IACOVOU BROTHERS (CONCRETE) LTD ν. ACTICON CONSTRACTION & DEVELOPMENT LTD κ.α., Υπόθεση αρ.: 15942/2011, 28/2/2014

(1)του περί Ποινικής Δικονομίας Νόμου, Κεφ. 155) Οι κατηγορούμενοι αρ. 1 και 2 («οι κατηγορούμενοι», εκτός όπου είναι αναγκαίος ο προσδιορισμός εκάστου) διώκονται για τα αδικήματα της έκδοσης ακάλυπτης επιταγής, ως αυτά διαγράφονται στην παρά.

(1)(1η κατηγορία) και την παρά.

(2)(2η κατηγορία) του άρθρου 305Α του Ποινικού Κώδικα (Κεφ. 154, ως αυτό τροποποιήθηκε στη συνέχεια). Επίδικη είναι η επιταγή υπ΄ αριθμόν 10577830, για το ποσόν των €2.000, η οποία εξεδόθηκε επί του τραπεζικού οργανισμού «Τράπεζα Πηραιώς» από το λογαριασμό υπ΄ αριθμόν 552911 και ήταν πληρωτέα στις 29.04.

1. Δικαιούχοι του λογαριασμού υπ΄ αριθμόν 552911 είναι οι κατηγορούμενοι αρ.
2. Η επιταγή καλύπτεται από σωρεία τραπεζικών σφραγίδων με τις ενδείξεις: «Η υπογραφή του εκδότη της επιταγής διαφέρει από το δείγμα στην κατοχή μας», «Ο λογαριασμός έκλεισε - Παρακαλούμε όπως παρουσιαστεί ξανά για σκοπούς Κ.Α.Π.». Οι σφραγίδες αυτές καθιστούν την επιταγή δυσανάγνωστη. Είναι, όμως, δυνατή η ανάγνωση της επωνυμίας «Iacovou Brothers Ltd» ως του δικαιούχου της επιταγής. Οι κατηγορούμενοι αρ. 1 διώκονται ως οι εκδότες της επιταγής και ο κατηγορούμενος αρ. 2 διώκεται ως ο συνεργός τους (άρθρο 20 του Κεφ. 154). Η αποδιδομένη στον κατηγορούμενο αρ. 2 συνέργεια συνίσταται στο ότι αυτός υπέγραψε την επιταγή για λογαριασμό των κατηγορουμένων αρ.
3. Οι κατηγορούμενοι αρ. 1 δεν εμφανίζονται στη διαδικασία. Ο κατηγορούμενος αρ. 2 εμφανίζεται και αρνείται ενοχή. Έτσι, η υπόθεση οδηγήθηκε στη διαδικασία απόδειξης και ακρόασης, αναλόγως. Για να αποδειχθεί η υπόθεση κλήθηκαν και κατέθεσαν ο Αναστάσιος Κωνσταντίνου (Μ.Κ.1) και ο Ανδρέας Σταύρου (Μ.Κ.2), υπάλληλοι των παραπονουμένων, καθώς και ο Ανδρέας Χ¨Νικόλας (Μ.Κ.3), υπάλληλος της «Τράπεζας Πηραιώς». Επιπλέον της ένορκη προφορικής μαρτυρίας τους, τα πρόσωπα αυτά κατέθεσαν και έγγραφη μαρτυρία. Μεταξύ άλλων, κατετέθηκε η επιταγή (τεκμήριο 4), τραπεζικά έγγραφα που αφορούν στο άνοιγμα του λογαριασμού υπ΄ αριθμόν 552911 (τεκμήριο 9) και πρακτικά συνεδριάσεων του διοικητικού συμβουλίου των κατηγορουμένων αρ. 1 κατά τις οποίες αποφασίστηκε ποιά πρόσωπα θα ήσαν, κατά καιρούς, εξουσιοδοτημένα για να υπογράφουν επιταγές που θα εξεδίδοντο από τον προαναφερθέντα λογαριασμό (τεκμήριο 10). Ερωτήσεις και υποβολές, οι οποίες ετέθηκαν στους μάρτυρες κατηγορίας, ανέδειξαν, ως υπεράσπιση, και τις συναφείς θέσεις πώς ο κατηγορούμενος αρ. 2 δεν υπέγραψε την επιταγή και, άρα, η επιταγή δεν θεωρείται ως εκδοθείσα για τους σκοπούς των επίδικων αδικημάτων. Τις θέσεις αυτές ανέπτυξε ο ευπαίδευτος συνήγορος του κατηγορουμένου αρ. 2 αγορεύοντας στο στάδιο της εκ πρώτης όψεως υπόθεσης. Σε ό,τι αφορά στη 2η κατηγορία, ο κ. Δημητρίου προσέθεσε πώς ουδεμία μαρτυρία παρουσιάσθηκε περί ανάκλησης της επιταγής. Αντίθετες θέσεις υπεστήριξε η ευπαίδευτη συνήγορος των παραπονουμένων. Ας σημειωθεί πώς η αξιολόγηση της προσαχθείσας μαρτυρίας, για να κριθεί κατά πόσον δημιουργείται υπόθεση ενοχής εκ πρώτης όψεως (Γενικός Εισαγγελέας ν. Θεοδώρου

(2002)2 Α.Α.Δ. 9, 16), προϋποθέτει τον εντοπισμό των συστατικών στοιχείων του εκάστοτε επίδικου αδικήματος. «Στο στάδιο της εκ πρώτης όψεως υπόθεσης, παρέχεται πάντα η δυνατότητα στο Δικαστήριο να εξετάσει κατά πόσο η προσαχθείσα μαρτυρία, εξ όψεως κρινόμενη (on the face of it), στοιχειοθετεί τα συστατικά στοιχεία του εγκλήματος. Το θέμα διακρίνεται από την αξιοπιστία των μαρτύρων και τη βαρύτητα που μπορεί να αποδοθεί στη μαρτυρία τους». (Γιάγκου (Λεμόνα) ν. Αστυνομίας

(1997)2 Α.Α.Δ. 382, 385). «...ένας κατηγορούμενος δεν καλείται σε απολογία όταν, (Ι). Δεν στοιχειοθετείται εξ αντικειμένου η υπόθεση της κατηγορίας λόγω της απουσίας ενός ή περισσότερων συστατικών στοιχείων του αδικήματος, ή (ΙΙ). Η μαρτυρία είναι τόσο αντινομική ή στερείται πειστικότητας, σε βαθμό που κανένα λογικό Δικαστήριο δεν θα μπορούσε να βασίσει πάνω σε αυτή την καταδίκη του κατηγορουμένου» (Technotent K. Γ. Γιώργατσος Λτδ ν. Ορφανίδου

(2004)2 Α.Α.Δ. 388, 392). Εάν η μαρτυρία που παρουσιάζει η κατηγορούσα αρχή είναι τέτοιας ποιότητας ώστε θα ήταν επισφαλές να εκδοθεί καταδικαστική απόφαση επί τη βάσει αυτής και μόνον, τότε η υπόθεση απορρίπτεται και ο κατηγορούμενος δεν καλείται σε απολογία (Γενικός Εισαγγελέας ν. Θεοδώρου (ανωτέρω)). Ας σημειωθεί, επίσης, πώς ως προς την ύπαρξη γεγονότων δεν επιτρέπονται υποθέσεις, όσον εύλογες και αν είναι αυτές. Κενά εν σχέσει με την συνδρομή πρωτογενών γεγονότων που στοιχειοθετούν και αποδεικνύουν το αδίκημα αφήνουν την κατηγορία ατεκμηρίωτη και έκθετη σε απόρριψη (Λοίζου ν. Αστυνομία

(1989)2 Α.Α.Δ. 363, 365-6). Για το θεμιτό της συζήτησης, κατά το στάδιο του εκ πρώτης όψεως, θεμελιακών ζητημάτων που αφορούν στην ευθύνη του κατηγορουμένου, εφ΄όσον οι συνθήκες το επιτρέπουν, παρατίθεται το ακόλουθο απόσπασμα από την απόφαση του Εντίμου Δικαστού κ. Ναθαναήλ στις Ποινικές Εφέσεις αρ. 5/2012 κ.α. Γενικός Εισαγγελέας ν. Ανδρέα Δράκου κ.α. ημερ. 11.12.2012: «.......... το εκ πρώτης όψεως στάδιο αποτελεί θεμελιώδες στάδιο της ποινικής δίκης προστατεύοντας τον κατηγορούμενο από τη συνέχιση της δίκης ασκόπως ή για λόγους που δεν άπτονται ή δεν αφορούν την καθαυτή και καλώς νοούμενη απονομή της δικαιοσύνης. Στο εκ πρώτης όψεως στάδιο, η κατηγορούσα αρχή έχει ήδη ολοκληρώσει την υπόθεση της. Έχει παραθέσει όλη τη μαρτυρία που έχει στη διάθεση της εναντίον του κατηγορουμένου, (Charalambos Savva "Pambos" v. Police

(1986)2 C.L.R. 30). Αν η μαρτυρία αυτή εκτιμώμενη στο απόγειο της δεν στοιχειοθετεί ή θεμελιώνει ένα ή περισσότερα από τα συστατικά στοιχεία του αδικήματος ή είναι αντινομική και εγγενώς συγκρουόμενη μεταξύ της, σε βαθμό που κανένα λογικό Δικαστήριο δεν θα άφηνε την υπόθεση να προχωρήσει, τότε ο κατηγορούμενος δικαιούται απαλλαγής από το στάδιο αυτό. Όπως το θέτει ο Murphy on Evidence, 8η έκδ., σελ. 77: «The case is fatally defective in law. The defendant could safely refuse to call any evidence, and if the judge found for the claimant, the judgment would be set aside on appeal.» Σε μετάφραση: «Η υπόθεση είναι θνησιγενώς ελαττωματική κατά νόμο. Ο κατηγορούμενος με ασφάλεια μπορεί να αρνηθεί να καλέσει οποιαδήποτε μαρτυρία, και αν ο δικαστής αποφασίσει υπέρ της κατηγορούσας αρχής, η απόφαση θα ακυρωθεί κατ΄ έφεση.» Τόσο θεμελιώδες είναι το εκ πρώτης όψεως στάδιο που το ίδιο το Δικαστήριο, ακόμη και αν δεν θέσει ζήτημα ο κατηγορούμενος, είναι υποχρεωμένο να σταματήσει την υπόθεση εάν συντρέχουν τα προαναφερθέντα. Αυτό, διότι η κατηγορούσα αρχή δεν μπορεί να είναι βεβαίως σε καλύτερη μοίρα από απόψεως στοιχειοθέτησης της υπόθεσης ή αποτίμησης της μαρτυρίας, εάν ο κατηγορούμενος καταθέσει προς υπεράσπιση του και παρουσιάσει μαρτυρία. Άλλωστε, το εκ πρώτης όψεως βάρος που έχει να υπερπηδήσει η κατηγορούσα αρχή, μετατρέπεται στο αποδεικτικό βάρος απόδειξης της υπόθεσης της πέραν πάσης λογικής αμφιβολίας. Και συμβαίνει, ενίοτε, κληθείς ο κατηγορούμενος να υπερασπιστεί τον εαυτό του, να αθωωθεί και να απαλλαγεί χωρίς καν να προσφέρει οποιαδήποτε μαρτυρία, με μόνη την εναπόθεση αυτού του μεγαλύτερου βάρους απόδειξης στην κατηγορούσα αρχή με την ολοκλήρωση της υπόθεσης. Δεν υπάρχει λοιπόν εγγενώς οποιοδήποτε νομικό πρόβλημα ή εμπόδιο για ένα Δικαστήριο να απαλλάξει τον κατηγορούμενο από το εκ πρώτης όψεως στάδιο, εφόσον καθοδηγείται ορθά από τις νομολογιακές παραμέτρους. Αντίθετα επιβάλλεται, όταν οι συνθήκες της υπόθεσης το απαιτούν.» Όσον αφορά στο νομικό πλαίσιο το οποίο εδώ ενδιαφέρει σημειώνονται τα εξής: Διαπράττει το διαγραφόμενο από το άρθρο 305 Α

(1)του Κεφ. 154 αδίκημα όποιος (α) εκδίδει επιταγή, (β) η οποία, κατά την ημερομηνία που καθίσταται πληρωτέα ή αργότερα, παρουσιάζεται στην τράπεζα επί της οποίας εξεδόθηκε, (γ) δεν εξοφλείται λόγω έλλειψης διαθεσίμων κεφαλαίων του εκδότη της ή λόγω του ότι ο τραπεζικός λογαριασμός του εκδότη της είναι κλειστός κατά το χρόνο παρουσίασής της και (δ) παραμένει απλήρωτη για περίοδο δεκαπέντε ημερών από την παρουσίασή της (Ιωάννου ν. Σαμουρίδης

(2000)2 Α.Α.Δ. 299). Συστατικά στοιχεία του αδικήματος που διαγράφεται από το άρθρο 305Α

(2)του Κεφ. 154 είναι: (α) η έκδοση επιταγής πριν ή κατά την ημερομηνία που αυτή κατέστη πληρωτέα, και (β) η καθ΄ οιονδήποτε τρόπο ανάκληση, από την έκδοσή της, της εξόφλησής της (Eurofreight Logistics Ltd v. Γεωργίου

(2006)2 Α.Α.Δ. 29, και Philippa Estates Ltd v. Ρούσου

(2006)2 Α.Α.Δ. 142). Το εδ.

(3)του άρθρου 305Α του Κεφ. 154 διευκολύνει την απόδειξη του ισχυρισμού ότι συγκεκριμένη επιταγή δεν τιμήθηκε καθώς και της αιτίας για το γεγονός αυτό (έλλειψη διαθεσίμων κεφαλαίων ή κλείσιμο του λογαριασμού ή ανάκληση της επιταγής) καθιερώνοντας μαχητό τεκμήριο για την αλήθεια του περιεχομένου της σχετικής σφραγίδας που τίθεται επί της επιταγής όταν αυτή παρουσιάζεται για εξόφληση. Βεβαίως, το γεγονός ότι ορισμένη επιταγή δεν τιμήθηκε καθώς και ο λόγος για κάτι τέτοιο μπορούν πάντοτε να αποδειχθούν με οιανδήποτε αποδεκτή μαρτυρία (Ιωάννου ν. Ναναίμο Λτδ κ.ά

(2005)2 Α.Α.Δ. 555, 560-1). Η ευθύνη επί τη βάσει του άρθρου 305Α

(1)και

(2)του Κεφ. 154 βαραίνει τον εκδότη. Στην περίπτωση επιταγής εταιρείας, εκδότης είναι η ίδια η εταιρεία και όχι ο διευθυντής ή ο σύμβουλος ο οποίος την υπογράφει και ο οποίος θεωρείται, γενικώς, ως ο αντιπρόσωπος της εταιρείας. Το φυσικό αυτό πρόσωπο, το οποίο ενεργεί υπό αντιπροσωπευτική ιδιότητα, δεν υπέχει προσωπικώς αστική ευθύνη. Δεν αποκλείεται, όμως, να υπέχει ποινική ευθύνη ως συνεργός. Κάθε πρόσωπο που εμπλέκεται σε αδίκημα, περιλαμβανομένων και των συνεργών, μπορεί να διωχθεί ως αυτουργός (άρθρο 20 του Κεφ. 154). (Παυλόπουλος ν. Skopy Shoe Factory Ltd

(2003)2 Α.Α.Δ. 261, 266 επ, Zenonos General Motors Ltd v. Δημοκρατία,

(2009)2 Α.Α.Δ. 5). Επί του προκριματικού ζητήματος της έκδοσης της επιταγής δια της υπογραφής της από τον κατηγορούμενο αρ. 2 παρουσιάσθηκε η εξής μαρτυρία: Ο Αναστάσιος Κωνσταντίνου (Μ.Κ.1) και ο Ανδρέας Σταύρου (Μ.Κ.2) εδήλωσαν πώς η επιταγή εξεδόθηκε στις 08.02.2011, ήταν μεταχρονολογημένη και πληρωτέα στις 29.04.

1. Ουδείς εκ των δύο είδε τον κατηγορούμενο αρ. 2 να υπογράφει την επιταγή. Όμως, έχουν και οι δύο αυτοί μάρτυρες την πεποίθηση πώς ο κατηγορούμενος αρ. 2 υπέγραψε την επιταγή για τους εξής λόγους: Πρώτον, στα πλαίσια της επαγγελματικής συνεργασίας μεταξύ των παραπονουμένων και των κατηγορουμένων αρ. 1 τις επιταγές που εξέδιδαν οι τελευταίοι συνήθως τις υπέγραφε ο κατηγορούμενος αρ.
2. Δεύτερον, η υπογραφή επί της επιταγής (τεκμήριο 4) είναι παρόμοια με υπογραφές επί προηγούμενων επιταγών των κατηγορουμένων αρ. 1 οι οποίες ετιμήθηκαν. Τρίτον, ο Ανδρέας Σταύρου (Μ.Κ.2) και ο κατηγορούμενος αρ. 2 συνομίλησαν στις 08.02.2011 και ο δεύτερος ανέφερε πώς υπέγραψε, την ημέρα εκείνη, την επιταγή. Ο Ανδρέας Χ¨Νικόλας (Μ.Κ.3) εδήλωσε πώς δεν γνωρίζει επαγγελματικώς τον κατηγορούμενο αρ.
3. Στη συγκεκριμένη περίπτωση ετέθηκε επί της επιταγής τραπεζική σφραγίδα με την ένδειξη «Η υπογραφή του εκδότη της επιταγής διαφέρει από το δείγμα στην κατοχή μας» γιατί στις 08.02.2011, χρόνο κατά τον οποίον η επιταγή εξεδόθηκε, δικαίωμα υπογραφής επιταγών εκ μέρους των κατηγορουμένων αρ. 1 από τον λογαριασμό 552911 είχε μόνον η Μαρκέλλα Σαββίδου, ως το τεκμήριο 10 δηλώνει, και όχι ο κατηγορούμενος αρ.
4. Η υπογραφή επί της επιταγής (τεκμήριο 4), συνεχίζει ο Ανδρέας Χ¨Νικόλας (Μ.Κ.3), φαίνεται να είναι του κατηγορουμένου αρ.
5. Ο μάρτυρας δεν εδήλωσε αυτόπτης μάρτυρας της υπογραφής της επιταγής (τεκμήριο 4) και ούτε εδήλωσε ότι είναι εξοικειωμένος με την υπογραφή του κατηγορουμένου αρ.
6. Αντεξετασθείς δε ο Ανδρέας Χ¨Νικόλας (Μ.Κ.3) ανέφερε πώς δεν είναι γραφολόγος. Η εξέταση της μαρτυρίας την οποίαν επαρουσίασαν οι παραπονούμενοι, σε συνάρτηση με τα όσα καταγράφονται στο κατηγορητήριο και υπό το πρίσμα του ως άνω νομοθετημένου και νομολογημένου πλαισίου, αποκαλύπτει, πράγματι, κενό εν σχέσει με το προκριματικό ζήτημα της έκδοσης της επιταγής (τεκμήριο 4), δια της υπογραφής της από τον κατηγορούμενο αρ.
7. Συναφώς σημειώνεται πώς το γεγονός ότι έγγραφο υπογράφεται από συγκεκριμένο πρόσωπο δύναται να αποδειχθεί δια της μαρτυρίας του υπογράφοντος ή δια της μαρτυρίας προσώπου το οποίο υπήρξε αυτόπτης μάρτυρας της υπογραφής ή δια της μαρτυρίας γραφολόγου ή, τέλος, δια της μαρτυρίας προσώπου εξοικειωμένου με την υπό αμφισβήτησιν υπογραφή (Μ.Α. Goodvalne Supplies Ltd κ.α. ν. Barclays Bank Plc

(2001)1 (B) 1038, 1042-3, Cross on Evidence, seventh edition, Butterworths, σελ. 690 επ.). Ουδείς εκ των τριών μαρτύρων κατηγορίας εδήλωσε είτε ότι υπήρξε αυτόπτης μάρτυρας της υπογραφής της επιταγής από τον κατηγορούμενο αρ. 2 είτε ότι είναι εξοικειωμένος με την υπογραφή αυτού είτε ότι είναι γραφολόγος. Συνεπώς, δεν επαρουσιάσθηκε, από την πλευρά των παραπονουμένων, μαρτυρία, η οποία να αναγνωρίζεται από την νομολογία και από το δίκαιο της απόδειξης ως ικανή για να αποδείξει πώς η υπογραφή επί της επιταγής ανήκει στον κατηγορούμενο αρ. 2. Ο ισχυρισμός του Ανδρέα Σταύρου (Μ.Κ.2) πώς άκουσε τον κατηγορούμενο αρ. 2 να λέει πώς υπέγραψε την επιταγή δεν αρκεί. Περαιτέρω, και όσον αφορά στην 2η κατηγορία, διαπιστώνεται πώς, πράγματι, ουδεμία μαρτυρία περί ανάκλησης της επιταγής επαρουσιάσθηκε. Όπως προαναφέρεται, οι τραπεζικές σφραγίδες επί της επιταγής (τεκμήριο 4) αναφέρονται σε άλλους λόγους για την μη πληρωμή της. Συνεπώς, η στοιχειοθέτηση του αδικήματος της έκδοσης ακάλυπτης επιταγής δια της ανάκλησής της (άρθρο 305Α

(2)του Κεφ. 154) είναι ελλειπής. Τέλος, μοιραίο για την υπόθεση των παραπονουμένων είναι και το γεγονός της διαφοράς μεταξύ της επωνυμίας αυτών, ως είναι καταγεγραμμένη στο κατηγορητήριο, και της επωνυμίας των δικαιούχων της επιταγής. Υπενθυμίζεται πώς στην επιταγή καταγράφεται, ως δικαιούχος, η οντότητα «Iacovou Brothers Ltd». Η διαφορά αυτή δημιουργεί κενό ως προς την νομιμοποίηση των παραπονουμένων να καταχωρήσουν το προκείμενο κατηγορητήριο δεδομένου του ότι η αναντίλεκτη δυνατότητα ιδιωτικής ποινικής δίωξης προσφέρεται μόνον σε όποιον επηρεάζεται αμέσως από την εγκληματική ενέργεια (Toffinis v. Theocharides and Another

(1983)2 C.L.R. 363, Αιπεία Λτδ ν. Sirocco Estates Co Ltd κ.α.

(1997)2 Α.Α.Δ. 434, 437). Σύμφωνα με το κατηγορητήριο θύμα της επίδικης εγκληματικής ενέργειας είναι η οντότητα «Iacovou Brothers (Concrete) Ltd» ενώ σύμφωνα με την επιταγή (τεκμήριο 4) θύμα είναι η ονότητα «Iacovou Brothers Ltd». Οι υποψίες περί ταύτισης των δύο οντοτήτων και ή περί παραδρομής στην καταγραφή του ονόματος των δικαιούχων επί της επιταγής δεν διασώζουν την υπόθεση. Για τους πιο πάνω λόγους, η υπόθεση απορρίπτεται. Οι κατηγορούμενοι αρ. 1 και 2 αθωώνονται και απαλλάσσονται από τις κατηγορίες που αντιμετωπίζουν. (Υπ.) ............................................. Α. Κ. Λυκούργου, Ε.Δ. Πιστό Αντίγραφο Πρωτοκολλητής cylaw.org: Από το ΚΙΝOΠ/CyLii για τον Παγκύπριο Δικηγορικό Σύλλογο