Δημοκρατία ν. Γεωργία Ανδρέου κ.α., Αρ. Υπόθεσης: 8708/15, 30/6/2017

(1)ο κ. Πουργουρίδης υπέβαλε αίτημα για επανάκληση της Μ.Κ.32 Μελίνας Ξενή, ανακρίτριας στην παρούσα υπόθεση. Αγορεύοντας προς υποστήριξη του αιτήματος του και προσπαθώντας να καταδείξει την αναγκαιότητα επανάκλησης της Μ.Κ.32 ο κ. Πουργουρίδης εν πρώτοις επικαλέστηκε γεγονότα που προέρχονται από την ενώπιον του Δικαστηρίου μαρτυρία αλλά και υλικό που δόθηκε στην Υπεράσπιση και δεν χρησιμοποιήθηκε από την Κατηγορούσα Αρχή ως ακολούθως: · Ο Μ.Κ.22 αρχικά ανακρινόμενος στις 3/3/15 ανέφερε ότι ένας Ινδός ονόματι Μάριος τον βοήθησε και εργοδότησε 2 αλλοδαπούς ενώ στη συνέχεια στις 5/3/15, δίδοντας την γραπτή κατάθεση του Έγγραφο 30, ενέπλεξε την Κ.1 στην υπόθεση. · Κατά το στάδιο της αντεξέτασης του ο Μ.Κ.22 ισχυρίστηκε ότι τα όσα ανέφερε περί του Μάριου ήταν επειδή αυτό του είχε πεί η Κ.1 να πράξει και ότι ο λόγος που στη συνέχεια είπε την αλήθεια μέσω της κατάθεσης του Έγγραφο 30 ήταν η συμπεριφορά που επέδειξε έναντι του ο δικηγόρος που του είχε διορίσει η Κ.1 όταν τον επισκέφθηκε στα Κρατητήρια. · Η σύζυγος του Μ.Κ.22 μετά τη σύλληψη της στις 3/3/15 προέβη σε ανακριτική κατάθεση προβάλλοντας τους ίδιους ισχυρισμούς που είχε αρχικά προβάλει ο Μ.Κ.22 ενώ σε δεύτερη ανακριτική της κατάθεση που έδωσε στις 4/3/15 ενέπλεξε τον Μ.Κ.22 στην υπόθεση. · Ο Μ.Υ2

(1)Στ. Στυλιανού καταθέτοντας ισχυρίστηκε ότι η ανακρίτρια της υπόθεσης τον είχε πληροφορήσει για τα όσα είχε πει η σύζυγος του Μ.Κ.22 στην κατάθεση της και ακολούθως, αφού ο Μ.Κ.22 ενημερώθηκε περί τούτου, προέβη στην κατάθεση Έγγραφο 30. Στη βάση των πιο πάνω υποστήριξε ότι επιβάλλεται η επανάκληση της Μ.Κ.32 για σκοπούς αντεξέτασης ούτως ώστε μέσω αυτής να μπορέσει η Υπεράσπιση της Κ.1 να πλήξει την αξιοπιστία του Μ.Κ.22 προωθώντας τη θέση ότι η δεύτερη κατάθεση του Μ.Κ.22, Έγγραφο 30, δόθηκε γιατί προηγήθηκε η κατάθεση της συζύγου του, Μαρίας Σολωμού, και όχι λόγω της συμπεριφοράς του δικηγόρου Μ.Υ.2

(1). Τόνισε ότι ο λόγος που τα πιο πάνω δεν τέθηκαν στο στάδιο της αντεξέτασης της Μ.Κ.32 ήταν επειδή η σημασία των ισχυρισμών του Μ.Κ.22 προέκυψε εκ των υστέρων από τη μαρτυρία του Μ.Υ.2

(1). Στ. Στυλιανού με δεδομένο ότι δεν είχε ο ίδιος ως συνήγορος Υπεράσπισης μεριμνήσει, ενώ θα μπορούσε - όπως το έθεσε - σε προγενέστερο στάδιο, εάν έκαμνε επιμελώς τη δουλειά του, να είχε λάβει κατάθεση από αυτόν τον μάρτυρα. Όσον αφορά την κατάθεση της Μαρίας Σολωμού ανέφερε ότι επρόκειτο για υλικό που δεν το είχε αξιολογήσει. Στην αγόρευση της η κα Κυθραιώτου τόνισε εν πρώτοις ότι βασική προϋπόθεση για επανάκληση είναι το θέμα να εγείρεται εξ απροόπτου (ex improviso) από τη μαρτυρία που υπάρχει ενώπιον του Δικαστηρίου. Στην προκειμένη περίπτωση επεσήμανε ότι γίνεται αναφορά από τον κ. Πουργουρίδη σε μαρτυρία η οποία δεν βρίσκεται ενώπιον του Δικαστηρίου, ήτοι σε κατάθεση της συζύγου του Μ.Κ.22 Μαρίας Σολωμού και ότι υπό αυτά τα δεδομένα δεν πληρείται η βασική αυτή προϋπόθεση. Επιπλέον διερωτήθηκε πως θα μπορούσε να κλονιστεί η αξιοπιστία του Μ.Κ.22 μέσω της αντεξέτασης της Μ.Κ.32 με δεδομένο ότι αντεξεταζόμενος ο Μ.Κ.22 ανέφερε ότι δεν γνώριζε κατά το χρόνο που τελούσε υπό κράτηση ότι η σύζυγος του είχε δώσει κατάθεση και δεν ρωτήθηκε οτιδήποτε άλλο αναφορικά με το θέμα αυτό. Επεσήμανε ότι τυχόν επανάκληση της Μ.Κ.32 θα άφηνε εκτεθειμένη την Κατηγορούσα Αρχή με δεδομένο ότι στο πλαίσιο της αντεξέτασης του Μ.Κ.22 είχε προωθηθεί ως βασική γραμμή της Υπεράσπισης της Κ.1 ότι αυτά που είπε ο Μ.Κ.22 ήταν κατόπιν παρότρυνσης της Αστυνομίας και με την υπόσχεση ένταξης του στο Πρόγραμμα Προστασίας Μαρτύρων. Σύμφωνα με το Άρθρο 54 του ΚΕΦ. 155, το Δικαστήριο σε οποιοδήποτε στάδιο της διαδικασίας δύναται να καλέσει οποιοδήποτε πρόσωπο ως μάρτυρα ή να επανακαλέσει και εξετάσει περαιτέρω οποιοδήποτε πρόσωπο που έχει ήδη εξεταστεί και το Δικαστήριο δύναται να εξετάσει ή επανακαλέσει και εξετάσει περαιτέρω οποιοδήποτε τέτοιο πρόσωπο αν η μαρτυρία του φαίνεται στο Δικαστήριο ότι είναι ουσιώδης για τη δίκαιη κρίση της υπόθεσης. Η διακριτική ευχέρεια που παρέχεται στο Δικαστήριο να καλέσει ή να επανακαλέσει μάρτυρες σε οποιοδήποτε στάδιο της διαδικασίας, με βάση το Άρθρο 54, μπορεί να ασκηθεί αν η μαρτυρία τέτοιων προσώπων φαίνεται στο Δικαστήριο ότι είναι ουσιώδης για τη δίκαιη κρίση της υπόθεσης. Αναφορά για την εξουσία αυτή του Δικαστηρίου γίνεται στο Σύγγραμμα του Γ. Μ. Πική Ποινική Δικονομία στην Κύπρο, Δεύτερη Αναθεωρημένη έκδοση του Criminal Procedure in Cyprus,

(1975)στα Ελληνικά στις σελίδες 211-212. Παραπέμπουμε στο ακόλουθο απόσπασμα: 'Η ευρεία διακριτική ευχέρεια του δικαστηρίου να καλεί και να επανακαλεί μάρτυρες πρέπει να ασκείται δικαστικά προς το συμφέρον της δικαιοσύνης. Κατά κανόνα, ο δικαστής δεν θα αναλάβει την πρωτοβουλία να καλέσει μάρτυρα, εκτός εάν συντρέχουν ισχυροί λόγοι οι οποίοι επιβάλλουν αυτό το μέτρο. Ευρεία διακριτική ευχέρεια παρέχεται στο δικαστήριο να επανακαλέσει μάρτυρα ο οποίος κατέθεσε. Δεν πρέπει όμως να ασκεί τη διακριτική του ευχέρεια προς το σκοπό εισαγωγής νέου θέματος. Το δικαστήριο μπορεί με μεγαλύτερη ευχέρεια να ανταποκριθεί σε αίτημα για την επανακλήτευση μάρτυρα ή ακόμα να πάρει την πρωτοβουλία προς τούτο εάν θεωρείται ουσιώδες για την απονομή της δικαιοσύνης'. Από σχετική νομολογία μπορεί να λεχθεί ότι επιπρόσθετη μαρτυρία μετά το κλείσιμο της υπόθεσης μπορεί να επιτραπεί: (α) όταν το θέμα εγείρεται ex improviso, (β) όταν η μαρτυρία που παραλείφθηκε είναι τυπική Μετά το κλείσιμο της υπόθεσης της Κατηγορούσας Αρχής το Δικαστήριο δύναται να επανακαλέσει ένα μάρτυρα ή να επιτρέψει την κλήτευση άλλου μάρτυρα μόνο αν το θέμα εγείρεται ex improviso σε βαθμό που καμιά ανθρώπινη φαντασία δεν μπορούσε να προβλέψει. Γενικά το δικαίωμα του Δικαστή να καλεί ένα πρόσωπο ως μάρτυρα σε οποιοδήποτε στάδιο της διαδικασίας περιορίζεται μετά το τέλος της υπόθεσης για την Υπεράσπιση σε θέματα που εγείρονται ex improviso. Σύμφωνα με το Σύγγραμμα Το Δίκαιο Της Απόδειξης Δικονομικές και Ουσιαστικές Πτυχές, Ηλιάδη και Σάντη, παρόλο που δεν έχουν καθοριστεί συγκεκριμένες αρχές, έχει γίνει εισήγηση[1] ότι η κλήση από το Δικαστήριο θα πρέπει να ακολουθεί τις κατευθυντήριες γραμμές που υποδείχθηκαν στην αγγλική υπόθεση R ν. Frost

(1840)9 C & P 129, ότι δηλαδή το θέμα πρέπει να είχε εγερθεί εξ απροόπτου και η κλήση δεν θα προκαλέσει αδικία ή ζημιά στον κατηγορούμενο. Στην υπόθεση Savva "Pampos" ν. The Police

(1986)2 C.L.R. 30, λέχθηκε ότι η μόνη πρόνοια του Κεφ.155 που παρέχει εξουσία στο Δικαστήριο να καλεί ή να επανακαλεί μάρτυρες σε οποιοδήποτε στάδιο της διαδικασίας είναι το Άρθρο 54. Ενόσω η ακροαματική διαδικασία βρίσκεται σε εξέλιξη, το Δικαστήριο δύναται να ασκήσει την εν λόγω εξουσία, νοουμένου ότι αυτό είναι ουσιώδες για τη δίκαιη κρίση της υπόθεσης.[2] Το θέμα επαφίεται αποκλειστικά στη διακριτική ευχέρεια του Δικαστηρίου. Τέτοια εξουσία δεν πρέπει να αναλαμβάνεται εύκολα, αλλά μόνο όπου υπάρχουν πολύ καλοί λόγοι που να οδηγούν σε τέτοια ενέργεια. Εν πάση δε περιπτώσει η διακριτική ευχέρεια του Δικαστηρίου δεν πρέπει να ασκείται προς το σκοπό εισαγωγής νέου θέματος. Με βάση τις αρχές όπως έχουν σκιαγραφηθεί ανωτέρω η διακριτική ευχέρεια που παρέχεται στο Δικαστήριο να επανακαλέσει μάρτυρες μπορεί να ασκηθεί νοουμένου ότι κάτι τέτοιο κρίνεται προς το συμφέρον της απονομής της δικαιοσύνης και είναι απαραίτητο για τη δίκαιη κρίση της υπόθεσης. Καθοριστικοί παράγοντες είναι η έγερση του ζητήματος εξ απροόπτου (ex improviso) και η μη πρόκληση ζημιάς στον κατηγορούμενο. Δεν διαφεύγει καθόλου της προσοχής μας ότι το αίτημα υποβάλλεται από την Υπεράσπιση μετά τη συμπλήρωση της υπόθεσης της Κατηγορούσας Αρχής και στο στάδιο που προσκομίζει τη δική της μαρτυρία. Και σε τέτοια περίπτωση ισχύουν κατ΄ αναλογία οι ίδιες αρχές. Το κριτήριο εξακολουθεί να είναι το συμφέρον της Δικαιοσύνης και η δίκαιη διεκπεραίωση της υπόθεσης. Στην προκειμένη περίπτωση λέμε ευθύς εξαρχής ότι δεν έχει προβληθεί λόγος για επανάκληση και αντεξέταση της Μ.Κ.32 που να αφορά γεγονότα που προέκυψαν μετά τη μαρτυρία της ή που να διαπιστώθηκαν από την Υπεράσπιση εκ των υστέρων. Δηλαδή δεν ζητείται επανάκληση για ζήτημα που διεφάνη μετά, ex improviso, και για το οποίο δεν θα μπορούσε η Υπεράσπιση να αντεξετάσει την Μ.Κ.32 κατά το στάδιο που αυτή ήταν μάρτυρας ενώπιον του Δικαστηρίου. Ο ισχυρισμός του δικηγόρου Μ.Υ.2

(1)ότι με βάση την πληροφόρηση της οποίας έτυχε ο ίδιος από την ανακρίτρια Μ.Κ.32 είχε ενημερωθεί ο Μ.Κ.22 για τα όσα είχε πει στην κατάθεση της η σύζυγος του τελευταίου, με αποτέλεσμα στη συνέχεια να προβεί στην δική του κατάθεση (ο Μ.Κ.22) Έγγραφο 30, εφόσον προέρχεται από την ίδια την Υπεράσπιση ως θέμα κοινής λογικής δεν μπορεί παρά να θεωρηθεί ότι ήταν ζήτημα γνωστό στην Υπεράσπιση της Κ.1 κατά το στάδιο που η Μ.Κ.32 κατέθετε ενώπιον του Δικαστηρίου. Θα ήταν, κατά την άποψη μας, παράδοξο εάν μια εκδοχή όπως η πιο πάνω η οποία προωθήθηκε από την Υπεράσπιση κατά το στάδιο της προσκόμισης της μαρτυρίας της να θεωρείται μη αναμενόμενη και μη προβλέψιμη για την πλευρά της Υπεράσπισης, δηλαδή ότι προέκυψε εξ απροόπτου και ικανή να στηρίξει αίτημα επανάκλησης ενός μάρτυρα. Κατά τον ίδιο τρόπο η κατάθεση της συζύγου του Μ.Κ.22, αν και δεν χρησιμοποιήθηκε από την Κατηγορούσα Αρχή, ευρίσκετο στην κατοχή και, κατ΄επέκταση, στη γνώση της Υπεράσπισης. Εν πάση περιπτώσει οι πιο πάνω διαπιστώσεις ουδόλως αμφισβητήθηκαν από τον κ. Πουργουρίδη ο οποίος ευθαρσώς αναγνώρισε ότι αυτά τα ζητήματα θα μπορούσαν, αν επιδεικνυόταν περισσότερη επιμέλεια από τον ίδιον, να αποτελέσουν αντικείμενο αντεξέτασης της Μ.Κ.32. Υπό τις περιστάσεις τυχόν έγκριση του αιτήματος θα ισοδυναμούσε με την παροχή στην Υπεράσπιση μιας δεύτερης ευκαιρίας να αντεξετάσει τη Μ.Κ.32, πράγμα ανεπίτρεπτο, λαμβανομένης υπόψιν της δομής του δικαστικού μας συστήματος[3]. Ως εκ τούτου το αίτημα απορρίπτεται. (Υπ.) Λ. Δημητριάδου-Ανδρέου, Π.Ε.Δ. (Υπ.) Χ. Β. Χαραλάμπους, Α.Ε.Δ. (Υπ.) Μ. Παπαδοπούλου, Α.Ε.Δ. Πιστόν αντίγραφο Πρωτοκολλητής /Λ.Δ. [1] Με βάση την αγγλική υπόθεση R v. Harris

(1927)All ER Rep 473 : "That rule applies only to a witness called by the Crown and on behalf of the Crown, but we think that the rule should also apply to a case where a witness is called in a criminal trial by the judge after the case for the defence is closed, and that the practice should be limited to a case where a matter arises ex improviso, which no human ingenuity can foresee, on the part of a prisoner, otherwise injustice would ensue." [2] Δέστε σελίδα 52: "The only provision of the Criminal Procedure Law, Cap.155, that confers discretion on the Court to call or recall witnesses at any stage of the proceedings is s.

1. So long as the proceedings are in being the Judge may avail himself of the power vested him under s.54 provided it appears to the Court 'essential to the just determination of the case'. The discretion under s.54 belongs exclusively to the trial Court and any evidence adduced in exercise thereof is evidence introduced by the Court for the just determination of the case". [3] Δέστε Λοϊζίδη ν. Γενικού Εισαγγελέα, Ποιν. Εφ. 145/13, ημερ. 11.2.
2. cylaw.org: Από το ΚΙΝOΠ/CyLii για τον Παγκύπριο Δικηγορικό Σύλλογο