DASHISHAH INTERNATIONAL LTD ν. WADNIC TRADING LTD κ.α., Υπόθεση αρ.: 1343/2012, 2/4/2014

(1)του περί Ποινικής Δικονομίας Νόμου, Κεφ. 155) Όπως καταγράφεται στο κατηγορητήριο, οι κατηγορούμενοι αρ. 1 και 2 («οι κατηγορούμενοι» εκτός όπου είναι αναγκαίος ο προσδιορισμός εκάστου) διώκονται για το αδίκημα της «Πρόκληση(ς) μη εξόφλησης επιταγής κατά παράβαση των άρθρων 20, 305Α του Ποινικού Κώδικα (Κεφ. 154)». Ως λεπτομέρειες αδικήματος καταγράφονται οι εξής: «Οι κατηγορούμενοι κατά ή περί τον Δεκέμβριο 2011 ή/και προγενέστερα στην επαρχία Λάρνακας χωρίς εύλογη αιτία προκάλεσαν τη μη εξόφληση της επιταγής υπ΄ αριθμό 06333461 της Marfin Popular Bank Public Ltd εκδοθείσης υπ΄ αυτών επ΄ ονόματι της εταιρείας Wadnic Trading Ltd, για το ποσό των €400.000 ημερομηνίας 23 Δεκεμβρίου 2011, και οι κατηγορούμενοι παρέλειψαν να εξοφλήσουν αυτή μέχρι της καταχώρισης της παρούσας υπόθεσης». Οι κατηγορούμενοι αρνούνται ενοχή και η υπόθεση οδηγήθηκε σε ακρόαση. Για να αποδειχθεί η κατηγορία κλήθηκαν και κατέθεσαν ενόρκως η Γεωργία Χατζηκώστα (Μ.Κ.1), τραπεζική υπάλληλος, η Έλενα Σιταρένου (Μ.Κ.2), η οποία εξετέλεσε χρέη μεταφραστή, ο Ali Jemeil (Μ.Κ.3), ο Ορθόδοξος Ορθοδόξου (Μ.Κ.4), δημόσιος υπάλληλος ο οποίος υπηρετεί στο Τμήμα Αστικών Υποθέσεων του Επαρχιακού Δικαστηρίου Λάρνακας και ο Χριστόφορος Μαυρομμάτης (Μ.Κ.5), Ανώτερος Υπαστυνόμος. Επιπλέον της ένορκης προφορικής μαρτυρίας τους, τα πρόσωπα αυτά κατέθεσαν και έγγραφη. Μεταξύ άλλων, κατετέθηκε έγγραφο δια του οποίου οι κατηγορούμενοι αρ. 1 πληροφορούν τον τραπεζικό οργανισμό «Marfin Popular Bank Public Co Ltd» («η Marfin») πώς εξουσιοδοτημένος αξιωματούχος τους για να υπογράφει επιταγές, τις οποίες αυτοί εκδίδουν, είναι ο κατηγορούμενος αρ. 2 (τεκμήριο 1), η επιταγή υπ΄ αριθμόν 06333461, εκδοθείσα προς όφελος των παραπονουμένων, επί της «Marfin» από τον λογαριασμό υπ΄ αριθμόν 040-11-047929, του οποίου δικαιούχοι είναι οι κατηγορούμενοι αρ. 1 (τεκμήριο 2), μνημόνιο συναντήληψης (memorandum of understanding) ημερ. 22.06.2011, συναφθέν μεταξύ των παραπονουμένων και των κατηγορουμένων αρ. 1 (τεκμήριο 5) και γραπτή «εντολή μη πληρωμής επιταγής» ημερ. 21.12.2011, η οποία αφορά στο τεκμήριο 2 (τεκμήριο 3). Μετά το πέρας της διαδικασίας προσαγωγής μαρτυρίας εκ μέρους των παραπονουμένων, ο ευπαίδευτος συνήγορος των κατηγορουμένων εισηγήθηκε πώς δεν κατεδείχθηκε εκ πρώτης όψεως υπόθεση εναντίον των πελατών του. Συγκεκριμένα, ο κ. Χριστοφίδης εισηγήθηκε τα εξής: (α) Το κατηγορητήριο πάσχει από πολλαπλότητα γιατί στην έκθεση αδικήματος παρατίθεται το άρθρο 305Α του Ποινικού Κώδικα (Κεφ. 154, ως αυτό τροποποιήθηκε στη συνέχεια) χωρίς να διευκρινίζεται κατά πόσον οι κατηγορούμενοι εγκαλούνται για το αδίκημα το οποίο διαγράφει το άρθρο 305Α

(1)ή για το αδίκημα το οποίο διαγράφει το άρθρο 305Α

(2)του Κεφ. 154. Πολλαπλότητα χαρακτηρίζει και τις λεπτομέρειες αδικήματος με αποτέλεσμα οι κατηγορούμενοι να «βρίσκονται σε σημαντικά επαχθή και δυσμενή θέση ..... η (δε) συνέχιση της δίκης θα παραβίαζε το δικαίωμα (τους) .... για δίκαιη δίκη και ως εκ τούτου θα πρέπει να απαλλαγούν και να αθωωθούν σ΄ αυτό το στάδιο» (δείτε στη γραπτή αγόρευση του ευπαίδευτου συνηγόρου των κατηγορουμένων). (β) Ουδεμία μαρτυρία επαρουσιάσθηκε προς το σκοπό στοιχειοθέτησης του διαγραφομένου, από το άρθρο 305Α

(1)του Κεφ. 154, αδικήματος (γ) Η μαρτυρία η οποία επαρουσιάσθηκε προς το σκοπό στοιχειοθέτησης του διαγραφομένου, από το άρθρο 305Α

(2)του Κεφ. 154, αδικήματος είναι αδύνατη και αντινομική. Αντίθετες θέσεις υπεστήριξε ο ευπαίδευτος συνήγορος των παραπονουμένων. Κρίνεται αναγκαία η παρουσίαση του κρίσιμου νομικού πλαισίου: Διαπράττει το διαγραφόμενο, από το άρθρο 305 Α

(1)του Κεφ. 154, αδίκημα όποιος (α) εκδίδει επιταγή, (β) η οποία, κατά την ημερομηνία που καθίσταται πληρωτέα ή αργότερα, παρουσιάζεται στην τράπεζα επί της οποίας εξεδόθηκε, (γ) δεν εξοφλείται λόγω έλλειψης διαθεσίμων κεφαλαίων του εκδότη της ή λόγω του ότι ο τραπεζικός λογαριασμός του εκδότη της είναι κλειστός κατά το χρόνο παρουσίασής της και (δ) παραμένει απλήρωτη για περίοδο δεκαπέντε ημερών από την παρουσίασή της (Ιωάννου ν. Σαμουρίδης

(2000)2 Α.Α.Δ. 299). Συστατικά στοιχεία του αδικήματος που διαγράφεται από το άρθρο 305Α

(2)του Κεφ. 154 είναι: (α) η έκδοση επιταγής και (β) η καθ΄ οιονδήποτε τρόπο ανάκλησή της, από τον εκδότη της, πριν ή κατά την ημερομηνία που αυτή κατέστη πληρωτέα, (Eurofreight Logistics Ltd v. Γεωργίου

(2006)2 Α.Α.Δ. 29, και Philippa Estates Ltd v. Ρούσου

(2006)2 Α.Α.Δ. 142). Το άρθρο 305Α

(2)του Κεφ. 154 καθιερώνει την αρχή του ανακλητού της επιταγής για εύλογη αιτία. Η ποινική ευθύνη του εκδότη επιταγής για την ανάκληση της εξόφλησής της αίρεται εφ΄ όσον αυτός επικαλεστεί και αποδείξει την ύπαρξη εύλογης αιτίας για τις ενέργειές του. Ο εκδότης της επιταγής θα πρέπει να αποδείξει ότι ο ίδιος ειλικρινά επίστευε ότι εδικαιούτο να ανακαλέσει την εξόφληση της επιταγής και ότι η πεποίθηση του αυτή υπήρξε εύλογη υπό τις περιστάσεις. Το εδ.

(3)του άρθρου 305Α του Κεφ. 154 διευκολύνει την απόδειξη του ισχυρισμού ότι συγκεκριμένη επιταγή δεν ετιμήθηκε καθώς και της αιτίας για το γεγονός αυτό (έλλειψη διαθεσίμων κεφαλαίων ή κλείσιμο του λογαριασμού ή ανάκληση της επιταγής) καθιερώνοντας μαχητό τεκμήριο για την αλήθεια του περιεχομένου της σχετικής σφραγίδας που τίθεται επί της επιταγής όταν αυτή παρουσιάζεται για εξόφληση. Το γεγονός ότι ορισμένη επιταγή δεν ετιμήθηκε καθώς και ο λόγος για κάτι τέτοιο μπορούν πάντοτε να αποδειχθούν με οιανδήποτε αποδεκτή μαρτυρία (Ιωάννου ν. Ναναίμο Λτδ κ.ά

(2005)2 Α.Α.Δ. 555, 560-1). Όπως προκύπτει από τον νομοθετικό ορισμό του, το αδίκημα της έκδοσης ακάλυπτης επιταγής (λόγω έλλειψης διαθέσιμων κεφαλαίων ή λόγω κλεισίματος του λογαριασμού ή λόγω ανάκλησης της επιταγής) είναι αδίκημα βασικής πρόθεσης. Δεν περιλαμβάνεται στον ορισμό του ρητή αναφορά σε ειδική πρόθεση. Απλώς υποδηλώνεται ότι η πρόθεση (mens rea) πρέπει, κατ΄ αρχήν, να συνοδεύει κάθε πτυχή της αξιόποινης συμπεριφοράς (actus reus). Εξαίρεση αποτελούν οι περιπτώσεις όπου ο δράστης γνωρίζει πως η πράξη του είναι ηθικώς μεμπτή (Halsbury's, Law of England, fourth edition, reissue, vol. 11

(1), σελ. 18 επ., Ακκελίδου ν. Αστυνομίας

(2005)2 Α.Α.Δ. 249, 270 επ. και Αθανασίου ν. Αστυνομίας

(2006)2 Α.Α.Δ. 367, 371-2). Η ευθύνη επί τη βάσει του άρθρου 305Α

(1)και

(2)του Κεφ. 154 βαραίνει τον εκδότη. Στην περίπτωση επιταγής εταιρείας, εκδότης είναι η ίδια η εταιρεία και όχι ο διευθυντής ή ο σύμβουλος ο οποίος την υπογράφει και ο οποίος θεωρείται, γενικώς, ως ο αντιπρόσωπος της εταιρείας. Το φυσικό αυτό πρόσωπο, το οποίο ενεργεί υπό αντιπροσωπευτική ιδιότητα, δεν υπέχει προσωπικώς αστική ευθύνη. Δεν αποκλείεται, όμως, να υπέχει ποινική ευθύνη ως συνεργός. Κάθε πρόσωπο που εμπλέκεται σε αδίκημα, περιλαμβανομένων και των συνεργών, μπορεί να διωχθεί ως αυτουργός (άρθρο 20 του Κεφ. 154). Στην περίπτωση δίωξης συνεργού, ακόμη και για αδίκημα απόλυτης ευθύνης, απαραίτητη προϋπόθεση, για να αποδοθεί σε αυτόν αξιόποινη συμπεριφορά, είναι και η απόδειξη της πρόθεσής του (ένοχη διάθεση - mens rea) σε σχέση τόσον με τη συνέργεια (την παροχή βοήθειας ή συμβουλής ή την παρακίνηση ή την παρότρυνση ή τη διευκόλυνση) όσον και με τις περιστάσεις του αδικήματος. Όσον αφορά σε συνεργό, το νοητικό στοιχείο που θα πρέπει να αποδειχθεί είναι γενικώς στενότερο και πιο απαιτητικό απ΄ ό,τι χρειάζεται για τον αυτουργό και απαιτεί πρόθεση ή γνώση εκ μέρους του (Παυλόπουλος ν. Skopy Shoe Factory Ltd

(2003)2 Α.Α.Δ. 261, 266 επ, Zenonos General Motors Ltd v. Δημοκρατία,

(2009)2 Α.Α.Δ. 5). Ειδικότερα, σε ό,τι αφορά στο αδίκημα το οποίο διαγράφεται από το άρθρο 305Α

(1)του Κεφ. 154 σημειώνεται ότι κρίσιμος χρόνος για να κριθεί η συνδρομή της ένοχης πρόθεσης είναι και ο χρόνος υπογραφής / έκδοσης της επιταγής (Παυλόπουλος ν. Skopy Shoe Factory Ltd (ανωτέρω) και απόφαση στην Ποινική Έφεση αρ. 150/2009 Militos Trading Limited v. Αθηνάς Μαλέκκου, ημερ 15.10.20012). Μελετήθηκαν τα κρίσιμα νομικά ζητήματα και εξετάσθηκε η προσκομισθείσα μαρτυρία. Διαπιστώνονται δε τα ακόλουθα:

(1)Το διαγραφόμενο από το άρθρο 305Α του Κεφ. 154 αδίκημα της έκδοσης ακάλυπτης επιταγής διαπράττεται με διάφορους τρόπους. Ο εκδότης της επιταγής την καθιστά ακάλυπτη είτε γιατί ο τραπεζικός λογαριασμός του είναι κλειστός ή δεν διαθέτει επαρκή υπόλοιπα (παρά.

(1)του άρθρου 305Α) είτε γιατί ανακαλεί την πληρωμή της (παρά.

(2)του άρθρου 305Α). Οι παρά.

(1)και

(2)του άρθρου 305Α διαλαμβάνουν διακεκριμένους τρόπους τέλεσης του ιδίου αδικήματος (του αδικήματος της έκδοσης ακάλυπτης επιταγής) και όχι διακεκριμένα αδικήματα. Οι πράξεις ή οι παραλείψεις του εκδότη επιταγής οι οποίες έχουν ως αποτέλεσμα το κλείσιμο του τραπεζικού λογαριασμού, από τον οποίον η επιταγή εξεδόθηκε, ή την ανεπάρκειά του όσον αφορά στα υπόλοιπα καθώς και η εκ μέρους του εκδότη επιταγής ανάκλησή της αποτελούν πράξεις ή παραλείψεις ομοειδείς και ανάλογες. Παρατίθεται το ακόλουθο απόσπασμα από την απόφαση Ακκελίδου ν. Αστυνομίας

(2005)2 Α.Α.Δ. 249, 265-6: «Αναφερόμαστε συγκεκριμένα στην περίπτωση πολλαπλότητας στην όψη του κατηγορητηρίου αφού τα δεδομένα καθιστούν αχρείαστη την αναφορά στην περίπτωση πολλαπλότητας κατόπιν συσχετισμού του κατηγορητηρίου με την προσαχθείσα μαρτυρία: βλ. Χαραλάμπους ν. Αστυνομίας

(1994)2 Α.Α.Δ. 14. Η πολλαπλότητα ορίζεται ως η συμπερίληψη στην ίδια κατηγορία πέραν του ενός αδικήματος. Είναι αυστηρός ο κανόνας ότι η κατηγορία δεν πρέπει να περιέχει περισσότερο από ένα αδίκημα. Για να γνωρίζει η υπεράσπιση επακριβώς τι είναι που αντιμετωπίζει. Αλλιώς ενδέχεται να επηρεαστεί δυσμενώς. Και για να παρέχεται η δυνατότητα διακρίβωσης προηγούμενης καταδίκης ή αθώωσης autrefois convict ή acquit για το ίδιο αδίκημα σε περίπτωση μεταγενέστερης κατηγορίας: βλ. π.χ. The Police v. Economides & Others

(1951)XX (Part II) C.L.R. 11. Το κατά πόσο η ποινική διάταξη αποβλέπει στη δημιουργία μόνο ενός αδικήματος ή περισσοτέρων, είναι ζήτημα ερμηνείας, με πρακτική μάλλον παρά με αναλυτική διάθεση, υπό το φως της κοινής λογικής και του τι είναι δίκαιο υπό τις περιστάσεις: βλ. D.P.P. v. Merriman

(1973)AC 584 (ιδιαίτερα στις σελ. 593 Α-Ε και 607 C) και Wilson

(1979)69 Cr App. R. 83 (ιδιαίτερα στις σελ. 85-87 και 88). Χωριστά αδικήματα στην ίδια διάταξη έχουμε όταν προβλέπεται για το καθένα διαφορετική, από τη φύση της, πράξη: βλ. Frangiskos Kyriakou v. The Welfare Office

(1961)C.L.R. 227, Mallon and another v. Allon

(1963)3 All E.R. 843. Όταν όμως η πράξη είναι βασικά του ίδιου είδους αλλά διαφέρει στη μορφή της δεν έχουμε παρά μόνο ένα αδίκημα: βλ. A.G. v. HjiConstanti

(1969)2 C.L.R. 5, Police v. Economides & Others (ανωτέρω). Το μόνο ένα αδίκημα μπορεί να διαπράττεται με περισσότερο από έναν τρόπο, είτε ως προς την αντικειμενική υπόσταση είτε ως προς την υποκειμενική. Σε τέτοια περίπτωση επιτρέπονται στην ίδια κατηγορία οι διαζεύξεις». Συνεπώς, δεν συντρέχει, εν προκειμένω, πολλαπλότητα στο κατηγορητήριο.

(2)Είναι γεγονός πώς από την προσκομισθείσα μαρτυρία απουσιάζει οιαδήποτε ένδειξη για το γεγονός πώς, κατά τον ουσιώδη χρόνο, ο τραπεζικός λογαριασμός 040-11-047929, από τον οποίον εξεδόθηκε η επίδικη επιταγή (τεκμήριο 2), ήταν κλειστός ή δεν διέθετε επαρκή υπόλοιπα. Έτσι, παρατηρείται κενό όσον αφορά σε κρίσιμο πρωτογενές γεγονός σχετικό με τον εναλλακτικό τρόπο διάπραξης του αδικήματος της έκδοσης της ακάλυπτης επιταγής, ως αυτό περιγράφεται στην παρά.

(1)του άρθρου 305Α του Κεφ. 154.

(3)Από τα πρακτικά της διαδικασίας προκύπτει πώς, προϊούσης της ακρόασης, οι παραπονούμενοι κατέστησαν σαφές πώς εγκαλούν τους κατηγορουμένους για το αδίκημα της έκδοσης επιταγής η οποία κατέστη ακάλυπτη εξ αιτίας της ανάκλησής της (άρθρο 305Α

(2)του Κεφ. 154). Από τα πρακτικά της διαδικασίας προκύπτει, επίσης, πώς οι κατηγορούμενοι γνωρίζουν επακριβώς την κατηγορία που αντιμετωπίζουν εφ΄ όσον ο ευπαίδευτος συνήγορός τους αντεξέτασε τον μάρτυρα κατηγορίας Ali Jemiel (Μ.Κ.3) και επί του ζητήματος του ευλόγου της ανάκλησης της επιταγής.

(4)Η προσκομισθείσα μαρτυρία, η οποία στο παρόν στάδιο δεν αξιολογείται ως προς την πέραν πάσης λογικής αμφιβολίας αποδεικτική δύναμή της, στοιχειοθετεί τον εναλλακτικό τρόπο διάπραξης του αδικήματος της έκδοσης ακάλυπτης επιταγής, ως αυτός περιγράφεται από την παρά.

(2)του άρθρου 305Α του Κεφ.

1. Συγκεκριμένα, οι παραπονούμενοι προσεκόμισαν μαρτυρία η οποία παρουσιάζει την εξής εικόνα: Στα πλαίσια συνομολόγησης μνημονίου συναντίληψης (τεκμήριο 5), οι κατηγορούμενοι αρ. 1 εξέδωσαν, προς όφελος των παραπονουμένων και διαμέσου του διευθυντή και νόμιμου αντιπροσώπου τους κατηγορουμένου αρ. 2 (τεκμήριο 1), την επιταγή υπ΄ αριθμόν 06333461 για το ποσόν των €400.000 (τεκμήριο 2). Η επιταγή κατέστη πληρωτέα στις 23.12.2011 και αυθημερόν επαρουσιάσθηκε στην τράπεζα για να πληρωθεί. Πλην όμως, η επιταγή δεν επληρώθηκε γιατί είχε ήδη ανακληθεί. Η ανάκληση έγινε δια της γραπτής εντολής ημερ. 21.12.2011, την οποίαν υπέγραψε, εκ μέρους των κατηγορουμένων αρ. 1, ο κατηγορούμενος αρ. 2 (τεκμήριο 3). Για τους πιο πάνω λόγους κρίνεται πώς έχει καταδειχθεί εκ πρώτης όψεως υπόθεση εναντίον των κατηγορουμένων αρ. 1 και
2. Οι κατηγορούμενοι αρ. 1 και 2 καλούνται σε απολογία. (Υπ.) ............................................. Α. Κ. Λυκούργου, Ε.Δ. Πιστό Αντίγραφο Πρωτοκολλητής cylaw.org: Από το ΚΙΝOΠ/CyLii για τον Παγκύπριο Δικηγορικό Σύλλογο