Δημοκρατίας ν. Sefik Yusuf, Αρ. Υπόθ.: 13047/13, 16/1/2014

(2003)2 Α.Α.Δ. 220 στην οποία απορρίφθηκε παρόμοιο αίτημα, δηλαδή για έγκριση νομικής αρωγής για κλήση εμπειρογνώμονα, πλην όμως ο συνήγορος κάλεσε το Δικαστήριο να αποστεί από το λόγο της ανωτέρω απόφασης καθότι διακρίνεται από την παρούσα περίπτωση αφού η γνώση των εν λόγω θεμάτων στην προαναφερθείσα έφεση συνιστούσαν «αδιάφορα στοιχεία για την καταδίκη». Στην παρούσα περίπτωση, όπως τόνισε και κατά την αγόρευση του ο κ. Καραμανής, η μαρτυρία είναι κυρίως περιστατική, τεχνικής φύσεως και βασίζεται στις θέσεις των εμπειρογνωμόνων, γεγονότα και στοιχεία τα οποία καθιστούν απαραίτητη την κλήση εμπειρογνωμόνων για προβολή και ενίσχυση των θέσεων της Υπεράσπισης. Η προσέγγιση και η αντίκριση του θέματος εκ μέρους της Κατηγορούσας Αρχής και του Γενικού Εισαγγελέα υπήρξε από την αρχή θετική στο να συνδράμει και βοηθήσει την κλήση εμπειρογνώμονα. Για τούτο είχε δοθεί και κάποιος χρόνος σε αμφότερες τις πλευρές για να ανταλλάξουν αν μπορούσαν κάποιες απόψεις και θέσεις για τον εμπειρογνώμονα, κυρίως τον γενετιστή, ο οποίος θα καλείτο για την εξεύρεση κάποιου κοινώς αποδεκτού ποσού. Δεδομένου ότι δεν τελεσφόρησε ούτε υπήρξε οποιαδήποτε σύγκλιση απόψεως ακούστηκαν, στις 14 Ιανουαρίου 2014, αγορεύσεις εκ μέρους των μερών. Ο κ. Κυριακίδης επανατόνισε, κατά την αγόρευση του, την προθυμία του Γενικού Εισαγγελέα ο οποίος έχει αντικρίσει θετικά το θέμα, να συνδράμει και να βοηθήσει νοουμένου ότι η αμοιβή θα εκινείτο σε κάποια λογικά πλαίσια και το εν λόγω ποσό θα εγκρίνετο δεδομένου πως δεν υπάρχουν διαθέσιμα κονδύλια ενόψει της άσχημης οικονομικής κατάστασης. Χαρακτηρίζει το αιτούμενο ποσό ως εξωπραγματικό και υπερβολικό και υπέδειξε πως μπορεί να γίνει κλήση εμπειρογνώμονα από την Κύπρο. Σε σχετικές ερωτήσεις του Δικαστηρίου για τον τρόπο καθορισμού του αξιούμενου ποσού ο κ. Καραμανής απάντησε πως το διαμόρφωσε βασιζόμενος σε κάποιες ενδείξεις που είχε, όταν κάλεσε εμπειρογνώμονα - γενετιστή από τη Σκωτία σε κάποια άλλη υπόθεση. Εξέφρασε δε την επιθυμία να κλητεύσει εμπειρογνώμονα από το Λονδίνο ειδικό στον τομέα τηλεπικοινωνιών, γεγονός το οποίο συνεπάγεται κάποια έξοδα. Στην υπόδειξη του Δικαστηρίου ότι υπάρχουν αρκετές εταιρείες τηλεπικοινωνιών στην Κύπρο, υπαλλήλους των οποίων μπορεί να κλητεύσει ως μάρτυρες, αποδέχθηκε το γεγονός αυτό πλην όμως υπέδειξε πως επειδή η ουσία της μαρτυρίας που επιθυμεί να παρουσιάσει η Υπεράσπιση για να κλονίσει τη μαρτυρία στην οποία βασίζεται η Κατηγορούσα Αρχή, είναι ενάντια των συμφερόντων τέτοιων εταιρειών επειδή θα πρέπει να δηλώσουν ευθέως στο Δικαστήριο ότι έχουν πρόβλημα στο να ελέγχουν τις κάρτες SIM με τις οποίες χρεώνουν τους συνδρομητές χωρίς αυτοί να κάνουν κλήσεις, γι΄ αυτό δεν επιθυμεί την κλήτευση Κυπρίων. Επομένως εισηγήθηκε υπάρχει σύγκρουση συμφερόντων στο να κληθεί κάποιος υπάλληλος κάποιας εταιρείας τηλεπικοινωνιών. Δέχθηκε επίσης πως υπάρχουν και άλλοι εμπειρογνώμονες γενετιστές εκτός εκείνων οι οποίοι εργάζονται στο ίδιο Ινστιτούτο στο οποίο εργάζεται και ο κ. Καριόλου πλην όμως ανέφερε πως σε προσπάθεια επικοινωνίας με τον κ. Χρ. Διογένους ο τελευταίος δεν ανταποκρίθηκε στα μηνύματα που του απέστειλε. Έχουμε εξετάσει το αίτημα και παρατηρούμε τα εξής: Δεν παρέχεται ρητή εξουσία στο Δικαστήριο είτε από το Σύνταγμα είτε τον περί Ποινικής Δικονομίας Νόμο Κεφ. 155, για παροχή τέτοιας υλικής θεραπείας. Ο περί Νομικής Αρωγής Νόμος του 2002 επίσης δεν προνοεί και δεν προβλέπει παροχή τέτοιας θεραπείας ως η αξιούμενη. Το άρθρο 167 του Κεφ. 155 προβλέπει ότι Κακουργιοδικείο δύναται να διατάξει όπως τα έξοδα μαρτύρων που κλήθηκαν από την υπεράσπιση και δεσμεύτηκαν με προσωπική υποχρέωση να δώσουν μαρτυρία για τον κατηγορούμενο καταβληθούν από τις δημόσιες προσόδους. Στην περίπτωση που διαταχθεί κάτι τέτοιο, οι μάρτυρες που κλήθηκαν από την υπεράσπιση και έδωσαν μαρτυρία θα πληρωθούν με βάση τα επιδόματα που εγκρίθηκαν με τον περί Ποινικής Δικονομίας Διαδικαστικό Κανονισμό του 2008. Στην υπόθεση Ζυπιτή (ανωτέρω) το πρωτόδικο Δικαστήριο είχε αποφασίσει ότι δεν είχε εξουσία να εγκρίνει την καταβολή υλικής παροχής για τις υπηρεσίες εμπειρογνώμονα μάρτυρα είτε στο πλαίσιο της χορηγηθείσας νομικής αρωγής ή ανεξάρτητα από αυτή. Η απόρριψη του αιτήματος αυτού αποτέλεσε ένα από τους λόγους έφεσης. Το Ανώτατο Δικαστήριο δεν ασχολήθηκε με αυτό το θέμα, αφού έκρινε ότι η μαρτυρία των εμπειρογνωμόνων, δεν θα μπορούσε να αλλοιώσει ή να μεταβάλει το υπόβαθρο των γεγονότων που στοιχειοθετούσαν την καταδίκη. Τονίστηκε όμως στην ανωτέρω απόφαση πως δεν υπάρχει νομοθετική ή Συνταγματική πρόνοια για παροχή τέτοιας βοήθειας στην υπεράσπιση. Ανεξάρτητα όλων των ανωτέρω και της μη ύπαρξης νομοθετικού ερείσματος για έγκριση αιτήματος για παροχή υλικής βοήθειας εξετάζουμε το συγκεκριμένο αίτημα στα πλαίσια του Συνταγματικού δικαιώματος παροχής ευκαιρίας στον κατηγορούμενο για κλήση μαρτύρων και διασφάλισης δίκαιης δίκης. Έχουμε ψάξει και δεν εντοπίσαμε σχετική και όμοια επί του εξεταζόμενου θέματος απόφαση του ΕΔΑΔ. Η έρευνα μας, αναφορικά με τα δικαιώματα κατηγορουμένων προσώπων για προετοιμασία της υπεράσπισης τους, μας οδήγησε σε ορισμένες άλλες αποφάσεις Ευρωπαϊκών και μη Δικαστηρίων. Η αρχή της ισότητας των όπλων (the equality of arms) αποτελεί ουσιώδη και βασική εγγύηση των εκατέρωθεν διαδικασιών όπως χαρακτηριστικά αναφέρεται στις αποφάσεις: Ruiz-Mateos v. Spain

(1993)16 EHRR 505, Robinson v. Jamaica, Communications No 223/1987, UN Doc A/44/40 at 241

(1989), where the Human Rights Committee (hereinafter referred to as the "HRC") found that a refusal of the accused's request for adjournment in a murder trial in order to arrange for legal representation, raised issues of fairness and violated art 14

(1)because of the "inequality of arms" between the parties. Article 14

(1)of the ICCPR provides that all persons shall be equal before the courts and tribunals.) Όπως έχει επίσης τονιστεί δεν είναι δυνατό να διεξαχθεί δίκαιη δίκη όταν η δίκη εξαρτάται από την οικονομική κατάσταση του κατηγορούμενου, για τούτο ο διορισμός δικηγόρου που θα εκπροσωπήσει τον κατηγορούμενο αποτελεί μια από τις υποχρεώσεις του Δικαστηρίου - η οποία στην κρινόμενη περίπτωση έχει εκπληρωθεί - προς ικανοποίηση της αρχής της ισότητας των όπλων. Ο διορισμός δικηγόρου που θα εκπροσωπήσει τον κατηγορούμενο αποτελεί μια από τις υποχρεώσεις του Δικαστηρίου προς εκπλήρωση της αρχής της ισότητας των όπλων. Όπως χαρακτηριστικά αναφέρθηκε στην Griffin v. Illinois (ανωτέρω) «There can be no equal justice where the kind of trial a man gets depends on the money he has.». (Μεταξύ άλλων Can v. Austria 12 July 1984 Ser. A. no 96 and 53). Η παροχή διευκολύνσεων στον κατηγορούμενο θεωρείται μια από τις παραμέτρους της ανωτέρω αρχής και καθορίζει ως τέτοιες την πρόσβαση στα έγγραφα και τεκμήρια που κατέχει η Κατηγορούσα Αρχή. Το ΕΔΑΔ, έχει βασίσει το καθήκον αυτό της Κατηγορούσας Αρχής δηλαδή της αποκάλυψης στο γενικό κανόνα της δίκαιης δίκης, σε αριθμό υποθέσεων. Μια άλλη παράμετρος, εξίσου σημαντική, είναι η δυνατότητα κλήσης μαρτύρων και δη, εμπειρογνωμόνων, οι οποίοι θα βοηθήσουν το Δικαστήριο να καταλήξει σε συγκεκριμένα και σαφή συμπεράσματα. Όπου ο κατηγορούμενος αδυνατεί λόγω έλλειψης οικονομικών πόρων να διορίσει τέτοιο, οφείλει το Κράτος να συνδράμει διορίζοντας κάποιον εμπειρογνώμονα (S. V. Huma

(2)SACR 407(W) 409e. Στις ΗΠΑ, έχουν καθορισθεί κάποιες αρχές και κανόνες προνοώντας κάποια ελάχιστα επίπεδα προστασίας τα οποία, θα πρέπει ο κατηγορούμενος να απολαμβάνει και τα οποία είναι βασικά για τη δίκαιη επίλυση των ουσιωδών θεμάτων. (People v. Stone NW 2d

(1992)WL 197727 (Mich. App.), Ake v. Oklahoma 470 US 68

(1985)). Λέχθηκε και τονίστηκε στην Ηuma (ανωτέρω) πως τα Δικαστήρια θα πρέπει να επιδεικνύουν προσοχή στην έγκριση αιτήματος τέτοιας φύσεως καθώς συνεπάγονται οικονομικές επιπτώσεις. Ο διορισμός εμπειρογνωμόνων ενέχει επιπρόσθετα έξοδα τα οποία είναι δυνατόν να μην περιλαμβάνονται στον προϋπολογισμό. Καταληκτικά τονίστηκε στην Ake (ανωτέρω) πως μολονότι το Κράτος δεν χρειάζεται να εφοδιάσει τον άπορο κατηγορούμενο με όπλα ισοδύναμα με τα δικά του, εντούτοις το Κράτος οφείλει να εφοδιάσει τον κατηγορούμενο με τα απλά χρειώδη για προετοιμασία της υπεράσπισης. Επανερχόμενοι στην εξέταση του συγκεκριμένου αιτήματος, σημειώνουμε την αοριστία, γενικότητα και μη τεκμηρίωση του αξιούμενου ποσού. Καθορίστηκε ένα ποσό χωρίς οποιαδήποτε συσχέτιση με συγκεκριμένη αμοιβή συγκεκριμένου εμπειρογνώμονα ή έστω με μία λογική απαίτηση αμοιβής. Καθ΄ ομολογία του κ. Καραμανή σε προγενέστερη δικάσιμο (8.1.2014) δεν είχε ψάξει ή εξετάσει τη δυνατότητα/πιθανότητα κλήσης εμπειρογνωμόνων από την Κύπρο παρόλο πως στην ίδια δικάσιμο υποδείχθηκε από τον κ. Κυριακίδη ότι υπάρχει εταιρεία γενετιστών και αρκετές εταιρείες τηλεπικοινωνιών. Φαίνεται από την αγόρευση του κ. Καραμανή πως ο ίδιος ευνοεί και επιθυμεί την έλευση και κλήση εμπειρογνωμόνων από το εξωτερικό. Έχουμε υπόψη τη δεινή οικονομική κατάσταση στην οποία η Κυπριακή Δημοκρατία έχει περιέλθει, γεγονός πασίδηλο και δικαστικά γνωστό. Για τούτο θεωρούμε πως η έγκριση και καταβολή οιουδήποτε κονδυλίου πληρωτέου από την Κυπριακή Δημοκρατία πρέπει να γίνεται με φειδώ, σύνεση και μέτρο χωρίς βέβαια να παραβλάπτεται το συμφέρον τη δικαιοσύνης και ή να ακυρώνεται ο σκοπός για τον οποίο τούτο θα εγκριθεί. Έχουμε κατά νου, πως, όπως έγινε εξάλλου αποδεκτό, εμπειρογνώμονες σε επίπεδο γενετιστή - έχει αναφερθεί ήδη το όνομα κάποιου - υπάρχουν στην πατρίδα μας. Έχει γίνει επίσης αποδεκτό πως εδρεύουν και λειτουργούν εταιρείες τηλεπικοινωνιών στην Κύπρο, υπάλληλοι/τεχνικοί των οποίων μπορούν να καταθέσουν χωρίς να απαιτείται ιδιαίτερη εμπειρογνωματοσύνη και μελέτη. Η θέση του κ. Καραμανή πως επιβάλλεται κλήση τέτοιου ειδικού από το εξωτερικό για το λόγο που ανωτέρω καταγράφεται δεν γίνεται αποδεκτή. Δεν μπορούμε εκ προοιμίου να κρίνουμε πως οι προτιθέμενοι να κληθούν Κύπριοι μάρτυρες δεν θα πουν την αλήθεια γιατί θα είναι, όπως εισηγήθηκε ο κ. Καραμανής προκατειλημμένοι ή πώς η μαρτυρία τους θα στρέφεται εναντίον των συμφερόντων τους. Θεωρούμε όμως πως η παρουσία γενετιστή στο Δικαστήριο και η μαρτυρία του προϋποθέτει μελέτη της μαρτυρίας και των τεκμηρίων που ο Δρ. Καριόλου κατέθεσε και μία προετοιμασία η οποία σίγουρα αποτελεί μία «εκ των ων ουκ άνευ» προϋπόθεση για παρουσίαση της. Θεωρούμε πως η παρουσία και κλήση εμπειρογνωμόνων για αντίκρουση των θέσεων της Κατηγορούσας Αρχής μπορεί να επιτευχθεί χωρίς να είναι αναγκαία και απαραίτητη η κλήση μαρτύρων από άλλα μέρη της υφηλίου, γεγονός το οποίο θα συνεπάγεται επιπρόσθετο κόστος και δαπάνη για την Κυπριακή Δημοκρατία. Έχοντας υπόψη τα ανωτέρω εκτεθέντα, την αναγκαιότητα διατήρησης της αρχής της ισότητας των όπλων και της δίκαιης δίκης αλλά και την οικονομική κατάσταση η οποία επικρατεί στην πατρίδα μας και έχοντας υπόψη το αόριστο, ατεκμηρίωτο και αβάσιμο του ύψους του αξιούμενου ποσού θεωρούμε ότι το συγκεκριμένο αίτημα όπως έχει υποβληθεί δεν μπορεί να γίνει αποδεκτό. Παρά την μη αποδοχή του αιτήματος της Υπεράσπισης για έγκριση του ποσού των €6.000 έχοντας υπόψη την επιθυμία και ετοιμότητα της Κατηγορούσας Αρχή να συνδράμει και βοηθήσει την Υπεράσπιση και επιθυμώντας να διασφαλίσουμε ίσες ευκαιρίες διασφαλίζοντας όπως ανωτέρω λέχθηκε την ισότητα των όπλων η οποία αποτελεί μία από τις προϋποθέσεις της δίκαιης δίκης, σκοπό τον οποίο επιθυμούμε να εξυπηρετήσουμε, έχοντας υπόψη τα ποσά τα οποία καταβάλλονται σε περιπτώσεις νομικής αρωγής εγκρίνουμε ποσό ύψους μέχρι €1.500 και/ή οποιοδήποτε άλλο ποσό για το οποίο θα παράσχει συγκατάθεση ο έντιμος Γενικός Εισαγγελέας για αμοιβή εμπειρογνώμονα μάρτυρα και/ή μαρτύρων οι οποίοι θα κληθούν εκ μέρους της Υπεράσπισης και παρουσιαστούν στο Δικαστήριο να καταθέσουν, η αμοιβή των οποίων να καταβληθεί από το πάγιο ταμείο της Δημοκρατίας. Νοείται βέβαια πως η καταβολή οιουδήποτε ποσού προϋποθέτει ικανοποιητική απόδειξη της αξίωσης της αμοιβής και/ή εξόδων. Επαφίεται στην Υπεράσπιση να εκμεταλλευθεί και κάνει χρήση της θεραπείας αυτής όπως η ίδια κρίνει απαραίτητο, με την κλήση μαρτύρων που επιθυμεί. Η υπόθεση ορίζεται για συνέχιση της ακρόασης στις 23 και 24 Ιανουαρίου 2014 η ώρα 9:30 π.μ. (Υπ.)............ Δ. Σωκράτους, Π.Ε.Δ. (Υπ.)............ Λ. Μάρκου, Α.Ε.Δ. (Υπ.).............. Μ. Δρουσιώτης, Ε.Δ. Πιστό αντίγραφο Πρωτοκολλητής cylaw.org: Από το ΚΙΝOΠ/CyLii για τον Παγκύπριο Δικηγορικό Σύλλογο