ΠΑΓΚΥΠΡΙΑ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΑΙΓΟΠΡΟΒΑΤΟΤΡΟΦΩΝ (ΠΕΑΠ) ΔΗΜΟΣΙΑ ΛΤΔ ν. ΓΑΛΟΚΤΟΜΕΙΟ ΧΡ. ΟΡΘΟΔΟΞΟΥ & ΥΙΟΣ (ΚΟΡΝΟΣ) ΛΤΔ κ.α., Υπόθεση υπ' αρ.: 33167/2012, 6/10/2

(1)(γ) του περί Ποινικής Δικονομίας Νόμου Κεφ. 155-, η Κατηγορουμένη 2 επέλεξε να καταθέσει στη δίκη ενόρκως. Με το πέρας της μαρτυρίας της δηλώθηκε από πλευράς της το κλείσιμο της υπόθεσης της.

1. Αρκετά από τα όσα ανέφερα στην απόφαση μου της 04/10/2017 είναι αναγκαίο να επαναληφθούν ως εισαγωγικά του σκεπτικού μου για την κατάληξη μου που ακολουθεί, που, σε τούτο το στάδιο, θα δοθεί κατόπιν εκτίμησης του συνόλου της μαρτυρίας και στη συνέχεια αξιολόγησης της μαρτυρίας που θα γίνει αποδεκτή για τα συμπεράσματα μου.
2. Στην υπόθεση αυτή, η Κατηγορούμενη 1, αντιμετωπίζει τις ακόλουθες κατηγορίες (ως αυτές παρουσιάζονται στο κατηγορητήριο αυτής της υπόθεσης): 1, 3, 5, 7, 9, 11, 13, 15 και 17, που αφορούν το αδίκημα: «Πρόκλησης μη εξόφλησης επιταγής χωρίς εύλογη αιτία κατά παράβαση των άρθρων 29 και 305Α

(2)του Ποινικού Κώδικα Κεφ. 154, ως ετροποποιήθη υπό των Νόμων 186/86, 36(Ι)/97, 8(Ι)/2001, 25(Ι)/2003, 164(Ι)/2003, 70(Ι)/2008, και Άρθρο 3 του Περί Δικαστηρίων (Προσωρινές Διατάξεις) Ν. 43/1974όπως τροποποιήθηκε». Αφορούν τις επιταγές: 23758820, 23758768, 23758840, 23758849, 24517213, 24517201, 24517202, 24517204 και 24517161, που εκδόθηκαν [i] επί του Συνεργατικού Ταμιευτηρίου την 10/10/2010, 10/10/2010, 10/10/2010, 18/10/2010, 19/10/2010, 23/10/2010, 30/10/2010, 31/10/2010 και 09/11/2010 αντίστοιχα, όλες πληρωτέες κατά την ημερομηνία έκδοσης τους και αφορούν, αντίστοιχα και πάλι, τα ποσά των €1.597, €1.440, €1.281, €1.927,50, €1.150, €1.997,95, €1.997,95, €1.575,50 και €1.

1. Δηλαδή, συνολικού ποσού, €14.136,
2. Σημειώνεται, ότι, οι λεπτομέρειες που δίδονται για κάθε μια από τις προαναφερόμενες κατηγορίες, με διαφορά στα προαναφερόμενα στοιχεία που αφορούν τον αριθμό της επιταγής, την ημερομηνία έκδοσης της επιταγής και την ημερομηνία πληρωμής της, είναι οι ίδιες και έχουν την ακόλουθη μορφή: «Η Κατηγορούμενη 1 κατά ή περί την . εξέδωσε την επιταγή με αριθμό . ημερομηνίας . του Συνεργατικού Ταμιευτηρίου για το ποσό των . προς όφελος της παραπονούμενης εταιρείας MAVANEL LTD, η οποία αφού εμφάνισε την ειρημένη επιταγή στην Τράπεζα εντός ευλόγου χρόνου από την ημερομηνία κατά την οποία κατέστη πληρωτέα δεν εξοφλήθη λόγω εντολής μη πληρωμής της και επιστράφηκε με την ένδειξη "ΟΔΗΓΙΕΣ ΝΑ ΜΗΝ ΠΛΗΡΩΣΟΥΜΕ ΤΗΝ ΕΠΙΤΑΓΗ" και παρέμεινε απλήρωτη για περίοδο 15 ημερών από την εν λόγω παρουσίαση μέχρι σήμερα.».
3. Η Κατηγορούμενη 2 με την σειρά της, αντιμετωπίζει τις ακόλουθες κατηγορίες (ως αυτές παρουσιάζονται στο κατηγορητήριο αυτής της υπόθεσης): 2, 4, 6, 8, 10, 12, 14, 16 και 18, που αφορούν το αδίκημα: «Συνδρομή στη Πρόκληση μη εξόφλησης επιταγής χωρίς εύλογη αιτία κατά παράβαση των άρθρων 305Α

(2), 20, 29 του Ποινικού Κώδικα Κεφ. 154, ως ετροποποιήθη υπό των Νόμων 186/86, 36(Ι)/97, 8(Ι)/2001, 25(Ι)/2003, 164(Ι)/2003, 70(Ι)/2008, και Άρθρο 3 του Περί Δικαστηρίων (Προσωρινές Διατάξεις) Ν. 43/1974όπως τροποποιήθηκε». Αφορούν τις ίδιες προαναφερόμενες επιταγές: 23758820, 23758768, 23758840, 23758849, 24517213, 24517201, 24517202, 24517204 και 24517161, που εκδόθηκαν επί του Συνεργατικού Ταμιευτηρίου την 10/10/2010, 10/10/2010, 10/10/2010, 18/10/2010, 19/10/2010, 23/10/2010, 30/10/2010, 31/10/2010 και 09/11/2010 αντίστοιχα, όλες πληρωτέες κατά την ημερομηνία έκδοσης τους και αφορούν, αντίστοιχα και πάλι, τα ποσά των €1.597, €1.440, €1.281, €1.927,50, €1.150, €1.997,95, €1.997,95, €1.575,50 και €1.

1. Δηλαδή, συνολικού ποσού, €14.136,
2. Σημειώνεται, ότι, οι λεπτομέρειες που δίδονται για κάθε μια από τις προαναφερόμενες κατηγορίες, με διαφορά στα προαναφερόμενα στοιχεία που αφορούν τον αριθμό της επιταγής, την ημερομηνία έκδοσης της επιταγής και την ημερομηνία πληρωμής της, είναι οι ίδιες και έχουν την ακόλουθη μορφή: «Οι Κατηγορούμενοι 2 και 3 κατά ή περί την . υπό την ιδιότητα τους ως Διευθυντές και/ή αντιπρόσωποι της κατηγορουμένης 1, παρείχαν συνδρομή και/ή παρακίνησαν και/ή συνεβούλευσαν αυτήν κατά την διάπραξη ποινικού αδικήματος, δηλαδή υπέγραψαν την υπ' αριθμό επιταγή . ημερομηνίας . του Συνεργατικού Ταμιευτηρίου για το ποσό των . προς όφελος της παραπονούμενης εταιρείας MAVANEL LTD, η οποία αφού εμφάνισε την ειρημένη επιταγή στην Τράπεζα εντός ευλόγου χρόνου από την ημερομηνία κατά την οποία κατέστη πληρωτέα δεν εξοφλήθη λόγω εντολής μη πληρωμής της και επιστράφηκε με την ένδειξη "ΟΔΗΓΙΕΣ ΝΑ ΜΗΝ ΠΛΗΡΩΣΟΥΜΕ ΤΗΝ ΕΠΙΤΑΓΗ" και παρέμεινε απλήρωτη για περίοδο 15 ημερών από την εν λόγω παρουσίαση μέχρι σήμερα.».
3. Σημειώνεται, εδώ, ότι, το κατηγορητήριο της υπόθεσης, είχε, κατόπιν σχετικής διαταγής του Δικαστηρίου, τροποποιηθεί, την 10/12/2015, για να συμπεριλάβει τις κατηγορίες 18 και 19 και ότι Κατηγορούμενοι είναι μόνο δύο πρόσωπα, η εταιρεία Perbaco Ltd (Κατηγορούμενη 1) και η Παρασκευή Ευθυμίου (Κατηγορουμένη 2) και κανένα άλλο πρόσωπο.
4. Προς απόδειξη της υπόθεσης της Παραπονούμενης, κλήθηκαν στο Δικαστήριο και κατέθεσαν, οι ακόλουθοι τρεις μάρτυρες: i. Η Ελίζα Γεωργίου (στο εξής καλούμενη «η ΜΚ1»), ii. Ο Ιωσήφ Ιωσήφ (στο εξής καλούμενος «ο ΜΚ2»), και iii. Ο Χρίστος Δημητρίου (στο εξής καλούμενος «ο ΜΚ3»).
5. Ως προαναφέρθηκε, προς υπεράσπιση της Κατηγορουμένης 2, ένορκη μαρτυρία δόθηκε μόνο από αυτήν.
6. Σύμφωνα με το Άρθρο 305Α [[ii]] του περί Ποινικού Κώδικα Νόμου, Κεφ. 154: «305Α.-

(1)Πρόσωπο που εκδίδει επιταγή η οποία, κατά ή μετά την ημερομηνία, κατά την οποία αυτή έχει καταστεί πληρωτέα, παρουσιάζεται στο πιστωτικό ίδρυμα, επί του οποίου εκδόθηκε, δεν εξοφλείται, λόγω έλλειψης διαθέσιμων κεφαλαίων του εκδότη της ή λόγω του ότι ο λογαριασμός του εκδότη ήταν κλειστός κατά το χρόνο της παρουσίασης της επιταγής, και παραμένει απλήρωτη για περίοδο δεκαπέντε

(15)ημερών από την παρουσίασή της, είναι ένοχο ποινικού αδικήματος και, σε περίπτωση καταδίκης, υπόκειται σε ποινή φυλάκισης που δεν υπερβαίνει τα τρία

(3)έτη ή σε χρηματική ποινή που δεν υπερβαίνει τις δέκα χιλιάδες ευρώ (€10.000,00) ή και στις δύο ποινές.

(2)Ανεξάρτητα από τις διατάξεις του εδαφίου

(1), πρόσωπο το οποίο, χωρίς εύλογη αιτία, προκαλεί με οποιαδήποτε πράξη τη μη εξόφληση επιταγής που εκδόθηκε από το ίδιο, οποτεδήποτε πριν ή κατά την ημερομηνία που η επιταγή έχει καταστεί πληρωτέα, είναι ένοχο ποινικού αδικήματος και, σε περίπτωση καταδίκης υπόκειται σε ποινή φυλάκισης που δεν υπερβαίνει τα τρία

(3)έτη ή σε χρηματική ποινή που δεν υπερβαίνει τις δέκα χιλιάδες ευρώ (€10.000,00) ή και στις δύο ποινές: Νοείται ότι, για τους σκοπούς του παρόντος εδαφίου, επίκληση της υπεράσπισης της εύλογης αιτίας, δυνατό να γίνει από τον κατηγορούμενο εφόσον, κατά ή πριν από την παρουσίαση της επιταγής για σκοπούς πληρωμής της, ο κατηγορούμενος ως εκδότης παρέθεσε γραπτώς στο πιστωτικό ίδρυμα, επί του οποίου εκδόθηκε η επιταγή, το λόγο ή τους λόγους για τους οποίους δόθηκε εντολή μη πληρωμής της.

(3)Σε περίπτωση επιστροφής απλήρωτης επιταγής, το πιστωτικό ίδρυμα, επί του οποίου αυτή εκδόθηκε, οφείλει ενυπογράφως να σφραγίζει ή να σημειώνει σε αυτήν τον πραγματικό λόγο της μη πληρωμής της, δηλαδή αν η μη πληρωμή οφείλεται σε έλλειψη διαθέσιμων κεφαλαίων, κλείσιμο λογαριασμού ή εντολή μη πληρωμής, καθώς και την ημερομηνία παρουσίασής της προς πληρωμή, και η σφράγιση, καθώς και ο λόγος επιστροφής που σημειώνεται από το εν λόγω πιστωτικό ίδρυμα επί της επιταγής, γίνεται αποδεκτή ως μαρτυρία ενώπιον δικαστηρίου: Νοείται ότι η σφραγίδα και ή η σημείωση του πιστωτικού ιδρύματος, επί του οποίου εκδόθηκε η επιταγή δυνάμει του παρόντος εδαφίου, καθώς και η καταχώριση της ημερομηνίας εμφάνισης της επιταγής προς πληρωμή αποτελούν μαχητό τεκμήριο του αληθούς του περιεχομένου τους: Νοείται, περαιτέρω, ότι συμμόρφωση πιστωτικού ιδρύματος, με τη δυνάμει του παρόντος εδαφίου υποχρέωσή του, δεν συνιστά ούτε μπορεί να ερμηνευθεί ότι συνιστά παραβίαση, εκ μέρους του, του απορρήτου ή της εμπιστευτικότητας των πληροφοριών που κατέχει αναφορικά με τους λογαριασμούς των πελατών του.

(4)(α) Σε περίπτωση παρουσίασης επιταγής, η οποία παρουσιάσθηκε με ηλεκτρονικά μέσα, το πιστωτικό ίδρυμα, επί του οποίου αυτή εκδόθηκε, οφείλει να παρέχει πληροφόρηση με ηλεκτρονικά μέσα στο πιστωτικό ίδρυμα, που έχει παρουσιάσει την επιταγή, για τον πραγματικό λόγο της μη πληρωμής της επιταγής, δηλαδή αν η μη πληρωμή οφείλεται σε έλλειψη διαθέσιμων κεφαλαίων, κλείσιμο λογαριασμού ή εντολή μη πληρωμής, καθώς και για την ημερομηνία παρουσίασης της επιταγής προς πληρωμή. (β) Κατά την παραλαβή της πληροφόρησης που αποστέλλεται δυνάμει της παραγράφου (α), το πιστωτικό ίδρυμα, που έχει παρουσιάσει την επιταγή, οφείλει ενυπογράφως να σφραγίζει ή να σημειώνει, στο πρωτότυπο της επιταγής, τον πραγματικό λόγο της μη πληρωμής της επιταγής, όπως αυτός περιέχεται στην πιο πάνω πληροφόρηση, καθώς και την ημερομηνία παρουσίασης της επιταγής προς πληρωμή. (γ) Η σφράγιση και ο λόγος επιστροφής που σημειώνεται από το πιστωτικό ίδρυμα, που έχει παρουσιάσει την επιταγή, επί της επιταγής, γίνεται αποδεκτή ως μαρτυρία ενώπιον δικαστηρίου: Νοείται ότι η σφραγίδα ή και η σημείωση του πιστωτικού ιδρύματος, που έχει παρουσιάσει την επιταγή, αναφορικά με τον πραγματικό λόγο της μη πληρωμής και με την ημερομηνία παρουσίασης της επιταγής προς πληρωμή, αποτελούν μαχητό τεκμήριο του αληθούς του περιεχομένου τους: Νοείται, περαιτέρω, ότι συμμόρφωση πιστωτικού ιδρύματος με τη δυνάμει του παρόντος εδαφίου υποχρέωσή του δεν συνιστά, ούτε μπορεί να ερμηνευθεί ότι συνιστά, παραβίαση εκ μέρους του, του απορρήτου ή της εμπιστευτικότητας των πληροφοριών που κατέχει αναφορικά με τους λογαριασμούς των πελατών του.

(5)Παράβαση των δυνάμει των εδαφίων

(3)και

(4)επιβαλλόμενων υποχρεώσεων από οποιοδήποτε λειτουργό ή υπάλληλο του πιστωτικού ιδρύματος, ο οποίος εξουσιοδότησε ή, εν γνώσει του, έχει επιτρέψει ή συνεργήσει στην παράβαση, εκτός εάν η παράβαση έγινε λόγω καλόπιστου λάθους, συνιστά ποινικό αδίκημα τιμωρούμενο με ποινή φυλάκισης που δεν υπερβαίνει τους τρεις

(3)μήνες ή με χρηματική ποινή που δεν υπερβαίνει τις δύο χιλιάδες ευρώ (€2.000,00) ή και με τις δύο αυτές ποινές.

(6)Το παρόν άρθρο δεν εφαρμόζεται στις περιπτώσεις έκδοσης επιταγής, όταν αυτή εκδίδεται προς πληρωμή οφειλής που σχετίζεται με συναλλαγή ή πράξη, η οποία αντίκειται στα χρηστά ήθη ή σε οποιοδήποτε νόμο.

(7)Για τους σκοπούς του παρόντος άρθρου, «πιστωτικό ίδρυμα», σημαίνει- (α) τράπεζα, κατά την έννοια που αποδίδεται στον όρο αυτό από τον περί Τραπεζικών Εργασιών Νόμο, ή (β) συνεργατικό πιστωτικό ίδρυμα, κατά την έννοια που αποδίδεται στον όρο αυτό από τον περί Συνεργατικών Εταιρειών Νόμο, ή (γ) οποιοδήποτε άλλο χρηματοπιστωτικό ίδρυμα ή οργανισμό που έχει συσταθεί με βάση οποιοδήποτε νόμο και εκδίδει βιβλιάρια επιταγών σε πελάτες του.

(8)Για τους σκοπούς του παρόντος άρθρου, η παρουσίαση επιταγής περιλαμβάνει, τόσο τη φυσική παρουσίαση επιταγής, όσο και την παρουσίαση επιταγής με ηλεκτρονικά μέσα, σύμφωνα με διαδικασίες που εγκρίνει η Κεντρική Τράπεζα της Κύπρου δυνάμει των εξουσιών που της χορηγούνται από το άρθρο 74Α του περί Συναλλαγματικών Νόμου.». (η υπογράμμιση και η έμφαση είναι δική μου) 9. Τα συστατικά στοιχεία του αδικήματος της έκδοσης επιταγής χωρίς αντίκρισμα, βάσει του προαναφερόμενου Άρθρου 305Α

(2)του Κεφ. 154, αναλύθηκαν πρόσφατα από το Ανώτατο Δικαστήριο στην υπόθεση Ttozios Management Ltd v Κυριάκος Κυριάκος, Ποινική Έφεση 96/2014, 15/04/2016. Παραθέτω την σχετική περικοπή: «. τα συστατικά στοιχεία του αδικήματος που δημιουργούνται με βάση το άρθρο αυτό είναι:

(1)Η έκδοση της επιταγής.

(2)Η πρόκληση της μη εξόφλησης της επιταγής από τον εκδότη της με οποιαδήποτε πράξη του πριν ή κατά την ημερομηνία που αυτή κατέστη πληρωτέα. . Εφόσον αποδειχθούν τα συστατικά στοιχεία του αδικήματος που στοιχειοθετείται με το Άρθρο 305Α

(2)τότε το βάρος απόδειξης μετατίθεται επί των ώμων του Κατηγορουμένου (εκδότη) να αποδείξει την ύπαρξη εύλογης αιτίας, για την ανάκληση της επιταγής. Το βάρος απόδειξης από τον Κατηγορούμενο (εκδότη) είναι εκείνο του ισοζυγίου των πιθανοτήτων. Η ποινική ευθύνη του εκδότη επιταγής καθορίζεται στο αυστηρό πλαίσιο που θέτει το εδάφιο 2 του Άρθρου 305Α χωρίς να επεκτείνεται σε άλλες παραμέτρους όπως φαίνεται να είναι η εισήγηση των Εφεσειόντων. ...». 10. Σε ότι αφορά το πρώτο συστατικό στοιχείο του αδικήματος της έκδοσης επιταγής χωρίς αντίκρισμα κάτω από το Άρθρο 305Α

(2)του Κεφ. 154, ήτοι, της «έκδοσης επιταγής», η μαρτυρία που η Παραπονούμενη παρουσίασε στο Δικαστήριο, αποκαλύπτει τα εξής: i. Οι επίδικες επιταγές, Τεκμήρια από ΕΓ4 έως και ΕΓ12, παραδόθηκαν στην ΜΚ1 από τον Μιχάλη Ζίττη της Φθαρτεμπορικής Μιχάλης Ζίττης Λτδ, στα γραφεία της τελευταίας, περί την 04/10/

1. Οι εν λόγω επιταγές ήταν συμπληρωμένες, υπογραμμένες -ως παρουσιαζόταν από αυτές, από την Κατηγορουμένη 2- και πληρωτέες σε μεταγενέστερο χρόνο από την ημερομηνία παράδοσής τους στην ΜΚ
2. Η συμπλήρωσης και η υπογραφή των επιταγών, δεν έγινε ενώπιον της ΜΚ
3. ii. Τόσο σύμφωνα με την μαρτυρία της ΜΚ1, όσο και με την μαρτυρία του ΜΚ2, οι επίδικες επιταγές, δόθηκαν προς εξόφληση χρέους της Κατηγορουμένης 1 προς την Παραπονούμενη, από τιμολογήσεις της τελευταίας για εμπορεύματα που πώλησε και παρέδωσε σε αυτήν. Οι σχετικές παραγγελίες, λαμβάνονταν μέσω της Φθαρτεμπορικής Μιχάλης Ζίττης Λτδ. Η Παραπονούμενη, τηρούσε, στο όνομα της Κατηγορουμένης 1, σχετικό λογαριασμό, εικόνα του οποίου, για την περίοδο από 01/01/2010 έως 04/10/2016, παρουσιάστηκε στο Δικαστήριο από την ΜΚ1, δια του Τεκμηρίου ΕΓ
4. iii. Η Κατηγορούμενη 1, σύμφωνα με τον ΜΚ3, διατηρούσε με το Συνεργατικό Ταμιευτήριο Λευκωσίας, τρεχούμενο λογαριασμό, με βιβλιάριο επιταγών, τον υπ' αριθμό 10036-40-03221-5, για περίοδο από 25/11/2009 μέχρι και την 13/06/
5. iv. Σύμφωνα με την αίτηση της Κατηγορουμένης 1 προς το Συνεργατικό Ταμιευτήριο Λευκωσίας, για άνοιγμα τρεχούμενου λογαριασμού ημερομηνίας 20/11/2009, -η οποία αίτηση υποβλήθηκε δια του διοικητικού της συμβούλου, Μιχάλη Ζίττη-, Τεκμήριο ΧΔ1, αλλά και τα πρακτικά συνεδρίασης του διοικητικού συμβουλίου της Κατηγορουμένης 1 ημερομηνίας 27/01/2010, που αποτελούν μέρος του Τεκμηρίου ΧΔ1, το οποίο παρουσιάστηκε στο Δικαστήριο από τον ΜΚ3, αλλά και την μαρτυρία του ΜΚ3 επί τούτου, ο Μιχάλης Ζίττης ήταν το μοναδικό πρόσωπο που η Κατηγορουμένη 1 είχε εξουσιοδοτήσει ως υπογραφέα του προαναφερόμενου λογαριασμού της και των επιταγών που θα εκδίδονταν από αυτόν. v. Αυτό, σύμφωνα με τον ΜΚ3, διήρκησε μέχρι και την 17/05/2010, που η Κατηγορουμένη 1 αποτάθηκε στο Συνεργατικό Ταμιευτήριο Λευκωσίας για αλλαγή του προσώπου που θα είχε δικαίωμα υπογραφής και δέσμευσης της δια της υπογραφής του, σε ότι αφορούσε τον προαναφερόμενο λογαριασμό και τις επιταγές που θα εκδίδονταν από αυτόν. Εις αντικατάσταση του Μχάλη Ζίττη, εξουσιοδοτημένη αντιπρόσωπος της Κατηγορουμένης 1 για τους προαναφερόμενους σκοπούς, ορίστηκε η Κατηγορουμένη
6. Ο ΜΚ3, παρουσίασε στο Δικαστήριο το Τεκμήριο ΧΔ2, που περιλαμβάνει τα πρακτικά συνεδρίασης της Κατηγορουμένης 1 ημερομηνίας 17/05/2010 σε ότι αφορά την προαναφερόμενη εξουσιοδότηση της Κατηγορουμένης 2 και την κάρτα δείγματος των υπογραφών της Κατηγορουμένης 2 που δόθηκαν για τον σκοπό.
7. Σύμφωνα με την νομολογία, επιταγή εκδίδεται, όταν υπογραφτεί από νόμιμο και εξουσιοδοτημένο υπογραφέα του λογαριασμού από τον οποίο αυτή εκδίδεται (βλ. Γεώργιος Κλεόπα & Υιοί Λτδ ν Vrontis Builders Ltd κ. α., Ποινική Έφεση Αρ. 90/2014, 20/10/2016 και Technotent Κ.Γ. Γιωργατσος Λτδ ν Ορφανίδου

(2004)2 Α.Α.Δ. 388). Ως έχει μάλιστα αποφασιστεί από το Ανώτατο Δικαστήριο στην υπόθεση Blue Green Wave Frozen Food Ltd v G & P Hadjiyiannis Ltd κ. α., Ποινική Έφεση Αρ. 71/2014, 11/02/2016, η έκδοσης επιταγής, μπορεί να γίνει και από πρόσωπο, άλλο από αυτό που την δίδει, που είναι εξουσιοδοτημένο να υπογράφει επιταγές για λογαριασμό του. Σε ότι αφορά εταιρείες, τέτοια εξουσιοδότηση μπορεί να δίδεται και σε πρόσωπα που δεν είναι διοικητικοί της σύμβουλοι (βλ. επίσης Μελή ν Vasos Leptos Ltd, Ποινική Έφεση Αρ. 182/2014, 23/10/2015). 12. Στην υπόθεση Μιχάλη Ζίττη ν Οργάνωση Παραγωγών Συνεργατική Εταιρεία Διαθέσεως Γεωργικών Προϊόντων (ΣΕΔΙΓΕΠ) Λύσης Λτδ, Ποινική Έφεση Αρ. 272/15, 04/03/2016, το Ανώτατο Δικαστήριο, εξετάζοντας το συστατικό στοιχείο του αδικήματος της έκδοσης επιταγής χωρίς αντίκρισμα κάτω από το Άρθρο 305Α

(2)του Κεφ. 154, ήτοι, της «έκδοσης επιταγής», ανέφερε τα εξής: «Το γεγονός ότι ο εφεσείων ήταν διευθυντής της Εταιρείας και το μόνο πρόσωπο που είχε εξουσία να υπογράφει επιταγές που αυτή εξέδιδε, ήταν αφ΄ εαυτού ικανό στοιχείο να εκληφθεί από την Τράπεζα ότι η υπογραφή στις εντολές ανάκλησης των επιταγών ήταν δική του εφόσον μόνο αυτός της είχε δώσει δείγμα υπογραφής για ό,τι είχε σχέση με τις επιταγές της Εταιρείας. Κάτω απ΄ αυτά τα δεδομένα το βάρος απόδειξης ότι η υπογραφή στις εντολές ανάκλησης δεν ήταν του εφεσείοντα είχε μετέλθει στον ίδιο εφόσον επρόκειτο για θέμα που ήταν αποκλειστικά στη σφαίρα της δικής του γνώσης και σε τέτοιες περιπτώσεις το να εναποτίθεται το υπό αναφορά βάρος στον αποδέκτη μιας επιταγής θα αντιστρατευόταν κάθε έννοια λογικής, θα έπληττε την ασφάλεια των συναλλαγών και θα δημιουργούσε πολυπλοκότητα σε ένα ζήτημα που από τη φύση του είναι απλό. Επικαλέστηκε συναφώς ο ευπαίδευτος συνήγορος του εφεσείοντα την υπόθεση X¨Ιωάννου (ανωτέρω), όπου αποφασίστηκε πως "Από τη στιγμή που η εφεσείουσα αρνήθηκε την υπογραφή της επιταγής - και αυτό διεφάνη από την αρχή - ο κατήγορος όφειλε να αποδείξει, έξω από κάθε λογική αμφιβολία, την πατρότητα της υπογραφής με ένα από τους αποδεκτούς τρόπους απόδειξης". Παραβλέπει όμως ότι στην υπό κρίση περίπτωση ο εφεσείων δεν αρνήθηκε ευθαρσώς ότι η υπογραφή στις εντολές ανάκλησης δεν ήταν δική του, αλλά περιορίστηκε στο να κτίσει επιχειρηματολογία ότι δεν αποδείχτηκε ότι η υπογραφή ήταν δική του στη βάση της μαρτυρίας του τραπεζικού υπαλλήλου ότι δεν είναι γραφολόγος για να πει με βεβαιότητα πως η υπογραφή ήταν όντως δική του. Όπως παραγνωρίζει και το ότι τα γεγονότα της υπό κρίση περίπτωσης διαφοροποιούνται ουσιωδώς από τα γεγονότα της X¨Ιωάννου. Στη Χ¨Ιωάννου ο παραπονούμενος είχε δανείσει χρήματα στον σύζυγο της εφεσείουσας ο οποίος ήταν εργοδότης του και ο τελευταίος του έδωσε επιταγή της συζύγου του, η οποία αρνήθηκε ότι είχε υπογράψει τέτοια επιταγή. Η παρούσα όμως αφορά υπογραφή εντολών ανάκλησης επιταγών που υπογράφηκαν από τον εφεσείοντα που μόνο αυτός είχε εξουσιοδότηση να υπογράφει και αν κάποιος άλλος, μη εξουσιοδοτημένος, είχε υπογράψει τις εν λόγω εντολές, το αναμενόμενο θα ήταν να προβεί σε ανάκληση των εντολών μη πληρωμής των επιταγών. Διαπιστώνεται δηλαδή εν τέλει ότι ο εφεσείων δεν ενεργεί με καλή πίστη και τα παράπονα που διατυπώνει για την ορθότητα της πρωτόδικης απόφασης κρίνονται παντελώς αβάσιμα.». (η υπογράμμιση και η έμφαση είναι δική μου) Βλ. επίσης, Νικολάου ν Citi Principal Investments Ltd, Ποινική Έφεση Αρ. 160/2014, 20/12/2016. 13. Περαιτέρω, ως έχει αποφασιστεί από το Ανώτατο Δικαστήριο στις υποθέσεις Γεώργιος Κλεόπα & Υιοί Λτδ ν Vrontis Builders Ltd κ. α., Ποινική Έφεση Αρ. 90/2014, 20/10/2016 και Μελή ν Vasos Leptos Ltd, Ποινική Έφεση Αρ. 182/2014, 23/10/2015, γεγονότα που αφορούν:

(1)ποιο πρόσωπο έχει συμπληρώσει και παραδώσει την επιταγή στο πρόσωπο που την λαμβάνει ως κάτοχος• και

(2)τον χρόνο υπογραφής των επίδικων επιταγών, δεν είναι αναγκαία για να αποδειχθεί το συστατικό στοιχείο της έκδοσης της επιταγής, σε ότι αφορά τα αδικήματα της έκδοσης επιταγής χωρίς αντίκρισμα, κάτω από το Άρθρο 305Α του Κεφ.

2. Στην βάση των προαναφερόμενων αρχών της νομολογίας, με την απόφαση μου της 04/10/2017, κατέληξα ότι, η προαναφερθείσα μαρτυρία που προσφέρθηκε από πλευράς Παραπονούμενης, αντικρισθείσα εξ όψεως, ικανοποιούσε το προαναφερόμενο συστατικό στοιχείο του αδικήματος της έκδοσης επιταγής χωρίς αντίκρισμα κάτω από το Άρθρο 305Α

(2)του Κεφ. 154, ήτοι, της «έκδοσης επιταγής». Τώρα, καλούμε να εξετάσω σε βάθος τα όσα οι προαναφερόμενοι μάρτυρες υποστήριξαν στο Δικαστήριο υπό το φως και των όσων η Κατηγορούμενη 2 υποστήριξε ενόρκως, για σκοπούς εξαγωγής των συμπερασμάτων μου. Και οι τρείς μάρτυρες κατηγορίας μου έκαναν πάρα πολύ καλή εντύπωση και είμαι πεπεισμένος ότι μαρτύρησαν την αλήθεια. Στην μαρτυρία τους, δεν διαπιστώθηκαν ασάφειες, υπερβολές, υπεκφυγές, ανακολουθία θέσεων, αναιρέσεις ισχυρισμών, αντιφάσεις, ή παλινδρομήσεις. Ενώ, ως παρατηρείται, η πλευρά της Κατηγορουμένης 2, δεν αμφισβήτησε την μαρτυρία τους, εφόσον, η αντεξέταση τους, περιστράφηκε, κυρίως γύρω από γεγονότα που οι μάρτυρες τα είχαν ήδη προσφέρει κατά την κυρίως εξέταση τους, στην εξιστόρηση των οποίων παρέμειναν σταθεροί. Αξιοσημείωτο, είναι και το γεγονός, ότι, η Κατηγορουμένη 2, μαρτυρώντας στο Δικαστήριο, δεν αμφισβήτησε τα όσα γεγονότα υποστήριξαν οι μάρτυρες κατηγορίας και προπαντός, ότι, δεν ισχυρίστηκε γεγονότα που να συγκρούονταν με αυτά, αλλά περισσότερο σε κάποιο βαθμό τα επιβεβαίωναν, Ως εκ τούτου, σε ότι αφορά τα προαναφερόμενα γεγονότα, η μαρτυρία τους γίνεται αποδεκτή. 15. Σε ότι αφορά το έτερο συστατικό στοιχείο του αδικήματος της έκδοσης επιταγής χωρίς αντίκρισμα κάτω από το Άρθρο 305Α

(2)του Κεφ. 154, ήτοι, της «πρόκλησης της μη εξόφλησης της επιταγής από τον εκδότη της με οποιαδήποτε πράξη του πριν ή κατά την ημερομηνία που αυτή κατέστη πληρωτέα», η μαρτυρία που η Παραπονούμενη παρουσίασε στο Δικαστήριο, αποκαλύπτει τα εξής: i. Σύμφωνα με την μαρτυρία της ΜΚ1, όταν οι επιταγές ήταν πληρωτέες, μετέβαινε στην Τράπεζα Κύπρου όπου η Παραπονούμενη διατηρούσε λογαριασμό και τις κατάθετε σε αυτόν προς πίστωση του. ii. Εντούτοις, καμία από αυτές δεν τιμήθηκε και επιστράφηκαν όλες πίσω στην Παραπονούμενη με την ένδειξη, «Οδηγίες να μην πληρώσουμε την επιταγή». Σημειώνεται εδώ, ότι, οι επιταγές, Τεκμήρια ΕΓ4 έως ΕΓ12, όλες φέρουν σφραγίδα με την προαναφερόμενη ένδειξη, στην οποία καταχωρείται και η ημερομηνία εμφάνισης της κάθε επιταγής για πληρωμή. Επιπρόσθετα, η ΜΚ1, παρουσίασε στο Δικαστήριο και τα Τεκμήρια ΕΓ13 έως ΕΓ18, που είναι αναφορές της Τράπεζας Κύπρου για επιστροφή, μεταξύ άλλων, και των επίδικων επιταγών. iii. Σημειώνεται, ότι, σύμφωνα με την μαρτυρία του ΜΚ3, οι επίδικες επιταγές, παρουσιάστηκαν στο Συνεργατικό Ταμιευτήριο Λευκωσίας για πληρωμή, μέσω του ηλεκτρονικού τραπεζιτικού συστήματος (αφού είχαν κατατεθεί σε άλλη εμπορική τράπεζα για να παρουσιαστούν στην συνέχεια από αυτήν προς το Συνεργατικό Ταμιευτήριο Λευκωσίας για πληρωμή κάποιες ημέρες μετά) και ότι αυτές δεν τιμήθηκαν, καθότι, την 06/10/2010 (δηλαδή σε ημερομηνία προγενέστερη της πληρωμής τους, βλ. Philippa Estates Ltd v Γιαννάκη Ρούσου

(2006)2 Α.Α.Δ. 142), είχε δοθεί γραπτή εντολή μη πληρωμής τους από την Κατηγορουμένη 1, δια της Κατηγορουμένης 2 (βλ. Τεκμήριο ΧΔ3 που παρουσιάστηκε στο Δικαστήριο από τον ΜΚ3). Σύμφωνα με την ΜΚ1, το σύνολο του ποσού, που, βάσει των επιταγών, ήταν πληρωτέο από την Κατηγορούμενη 1 εταιρεία στην Παραπονούμενη, παραμένει οφειλόμενο. 16. Σύμφωνα με τις πρόνοιες του προαναφερόμενου Άρθρου 305Α[

(4)και

(8)] του Κεφ. 154, ως αυτό έχει ερμηνευθεί από την νομολογία, η διαδικασία που αφορά στα στάδια της παρουσίασης μιας επιταγής για πληρωμή της και της επιστροφής της χωρίς ο σκοπός αυτός να επιτευχθεί για κάποιο από τους λόγους που προβλέπονται στα εδάφια

(1)και

(2)του Άρθρου 305Α του Κεφ. 154, επιμαρτυρείται από την σφραγίδα που εναποτίθεται σε αυτήν από το τραπεζικό ίδρυμα επί του οποίου εκδίδεται για πληρωμή, ή αναλόγως της περίπτωσης, από την σφραγίδα του τραπεζικού ιδρύματος που την παρουσίασε προς πληρωμή (αν η παρουσίασης για πληρωμή γίνει μέσω τράπεζας με ηλεκτρονικά μέσα), το περιεχόμενο της οποίας τεκμαίρεται ως αληθές (βλ. Vrontis Builders Ltd v Γεώργιος Κλεόπα & Υιοί Λτδ, Ποινικές Εφέσεις Αρ. 297/2014 και 298/2014, 17/06/2016 και Βαρνάβας Καΐκη ν Kombos Investment Ltd κ. α.

(2012)2 Α.Α.Δ. 835). Έχοντας κατά νου τις πρόνοιες του προαναφερόμενου Άρθρου 305Α[

(4)και

(8)] του Κεφ. 154 αλλά και την μαρτυρία που προσφέρθηκε από πλευράς Παραπονούμενης σχετικά, με την απόφαση μου της 04/10/2017 κατέληξα, ότι, η προαναφερόμενη μαρτυρία, εξ όψεως, ικανοποιούσε και το έτερο συστατικό στοιχείο του αδικήματος της έκδοσης επιταγής χωρίς αντίκρισμα κάτω από το Άρθρο 305Α

(2)του Κεφ. 154, ήτοι, της «πρόκλησης της μη εξόφλησης της επιταγής από τον εκδότη της με οποιαδήποτε πράξη του πριν ή κατά την ημερομηνία που αυτή κατέστη πληρωτέα». Σε τούτο το στάδιο της διαδικασίας, η εκτίμηση της μαρτυρίας της Παραπονούμενης, για τους λόγους που έχουν προαναφερθεί, που καλύπτουν και αυτό το μέρος της μαρτυρίας των μαρτύρων κατηγορίας, κρίνεται θετικά και γίνεται εξ ολοκλήρου αποδεκτή. 17. Με την απόφαση μου της 04/10/2017, καταληκτικά, είχα σημειώσει κάποιες παρατηρήσεις, που καλό είναι να επαναληφθούν. Όπως αναφέρθηκε από το Ανώτατο δικαστήριο στην υπόθεση Ttozios Management Ltd v Κυριάκος Κυριάκος, Ποινική Έφεση 96/2014, 15/04/2016, η Παραπονούμενη, δεν είχε υποχρέωση απόδειξης (παρά το γεγονός ότι, στην προκείμενη περίπτωση, σχετική μαρτυρία παρουσιάστηκε από τους ΜΚ1 και ΜΚ2) ύπαρξης νόμιμου ανταλλάγματος αναφορικά με τις επίδικες επιταγές [iii]. Επίσης καταληκτικά, πρέπει να σημειωθεί, ότι, το κατά πόσο υπήρχαν ή όχι διαθέσιμα κεφάλαια για κάλυψη των επίδικων επιταγών, όπως ελέχθη και από το Ανώτατο Δικαστήριο στην υπόθεση Ttozios Management Ltd v Κυριάκος Κυριάκος, Ποινική Έφεση 96/2014, 15/04/2016, ουδεμία σημασία έχει κάτω από το Άρθρο 305Α

(2)του Κεφ. 154, διότι, σύμφωνα με τις πρόνοιες του εν λόγω άρθρου του νόμου, δεν αποτελεί συστατικό στοιχείο του αδικήματος που αυτό δημιουργεί. 18. Η ύπαρξη εύλογης αιτίας στην ανάκληση της πληρωμής της επιταγής, που θεσμοθετείται ως υπεράσπιση του αδικήματος της έκδοσης επιταγής χωρίς αντίκρισμα κάτω από το Άρθρο 305Α

(2)του Κεφ. 154, από το ίδιο το Άρθρο 305Α

(2)του Κεφ. 154, έχει επίσης εξεταστεί και αναλυθεί από το Ανώτατο Δικαστήριο στην προαναφερόμενη υπόθεση Ttozios Management Ltd v Κυριάκος Κυριάκος, Ποινική Έφεση 96/2014, 15/04/2016. Αναφέρθηκαν, σχετικά με την υπεράσπιση αυτή, τα εξής: «Στα περιστατικά της παρούσας υπόθεσης δεν αμφισβητήθηκαν τα πιο πάνω συστατικά στοιχεία του αδικήματος από τους Εφεσείοντες. Από κει και πέρα το βάρος μετετέθη επί των ώμων των Εφεσειόντων/Κατηγορουμένων να αποδείξουν στη βάση του ισοζυγίου των πιθανοτήτων την ύπαρξη εύλογης αιτίας στην ανάκληση της πληρωμής της επιταγής. Η εύλογη αιτία συναρτάται άμεσα και αποκλειστικά με τον λόγο της ανάκλησης που εξεδήλωσε γραπτώς ο Κατηγορούμενος (εκδότης) κατά τον ουσιώδη χρόνο ανάκλησης της και όχι ότι ενδεχομένως πιστεύει ότι αποτελεί καλή Υπεράσπιση ή άλλο λόγο που δεν δηλώθηκε κατά τον ουσιώδη χρόνο της ανάκλησης της επιταγής. Σύμφωνα με την επιφύλαξη του εδαφίου

(2)η επίκληση της υπεράσπισης της «εύλογης αιτίας» τελεί υπό την προϋπόθεση ότι κατά/ή περί την παρουσίαση της επιταγής για σκοπούς πληρωμής της ο κατηγορούμενος ως εκδότης γραπτώς παρέθεσε στο πιστωτικό ίδρυμα το λόγο ή λόγους για τους οποίους δίδεται η εντολή μη πληρωμής της. Η αποτυχία απόδειξης της «εύλογης αιτίας» εν τη εννοία του Νόμου και όπως αυτή νομολογιακά ερμηνεύτηκε (βλ. Diamonds Co Ltd ν. Χρήστου Γεωργίου

(2011)2 Α.Α.Δ 763) θέτει τέρμα στην Υπεράσπιση του Κατηγορουμένου περί «εύλογης αιτίας» στην ανάκληση της επιταγής.». (η υπογράμμιση και η έμφαση είναι δική μου) 19. Περαιτέρω, στην υπόθεση Nikiforos Technologies Ltd v Στυλιανού Γ. Χρήστου, Ποινική Έφεση Αρ. 18/2012, 16/04/2014, το Ανώτατο Δικαστήριο, ως προς τα της προαναφερόμενης υπεράσπισης, επεξήγησε τα εξής: «Εύλογη αιτία, ., αποτελεί κατά τη νομολογία, η παρουσίαση γεγονότων και δεδομένων που δικαιολογούν την ανάκληση και που παρατίθενται γραπτώς στο πιστωτικό ίδρυμα επί του οποίου εκδόθηκε η επιταγή. Στην υπόθεση N.C. Diamonds Co Ltd v. Γεωργίου

(2001)2 Α.Α.Δ. 763, το Εφετείο αναφέρθηκε στη δημιουργία δυνάμει του άρθρου 305Α

(2)της έγκυρης υπεράσπισης του ανακλητού της επιταγής για εύλογη αιτία, η οποία πρέπει να βασίζεται στην ειλικρινή πίστη ότι ο κατηγορούμενος είχε το δικαίωμα να ανακαλέσει την πληρωμή και ότι η πεποίθηση αυτή ήταν υπό τις περιστάσεις εύλογη, δηλαδή, καλή τη πίστει, («bona fide» ή «just cause»), (Osgood v. Nelson

(1872)L.R. 5 H.L. 636 και R. v. Hall 7 Q.B.D. 575). Η ποινική ευθύνη του εκδότη επιταγής καθορίζεται, όπως λέχθηκε, στο αυστηρό πλαίσιο που θέτει το εδάφιο

(2), χωρίς επέκταση σε άλλες έννομες σχέσεις που ενδεχόμενα να διατάρασσαν την προσφερόμενη υπεράσπιση, (δέστε σχετικά και την Philippa Estates Ltd v. Ρούσου

(2006)2 Α.Α.Δ. 142).». (η υπογράμμιση και η έμφαση είναι δική μου)

1. Στην προκείμενη περίπτωση, ως έχω αναφέρει εισαγωγικά του σκεπτικού μου για την απόφαση μου, η Κατηγορούμενη 1 δεν έχει εμφανιστεί στην διαδικασία και ως εκ τούτου, στην απουσία οποιασδήποτε μαρτυρίας από πλευράς Κατηγορουμένης 2 που εκλήθη σε απολογία σε ότι αφορά την δικαιολόγηση της ανάκλησης των επίδικων επιταγών από πλευράς Κατηγορουμένης 1 που να συναρτάται άμεσα και αποκλειστικά με τον λόγο της ανάκλησης που εξεδήλωσε γραπτώς κατά τον ουσιώδη χρόνο ανάκλησης τους (βάσει της εντολής για μη πληρωμή τους, Τεκμήριο ΧΔ3, ως λόγος για την μη πληρωμή δηλώθηκε «άλλη διευθέτηση πληρωμής»), αποδέχομαι ότι η πλευρά της Παραπονούμενης έχει επιτύχει να αποδείξει, πέρα από κάθε λογική αμφιβολία, την ενοχή της Κατηγορουμένης 1, στο σύνολο των προαναφερόμενων κατηγοριών που αυτή αντιμετωπίζει σε αυτή την υπόθεση, στις οποίες και την καταδικάζω.
2. Ακλουθώντας την διάταξη της απόφασης που έδωσα στις 04/10/2017 όταν είχα καλέσει την Κατηγορουμένη 2 σε απολογία, προχωρώ τώρα στην εξέταση του κατά πόσο έχει αποδειχθεί ενοχή της Κατηγορουμένης 2 σε ότι αφορά τις κατηγορίες που στρέφονται εναντίον της, αναφορά στις οποίες έγινε εισαγωγικά της απόφασης μου.
3. Σύμφωνα με το Άρθρο 20 του Κεφ. 154: «Όταν διαπράττεται ποινικό αδίκημα, καθένας από τους ακόλουθους θεωρείται ότι συμμετέσχε στη διάπραξη και θεωρείται ότι είναι ένοχος για αυτό και δύναται να διωχτεί ως αυτουργός σύμφωνα με τα ακόλουθα: (α) εκείνος που διενεργεί πράγματι την πράξη ή παράλειψη, η οποία συνιστά το ποινικό αδίκημα (β) εκείνος που διαπράττει ή παραλείπει να διαπράξει κάτι με σκοπό να καταστήσει δυνατή τη διάπραξη ποινικού αδικήματος από άλλο ή να παρέχει βοήθεια για τη διάπραξη τέτοιου αδικήματος από άλλον (γ) εκείνος που παρέχει βοήθεια σε άλλον ή που παρακινεί αυτόν κατά τη διάπραξη ποινικού αδικήματος (δ) εκείνος που συμβουλεύει ή που προάγει άλλον για διάπραξη ποινικού αδικήματος. Στην τέταρτη περίπτωση ο υπαίτιος δύναται να διωχτεί είτε ως αυτουργός του ποινικού αδικήματος είτε σε ποινικό αδίκημα της παροχής συμβουλής ή της προαγωγής για διάπραξη τέτοιου αδικήματος. Καταδίκη για το αδίκημα της παροχής συμβουλής ή της προαγωγής για διάπραξη ποινικού αδικήματος, συνεπάγει ίδιες συνέπειες από κάθε άποψη, καθώς και καταδίκη για διάπραξη τέτοιου αδικήματος. Εκείνος που προάγει άλλο στη διενέργεια πράξης ή παράλειψης τέτοιας φύσης ώστε, αν γινόταν από τον ίδιο θα διενεργείτο από αυτό κάποιο ποινικό αδίκημα, είναι ένοχος ποινικού αδικήματος του ίδιου είδους και υπόκειται στην ίδια ποινή, όπως αν είχε διενεργήσει ο ίδιος τέτοια πράξη ή παράλειψη δύναται να διωχτεί δε όπως αν είχε διενεργήσει το ίδιος τέτοια πράξη ή παράλειψη.».
4. Ως ελέχθη από το Ανώτατο Δικαστήριο στην υπόθεση Vrontis Builders Ltd v Γεώργιος Κλεόπα & Υιοί Λτδ, Ποινικές Εφέσεις Αρ. 297/2014 και 298/2014, 17/06/2016 (πλειοψηφίας), το προαναφερόμενο Άρθρο 20 του Κεφ. 154, κατηγοριοποιεί τα άτομα εκείνα που συμμετέχουν σε αδικήματα σε τέτοιο βαθμό συμμετοχής που να δύνανται να θεωρηθούν και οι ίδιοι ως ένοχοι για τα αδικήματα αυτά, με αποτέλεσμα να διώκονται ως αυτουργοί: «Η παράγρ. (α) του άρθρου 20, αναφέρεται σε εκείνους που πράγματι διενεργούν την πράξη ή παράλειψη που συνιστούν το ποινικό αδίκημα, η παράγρ. (β) αφορά εκείνους που διαπράττουν ή παραλείπουν να διαπράξουν κάτι με σκοπό να καταστήσουν δυνατή τη διάπραξη ποινικού αδικήματος από άλλο πρόσωπο ή παρέχουν βοήθεια για τη διάπραξη του αδικήματος, η παράγρ. (γ) καλύπτει εκείνους που παρέχουν βοήθεια ή παρακινούν άλλο κατά τη διάπραξη ποινικού αδικήματος και τέλος, η παράγ. (δ) εκείνους που συμβουλεύουν ή προάγουν άλλους για διάπραξη ποινικού αδικήματος.». (η υπογράμμισης είναι δική μου)
5. Σύμφωνα με την νομολογία, η συνέργεια συντελείται κατά το χρόνο έκδοσης της επιταγής. Δεν είναι όμως στιγμιαία. Συνεχίζει, ως επεξηγήθηκε στην προαναφερόμενη υπόθεση Vrontis Builders Ltd (πλειοψηφίας), καθ' όλη τη διάρκεια της διενέργειας της αξιόποινης πράξης: Αναφέρει το Ανώτατο Δικαστήριο στην απόφαση του: «Η συνέργεια κατά το άρθρο 20 του ΚΕΦ. 154, δεν είναι στατική. Καλύπτει όλο το χρονικό διάστημα της παροχής συνδρομής στη διάπραξη αδικήματος ή της παράλειψης εκείνης που συνεισφέρει στη δημιουργία και τέλεση του ποινικού αδικήματος από την αρχή της παροχής της συνδρομής μέχρι και την τυχόν αναίρεση της συνδρομής αυτής. (Πουτζιουρής κ.α. ν. Δημοκρατίας

(1990)2 Α.Α.Δ. 309, σελ. 346 κ.ε.). Το άρθρο 305Α ποινικοποιεί, σύμφωνα με τον πλαγιότιτλο, την έκδοση επιταγών χωρίς αντίκρισμα. Κατά τη νομολογία, (Miltos Trading Ltd ν. Μαλέκκου

(2012)2 Α.Α.Δ. 609 και Παυλόπουλος ν. Skopy Shoe Factory Ltd

(2003)2 A.A.Δ. 261) η συνέργεια συντελείται κατά το χρόνο έκδοσης και υπογραφής της επιταγής. Η συνέργεια δεν είναι όμως στιγμιαία. Συνεχίζει καθ΄ όλη τη διάρκεια της διενέργειας της αξιόποινης πράξης.». (η υπογράμμιση είναι δική μου)

1. Η έκδοση επιταγής από την εταιρεία, ως νομικό πρόσωπο, καθιστά βέβαια υπεύθυνη την ίδια την εταιρεία ως την εκδότρια της επιταγής, αλλά ο διοικητικός σύμβουλος της εταιρείας που υπογράφει την επιταγή, δύναται να είναι ποινικά υπεύθυνος ως συνεργός, νοουμένου ότι αποδεικνύεται η πρόθεση του σε σχέση με τη συνέργεια και τις περιστάσεις του αδικήματος [βλ. Vrontis Builders Ltd (πλειοψηφίας) ανωτέρω].
2. Ως ελέχθη από το Ανώτατο Δικαστήριο στην προαναφερόμενη υπόθεση Vrontis Builders Ltd (πλειοψηφίας): «. η νοητική σκέψη ενός ατόμου και η πρόθεση αυτού δεν είναι δεκτική άμεσης απόδειξης, αλλά αποδεικνύεται ως εξυπακουόμενο γεγονός μέσα από τα παρουσιαζόμενα γεγονότα που καθίστανται ευρήματα του Δικαστηρίου. Άτομο γενικώς θεωρείται ότι έχει την πρόθεση να επιφέρει τα φυσιολογικά αποτελέσματα των πράξεων του, (Ανδρονίκου ν. Δημοκρατίας

(2008)2 Α.Α.Δ. 486, Στυλιανού ν. Αστυνομίας

(2008)2 Α.Α.Δ. 646 και Χατζηξενοφώντος κ.α. ν. Αστυνομίας

(2013)2 Α.Α.Δ. 316). Δεν υπήρξε εδώ εισήγηση για εύλογη αιτία για την μη εξόφληση των επιταγών όπως αναλύθηκε η έννοια και στην πρόσφατη απόφαση Nikiforos Technologies Ltd v. Στυλιανού Γ. Χρήστου, Ποιν. Εφ. 18/12 ημερ. 16.4.2014, με την θέση των εφεσειόντων, εταιρείας και διευθυντή, να εστιάζεται στην κατ' ισχυρισμόν πλημμελή αξιολόγηση της μαρτυρίας και τα όσα άλλα αναλύθηκαν στην απόφαση στην Ποιν. Έφ. Αρ. 297/14. Ο διευθυντής υπογράφοντας τις επιταγές εν γνώσει του ότι ο λογαριασμός της εταιρείας ήταν προβληματικός και δεν υπήρχαν διαθέσιμα κεφάλαια ενέταξε εαυτόν στην έννοια του αυτουργού διά των διατάξεων του άρθρου 20 του ΚΕΦ. 154, θεωρούμενος ότι συνήργησε ώστε να επιφέρει τα φυσιολογικά αποτελέσματα των πράξεων του εφόσον σε κανένα στάδιο πριν την επιστροφή των επιταγών δεν τις ανακάλεσε ή δεν φρόντισε να κατατεθούν τα αναγκαία κεφάλαια ώστε οι επιταγές να πληρωθούν δεόντως. Άλλωστε, όπως έχει νομολογηθεί, οι μεταχρονολογημένες επιταγές φέρουν κατά τη χρονική στιγμή της έκδοσης τους και την εξυπακουόμενη παράσταση ότι τα γεγονότα και τα δεδομένα είναι τέτοια που κατά τη συνήθη πορεία των πραγμάτων, οι επιταγές κατά την παρουσίαση τους στην τράπεζα θα τιμηθούν αμέσως στην ημερομηνία που αυτές αναγράφουν ή σε μεταγενέστερο χρόνο (R v. Gilmartin [1983] Q.B. 953 και R v. Maytum-White 42 Cr. App.R. 165). Επομένως, ο διευθυντής γνώριζε όλα τα δεδομένα, εν γνώσει του υπέγραψε τις επιταγές υπογράφων για την εκδότρια εταιρεία, γνώση απαραίτητη για την καταδίκη κάποιου ως συνεργού (Johnson v. Youden [1950] 1 K.B. 544, Churchill v. Walton [1967] 2 A.C. 224 και Mok Wei Tak v. R [1990] 2 A.C. 333). Όπως εξηγείται και στον Archbold

(2006)σελ. 1730, παρ. 17-67, εκείνο που χρειάζεται να αποδειχθεί είναι ότι ο συνεργός κατά το χρόνο της παροχής της συνδρομής μπορούσε να αντιληφθεί ότι ήταν πραγματική η δυνατότητα ο αυτουργός (εδώ η εταιρεία), να διαπράξει το αδίκημα.».

1. Το ζήτημα της υποκειμενικής υπόστασης ή ένοχης διάνοιας («mens rea») του συνεργού, δυνάμει του προαναφερόμενου Άρθρου 20 του Κεφ. 154, στην διάπραξη του αδικήματος της έκδοσης επιταγής χωρίς αντίκρισμα, δυνάμει του Άρθρου 305Α του Κεφ. 154 (σε ότι δηλαδή αφορά το γεγονός της συνδρομής διευθυντή εταιρείας, στην έκδοση και παράδοση της επιταγής χωρίς αντίκρισμα), εξετάστηκε από το Ανώτατο Δικαστήριο, πιο πρόσφατα, στην υπόθεση Θεόδωρος Μ. Ιωαννίδης ν Gastop Boutique Ltd κ. α., Ποινική Έφεση αρ. 161/2014, 30/06/
2. Όπως αναφέρθηκε από το Εφετείο στην εν λόγω υπόθεση: «Το άρθρο 20 (γ) του Ποινικού Κώδικα, δυνάμει του οποίου κατηγορήθηκε η εφεσίβλητη 2 ως συνεργός στη διάπραξη του αδικήματος του άρθρου 305Α

(1)του Ποινικού Κώδικα, από την εφεσίβλητη 1, δεν προνοεί ρητά για συγκεκριμένη ένοχη διάνοια του συνεργού. Η νομολογία όμως, αγγλική και κυπριακή, δείχνει ότι ο συνεργός θα πρέπει να γνωρίζει, κατά τον ουσιώδη χρόνο, τουλάχιστον τα αναγκαία στοιχεία που συνιστούν το αδίκημα. Συμφωνούμε με τη θέση που εκφράστηκε στην Παυλόπουλος (ανωτέρω) ότι ακόμα και όταν το κύριο αδίκημα είναι αυστηρής ευθύνης, για τη διάπραξη του αδικήματος της συνέργειας στο αδίκημα, είναι απαραίτητη η υποκειμενική υπόσταση, ένοχη διάνοια (mens rea). Όμως δεν φαίνεται να επιβάλλεται η ανάγκη απόδειξης πρόθεσης, εκ μέρους του συνεργού, για διάπραξη του κύριου αδικήματος, δηλαδή στην προκείμενη περίπτωση πρόθεση μή πληρωμής της επιταγής, όπως το έθεσε το πρωτόδικο δικαστήριο. Είναι αρκετό, κατά την κρίση μας, εάν ο συνεργός γνώριζε τα γεγονότα που συνέθεταν το κύριο αδίκημα, της έκδοσης ακάλυπτης επιταγής στην προκείμενη περίπτωση, και ήταν αδιάφορος ή απερίσκεπτος αναφορικά με το κατά πόσον η επιταγή θα ετιμάτο όταν παρουσιάζετο στην Τράπεζα για πληρωμή (reckless). Όπως είναι θεμελιωμένο, για πολλά αδικήματα, τόσο η πρόθεση πρόκλησης κάποιου αποτελέσματος (intention), όσο και η αδιαφορία ή απερισκεψία ως προς την πρόκληση κάποιου αποτελέσματος (recklessness), συνιστούν επαρκή υποκειμενική υπόσταση (mens rea) για επιβολή ποινικής ευθύνης (Δέστε: Smith & Hogan΄s, Criminal Law, 13η έκδοση, σελ. 118, παρ. 5.2.2). Στην υπόθεση Lim Weng Kee v. Public Procecutor

(2003)2 LRC 658 το Ανώτατο Δικαστήριο της Συγκαπούρης έκρινε ότι η ποινική ευθύνη των διοικητικών συμβούλων εταιρείας, τους επέβαλλε το καθήκον να ενεργούν έντιμα και με εύλογη επιμέλεια (duty to act honestly and with reasonable diligence). Στην υπόθεση Σάββας Θεοχάρους & Υιός Λτδ ν. Ορφανίδη, Ποινικές Εφέσεις αρ. 102/14 και 115/14, ημερ. 22.10.2015, το Ανώτατο Δικαστήριο της Κύπρου εξέτασε ζήτημα γνώσης και ένοχης διάνοιας του υπογράφοντος επιταγή μιας εταιρείας και ανέφερε ότι το στοιχείο της γνώσης ανάγεται συνήθως στην πνευματική λειτουργία των κατηγορούμενων και η Κατηγορούσα Αρχή μπορεί να το αποδείξει με την τεκμηρίωση στοιχείων και περιστατικών που περιβάλλουν την υπόθεση και που αποδεικνύουν πέραν πάσης λογικής αμφιβολίας, τη γνώση (Δέστε: Ανδρονίκου ν. Δημοκρατίας

(2008)2 ΑΑΔ, 486). Στην υπόθεση Θεοχάρους (ανωτέρω) ο ένας εφεσείων ήταν Πρόεδρος του διοικητικού συμβουλίου και εκτελεστικός σύμβουλος της εταιρείας και η άλλη εφεσείουσα ήταν σύζυγος του πρώτου και εξουσιοδοτημένη να υπογράφει επιταγές της εταιρείας. Το Εφετείο έκρινε ότι και οι δύο εφεσείοντες γνώριζαν ή «όφειλαν να γνωρίζουν» ότι ο λογαριασμός της εταιρείας είχε παγοποιηθεί από προηγουμένως και ότι για την πληρωμή των επιταγών που εξέδωσαν θα έπρεπε να υπάρχει διαθέσιμο υπόλοιπο, που δεν υπήρχε, και αυτό παρά το ότι κατά τον ίδιο χρόνο είχαν τιμηθεί άλλες επιταγές της εταιρείας. Συμφωνούμε με την απόφαση Θεοχάρους (ανωτέρω) και θεωρούμε ότι ο όρος «γνώριζαν ή όφειλαν να γνωρίζουν», που χρησιμοποιήθηκε σε εκείνη την απόφαση, δημιουργεί την υποχρέωση επίδειξης εύλογης επιμέλειας εκ μέρους των υπογραφόντων επιταγές εταιρειών και καθήκον να μην επιδεικνύουν αδιαφορία ή απερισκεψία (recklessness) αναφορικά με τις συνθήκες υπό τις οποίες εκδίδεται, παραδίδεται και παρουσιάζεται προς πληρωμή μια επιταγή. Το γεγονός ότι ένας διοικητικός σύμβουλος εταιρείας με δικαίωμα υπογραφής επιταγών της εταιρείας δεν έχει ενεργό ανάμειξη στις καθημερινές εργασίες της εταιρείας δεν τον απαλλάσσει από το καθήκον επιμέλειας αναφορικά με το κατά πόσον οι επιταγές που εκδίδονται με δική του υπογραφή συμπληρωμένες ή εν λευκώ θα τιμηθούν, κατά την παρουσίαση τους, ή όχι. Συναφώς παρατηρούμε ότι προηγούμενη υπεράσπιση που υπήρχε στο άρθρο 305Α του Ποινικού Κώδικα, σύμφωνα με την οποίαν κάποιος δεν θεωρείτο ένοχος αν μπορούσε να αποδείξει ότι κατά το χρόνο που εξέδωσε την επιταγή είχε εύλογη αιτία να πιστεύει ότι κατά την εμφάνιση της θα υπήρχαν διαθέσιμα κεφάλαια για την εξόφληση της, καταργήθηκε, όπως παρατήρησε το Εφετείο και στην Παυλόπουλος (ανωτέρω). Επομένως ούτε η μή ανάμειξη της εφεσίβλητης 2 στις καθημερινές οικονομικές καταστάσεις της εταιρείας αλλά ούτε και η υπόσχεση, γενική και αόριστη, του συζύγου της, ότι θα κατέθετε τα λεφτά που θα εισέπραττε από μια δικαστική υπόθεση του, στο λογαριασμό της εταιρείας από τον οποίο εκδόθηκε η επιταγή, θα μπορούσαν να αποτελέσουν υπεράσπιση για την εφεσίβλητη 2 στο αδίκημα του άρθρου 20 (γ) του Ποινικού Κώδικα σε συνάρτηση με το άρθρο 305Α του Ποινικού Κώδικα. Αναφορικά με την ευθύνη των υπογραφόντων επιταγές εταιρειών, θεωρούμε ότι το πρωτόδικο δικαστήριο καθοδηγήθηκε εσφαλμένα από την υπόθεση Bondina (ανωτέρω). Η Bondina αφορούσε αστικήν ευθύνη των διοικητικών συμβούλων εταιρείας οι οποίοι υπέγραφαν επιταγές της εταιρείας. Είναι ορθό ότι εκδότης των επιταγών αυτών είναι η εταιρεία και επομένως ότι δεν υπάρχει, γενικά, προσωπική αστική ευθύνη των διοικητικών συμβούλων. Στην προκείμενη περίπτωση, όμως, το υπό εξέταση ζήτημα αφορά σε ποινική ευθύνη διοικητικού συμβούλου, ο οποίος υπέγραψε επιταγή εκ μέρους εταιρείας η οποία καταδικάστηκε δυνάμει του άρθρου 305Α του Ποινικού Κώδικα, ως συνεργού της εταιρείας. Είναι θεμελιωμένο ότι ένας διευθυντής ή διευθύνων σύμβουλος μιας εταιρείας, ο οποίος υπογράφει επιταγή (της εταιρείας) άνευ αντικρίσματος, κατά παράβαση του άρθρου 305Α

(1)του Ποινικού Κώδικα, όπως τροποποιήθηκε, μπορεί να έχει ποινική ευθύνη δυνάμει του άρθρου 20 του Ποινικού Κώδικα, Κεφ. 154, ως συνεργός, εφόσον πληρούνται οι σχετικές προϋποθέσεις (Δέστε: Ajini και Άλλη ν. Αστυνομίας

(1996)2 ΑΑΔ, 319). Ενόψει των προαναφερομένων θεωρούμε ότι η εφεσίβλητη 2, με πλήρη γνώση των ουσιωδών γεγονότων, κατά τον κρίσιμο χρόνο έκδοσης της επίδικης επιταγής, και με αδιαφορία ή απερισκεψία (recklessness) αναφορικά με το κατά πόσον η επίδικη επιταγή, την οποία υπέγραψε εν λευκώ και συμπληρώθηκε με τη συναίνεσή της, θα ετιμάτο, όταν θα παρουσιάζετο προς πληρωμή, και βασιζόμενη μόνο σε μιαν αόριστη και μή δεσμευτικήν υπόσχεση, από τον σύζυγό της, ότι θα κατέθετε κάποιον, επίσης αόριστο ποσό που θα εισέπραττε, στο λογαριασμό από τον οποίο εκδόθηκε η επίδικη επιταγή, παρείχε βοήθεια στην εφεσίβλητη 1 εταιρεία να διαπράξει το αδίκημα του άρθρου 305Α και επομένως είναι ένοχη για το αδίκημα της συνέργειας δυνάμει του άρθρου 20(γ) του Ποινικού Κώδικα.». 28. Όπως προκύπτει από το σκεπτικό του Ανωτάτου Δικαστηρίου στις προαναφερόμενες αποφάσεις του στις υποθέσεις Θεόδωρος Μ. Ιωαννίδης και Vrontis Builders Ltd (πλειοψηφίας): (α) Πρόσωπο που κατηγορείται βάσει του Άρθρου 20 του Κεφ. 154, ως συνεργός στη διάπραξη του αδικήματος του Άρθρου 305Α

(1)του Κεφ. 154, της έκδοσης επιταγής χωρίς αντίκρισμα, για να κριθεί ένοχος του αδικήματος, πρέπει να αποδειχθεί από πλευράς κατήγορου, ότι, κατά τον ουσιώδη χρόνο της διάπραξης του αδικήματος, γνώριζε «τουλάχιστον τα αναγκαία στοιχεία που συνιστούν το αδίκημα». Ότι, δηλαδή, είχε την απαραίτητη υποκειμενική υπόσταση, ένοχη διάνοια («mens rea»). (β) Για να αποδειχθεί η απαραίτητη υποκειμενική υπόσταση, ένοχη διάνοια («mens rea»), δεν επιβάλλεται η απόδειξη από πλευράς κατήγορου, πρόθεσης («intention») εκ μέρους του συνεργού, για τη διάπραξη του κύριου αδικήματος. Στην προκείμενη περίπτωση, πρόθεσης διάπραξης του υπό αναφορά, κάτω από το Άρθρο 305Α του Κεφ. 154, αδικήματος. Όπως αναφέρει το Εφετείο στην απόφαση του στην υπόθεση Θεόδωρος Μ. Ιωαννίδης: «Είναι αρκετό, ., εάν ο συνεργός γνώριζε τα γεγονότα που συνέθεταν το κύριο αδίκημα, της έκδοσης ακάλυπτης επιταγής στην προκείμενη περίπτωση, και ήταν αδιάφορος ή απερίσκεπτος αναφορικά με το κατά πόσον η επιταγή θα ετιμάτο όταν παρουσιάζετο στην Τράπεζα για πληρωμή (reckless)» (η υπογράμμιση και η έμφαση είναι δική μου). (γ) Συνεπώς, για να αποδειχθεί από πλευράς κατήγορου, η υποκειμενική υπόσταση, ένοχη διάνοια («mens rea») του κατηγορουμένου ως συνεργού, θα πρέπει να αποδειχθεί ότι ο κατηγορούμενος:

(1)γνώριζε τα γεγονότα που συνθέτουν τα συστατικά στοιχεία του κυρίου αδικήματος,

(2)αλλά παρ' αυτά, ήταν αδιάφορος ή απερίσκεπτος αναφορικά με το κατά πόσο μπορούσε να διαπραχθεί το αδίκημα. (δ) Ως εκ τούτου, η υποκειμενική υπόσταση, ένοχη διάνοια («mens rea») του κατηγορουμένου ως συνεργού, μπορεί να αποδειχθεί:

(1)είτε με απόδειξη πρόθεσης («intention») εκ μέρους του κατηγορημένου ως συνεργού, να διαπράξει το κυρίως αδίκημα,

(2)είτε με απόδειξη αδιαφορίας ή απερισκεψίας εκ μέρους του, κατά πόσο μπορούσε να διαπραχθεί το αδίκημα. (ε) Όταν ο κατηγορούμενος ως συνεργός, είναι διοικητικός σύμβουλος εταιρείας που της καταλογίζεται η διάπραξης του κυρίου αδικήματος, λόγω, του, ως εκ της θέσης του, γενικού καθήκοντος του να ενεργεί έντιμα και με εύλογη επιμέλεια («duty to act honestly and with reasonable diligence»), η υποκειμενική υπόσταση, ένοχη διάνοια («mens rea») του, μπορεί να αποδειχθεί στον απαιτούμενο βαθμό (πέραν πάσης λογικής αμφιβολίας) εκ μέρους του κατήγορου, από στοιχεία και περιστατικά που περιβάλλουν την υπόθεση, από τα οποία καταδεικνύεται, ότι:

(1)γνώριζε ή όφειλε να γνωρίζει, τα γεγονότα που συνθέτουν τα συστατικά στοιχεία του κυρίου αδικήματος βάσει του Άρθρου 305Α του Κεφ. 154, και

(2)ότι, δεν επίδειξε εύλογη επιμέλεια και παρέβη το καθήκον του να μην επιδείξει αδιαφορία ή απερισκεψία («recklessness») αναφορικά με τις συνθήκες υπό τις οποίες εκδόθηκε, παραδόθηκε και παρουσιάστηκε προς πληρωμή μια επιταγή.

1. Ως αναφέρθηκε από το Ανώτατο Δικαστήριο στην υπόθεση Γεώργιος Κλεόπα & Υιοί Λτδ ν Vrontis Builders Ltd κ. α., Ποινική Έφεση Αρ. 90/2014, 20/10/2016: «. η επιταγή παρουσιάστηκε για πληρωμή ευθύς αμέσως μετά την έκδοση της και ο εφεσίβλητος 2 ως διευθυντής και ιθύνων νους της εφεσίβλητης 1 (βλ. Ανδρονίκου, ανωτέρω) και ως το μόνο πρόσωπο που ήταν εξουσιοδοτημένο να υπογράφει επιταγές της γνώριζε ή όφειλε να γνωρίζει εάν υπήρχαν ή όχι διαθέσιμα κεφάλαια, για πληρωμή της επίδικης επιταγής όταν την υπέγραφε. Κατά συνέπεια κάθε άλλο συμπέρασμα από το ότι ο εφεσίβλητος 2 κατά την υπογραφή/έκδοση της επιταγής γνώριζε την ανυπαρξία διαθέσιμων κεφαλαίων στο λογαριασμό της εφεσίβλητης 1 για πληρωμή της επιταγής, δεν θα είχε θέση υπό τα περιστατικά της υπόθεσης. Αποδείχτηκε επομένως και το στοιχείο της γνώσης και εσφαλμένα το πρωτόδικο Δικαστήριο έκρινε πως δεν είχε ενώπιον του μαρτυρία για απόδειξη του στοιχείου αυτού.». (η υπογράμμιση και η έμφαση είναι δική μου) (ζ) Με την τροποποίηση του Άρθρου 305Α του Κεφ. 154, η απόδειξης από πλευράς κατηγορουμένου ως συνεργού, ότι, κατά το χρόνο που εξέδωσε την επιταγή (για την εταιρεία), είχε εύλογη αιτία να πιστεύει ότι, κατά την εμφάνιση της, θα υπήρχαν διαθέσιμα κεφάλαια για την εξόφληση της, δεν αποτελεί πλέον υπεράσπιση.
2. Στην προκείμενη περίπτωση, η Κατηγορούμενη 2, κατηγορείται βάσει του Άρθρου 20 του Κεφ. 154, ως συνεργός στη διάπραξη του αδικήματος του Άρθρου 305Α

(2)του Κεφ. 154, της έκδοσης επιταγής χωρίς αντίκρισμα. Από την μαρτυρία που τέθηκε ενώπιον μου, η συνδρομή της Κατηγορουμένης 2 στη διάπραξη των αδικημάτων που της έχουν προσαχθεί, εκ πρώτης όψεως, είχε στοιχειοθετηθεί από το γεγονός της έκδοσης των επίδικων επιταγών και της εντολής που έδωσε για μη εξαργύρωση τους, Τεκμήριο ΧΔ3 (βλ. Σαββας Χατζηγιώρκης & Υιοί Λτδ ν Αρτοβιομηχανία Μ. Πατής Λτδ, Ποινική Έφεση Αρ. 178/2014, 24/10/2016 και Μιχάλη Ζίττη ν Οργάνωση Παραγωγών Συνεργατική Εταιρεία Διαθέσεως Γεωργικών Προϊόντων (ΣΕΔΙΓΕΠ) Λύσης Λτδ, Ποινική Έφεση Αρ. 272/15, 04/03/2016).

1. Η Κατηγορούμενη 2, κληθείσα σε απολογία, μαρτύρησε ενόρκως. Τι ανέφερε όμως στο Δικαστήριο. Αποδέχθηκε ότι ήταν το μοναδικό εξουσιοδοτημένο από την Κατηγορουμένη 1 πρόσωπο να διαχειρίζεται τον λογαριασμό από τον οποίο εκδόθηκαν οι επίδικες επιταγές. Μάλιστα, αναγνώρισε τις υπογραφές της στο Τεκμήριο ΧΔ2, το οποίο σύμφωνα με την μαρτυρία του ΜΚ3 είχε υποβληθεί από την Κατηγορουμένη 1 εταιρεία στο Συνεργατικό Ταμιευτήριο Λευκωσίας για την εν λόγω εξουσιοδότηση της. Αποδέχθηκε ότι, σε κάποιο στάδιο, απροσδιόριστο χρονικά, υπέγραψε ένα μπλοκ επιταγών της Κατηγορουμένης 1, όλες εν λευκώ. Συναίνεσε δηλαδή στην έκδοση και στην απροσδιόριστη χρονικά και άνευ περαιτέρω εξουσιοδοτήσεως της ή συναίνεσης της χρησιμοποίηση τους. Αναγνώρισε την υπογραφή της στις επίδικες επιταγές, Τεκμήρια ΕΓ4 έως ΕΓ
2. Αναγνώρισε την υπογραφή της στην εντολή ανάκλησης πληρωμής, Τεκμήριο ΧΔ
3. Δήλωσε ότι δεν θυμόταν πότε υπέγραφε, που και τι, σε ότι αφορούσε τον εν λόγω λογαριασμό και τις επιταγές που θα πληρώνονταν από αυτόν, προφανώς και του Τεκμηρίου ΧΔ
4. Και όλα αυτά, ως χαρακτηριστικά ανέφερε, επειδή ήθελε να «εξυπηρετήσει την αδελφή της και τον σύζυγο της στη δουλειά τους».
5. Επαναλαμβάνω εδώ, το τι ελέχθη από το Ανώτατο Δικαστήριο στην προαναφερόμενη υπόθεση Θεόδωρος Μ. Ιωαννίδης: «[ενυπάρχει] υποχρέωση επίδειξης εύλογης επιμέλειας εκ μέρους των υπογραφόντων επιταγές εταιρειών και καθήκον να μην επιδεικνύουν αδιαφορία ή απερισκεψία (recklessness) αναφορικά με τις συνθήκες υπό τις οποίες εκδίδεται, παραδίδεται και παρουσιάζεται προς πληρωμή μια επιταγή». Σε αυτά, προσθέτω, σε ότι αφορά το αδίκημα υπό το Άρθρο 305Α

(2)του Κεφ. 154, ότι τα πρόσωπα που υπογράφουν επιταγές εταιρειών, έχουν υποχρέωση επίδειξης εύλογης επιμέλειας και καθήκον να μην επιδεικνύουν αδιαφορία ή απερισκεψία αναφορικά με τις συνθήκες υπό τις οποίες η πληρωμή τους ανακαλείται. Η Κατηγορουμένη 2, με τον τρόπο που ενήργησε, επέδειξε πλήρη αδιαφορία και σε κάθε περίπτωση απερισκεψία, από όταν αποδέχθηκε να είναι ο μοναδικός εξουσιοδοτημένος διαχειριστής του λογαριασμού της Κατηγορουμένης 1 (εφόσον δεν είχε καμία γνώση των εργασιών της Κατηγορουμένης 1, ή εμπλοκή στις αποφάσεις της και έκανε μηχανικά τα όσα της έλεγαν τρίτοι) και εξέδωσε τις επίδικες επιταγές εν λευκώ (εφόσον δεν γνώριζε πως, πότε και για ποιους συγκεκριμένους σκοπούς θα χρησιμοποιούνταν και αν μπορούσαν σε κάθε περίπτωση να τιμηθούν), μέχρι και της στιγμής που υπέγραψε και ουσιαστικά συνήνεσε με τον τρόπο αυτό να δοθεί στο Συνεργατικό Ταμιευτήριο Λευκωσίας η εντολή ανάκλησης πληρωμής τους (όπως και σωρεία άλλων, όπως φαίνεται από το Τεκμήριο ΧΔ3 και προκύπτει και από την μαρτυρίας της ίδιας) κατά πόσο η Κατηγορουμένη 1 πίστευε ειλικρινά ότι είχε το δικαίωμα να ανακαλέσει την πληρωμή των επίδικων επιταγών και ότι η πεποίθηση αυτή ήταν υπό τις περιστάσεις εύλογη, δηλαδή, καλόπιστη. Όλα τα προαναφερόμενα, συνιστούν επαρκή υποκειμενική υπόσταση για επιβολή ποινικής ευθύνης στην Κατηγορουμένη 2 για παροχή βοήθειας στην Κατηγορουμένη 1 εταιρεία να διαπράξει το αδίκημα του Άρθρου 305Α

(2)του Κεφ. 154 και επομένως είναι ένοχη για το αδίκημα της συνέργειας δυνάμει του Άρθρου 20(γ) του Κεφ.

2. Ως εκ των προαναφερομένων, αποδέχομαι ότι η πλευρά της Παραπονούμενης έχει επιτύχει να αποδείξει, πέρα από κάθε λογική αμφιβολία, την ενοχή της Κατηγορουμένης 2, στο σύνολο των προαναφερόμενων κατηγοριών που αυτή αντιμετωπίζει σε αυτή την υπόθεση, στις οποίες και την καταδικάζω.
3. Κατ' ακολουθία, οι Κατηγορούμενες1 και 2 κρίνονται ένοχες και καταδικάζονται στο σύνολο των κατηγοριών που έκαστη αντιμετώπισε σε αυτή την υπόθεση.
4. Προχωρώ να ακούσω την αγόρευση του συνηγόρου της Κατηγορουμένης 2 για σκοπούς μετριασμού της ποινής της. (Υπ.) _________________________ ΜΙΧΑΛΗΣ Γ. ΛΟΪΖΟΥ, Ε. Δ. Πιστό αντίγραφο Πρωτοκολλητής [i] Σύμφωνα με την απόφαση του Ανωτάτου Δικαστηρίου στην υπόθεση Ξενάκη Μελή ν Vassos Leptos Ltd, Ποινική Έφεση Αρ. 182/2014, 23/10/2015, ο χρόνος υπογραφής μίας επιταγής δεν είναι συστατικό στοιχείο των αδικημάτων του Άρθρου 305Α του Κεφ. 154 και συνεπώς, και λανθασμένη αναφορά να γίνει στις λεπτομέρειες του αδικήματος, δεν τίθεται ζήτημα καταδίκης του κατηγορουμένου, εάν η μαρτυρία που ικανοποιεί τα συστατικά στοιχεία του αδικήματος γίνει αποδεκτή από το Δικαστήριο και μάλιστα χωρίς καν ανάγκη τροποποίησης των λεπτομερών του. [ii] Το Κεφ. 154, τροποποιήθηκε την 25/07/2008, από τον περί Ποινικού Κώδικα (Τροποποιητικό) Νόμο του 2008, Νόμος 70(Ι)/2008, δια του οποίου το Άρθρο 305Α του Κεφ. 154 ως είχε τότε, αντικαταστάθηκε από το προαναφερόμενο. [iii] Ελέχθησαν από το Εφετείο, στην εν λόγω υπόθεση Ttozios Management Ltd v Κυριάκος Κυριάκος, Ποινική Έφεση 96/2014, 15/04/2016 εν προκειμένω τα εξής: «Σύμφωνα με το δεύτερο λόγο έφεσης «το Πρωτόδικο Δικαστήριο εσφαλμένα εδέχθη ότι υπήρχε αντάλλαγμα για την επιταγή». Το ότι το Πρωτόδικο Δικαστήριο προέβη στο εύρημα αυτό ήταν εκ του περισσού και μέσα στη δικανική διεργασία του που αφορούσε την αξιολόγηση της μαρτυρίας. Ο Εφεσίβλητος/ παραπονούμενος δεν είχε υποχρέωση να αποδείξει με αξιόπιστη μαρτυρία την ύπαρξη νόμιμου ανταλλάγματος αναφορικά με την επίδικη επιταγή. Υπενθυμίζεται η φύση της επιταγής που είναι αξιόγραφο και ο κομιστής του σύμφωνα με το Άρθρο 30

(1)των Περί Συναλλαγματικών Νόμου, ΚΕΦ. 262, θεωρείται εκ πρώτης όψεως ότι έδωσε καλή αντιπαροχή για την λήψη της (βλ. Λοϊζου ν. Δημοκρατίας

(1994)2 Α.Α.Δ. 108). Το θέμα όμως, στα περιστατικά της παρούσας υπόθεσης, δεν ήταν αυτό. Δεδομένης της ανακοπής της πληρωμής της επίδικης επιταγής από τους Εφεσείοντες με τη δικαιολογία «παράβαση συμφωνίας» το ζητούμενο στην υπόθεση ήταν το κατά πόσο οι Εφεσείοντες είχαν εύλογη αιτία ανάκλησης της, επί τη βάσει της προταθείσας δικαιολογίας κι όχι αν υπήρχε ή όχι νόμιμο αντάλλαγμα (βλ. NIKIFOROS TECHNOLOGIES LTD ν. ΣΤΥΛΙΑΝΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ Ποιν. Έφ. Αρ. 18/2012, ημερ. 16.4.2014).». Στην υπόθεση Nikiforos Technologies Ltd v Στυλιανού Γ. Χρήστου, Ποινική Έφεση Αρ. 18/2012, 16/04/2014, που μνημονεύεται στην προαναφερόμενη απόφαση του Ανωτάτου Δικαστηρίου, αναφέρθηκαν τα εξής: «. μια επιταγή από τη φύση της είναι χρεόγραφο μεταβιβάσιμο, ο κομιστής του οποίου στη βάση του άρθρου 30

(1)των περί Συναλλαγματικών Νόμου, Κεφ. 262, θεωρείται, εκ πρώτης όψεως, ότι έδωσε αξιόλογη και καλή αντιπαροχή για τη λήψη της, (Λοΐζου ν. Δημοκρατίας

(1994)2 Α.Α.Δ. 108). Το Δικαστήριο δεν σκέφτηκε αυτή την παράμετρο και ορθά οι εφεσείοντες επισημαίνουν ότι με τα παραδεκτά και μόνο γεγονότα, το βάρος είχε αυτόματα μετατεθεί στον εφεσίβλητο να δείξει αυτή την εύλογη αιτία κατά τρόπο που να απαλλάσσεται από την ποινική ευθύνη που το άρθρο 305(Α)

(2)εναποθέτει στο πρόσωπο εκείνο που προκαλεί με οποιοδήποτε τρόπο τη μη εξόφληση επιταγής που εξέδωσε οποτεδήποτε πριν, ή, κατά την ημερομηνία πληρωμής της επιταγής, (δέστε N.C. Diamonds Co Ltd v. Γεωργίου - ανωτέρω). Η ποινική αυτή ευθύνη είναι βεβαίως νομοθετική επιλογή και συνάδει με το αξιόγραφο μιας επιταγής, η οποία ισοδυναμεί με μετρητά. Η έκδοση επιταγής είναι κοινή συναλλακτική πρακτική και αποτελεί ένα γρήγορο και αποτελεσματικό μέσο εμπορικής δραστηριότητας. Υπό την προϋπόθεση βεβαίως ότι τιμάται κατά την ημερομηνία που καθίσταται πληρωτέα, ώστε να υπάρχει ασφάλεια στις εμπορικές συναλλαγές. Επομένως η ποινικοποίηση της ανάκλησης χωρίς εύλογη αιτία ήρθε να προσθέσει και όχι να αφαιρέσει στην αποτελεσματικότητα της. Το πρωτόδικο Δικαστήριο δεν αντιμετώπισε την ενώπιον του υπόθεση στην ορθή της διάσταση. Θεώρησε κατ΄ αρχάς ότι οι κατηγορίες δεν στοιχειοθετήθηκαν επειδή οι εφεσείοντες απέτυχαν να αποδείξουν με αξιόπιστη μαρτυρία το νόμιμο αντάλλαγμα των επιδίκων επιταγών. Τέτοια υποχρέωση δεν είχαν βεβαίως οι εφεσείοντες και το Δικαστήριο διέπραξε λάθος αρχής. Η ίδια η έκδοση των επιταγών συνεπάγεται την ύπαρξη νομίμου ανταλλάγματος. Το ζητούμενο στην υπόθεση που παρερμήνευσε το Δικαστήριο ήταν κατά πόσο ο εφεσίβλητος είχε εύλογη αιτία ανάκλησης και όχι αν υπήρχε ή όχι νόμιμο αντάλλαγμα.». (η υπογράμμιση και η έμφαση είναι δική μου) cylaw.org: Από το ΚΙΝOΠ/CyLii για τον Παγκύπριο Δικηγορικό Σύλλογο