Βλαστέλλη Χρυσούλλα ν. Νικολάου Αθηνούλλας, Υπόθεση αρ.: 756/2012, 29/7/2014

(1)του περί Ποινικής Δικονομίας Νόμου, Κεφ. 155) Η κατηγορουμένη διώκεται για το αδίκημα της έκδοσης ακάλυπτης επιταγής, ως αυτό διαγράφεται από το άρθρο 305Α

(1)και

(2)του Ποινικού Κώδικα (Κεφ. 154, ως αυτό ετροποποιήθηκε στη συνέχεια). Επίδικες είναι εννέα επιταγές οι οποίες εξεδόθηκαν επί του τραπεζικού οργανισμού «Σ.Π.Ε Στροβόλου» επ΄ ονόματι της παραπονουμένης, από το λογαριασμό της κατηγορουμένης υπ' αριθμόν 10033-40-14977-7. Συγκεκριμένα επίδικες είναι οι επιταγές υπ' αριθμόν 16168647, 16168648, 16168639, 16168644, 16168615, 16168646, 16168616 και 16168614 (τεκμήρια 1 εως και 8), οι οποίες επεστράφηκαν με την ένδειξη: "Η πληρωμή έχει ανακληθεί από τον εκδότη της επιταγής", καθώς και η επιταγή υπ΄ αριθμόν 16168636 (τεκμήριο 9)" η οποία επεστράφηκε με την ένδειξη "Να παρουσιαστεί ξανά - ανεπαρκή υπόλοιπα" και "Αποταθείτε στον εκδότη - Ακάλυπτη επιταγή". Οι επιταγές παραμένουν χωρίς να εξοφληθούν. Η κατηγορουμένη αρνείται ενοχή και η υπόθεση οδηγήθηκε σε ακρόαση. Όσον αφορά στο νομικό πλαίσιο το οποίο εδώ ενδιαφέρει σημειώνεται πώς διαπράττει το διαγραφόμενο από το άρθρο 305 Α

(1)του Κεφ. 154 αδίκημα όποιος (α) εκδίδει επιταγή, (β) η οποία, κατά την ημερομηνία που καθίσταται πληρωτέα ή αργότερα, παρουσιάζεται στην τράπεζα επί της οποίας εξεδόθηκε, (γ) δεν εξοφλείται λόγω έλλειψης διαθεσίμων κεφαλαίων του εκδότη της ή λόγω του ότι ο τραπεζικός λογαριασμός του εκδότη της είναι κλειστός κατά το χρόνο παρουσίασής της και (δ) παραμένει απλήρωτη για περίοδο δεκαπέντε ημερών από την παρουσίασή της (Ιωάννου ν. Σαμουρίδης

(2000)2 Α.Α.Δ. 299). Διαπράττει δε το διαγραφόμενο από το άρθρο 305 Α

(2)του Κεφ. 154 αδίκημα όποιος (α) εκδίδει επιταγή, (β) την πληρωμή της οποίας ανακαλεί, καθ΄ οιονδήποτε τρόπο πριν ή κατά την ημερομηνία που αυτή καθίσταται πληρωτέα. Το εδ.

(3)του άρθρου 305Α του Κεφ. 154 διευκολύνει την απόδειξη του ισχυρισμού ότι συγκεκριμένη επιταγή δεν ετιμήθηκε καθώς και της αιτίας για το γεγονός αυτό (έλλειψη διαθεσίμων κεφαλαίων ή κλείσιμο του λογαριασμού ή ανάκληση της επιταγής) καθιερώνοντας μαχητό τεκμήριο για την αλήθεια του περιεχομένου της σχετικής σφραγίδας που τίθεται επί της επιταγής όταν αυτή παρουσιάζεται για εξόφληση. Το γεγονός ότι ορισμένη επιταγή δεν ετιμήθηκε καθώς και ο λόγος για κάτι τέτοιο μπορούν πάντοτε να αποδειχθούν με οιανδήποτε αποδεκτή μαρτυρία (Ιωάννου ν. Ναναίμο Λτδ κ.ά

(2005)2 Α.Α.Δ. 555, 560-1). Η ευθύνη επί τη βάσει του άρθρου 305Α

(1)και

(2)του Κεφ. 154 βαραίνει τον εκδότη της επιταγής, δηλαδή το δικαιούχο του λογαριασμού από τον οποίο αυτή εκδίδεται, ο οποίος την υπογράφει. Για να αποδειχθεί η υπόθεση κλήθηκαν και κατέθεσαν η ιδία η παραπονουμένη Χρυσούλα Βλαστέλλη (Μ.Κ.1) καθώς και ο Στέλιος Στυλιανού (Μ.Κ.2), υπάλληλος του τραπεζικού οργανισμού "Σ.Π.Ε Στροβόλου". Επιπλέον της ένορκης προφορικής μαρτυρίας τους, τα πρόσωπα αυτά κατέθεσαν και έγγραφη μαρτυρία. Κατετέθηκαν οι εννέα επίδικες επιταγές (τεκμήρια 1 έως και 9), τραπεζικό έγγραφο σχετικό με το άνοιγμα του τραπεζικού λογαριασμού υπ΄ αριθμόν 10033-04-14977-7 (τεκμήριο 10) καθώς και τραπεζικά έγγραφα σχετικά με την ανάκληση οκτώ από τις εννέα επίδικες επιταγές (τεκμήρια 11 και 12). Μετά το πέρας προσαγωγής μαρτυρίας εκ μέρους της παραπονουμένης, ο ευπαίδευτος συνήγορος της κατηγορουμένης εισηγήθηκε πως δεν στοιχειοθετήθηκε εκ πρώτης όψεως υπόθεση εναντίον της πελάτιδάς του. Μεταξύ άλλων, ο κ. Θωμά υπέδειξε πώς δεν έχει στοιχειοθετηθεί η έκδοση των επιταγών από την πελάτιδά του. Ας σημειωθεί πώς «Στο στάδιο της εκ πρώτης όψεως υπόθεσης, παρέχεται πάντα η δυνατότητα στο Δικαστήριο να εξετάσει κατά πόσο η προσαχθείσα μαρτυρία, εξ όψεως κρινόμενη (on the face of it), στοιχειοθετεί τα συστατικά στοιχεία του εγκλήματος. Το θέμα διακρίνεται από την αξιοπιστία των μαρτύρων και τη βαρύτητα που μπορεί να αποδοθεί στη μαρτυρία τους.» (Γιάγκου (Λεμόνα) ν. Αστυνομίας

(1997)2 Α.Α.Δ. 382, 385). «...ένας κατηγορούμενος δεν καλείται σε απολογία όταν, (Ι). Δεν στοιχειοθετείται εξ αντικειμένου η υπόθεση της κατηγορίας λόγω της απουσίας ενός ή περισσότερων συστατικών στοιχείων του αδικήματος, ή (ΙΙ). Η μαρτυρία είναι τόσο αντινομική ή στερείται πειστικότητας, σε βαθμό που κανένα λογικό Δικαστήριο δεν θα μπορούσε να βασίσει πάνω σε αυτή την καταδίκη του κατηγορουμένου» (Technotent K. Γ. Γιώργατσος Λτδ ν. Ορφανίδου

(2004)2 Α.Α.Δ. 388, 392). Το βάρος απόδειξης που φέρει η κατηγορούσα αρχή στο στάδιο που περατώνει την υπόθεσή της διαφέρει από αυτό που επιφορτίζεται στο τέλος της δίκης. Στην πρώτη περίπτωση είναι αρκετό για την κατηγορούσα αρχή να παρουσιάσει αξιόπιστη μαρτυρία (credible evidence) τέτοιας φύσης η οποία να δημιουργεί υπόθεση ενοχής εκ πρώτης όψεως. Εάν η μαρτυρία που παρουσιάζει η κατηγορούσα αρχή είναι τέτοιας ποιότητας ώστε θα ήταν επισφαλές να εκδοθεί καταδικαστική απόφαση επί τη βάσει αυτής και μόνον, τότε η υπόθεση απορρίπτεται και ο κατηγορούμενος δεν καλείται σε απολογία. Για το θεμιτό της συζήτησης, κατά το στάδιο του εκ πρώτης όψεως, θεμελιακών ζητημάτων που αφορούν στην ευθύνη του κατηγορουμένου, εφ΄ όσον οι συνθήκες το επιτρέπουν, παρατίθεται το ακόλουθο απόσπασμα από την απόφαση του Εντίμου Δικαστού κ. Ναθαναήλ στις Ποινικές Εφέσεις αρ. 5/2012 κ.α. Γενικός Εισαγγελέας ν. Ανδρέα Δράκου κ.α., ημερ. 11.12.2012: «.......... το εκ πρώτης όψεως στάδιο αποτελεί θεμελιώδες στάδιο της ποινικής δίκης προστατεύοντας τον κατηγορούμενο από τη συνέχιση της δίκης ασκόπως ή για λόγους που δεν άπτονται ή δεν αφορούν την καθαυτή και καλώς νοούμενη απονομή της δικαιοσύνης. Στο εκ πρώτης όψεως στάδιο, η κατηγορούσα αρχή έχει ήδη ολοκληρώσει την υπόθεσή της. Έχει παραθέσει όλη τη μαρτυρία που έχει στη διάθεση της εναντίον του κατηγορουμένου, (Charalambos Savva "Pambos" v. Police

(1986)2 C.L.R. 30). Αν η μαρτυρία αυτή εκτιμώμενη στο απόγειο της δεν στοιχειοθετεί ή θεμελιώνει ένα ή περισσότερα από τα συστατικά στοιχεία του αδικήματος ή είναι αντινομική και εγγενώς συγκρουόμενη μεταξύ της, σε βαθμό που κανένα λογικό Δικαστήριο δεν θα άφηνε την υπόθεση να προχωρήσει, τότε ο κατηγορούμενος δικαιούται απαλλαγής από το στάδιο αυτό. Όπως το θέτει ο Murphy on Evidence, 8η έκδ., σελ. 77: «The case is fatally defective in law. The defendant could safely refuse to call any evidence, and if the judge found for the claimant, the judgment would be set aside on appeal.» ........... Τόσο θεμελιώδες είναι το εκ πρώτης όψεως στάδιο που το ίδιο το Δικαστήριο, ακόμη και αν δεν θέσει ζήτημα ο κατηγορούμενος, είναι υποχρεωμένο να σταματήσει την υπόθεση εάν συντρέχουν τα προαναφερθέντα. Αυτό, διότι η κατηγορούσα αρχή δεν μπορεί να είναι βεβαίως σε καλύτερη μοίρα από απόψεως στοιχειοθέτησης της υπόθεσης ή αποτίμησης της μαρτυρίας, εάν ο κατηγορούμενος καταθέσει προς υπεράσπιση του και παρουσιάσει μαρτυρία. Άλλωστε, το εκ πρώτης όψεως βάρος που έχει να υπερπηδήσει η κατηγορούσα αρχή, μετατρέπεται στο αποδεικτικό βάρος απόδειξης της υπόθεσης της πέραν πάσης λογικής αμφιβολίας. Και συμβαίνει, ενίοτε, κληθείς ο κατηγορούμενος να υπερασπιστεί τον εαυτό του, να αθωωθεί και να απαλλαγεί χωρίς καν να προσφέρει οποιαδήποτε μαρτυρία, με μόνη την εναπόθεση αυτού του μεγαλύτερου βάρους απόδειξης στην κατηγορούσα αρχή με την ολοκλήρωση της υπόθεσης. Δεν υπάρχει λοιπόν εγγενώς οποιοδήποτε νομικό πρόβλημα ή εμπόδιο για ένα Δικαστήριο να απαλλάξει τον κατηγορούμενο από το εκ πρώτης όψεως στάδιο, εφόσον καθοδηγείται ορθά από τις νομολογιακές παραμέτρους. Αντίθετα επιβάλλεται, όταν οι συνθήκες της υπόθεσης το απαιτούν.» Μελετήθηκαν τα επίδικα νομικά ζητήματα και εξετάσθηκε η μαρτυρία: Διαπιστώνεται, κατ΄ αρχάς, πως, διαρκούσης της αντεξέτασης της παραπονουμένης Χρυσούλλας Βλαστέλλη (Μ.Κ1), ηγέρθηκε ευθέως, ως υπεράσπιση, ο ισχυρισμός σύμφωνα με τον οποίον η κατηγορουμένη δεν υπέγραψε τις επίδικες επιταγές (Κονιζίδου v. Αρέστη

(2009)2 Α.Α.Δ 345). Παρατίθενται τα ακόλουθα σχετικά αποσπάσματα από την αντεξέταση της παραπονουμένης Χρυσούλλας Βλαστέλλη (Μ.Κ.1): «........................... κ. Θ. Θωμά: Κυρία Βλαστέλλη να ξεκινήσω από αυτή τη γυναίκα. (ο κ. Θωμά δείχνει την κατηγορούμενη) Μάρτυρας: Μάλιστα. Ε. Πότε την είδατε για πρώτη φορά; Α. Χθες. ........... κος Θ. Θωμά: Επίσης θα συμφωνήσεις μαζί μου ότι δεν είδες την κυρία αυτή. Δεν την είδες ούτε να κάνει τίποτε πάνω σ΄ αυτές τις επιταγές; κος Μαθηκολώνης: Αφού είπε ότι δεν την είδε μπροστά της. ........... κος Θ. Θωμά: Η διευκρίνιση είναι ότι δεν την είδες ποτέ να κάνει οποιεσδήποτε ενέργειες πάνω στις επιταγές τούτες. Να σβήνει, να γράφει ο,τιδήποτε. Μάρτυρας: Μα σας έχω πει ότι δεν την έχω δεί ποτέ ....» Εφ΄ όσον λοιπόν η παραπονουμένη Χρυσούλλα Βλαστέλλη (Μ.Κ.1) δεν υπήρξε αυτόπτης μάρτυρας της έκδοσης των επίδικων επιταγών από την κατηγορουμένη καθίσταται αναγκαία η αναδρομή στα όσα ο δεύτερος και τελευταίος μάρτυρας κατηγορίας Στέλιος Στυλιανού (Μ.Κ.2) εδήλωσε επί του κρίσιμου αυτού ζητήματος. Ας σημειωθεί πώς, εν προκειμένω, απουσιάζει η καλύτερη σχετική μαρτυρία εφ΄ όσον απουσιάζει τόσον η άμεση μαρτυρία προσώπου το οποίο είδε την κατηγορουμένη να υπογράφει τις επιταγές όσον και η μαρτυρία γραφολόγου (Γενικός Εισαγγελέας v. Ηρακλέους κ.α

(2005)2 Α.Α.Δ. 1) Βεβαίως, η απουσία τέτοιας μαρτυρίας δεν είναι αφ΄ εαυτής μοιραία. Στην απόφαση Μακαρίου v. Τσιμεντοποιϊα Βασιλικού

(2005)1 (Α) Α.Α.Δ 397, 406 αναφέρονται τα εξής: "Ο γραφικός χαρακτήρας και η υπογραφή κάποιου προσώπου δεν είναι πάντοτε απαραίτητο να αποδεικνύονται με μαρτυρία εμπειρογνωμόνων. Η γνησιότητα του γραφικού χαρακτήρα ή της υπογραφής μπορεί να αποδειχθεί και με τη μαρτυρία προσώπου που έχει καλή γνώση των συγκεκριμένων στοιχείων, γνωρίζει το συγκεκριμένο γραφικό χαρακτήρα ή την υπογραφή μέσω επαφής που είχε με εύλογο αριθμό εγγράφων με τη γραφή η την υπογραφή, ανάλογα με την περίπτωση, των συγκεκριμένων προσώπων". Ο Στέλιος Στυλιανού (Μ.Κ.2), εδήλωσε τα εξής: Δεν είναι γραφολόγος. Γνωρίζει την κατηγορουμένη ως πελάτιδα του τραπεζικού οργανισμού στον οποίον ο ίδιος εργάζεται. Όμως, η κατηγορουμένη διεκπεραίωνε τις τραπεζικές της εργασίες με τους ταμίες του τραπεζικού οργανισμού και όχι με τον ίδιο. Ο ίδιος δεν ήταν παρών όταν η κατηγορουμένη έδιδε το δείγμα υπογραφής το οποίο απαιτήθηκε για σκοπούς ανοίγματος του τραπεζικού λογαριασμού υπ' αριθμόν 10033-40-14977-7 (τεκμήριο 10). Ούτε ήταν παρών όταν η κατηγορουμένη εξέδιδε, δια της υπογραφής της, τις επίδικες επιταγές (τεκμήρια 1 έως και 9). Τα μόνα έγγραφα τα οποία η κατηγορούμενη υπέγραψε στην παρουσία του είναι τα τραπεζικά έντυπα για ανάκληση επιταγών ημερ. 31.8.2009 και 26.8.2009 (τεκμήρια 11 και 12, αντιστοίχως). Ας σημειωθεί πως ο Στέλιος Στυλιανού (Μ.Κ.2) δεν εδήλωσε να είναι εξοικειωμένος με την υπογραφή της κατηγορουμένης και ούτε δήλωσε να είναι καλός γνώστης της υπογραφής αυτής. Εξέταση της μαρτυρίας του Στέλιου Στυλιανού (Μ.Κ.2) οδηγεί στη διαπίστωση πως αυτή στερείται της απαιτούμενης θετικότητας για σκοπούς στοιχειοθέτησης του γεγονότος της έκδοσης των επίδικων επιταγών από την κατηγορουμένη. Επαναλαμβάνεται πώς ο Στέλιος Στυλιανού (Μ.Κ.2) δεν υπήρξε αυτόπτης μάρτυρας της υπογραφής των επίδικων επιταγών από την κατηγορουμένη, δεν είναι γραφολόγος και δεν εδήλωσε εξοικειωμένος με την υπογραφή της κατηγορουμένης. Ούτε εδήλωσε καλός γνώστης της υπογραφής της κατηγορουμένης "μέσω επαφής που είχε με εύλογο αριθμό εγγραφών με ... την υπογραφή" αυτή. Η αποτυχία στοιχειοθέτησης του γεγονότος της υπογραφής των επίδικων επιταγών από την κατηγορουμένη σημαίνει αποτυχία στοιχειοθέτησης ενός των συστατικών στοιχείων του επίδικου αδικήματος. Η αποτυχία αυτή οδηγεί την υπόθεση σε απόρριψη. Η υπόθεση αποτυγχάνει και απορρίπτεται. Η κατηγορουμένη αθωώνεται και απαλλάσσεται από όλες τις κατηγορίες τις οποίες αντιμετωπίζει. (Υπ.) ............................................. Α. Κ. Λυκούργου, Ε.Δ. Πιστό Αντίγραφο Πρωτοκολλητής cylaw.org: Από το ΚΙΝOΠ/CyLii για τον Παγκύπριο Δικηγορικό Σύλλογο