το σκεπτικό της απόφασης Γενικός Εισαγγελέας ν. Δημητρίου και Υιοί Λτδ

(2006)2 Α.Α.Δ. 467, θα πρέπει να αποδειχθεί η ύπαρξη εργοδότη καθώς επίσης και ατόμου που δεν είναι εργοδοτούμενος του εργοδότη, το οποίο να επηρεάζεται από τις δραστηριότητες του εργοδότη. Παράλληλα, θα πρέπει να αποδειχθεί η παράλειψη του εργοδότη να διεξάγει τις δραστηριότητές του με τέτοιο τρόπο, έτσι ώστε το άτομο που δεν είναι εργοδοτούμενό του να μην εκτεθεί σε κίνδυνο. Ο όρος «ευλόγως εφικτό» ερμηνεύθηκε στην υπόθεση Edwards ν. National Coal Board

(1949)1 All E.R. 743, όπου επισημαίνονται τα ακόλουθα στη σελ. 744: «In considering whether or not it was "reasonably practicable to avoid or prevent" a breach of the statute within s. 102

(8)the mine-owner must, before the occurrence of an accident, make a computation in which the quantum of risk run by the worker was placed in one scale and the sacrifice of the mine-owner involved in the measures necessary to avert the risk (whether in money, time, or trouble) was placed in the other, and, if there were a gross disproportion between them-the risk being insignificant in relation to the sacrifice-the mineowner discharged the onus which was on him». Ο όρος «πρακτικώς εφικτό» ερμηνεύθηκε και στην Βαρνάβας Νικολάου & Υιοί Λτδ ν. Επαρχιακού Λειτουργού Εργασίας

(1991)2 Α.Α.Δ. 161 ως ακολούθως: «Ο όρος σημαίνει εκείνο που μπορεί να γίνει στην πράξη ανεξάρτητα από το κατά πόσο αυτό είναι δύσκολο ή άβολο. Το κριτήριο είναι αντικειμενικό. Παράγοντες όπως πιθανές δυσκολίες ή το ύψος της δαπάνης σε σύγκριση με το μέγεθος του κινδύνου που υπάρχει, οι οποίοι θ' αποκτούσαν σημασία αν το ζητούμενο ήταν τί είναι εύλογα πρακτικώς εφικτό που είναι όρος στενότερος, δεν διαδραματίζουν ρόλο. Όμως το πρακτικώς εφικτό δεν εξομοιώνεται με το φυσικώς αδύνατο. Το κατά πόσο κάποιο μέτρο είναι πρακτικώς εφικτό κρίνεται κάτω από το φως των σύγχρονων γνώσεων και εφευρέσεων. Έχει εξηγηθεί πως δεν μπορεί να θεωρηθεί πρακτικώς εφικτό να παίρνονται προφυλάξεις για αντιμετώπιση κινδύνων, η γνώση της ύπαρξης των οποίων είναι αδύνατη ή να υιοθετούνται μέτρα που δεν έχουν εφευρεθεί ακόμα και ότι η έννοια του όρου πρακτικώς εφικτό εμπεριέχει κάποιο βαθμό λογικής και κάποια σχέση με την πρακτική.... Είναι φανερό ότι η συνάρτηση αυτή περιορίζει το απόλυτο του καθήκοντος. Το τί είναι πρακτικώς εφικτό πρέπει να προσδιορίζεται όχι κατ' απομόνωση αλλά σε συσχετισμό και με την εργασία που γίνεται » Στο ακόλουθο απόσπασμα από την απόφαση Sheppey v. Mathew T.Shaw & Co Ltd

(1952)1 T.L.R. 1272 ο δικαστής Parker εξετάζοντας τον όρο "safe" είπε σχετικά τα πιο κάτω: " It cannot mean "absolutely safe" in sense that it must be such means of access that no accident can occur. I think that the duckboard was a safe means of access. I cannot think that " safe" means " entirely safe" . It must mean " safe for a man who is acting reasonably" I hold that the duckboard was a safe means of access so far as reasonably practicable." και στη σελ. 1275: ". In considering whether the means of access provided is safe or unsafe it must not be assumed that everybody will always be careful. A means of access is unsafe if it is a possible cause of injury to anybody acting in a way a human being may be reasonably expected to act in circumstance which may be reasonably expected to occur." Σε μετάφραση: «Δεν μπορεί να σημαίνει «απόλυτα ασφαλές» υπό την έννοια ότι θα υπάρχουν τέτοια μέσα πρόσβασης προς αποτροπή κάθε δυστυχήματος. Η εξέδρα ήταν σύμφωνα με την γνώμη μου, ασφαλής τρόπος πρόσβασης. Δεν είμαι της γνώμης ότι «ασφαλές» σημαίνει «απόλυτα ασφαλές» αλλά ασφαλές για τον άνθρωπο που ενεργεί λογικά. Πιστεύω ότι η εξέδρα ήταν ασφαλής τρόπος πρόσβασης όσο ήταν λογικά εφικτό...» και στη σελ. 1275: «Εξετάζοντας κατά πόσον τα μέσα πρόσβασης ήσαν ασφαλή ή όχι δεν θα πρέπει να θεωρήσει κάποιος σαν δεδομένο ότι ο κάθε άνθρωπος θα είναι πάντα προσεκτικός. Το μέσο πρόσβασης είναι ανασφαλές εάν υπάρχει πιθανότητα να προκαλέσει τον τραυματισμό ανθρώπου που ενεργεί με λογικά προβλεπτό τρόπο κάτω από εύλογα προβλεπτές συνθήκες.» ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΜΑΡΤΥΡΙΑΣ - ΕΥΡΗΜΑΤΑ - ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ Το Δικαστήριο είχε την ευκαιρία μέσα από την ζωντανή ατμόσφαιρα της δίκης να παρακολουθήσει με ιδιαίτερη προσοχή τους μάρτυρες που κατέθεσαν ενώπιον του Δικαστηρίου και είναι σε θέση να αξιολογήσει όλη την εν γένει συμπεριφορά τους στο εδώλιο του μάρτυρα. Το Δικαστήριο αξιολογεί τη μαρτυρία τους με δείκτη μεταξύ άλλων την ύπαρξη προσωπικού συμφέροντος στην υπόθεση, της ευκαιρίας που είχαν να παρακολουθήσουν τα διαδραματισθέντα, την ακεραιότητα και ειλικρίνεια τους, τη μνήμη και τους λόγους που είχαν για να θυμούνται ή να πιστεύουν αυτά για τα οποία κατέθεταν, τη φυσικότητα, ευθύτητα και την αμεσότητα των απαντήσεων τους (βλ. Ζεβρού v. Χαραλάμπους

(1996)1 Α.Α.Δ. 447, Καρεκλά v. Κλεάνθους

(1997)1 Α.Α.Δ. σελ. 1119 και Αθανασίου και άλλος v. Κουνούνη

(1997)1 Α.Α.Δ. σελ. 614). Το Δικαστήριο αφού έχει διεξέλθει με πολλή προσοχή την τεθείσα ενώπιον του μαρτυρία και τις θέσεις αμφοτέρων των πλευρών, έχει αποκρυσταλλώσει τον πυρήνα αυτής της υπόθεσης και πάνω σε αυτόν θα εξετάσει το Δικαστήριο κατά πόσο η κατηγορούμενη εταιρεία έχει ποινική ευθύνη. Πιο συγκεκριμένα, η κατηγορούσα αρχή και κυρίως δια μέσου του Μ.Κ. 1, προέβαλε την εκδοχή ότι το θύμα έχασε την ζωή του εξ΄ αιτίας της παραπλανητικής εικόνας που είχε ενώπιον του λόγω της χρωματικής απόκλισης του εδάφους και δίνοντας του την εντύπωση ότι το βάθος της εκσκαφής είναι 1,30 μέτρα αντί 4,40 που ήταν σε συνδυασμό με την αντανάκλαση που δημιουργείτο από το λιγοστό φως της περιοχής, εξ΄ αιτίας της μη ικανοποιητικής και επαρκούς προειδοποιητικής σήμανσης για τις βαθιές εκσκαφές σε ελληνική και αγγλική γλώσσα, εξ΄ αιτίας του ύψους των κιγκλιδωμάτων που ήταν 90 εκατοστά και όχι 1,10 μέτρα που έπρεπε να ήταν, εξ΄ αιτίας του μη φωτισμού της εκσκαφής, της μη ύπαρξης ασφαλών διόδων από την μια πλευρά στην άλλη πλευρά της εκσκαφής, εξ΄ αιτίας του μήκους της εκσκαφής και γενικά η κατηγορούμενη εταιρεία θα μπορούσε να προλάβει το μοιραίο ατύχημα εάν εφαρμόζονταν προηγουμένως τα μέτρα τα οποία υλοποιήθηκαν μετά την μοιραία βραδιά με υπόδειξη του τμήματος επιθεωρήσεως εργασίας και τα οποία η κατηγορούσα αρχή χαρακτήρισε εύλογα, απλά και εφικτά. Τα παραδεκτά γεγονότα τα οποία έχουν παρατεθεί πιο πάνω μετουσιώνονται σε ευρήματα και δεν χρειάζεται να επαναδιατυπωθούν. Ως προς την κατάθεση- τεκμήριο 3, το Δικαστήριο δεν δύναται να προσδώσει σε αυτήν οποιαδήποτε αποδεικτική βαρύτητα διότι το άτομο το οποίο προέβη στην εν λόγω κατάθεση δεν κλητεύθηκε από την κατηγορούσα αρχή για να δώσει μαρτυρία. Αναφορικά με το ζήτημα της κατάστασης που ήταν το θύμα την μοιραία βραδιά και πιο συγκεκριμένα ως προς την κατάσταση του μετά την κατανάλωση αλκοολούχων ποτών, το Δικαστήριο πέραν του παραδεκτού γεγονότος ότι τα αποτελέσματα των εξετάσεων που διενεργήθηκαν από το εργαστήριο δικανικής χημείας και τοξικολογίας του γενικού χημείου του κράτους στα δείγματα που λήφθηκαν από τον Μ.Κ. 4 κατά την νεκροψία του θύματος, έδειξαν ότι το αίμα του περιείχε 297 mg/dL αλκοόλη και η εξέταση του οφθαλμικού υγρού έδειξε περιεκτικότητα αλκοόλης 295 mg/dL, δεν δύναται να εξάξει οποιαδήποτε ασφαλή συμπεράσματα ως προς το κατά πόσο έχει επηρεάσει την κρίση και κατάσταση του θύματος ως είναι η θέση της υπεράσπισης, διότι ο μεν Μ.Κ. 2 απλά ανέφερε ότι το θύμα φαινόταν και συμπεριφερόταν φυσιολογικά και όχι ως μεθυσμένος και ο Μ.Κ. 4 ανέφερε ρητά ότι δεν μπορούσε να εκφέρει οποιαδήποτε γνώμη για την συμπεριφορά του θύματος όταν βρισκόταν εν ζωή διότι ο μάρτυρας προέβηκε απλά στην νεκροψία επί της σορού του θύματος. Ούτως ή άλλως και οι δύο μάρτυρες ανέφεραν ότι ο βαθμός ποσότητας αλκοόλης στον οργανισμό και ο βαθμός που επηρεάζει τον οργανισμό ποικίλει από άνθρωπο και σε άνθρωπο και εξαρτάται από την ανθεκτικότητα κάθε οργανισμού στο αλκοόλ και από την συχνότητα κατανάλωσης αλκοόλ. Συνεπώς δεν έχει αποδειχθεί οποιαδήποτε αιτιώδη συνάφεια μεταξύ της κατανάλωσης αλκοόλ από το θύμα και της μοιραίας του απόφασης να εισέλθει στον χώρο του εργοταξίου και εντός της εκσκαφής αυτού και να τραυματιστεί θανάσιμα. Συνακόλουθα τα όσα ανέφερε ο Μ.Κ. 4 δεν δύνανται να έχουν οποιαδήποτε αποδεικτική βαρύτητα ως προς το ζήτημα της ποινικής ευθύνης της κατηγορούμενης εταιρείας αλλά και της συμπεριφοράς του θύματος. Αναφορικά με την μαρτυρία του Μ.Κ. 3, και αυτή η μαρτυρία δεν δύναται να έχει οποιαδήποτε αποδεικτική βαρύτητα για την εξαγωγή ευρημάτων και συμπερασμάτων ως προς την ποινική ευθύνη της κατηγορούμενης εταιρείας, διότι ο εν λόγω μάρτυρας αναφέρθηκε ως προς τα μέτρα ασφαλείας που λήφθηκαν για την διοχέτευση της τροχαίας κίνησης και κυρίως των οχημάτων τα οποία χαρακτήρισε ως ορθά και συνεπώς δεν είχε να προσθέσει οτιδήποτε σχετικό με την παρούσα υπόθεση ως προς τα μέτρα ασφαλείας της κατηγορούμενης εταιρείας τα οποία αποτελούν και επίδικα θέματα. Η μαρτυρία η οποία τέθηκε και που σχετίζεται με ισχυριζόμενες παραβάσεις εκ μέρους της κατηγορούμενης εταιρείας όπως π.χ. η μη ορισμός συντονιστή και η μη εφαρμογή του σχεδίου ασφάλειας και υγείας, δεν μπορεί να έχει οποιαδήποτε αποδεικτική βαρύτητα, διότι αυτά τα θέματα θα μπορούσαν να εξεταστούν εφ΄ όσον γινόταν δεκτό το αίτημα για τροποποίηση του κατηγορητηρίου, πράγμα που δεν έγινε και σε αντίθετη περίπτωση που αυτή η μαρτυρία εξεταζόταν, θα ισοδυναμούσε με ανατροπή της ενδιάμεσης απόφασης του Δικαστηρίου με κίνδυνο η κατηγορούμενη εταιρεία να αντιμετωπίζει κατηγορίες και να βρίσκεται αντιμέτωπη με θέματα τα οποία δεν επιτράπηκε από το Δικαστήριο να καταστούν επίδικα. Ούτε βεβαίως θα μπορεί να γίνει δεκτό το αίτημα της κατηγορούσας αρχής για καταδίκη της κατηγορούμενης εταιρείας με την ανάλογη τροποποίηση του κατηγορητηρίου δυνάμει του άρθρου 85

(4)του περί Ποινικής Δικονομίας Νόμου Κεφ. 155 διότι ένα τέτοιο εγχείρημα θα αντιστρατευόταν και θα ήταν σε πλήρη αντίφαση με την ενδιάμεση απόφαση του Δικαστηρίου σύμφωνα με την οποία απορρίφθηκε αίτημα με το οποίο επιδιωκόταν προσθήκη κατηγοριών με νομική βάση την Κ.Δ.Π. 172/2002 για την οποία επίσης θα γίνει ειδική αναφορά πιο κάτω. Η κατηγορούμενη εταιρεία είχε κατά νου την νομική βάση των κατηγοριών όπως αυτή αναφέρεται στο κατηγορητήριο και που έχει εκτεθεί πιο πάνω, και όχι να υπερασπιστεί ισχυριζόμενες παραβιάσεις της Κ.Δ.Π. 172/2002 η οποία επιβάλλει σωρεία λεπτομερέστατων υποχρεώσεων για διάφορες περιπτώσεις. Η κατηγορούσα αρχή επέλεξε και σύνταξε το κατηγορητήριο ως αυτό έχει ενώπιον του το Δικαστήριο και σίγουρα δεν επιτρέπονται επεκτάσεις επιδίκων θεμάτων και ποινικών αδικημάτων τα οποία δεν περιέχονται στο κατηγορητήριο και συνεπώς ούτε μπορεί να βρεί σύμφωνο το Δικαστήριο το επιχείρημα της κατηγορούσας αρχής ότι λόγω της αναγραφής του άρθρου 53 του σχετικού νόμου δεν ήταν αναγκαία η αναγραφή του άρθρου 38 του ιδίου νόμου και συνακόλουθα και οι σχετικοί κανονισμοί. Παρ΄ όλα αυτά και για σκοπούς πληρότητας της απόφασης σε περίπτωση υποβολής έφεσης επί αυτών των θεμάτων, το Δικαστήριο θα εξετάσει τις θέσεις αυτές της κατηγορούσας αρχής μαζί με όλα τα άλλα επίδικα θέματα για να εξεταστεί το ζήτημα κατά πόσο η κατηγορούμενη εταιρεία είναι ποινικά υπεύθυνη όπως καταγράφεται πιο κάτω. Ως προς το θέμα του ύψους των κιγκλιδωμάτων, οι πρόνοιες της Κ.Δ.Π. 172/2002 παράρτημα 4, μέρος Β, τμήμα 2 παράγραφος 4 αλλά και 5 σύμφωνα με τις οποίες οι πτώσεις από ύψος θα πρέπει να προλαμβάνονται με κιγκλιδώματα ύψους 1,10 μέτρα, δεν τυγχάνουν εφαρμογής στην παρούσα υπόθεση, διότι μέσα από το λεκτικό των πιο πάνω νομοθετικών διατάξεων, για να τύχουν εφαρμογής αυτές οι πρόνοιες θα πρέπει να υπάρχει δάπεδο και πτώση από αυτό το δάπεδο από ύψος και συνακόλουθα πτώση από ύψος, πράγμα που δεν συμβαίνει στην παρούσα υπόθεση διότι στην παρούσα υπόθεση δεν είχαμε πτώση από ύψος αλλά πτώση από το έδαφος σε εκσκαφή. Αξιοσημείωτη είναι και η δήλωση του Μ.Κ. 1 ως προς το ύψος των κιγκλιδωμάτων, ήτοι ανέφερε ότι το ύψος των κιγκλιδωμάτων εάν ήταν 1,10 μέτρα θα υπήρχε ένας πολύ πιο δύσκολος βαθμός δυσκολίας για να τα δρασκελίσει το θύμα και το ύψος των κιγκλιδωμάτων που υπήρχαν ήταν ένας από τους παράγοντες που συντέλεσαν στην τέλεση του επίδικου ατυχήματος και τους παράγοντες αυτούς τους προσομοίασε ως ένα κρίκο ξεχωριστά από μια αλυσίδα. Το ύψος των κιγκλιδωμάτων εάν ήταν 1,10 μέτρα θα έπρεπε το θύμα να τα σκαρφαλώσει και όχι να τα δρασκελίσει και το ύψος αυτό είναι η ελάχιστη υποχρέωση του εργοδότη, όμως δεν παύει η υποχρέωση να γίνει μια σωστή εκτίμηση κινδύνων και ενδεχομένως να χρειαζόταν το ύψος των κιγκλιδωμάτων να έπρεπε να ήταν πέραν του 1,10 μέτρου ως ανάφερε ο ΜΚ1. Ανέφερε επίσης ο μάρτυρας ότι από μόνο του το ύψος των κιγκλιδωμάτων σε 1,10 μέτρο πιθανόν (η υπογράμμιση είναι του Δικαστηρίου) να μην μπορεί να σταματήσει κάποιον από το να τα περάσει. Αυτή λοιπόν η μη βεβαιότητα, αφήνει σοβαρές αμφιβολίες ως προς την θέση της κατηγορούσας αρχής ότι το ύψος των κιγκλιδωμάτων ήταν ένας αποφασιστικός παράγοντας που συνετέλεσε στην πρόκληση του επίδικου ατυχήματος διότι αφήνει ανοικτό και πιθανό το ενδεχόμενο το θύμα ακόμα και να υπήρχε κιγκλίδωμα ύψους 1,10 μέτρου να το δρασκέλιζε ή να το σκαρφάλωνε, επιφέροντας έτσι ένα ρίγμα και ουσιαστικά το σπάσιμο αυτού του κρίκου της αλυσίδας των παραγόντων, ως παρουσιάστηκε από την κατηγορούσα αρχή, που συνετέλεσαν στην πρόκληση του μοιραίου ατυχήματος. Μάλιστα ο Μ.Κ. 1 άφησε ανοικτό το ενδεχόμενο τα κιγκλιδώματα να έπρεπε να είχαν ύψος πέραν του 1,10 μέτρου, αφήνοντας ουσιαστικά περαιτέρω αμφιβολίες ως προς την θέση της κατηγορούσας αρχής ότι το ύψος των κιγκλιδωμάτων θα έπρεπε να είχε ύψος 1,10 μέτρου έτσι ώστε να αποτρεπόταν ή τουλάχιστον να ήταν ακόμα πιο δύσκολο ο παραμερισμός τους. Μάλιστα ο ίδιος ο Μ.Κ. 1 ανέφερε και ουσιαστικά παραδέχθηκε ότι λόγω της 14 ετών εμπειρίας του σε θέματα ασφαλείας, ο μέσος άνθρωπος λογικά (η υπογράμμιση είναι του Δικαστηρίου) αντιδρά και δεν προχωρεί στην παράκαμψη τέτοιων κιγκλιδωμάτων. Συνεπώς αποτελεί εύρημα του Δικαστηρίου ότι υπό τις περιστάσεις τα εν λόγω κιγκλιδώματα ήταν ασφαλή και ο μέσος λογικός άνθρωπος δεν θα τα παρέκαμπτε και συνεπώς δεν δύναται να καταλογιστεί οποιαδήποτε ευθύνη στην κατηγορούμενη εταιρεία (βλ. Sheppey v. Mathew T.Shaw & Co Ltd

(1952)1 T.L.R. 1272). Σίγουρα δεν βρίσκει σύμφωνο το Δικαστήριο η θέση που προέβαλε η κατηγορούσα αρχή δια μέσου του Μ.Κ. 1 ότι θα πρέπει να προλαμβάνονται και μέτρα ασφαλείας για παράλογες συμπεριφορές, διότι υιοθέτηση τέτοιας θέσης θα οδηγούσε ενδεχομένως και σε ακραίες πρακτικές αφού αυτό που θα μπορεί να προβλεφθεί είναι το λογικό και όχι το παράλογο. Ούτως ή άλλος ο νομοθέτης εν τη σοφία του στο άρθρο 13

(5)του σχετικού νόμου, έθεσε ως κριτήριο και μέτρο το ευλόγως εφικτό και όχι η προληψη ακραίων και παράλογων συμπεριφορών. Περαιτέρω το Δικαστήριο κρίνει ότι η κατηγορούμενη εταιρεία δεν έχει εκθέσει το θύμα σε κίνδυνο, διότι η κατηγορούμενη εταιρεία αυτό που έχει πράξει είναι η διάνοιξη της επίδικης εκσκαφής και η περίφραξη της με τα κιγκλιδώματα στο σημείο της πτώσης και από τις δύο πλευρές της εκσκαφής δεμένα μεταξύ τους και μάλιστα στο σημείο της πτώσης υπήρχαν κώνοι με αναλάμποντες φανούς και παραπλεύρως πλαστικά στηθαία γεμάτα με νερό, δείχνοντας με τον πιο εμφανή τρόπο ότι δεν επιτρέπεται η είσοδος. Η πράξη του θύματος να τα δρασκελίσει και μάλιστα να βαδίσει μια απόσταση μήκους ενός μέτρου περίπου μετά την παράκαμψη του κιγκλιδώματος, ουσιαστικά συνιστά βούληση για παράκαμψη των μέτρων ασφαλείας και περίφραξης της εκσκαφής που λήφθηκαν από την κατηγορούμενη εταιρεία. Θα ήταν διαφορετικό βεβαίως το ζήτημα στην περίπτωση που δεν υπήρχε το παραμικρό μέτρο ασφαλείας, πράγμα που δεν υφίσταται βεβαίως. Με απλά λόγια στην προκείμενη περίπτωση δεν ήταν η κατηγορούμενη εταιρεία που εξέθεσε σε κίνδυνο το θύμα αλλά το ίδιο το θύμα εξέθεσε σε κίνδυνο τον εαυτό του με την παραβίαση του κιγκλιδώματος, της βάδισης για διάστημα ενός μέτρου περίπου και της ανεπιτυχούς και δυστυχώς μοιραίας προσπάθειας του να περάσει απέναντι. Ως προς την θέση που προέβαλε κατ΄ επανείληψη επίσης η κατηγορούσα αρχή τόσο από τον Μ.Κ. 1, αλλά και αποσπασματικά από τους Μ.Κ. 2 και 4, ότι δηλαδή το θύμα έχει παραπλανηθεί ως προς το βάθος της εκσκαφής, ήτοι λόγω της χρωματικής απόκλισης του εδάφους που έδειχνε την εικόνα ότι το βάθος της εκσκαφής είναι 1,30 μέτρα και όχι 4,40 μέτρα και συνεπώς είναι και αυτός ένας παράγοντας που συνετέλεσε στην πρόκληση του επίδικου ατυχήματος δεν βρίσκει σύμφωνο το Δικαστήριο. Όπως φαίνεται μέσα από τις φωτογραφίες 1, 2 και 11 του τεκμηρίου 1, στις φωτογραφίες 3, 4 και 5 του τεκμηρίου 13, στις φωτογραφίες 3,4,5,6,7,16,18,19,26 του τεκμηρίου 14, το ανοικτόχρωμο του εδάφους επανέρχεται ως είναι και στην αρχή της εκσκαφής που είχε πλάτος 1,30 μέτρα και συνεπώς η οποιαδήποτε προσπάθεια διασύνδεσης του φωτισμού από παρακείμενο υποστατικό σε συνδυασμό με την μη λειτουργία του πασσάλου της Α.Η.Κ. απέναντι από το σημείο της πτώσης ως παράγοντες που συνέβαλαν στην παραπλανητική εικόνα πέφτουν στο κενό. Μάλιστα στην φωτογραφία 11 του τεκμηρίου 1 η οποία έχει ληφθεί κατά την διάρκεια της νύκτας, ήτοι σε συνθήκες ίδιες με αυτές την ώρα του ατυχήματος όπως ανέφερε και ο Μ.Κ.1, φαίνεται να επανέρχεται το ανοικτό χρώμα του εδάφους και συνεπώς δεν γίνεται αποδεκτή η θέση και το επιχείρημα της κατηγορούσας αρχής ότι το θύμα έχει παραπλανηθεί, εν΄ όψει μάλιστα και της θέσης του Μ.Κ. 1 ότι ο ίδιος ως λογικός άνθρωπος ακόμα και να του δημιουργείτο η εντύπωση ότι το βάθος της εκσκαφής ήταν 1,30 μέτρα δεν θα εισερχόταν εντός της εκσκαφής. Ούτε η θέση και το επιχείρημα που προέβαλε η κατηγορούσα αρχή ότι η κατηγορούμενη εταιρεία θα έπρεπε να φώτιζε τον πυθμένα της εκσκαφής βρίσκει σύμφωνο το Δικαστήριο, διότι όπως ο ίδιος ο Μ.Κ. 1 παραδέχθηκε, στις φωτογραφίες 5 και 6 του τεκμηρίου 12 στις οποίες φαίνονται οι διευθετήσεις που έγιναν με υποδείξεις του τμήματος επιθεωρήσεως εργασίας και οι οποίες χαρακτηρίστηκαν ως απλές, εύκολες και αποδεκτές, δεν υπάρχει εξωτερικός φωτισμός της εκσκαφής. Αναφορικά το θέμα της μη ύπαρξης συντονιστή, η μη τήρηση των προνοιών του σχεδίου ασφάλειας και υγείας όπως π.χ η μη ύπαρξη διόδων, ραμπών κλπ και η μη ύπαρξη επαρκών προειδοποιητικών πινακίδων, αυτοί οι παράγοντες δεν έχουν διαδραματίσει και δεν έχουν συμβάλει στην πρόκληση του επιδίκου ατυχήματος πέραν πάσης λογικής αμφιβολίας, διότι όπως ανέφερε ο Μ.Κ. 1, << η μη παρουσία ή η μή πρόβλεψη του τρόπου που κάποιος να μπορούσε να περάσει στην απέναντι πλευρά του δρόμου ειδικά κατά την διάρκεια της νύκτας που πιθανόν ( η υπογράμμιση είναι του Δικαστηρίου ) να μην είχε και την πλήρη εικόνα που μπορεί κάποιος εύκολα να αναγνωρίσει που προσεγγίζει εύκολα ένα χώρο και βλέπει μια εκσκαφή πως θα μπορεί να πάρει στην απέναντι πλευρά του χώρου είναι καθαρά ότι ο συγκεκριμένος τουρίστας πιστεύω ότι είδε ότι υπήρχε κάτι εκεί πέρα αλλά αυτή η παραπλάνηση, δηλαδή ένας κίνδυνος ίσως ένα βάθος αλλά αυτή η παραπλάνηση που του είχε δημιουργήσει λόγω των ελλειπών μέτρων ασφαλείας εκ μέρους της κατηγορούμενης εταιρείας σε σχέση με τη θέληση του να περάσει την απέναντι πλευρά χωρίς να βλέπει από που μπορούσε να πάει, τον οδήγησε να μπει μέσα στην εκσκαφή και δυστυχώς να έχουμε το αποτέλεσμα το οποίο είχε γίνει>>. Ερωτώμενος κατά πόσο εάν υπήρχε η πινακίδα που ανέφερε μπροστά από το σημείο της πτώσης κατά πόσο θα προλαμβανόταν το ατύχημα, ανέφερε ότι θα μπορούσε να μειώσει την πιθανότητα να γίνει αυτό το ατύχημα (η υπογράμμιση είναι του Δικαστηρίου). Με απλά λόγια δεν έχει αποδειχθεί πέραν πάσης λογικής αμφιβολίας και με απόλυτη βεβαιότητα καθ΄ ότι υπάρχει πιθανολόγηση και όχι βεβαιότητα με βάση τις πιο πάνω υπογραμμίσεις η αιτιώδη συνάφεια μεταξύ του ατυχήματος και των πιο πάνω μέτρων που προέβαλε η κατηγορούσα αρχή ως εύλογα για την αποτροπή του επίδικου ατυχήματος. Επίσης το Δικαστήριο κρίνει ότι η μη ύπαρξη προειδοποιητικής πινακίδας στο σημείο της πτώσης, δεν εξυπακούει και παραβίαση της νομοθετικής πρόνοιας του άρθρου 13

(5)του σχετικού νόμου, διότι δεν ισοδυναμεί και με δικαίωμα του οποιουδήποτε και στην συγκεκριμένη περίπτωση του θύματος να δρασκελίσει τα προστατευτικά κιγκλιδώματα, να βαδίσει απόσταση ενός μέτρου και να εισέλθει εντός της εκσκαφής. Επίσης το Δικαστήριο κρίνει ότι στην συγκεκριμένη περίπτωση, από την στιγμή που δεν υπήρχε οποιαδήποτε διευθέτηση με γέφυρα, δίοδο ή ράμπα, το θύμα αλλά και ο οποιοσδήποτε θα μπορούσε να διανύσει κατά μήκος και παραπλεύρως την εκσκαφή μέχρι το τέλος της η οποία δεν ήταν μεγάλη και να περάσει στην απέναντι πλευρά και όχι να προβεί στις ενέργειες που έχει κάνει. Υιοθέτηση της θέσης του Μ.Κ. 1 ότι η εκσκαφή θα έπρεπε να είχε μικρότερο μήκος κρίνεται εκ των πραγμάτων ως υστερόβουλη και μη πειστική. Σίγουρα η κατηγορούμενη εταιρεία δεν θα μπορούσε να προβλέψει ότι παρά την τοποθέτηση προστατευτικών κιγκλιδωμάτων τα οποία ήταν δεμένα μεταξύ τους και απείχαν ένα περίπου μέτρο από το χείλος της εκσκαφής, παρά την τοποθέτηση πλαστικών στηθαίων γεμάτα με νερό, παρά την ύπαρξη πλαστικών κώνων με αναλάμποντες φανούς, παρά την ύπαρξη έστω και αυτής της προειδοποιητικής πινακίδας όπως αυτή αναγράφηκε στην ελληνική γλώσσα, κάποιος εξ΄ ιδίας βουλήσεως θα παραβίαζε τα κιγκλιδώματα και εισερχόταν εντός της εκσκαφής. ΚΑΤΑΛΗΞΗ Για τους λόγους που το Δικαστήριο προσπάθησε να εξηγήσει, η κατηγορούσα αρχή πέτυχε μεν και απέδειξε πέραν πάσης λογικής αμφιβολίας τα συστατικά στοιχεία του εργοδότη (κατηγορούμενη εταιρεία) και του ατόμου που δεν είναι εργοδοτούμενος (θύμα), πλην όμως απέτυχε να αποδείξει πέραν πάσης λογικής αμφιβολίας τα συστατικά στοιχεία της έκθεσης του θύματος σε κίνδυνο, απέτυχε να αποδείξει ότι η κατηγορούμενη εταιρεία δεν έλαβε όλα τα εύλογα μέτρα έτσι ώστε να μην θέσει σε κίνδυνο το θύμα και ως επίσης δεν πέτυχε να αποδείξει πέραν πάσης λογικής αμφιβολίας την αιτιώδη συνάφεια μεταξύ του ατυχήματος και των ενεργειών της κατηγορούμενης εταιρείας ως αυτές τέθηκαν πιο πάνω. Ενόψει της πιο πάνω κατάληξης, καθίσταται πλέον ακαδημαϊκού ενδιαφέροντος το ζήτημα της παραβίασης του δικαιώματος των κατηγορουμένων λόγω ισχυριζόμενης καθυστέρησης στην καταχώρηση της παρούσας υπόθεσης εκ μέρούς της κατηγορούσας αρχής. Συνακόλουθα η κατηγορούμενη εταιρεία αθωώνεται και απαλλάσσεται από την κατηγορία που αντιμετωπίζει. (Υπ.)................ ΑΛ. ΦΥΛΑΚΤΟΥ, Ε.Δ. Πιστό Αντίγραφο, Πρωτοκολλητής. cylaw.org: Από το ΚΙΝOΠ/CyLii για τον Παγκύπριο Δικηγορικό Σύλλογο