ARAMEAT LTD ν. AVLONA VEGETABLE & FRUIT SUPPLIERS LTD κ.α., Υπόθεση Αρ. 32972/12, 9/10/2017

(1)του περί Ποινικής Δικονομίας Νόμου, Κεφ. 155 (στο εξής «το Κεφ. 155»), για τροποποίηση του κατηγορητηρίου στην ως άνω ιδιωτική ποινική υπόθεση. Συγκεκριμένα ζήτησε άδεια για τροποποίηση της έκθεσης του αδικήματος και στις 20 κατηγορίες που οι κατηγορούμενοι συνολικά αντιμετωπίζουν, καθότι αντί του άρθρου 305Α

(2)του Ποινικού Κώδικα, Κεφ 154 (στο εξής «Κεφ. 154») που αφορά το αδίκημα της ανάκλησης επιταγής, εκ παραδρομής αναγράφηκε το άρθρο 305Α

(1)του Κεφ.

1. Περαιτέρω, στις 6.10.17 το αίτημα επεκτάθηκε σε ζήτηση άδειας για τροποποίηση των λεπτομερειών αδικήματος στις κατηγορίες 1, 3, 5, 7, 9, 11, 13, 15, 17 και 19, ούτως ώστε να διαγραφεί η αναφορά στους κατηγορούμενους 2 και
2. Αγορεύοντας προς υποστήριξη του πρώτου σκέλους του αιτήματος, δηλαδή του αιτήματος για τροποποίηση της έκθεσης αδικήματος όλων των κατηγοριών, η κα Μίτσιγγα τόνισε ότι το αίτημα αφορά μόνο την έκθεση αδικήματος, καθότι οι λεπτομέρειες αδικήματος στην κάθε κατηγορία είναι ορθές. Υποστήριξε ότι το σφάλμα είναι τυπικό, ενώ η όποια καθυστέρηση ουδόλως επηρεάζει δυσμενώς τα δικαιώματα των κατηγορουμένων, αφού δεν ξεκίνησε η ακροαματική διαδικασία. Παρέπεμψε προς υποστήριξη του αιτήματος της στις υποθέσεις Κλεοβούλου ν. Αστυνομίας

(2008)2 Α.Α.Δ. 65 και Lanitis Bros Ltd v. Ιατρικών Υπηρεσιών & Υπηρεσιών Δημόσιας Υγείας

(1995)2 Α.Α.Δ.

1. Η κα Θεοχαρίδου δεν έφερε ένσταση στο δεύτερο σκέλος του αιτήματος που υποβλήθηκε στις 6.10.17, έφερε όμως ένσταση στο αίτημα που υποβλήθηκε στις 20.9.
2. Αγορεύοντας υποστήριξε πως το γεγονός ότι το αδίκημα που καθιερώνεται από το άρθρο 305Α

(1)του Κεφ. 154 είναι διαφορετικό από το αδίκημα που καθιερώνεται από το άρθρο 305Α

(2)συνεπάγεται την πρόκληση ζημιάς στα δικονομικά και άλλα συμφέροντα των κατηγορουμένων. Υποστήριξε επίσης ότι με δεδομένο ότι η ποινική υπόθεση καταχωρήθηκε το 2012, η αιτούμενη τροποποίηση είναι ανεπίτρεπτη, αφού τυχόν έγκριση του αιτήματος θα συνιστούσε κατάφωρη παραβίαση των δικαιωμάτων της υπεράσπισης από δικονομικής και πραγματικής απόψεως, καθώς και του δικαιώματος των κατηγορουμένων για δίκαιη δίκη εντός ευλόγου χρόνου, δικαίωμα που διασφαλίζεται από το Άρθρο 6 της Ευρωπαϊκής Σύμβασης Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, τα Άρθρα 30 και 35 του Συντάγματος και το Άρθρο 14 του Διεθνούς Ατομικού και Πολιτικού Συμφώνου. Κρίνω σκόπιμο να παραθέσω στο σημείο αυτό τις δύο πρώτες κατηγορίες όπως αυτές διατυπώνονται στο κατηγορητήριο, ούτως ώστε να καταστεί σαφής η φύση και έκταση της αιτούμενης τροποποίησης: «ΕΚΘΕΣΗ ΑΔΙΚΗΜΑΤΟΣ Πρώτη Κατηγορία Έκδοση επιταγών χωρίς αντίκρισμα, κατά παράβαση των Άρθρων 305Α

(1), 20 και 29 του Ποινικού Κώδικα Κεφ. 154 όπως τροποποιήθηκε μέχρι σήμερα. ΛΕΠΤΟΜΕΡΕΙΕΣ ΑΔΙΚΗΜΑΤΟΣ Οι Κατηγορούμενοι 1, 2 και 3 κατά ή περί τις 3/8/12 στη Λευκωσία Εξέδωσαν την επιταγή με αρ. 20097861 της Alpha Bank Cyprus Ltd προς όφελος και στο όνομα της παραπονούμενης, για το ποσό των €3.000, η οποία επιταγή όταν παρουσιάστηκε μέσα σε εύλογο χρόνο, κατά ή μετά την ημερομηνία κατά την οποία κατέστη πληρωτέα, στην Σ.Π.Ε. ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ, δεν εξοφλήθηκε λόγω ανάκλησης της επιταγής (stop payment) από τον Εκδότη της και παρέμεινε απλήρωτη για περίοδο δεκαπέντε

(15)ημερών από της εν λόγω παρουσίασης. ΕΚΘΕΣΗ ΑΔΙΚΗΜΑΤΟΣ Δεύτερη Κατηγορία Παροχή συνδρομής προς έκδοση επιταγής χωρίς αντίκρισμα, κατά παράβαση των Άρθρων 305Α

(1), 20 και 29 του Ποινικού Κώδικα Κεφ. 154 όπως τροποποιήθηκε μέχρι σήμερα. ΛΕΠΤΟΜΕΡΕΙΕΣ ΑΔΙΚΗΜΑΤΟΣ Οι Κατηγορούμενοι 2 και 3 κατά ή περί τις 3/8/12 στη Λευκωσία Παρείχαν συνδρομή στην Κατηγορούμενη 1 να εκδώσει την επιταγή με αρ. 20097861 της Alpha Bank Cyprus Ltd προς όφελος και στο όνομα της παραπονούμενης, για το ποσό των €3.000, η οποία επιταγή όταν παρουσιάστηκε μέσα σε εύλογο χρόνο, κατά ή μετά την ημερομηνία κατά την οποία κατέστη πληρωτέα, στην Σ.Π.Ε. ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ, δεν εξοφλήθηκε λόγω ανάκλησης της επιταγής (stop payment) από τον Εκδότη της και παρέμεινε απλήρωτη για περίοδο δεκαπέντε

(15)ημερών από της εν λόγω παρουσίασης.» Οι υπόλοιπες κατηγορίες είναι κατά παρόμοιο τρόπο διατυπωμένες, αφορούν όμως άλλες

(9)επιταγές. Το άρθρο 83

(1)του Κεφ. 155 επί του οποίου το αίτημα της παραπονούμενης βασίζεται, διαλαμβάνει τα εξής: «83

(1)Όταν, σε οποιοδήποτε στάδιο της δίκης φαίνεται στο Δικαστήριο ότι το κατηγορητήριο ή το κατηγορητήριο που καταχωρίστηκε στο Κακουργιοδικείο είναι ελαττωματικό, είτε ουσιαστικά είτε τυπικά, το Δικαστήριο δύναται να εκδώσει τέτοιο διάταγμα για τη μεταβολή του κατηγορητηρίου ή του κατηγορητηρίου που καταχωρίστηκε στο Κακουργιοδικείο είτε με τροποποίηση του ή με υποκατάσταση του ή με προσθήκη σε αυτό νέας κατηγορίας ως το Δικαστήριο κρίνει αναγκαίο ώστε να ανταποκρίνεται στα περιστατικά της υπόθεσης.» Από το ίδιο το λεκτικό του άρθρου 83

(1)του Κεφ.155, προκύπτει ότι το Δικαστήριο έχει ευρεία διακριτική ευχέρεια (και όχι υποχρέωση, βλ. Γενικός Εισαγγελέας ν. Στυλιανού, άλλος «Αβισσινός»

(1993)2 Α.Α.Δ. 104, 109) να τροποποιεί, μεταβάλλει ή προσθέτει κατηγορίες όταν το κατηγορητήριο σε οποιοδήποτε στάδιο φαίνεται να είναι ελαττωματικό, είτε ουσιαστικά είτε τυπικά. Το Δικαστήριο μπορεί να εκδώσει διάταγμα για τη μεταβολή του κατηγορητηρίου είτε κατόπιν αίτησης ενός από τους διαδίκους είτε αυτεπάγγελτα (βλ. Κυριάκου ν. Αστυνομίας

(1992)2 Α.Α.Δ. 458, 464). Η εξουσία αυτή μπορεί να ασκηθεί σε οποιοδήποτε στάδιο της δίκης (βλ. Lanitis Bros Ltd v. Ιατρικών Υπηρεσιών και Υπηρεσιών Δημόσιας Υγείας

(1995)2 Α.Α.Δ. 266, 271, Leonidou v. Police

(1987)2 C.L.R. 96, 107). Στην υπόθεση Fatma Mehmet v. The Police

(1970)2 C.L.R. 62, 68 - 69, λέχθηκε ότι σκοπός των προνοιών των άρθρων 83, 84 και 85 του Κεφ.155, είναι να παράσχουν στα Δικαστήρια τη δυνατότητα να απονέμουν δικαιοσύνη στην περίπτωση κατά την οποία απλές παρατυπίες μπορεί να οδηγήσουν στην αθώωση κατηγορούμενου παρά την απόδειξη των συστατικών στοιχείων του αδικήματος, όπως είχε συμβεί σε πολλές υποθέσεις πριν τη θέσπιση των εν λόγω άρθρων. Από το ίδιο το λεκτικό του άρθρου 83

(1)του Κεφ.155, προκύπτει ότι για να έχει εξουσία το Δικαστήριο να τροποποιήσει κατηγορητήριο ως ανωτέρω, θα πρέπει να προηγηθεί διαπίστωση του Δικαστηρίου ότι το κατηγορητήριο είναι ελαττωματικό, είτε τυπικά είτε ουσιαστικά. Το ζήτημα του κατά πόσον ένα κατηγορητήριο είναι ή όχι ελαττωματικό ώστε να μπορεί να γίνεται επίκληση των εξουσιών του Δικαστηρίου δυνάμει του άρθρου 83

(1)έχει εξεταστεί από το Ανώτατο Δικαστήριο, μεταξύ άλλων, στις υποθέσεις Pouris v. The Republic

(1983)2 C.L.R. 148, Leonidou (ανωτέρω) και Κυριάκου (ανωτέρω). Το κατά πόσον ένα κατηγορητήριο είναι ελαττωματικό, αποτελεί θέμα που δεν συναρτάται μόνο με τα εξωτερικά γνωρίσματα του κατηγορητηρίου και ειδικότερα με τη διατύπωση των κατηγοριών, αλλά και με το πώς η κατηγορούσα αρχή αντικρίζει τις κατηγορίες, έχοντας ως κριτήριο της το αποδεικτικό υλικό το οποίο έχει στη διάθεση της ή σε μεταγενέστερο στάδιο, δηλαδή στην εξέλιξη της δίκης, τη μαρτυρία που προσκομίστηκε. Προϋπόθεση για τη μεταβολή του κατηγορητηρίου είναι η απουσία δυσμενούς επηρεασμού των δικαιωμάτων του κατηγορουμένου. Σύμφωνα με το σύγγραμμα των Λοΐζου και Πική, Criminal Procedure in Cyprus, 1975, σελ. 71 και 72, η υπεράσπιση ενός κατηγορούμενου μπορεί να επηρεασθεί, αν μια εντελώς νέα κατηγορία εμφανισθεί εναντίον του, την οποία δεν μπορούσε λογικά να προβλέψει. Στην πρακτική, άδεια για τροποποίηση δίνεται εύκολα στα αρχικά στάδια της δίκης, νοουμένου ότι το αντικείμενο της τροποποίησης, σχετίζεται με τις κατηγορίες που ήδη περιέχονται στο κατηγορητήριο. Η πιθανότητα δυσμενούς επηρεασμού του κατηγορούμενου καθίσταται μεγαλύτερη, όσο πιο προχωρημένο είναι το στάδιο της δίκης, αλλά, ακόμα και τότε μπορεί να εγκριθεί η τροποποίηση, αν το δικαστήριο ικανοποιηθεί ότι η υπεράσπιση του κατηγορούμενου δεν παραβλάπτεται. Τροποποίηση μπορεί να εγκριθεί, στην κατάλληλη περίπτωση, ακόμα και στο στάδιο της συμπλήρωσης της υπόθεσης της κατηγορούσας αρχής. Ένας άλλος σχετικός παράγοντας, είναι το κατά πόσον η τροποποίηση είναι ουσιαστικού χαρακτήρα ή αν σκοπός της είναι η διόρθωση λανθασμένης περιγραφής (Makki v. The Republic

(1972)2 C.L.R. 76, 79). Έχοντας κατά νου τις πιο πάνω αρχές, θα προχωρήσω στην εξέταση της ουσίας του υπό κρίση αιτήματος τροποποίησης. Δεδομένου βεβαίως ότι η πλευρά των κατηγορουμένων δεν ενίσταται στο δεύτερο σκέλος του αιτήματος, θα επικεντρωθώ στο πρώτο σκέλος αυτού. Σύμφωνα με το άρθρο 39 παρ. (α) και (γ) του Κεφ. 155, εκτίθεται στο κατηγορητήριο σε χωριστή παράγραφο που καλείται κατηγορία η διατύπωση του ποινικού αδικήματος που βρίσκεται στο κατηγορητήριο. Η κατηγορία περιγράφει εν συντομία σε κοινή γλώσσα το ποινικό αδίκημα για το οποίο κατηγορείται ο κατηγορούμενος, και περιλαμβάνει αναφορά στο άρθρο του νομοθετήματος που δημιουργεί το αδίκημα για το οποίο ο κατηγορούμενος κατηγορείται. Στην προκειμένη περίπτωση, είναι πασιφανές ότι το αδίκημα που αναφέρεται στην έκθεση αδικήματος (που είναι το αδίκημα του άρθρου 305Α

(1)του Κεφ. 154 - έκδοση ακάλυπτης επιταγής) διαφέρει από το αδίκημα που αβίαστα προκύπτει από τις λεπτομέρειες αδικήματος (που είναι το αδίκημα του άρθρου 305Α

(2)του Κεφ. 154 - πρόκληση μη εξόφλησης επιταγής χωρίς εύλογη αιτία). Προκύπτει, συνεπώς, πως στην προκειμένη περίπτωση το κατηγορητήριο είναι ελαττωματικό, αφού υπάρχει αντίφαση μεταξύ της έκθεσης του αδικήματος και των λεπτομερειών του αδικήματος. Δεδομένης της ελαττωματικότητας του κατηγορητηρίου, το ερώτημα που θα πρέπει ν' απαντηθεί είναι αν με την τροποποίηση θα επηρεαστούν δυσμενώς τα δικαιώματα των κατηγορουμένων. Η επί τούτου τοποθέτηση της συνηγόρου τους ήταν καθόλα γενικόλογη, αφού το μόνο που ανέφερε είναι ότι επειδή το αδίκημα του άρθρου 305Α

(1)του Κεφ. 154 διαφέρει από το αδίκημα του άρθρου 305Α

(2)του Κεφ. 154, τούτο οδηγεί στην πρόκληση ζημιάς στα δικονομικά ή και άλλα συμφέροντα των κατηγορουμένων. Δεν μπορώ να συμφωνήσω με την ως άνω εισήγηση. Τα αδικήματα που οι κατηγορούμενοι αντιμετωπίζουν περιγράφονται επαρκώς και με σαφήνεια στις λεπτομέρειες αδικήματος της κάθε κατηγορίας, ώστε οι κατηγορούμενοι γνώριζαν, ευθύς εξ αρχής, τι τους απαγγέλθηκε ως κατηγορία και τι είχαν να αντιμετωπίσουν κατά τη δίκη, αφού, ο κάθε ένας, στις κατηγορίες που τον αφορούσαν, απάντησε με μη παραδοχή. Επισημαίνω εξάλλου ότι οι κατηγορούμενοι, κατά το στάδιο αμέσως πριν από την απάντηση στις κατηγορίες, δεν ήγειραν, όπως θα έπρεπε σύμφωνα και με το άρθρο 66 του Κεφ. 155, οποιαδήποτε ένσταση αναφορικά με ελαττωματικότητα του κατηγορητηρίου, εάν όντως τους προβλημάτισε τότε το προαναφερθέν σφάλμα στην έκθεση του κάθε αδικήματος (βλ., κατ' αναλογία, τα αποφασισθέντα στην υπόθεση Λιγγής κ.α. ν. Διευθυντή Τμήματος Επιθεώρησης Εργασίας, Ποιν. Εφ. 48/11 κ.α., ημερ. 30.9.14). Πέραν τούτου, επισημαίνεται πως το αίτημα για τροποποίηση υποβλήθηκε πριν την έναρξη της ακροαματικής διαδικασίας και προτού δοθεί οποιαδήποτε μαρτυρία (βλ. Κλεοβούλου ν. Αστυνομίας

(2002)2 Α.Α.Δ. 65, 69). Κρίνω συνεπώς, ότι τα δικαιώματα και η θέση των κατηγορουμένων δεν θα επηρεαστούν δυσμενώς από την τροποποίηση. Τέλος, δεν μπορώ να συμφωνήσω με την εισήγηση της κας Θεοχαρίδου ότι τυχόν έγκριση της τροποποίησης θα οδηγήσει σε παραβίαση του συνταγματικώς κατοχυρωμένου δικαιώματος των κατηγορουμένων για δίκαιη δίκη εντός ευλόγου χρόνου. Επισημαίνω κατ' αρχάς ότι όπως αναγνωρίζεται στην Έλληνας ν. Δημοκρατίας

(1989)2 Α.Α.Δ. 149, το εύλογο του χρόνου για τη διάγνωση των δικαιωμάτων ή της ευθύνης του πολίτη εξαρτάται από σειρά παραγόντων που συσχετίζονται με τις ιδιομορφίες της υπόθεσης, τη φύση, τον χαρακτήρα και το περίπλοκο των θεμάτων που εγείρονται προς επίλυση και τη διαγωγή των διαδίκων. Η παρούσα υπόθεση καταχωρήθηκε στις 16.11.12 και η ανησυχία του Δικαστηρίου σε σχέση με τις επιπτώσεις από την έγκριση του αιτήματος είναι δεδομένη, προφανώς δε αυτή θα προκαλέσει κάποια καθυστέρηση στην έναρξη της ακροαματικής διαδικασίας. Όμως η μικρή καθυστέρηση που θα προκληθεί από την έγκριση του αιτήματος δεν μπορεί από μόνη της να οδηγήσει σε παραβίαση του δικαιώματος των κατηγορουμένων για διεξαγωγή της δίκης εντός ευλόγου χρόνου. Εξάλλου, έχω την άποψη ότι η όποια καθυστέρηση θα προκύψει λόγω της τροποποίησης, δεν μπορεί να ειδωθεί απομονωμένα, αφού όπως αποφασίστηκε στην υπόθεση Σιακόλας ν. Federal Bank of Lebanon (S.A.L.)

(1998)1 Α.Α.Δ. 1338, το κατά πόσον υπάρχει παρέκκλιση από τα θέσμια της δίκαιης δίκης είναι ζήτημα ενταγμένο στο πλαίσιο του συνόλου της δίκης, αφού είναι μέσα σε αυτό που μπορεί να διαπιστωθεί αν η δίκη υπήρξε δίκαιη. Όσον αφορά το δεύτερο σκέλος του αιτήματος στο οποίο η κα Θεοχαρίδου δεν ενίσταται, σημειώνω ότι προκύπτει πως οι κατηγορούμενοι 2 και 3 κατηγορούνται τόσο ως εκδότες (κατηγορίες 1, 3, 5, 7, 9, 11, 13, 15, 17 και 19) όσο και ως πρόσωπα που παρείχαν συνδρομή στην κατηγορούμενη 1 να εκδώσει τις επίδικες επιταγές (κατηγορίες 2, 4, 6, 8, 10, 12, 14, 16, 18 και 20). Κρίνω πως με την έγκριση της αιτούμενης τροποποίησης τα δικαιώματα τους δεν επηρεάζονται δυσμενώς, ούτε άλλωστε υπήρξε εισήγηση προς τούτο. Υπό το φως των ανωτέρω, το αίτημα της παραπονούμενης εγκρίνεται και εκδίδεται διάταγμα με το οποίο επιτρέπεται η τροποποίηση του κατηγορητηρίου ως ακολούθως: με την αντικατάσταση του αριθμού «305Α

(1)» από τον αριθμό «305Α

(2)» στην έκθεση αδικήματος των κατηγοριών 1 έως 20, αμφοτέρων συμπεριλαμβανομένων, και με τη διαγραφή των αριθμών «2 και 3» στις λεπτομέρειες αδικήματος των κατηγοριών 1, 3, 5, 7, 9, 11, 13, 15, 17 και 19. (Υπ.) .............. Μ. Θεοκλήτου, Ε.Δ ΠΙΣΤΟΝ ΑΝΤΙΓΡΑΦΟ ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΗΤΗΣ cylaw.org: Από το ΚΙΝOΠ/CyLii για τον Παγκύπριο Δικηγορικό Σύλλογο