Διευθυντής Τμήματος Επιθεώρησης Εργασίας ν. Α/ΦΟΙ Μ. & Π. ΙΩΑΝΝΟΥ ΛΤΔ κ.α., Αρ. υπόθεσης: 11765/14, 27/7/2017

(1)Η 1η κατηγορούμενη, ως εργοδότης (εργολάβος) που εκτελούσε οικοδομικές εργασίες ενίσχυσης υφιστάμενου τοίχου αντιστήριξης και ο 2ος κατηγορούμενος ως διευθυντής της, παρέλειψαν: (α) Να διασφαλίσουν την ευστάθεια του τοίχου αντιστήριξης, κατά την εκτέλεση των οικοδομικών εργασιών ενίσχυσης του πέδιλου του τοίχου, με αποτέλεσμα την κατάρρευση του τοίχου και το θανάσιμο τραυματισμό των εργοδοτουμένων της κατηγορούμενης 1 (μ.Γ. Αχιλλέως και μ.Π. Ιωάννου) - 1η και 2η κατηγορία. (β) Να έχουν στη διάθεση τους, γραπτή εκτίμηση των κινδύνων που προκύπτουν από τις δραστηριότητες τους, με βάση την οποία να καθοριστούν τα προληπτικά και προστατευτικά μέτρα αντιμετώπισης των κινδύνων, με αποτέλεσμα οι εργοδοτούμενοι της εταιρείας και άλλα πρόσωπα στην εργασία να εκτίθενται σε κίνδυνο - 4η και 5η κατηγορία.

(2)Ο τρίτος κατηγορούμενος, υπό την ιδιότητα του ως πολιτικός μηχανικός - ανάδοχος (μελετητής ολόκληρου του έργου), παρέλειψε: (α) Να λάβει υπόψη στο στάδιο της εκπόνησης της μελέτης του έργου, τις γενικές αρχές πρόληψης για τα θέματα ασφάλειας και υγείας, προκειμένου να προγραμματιστεί η ταυτόχρονη διεξαγωγή των διάφορων εργασιών ενίσχυσης της σταθερότητας υφιστάμενου τοίχου αντιστήριξης, με αποτέλεσμα την κατάρρευση του τοίχου και το θανάσιμο τραυματισμό των προ αναφερομένων προσώπων - 7η κατηγορία. (β) Να μεριμνήσει, καθ΄ όσον ήταν εύλογα εφικτό, για την εκπόνηση σχεδίου ασφάλειας και υγείας πριν την έναρξη λειτουργίας εργοταξίου στο οποίο να περιγράφονται μεταξύ άλλων οι κανόνες ασφάλειας εργοταξίου και τα ειδικά μέτρα που πρέπει να λαμβάνονται για τις εργασίες που ενέχουν ειδικούς κινδύνους, με αποτέλεσμα τόσο τα πρόσωπα στην εργασία όσο και τρίτα πρόσωπα που διακινούνταν στην περιοχή να εκτίθενται σε κίνδυνο - 8η κατηγορία. (γ) Να μεριμνήσει καθόσον ήταν εύλογα εφικτό, να ορίσει ένα ή περισσότερους συντονιστές για θέματα ασφάλειας και υγείας στο στάδιο της μελέτης του έργου, για να συντονίζει την εφαρμογή των γενικών αρχών πρόληψης κατά τα στάδια σύλληψης, επεξεργασίας και εκπόνησης της μελέτης του έργου, να καταρτίσει ή να αναθέσει την κατάρτιση του Σχεδίου Ασφαλείας και Υγείας και να καταρτίσει ή και αναπροσαρμόσει το Φάκελο Ασφάλειας και Υγείας - 10η κατηγορία.

(3)Ο 4ος κατηγορούμενος, υπό την ιδιότητα του αυτοεργοδοτούμενου εργολάβου, που εκτελούσε χωματουργικές εργασίες για την ενίσχυση υφιστάμενου τοίχου αντιστήριξης, παρέλειψε: (α) Να εφαρμόζει ασφαλή μέθοδο εργασίας με αποτέλεσμα την κατάρρευση του τοίχου και το θανάσιμο τραυματισμό των προαναφερομένων προσώπων - 3η κατηγορία. (β) Να έχει στη διάθεση του γραπτή εκτίμηση των κινδύνων που προκύπτουν από τις δραστηριότητες του, με βάση την οποία να καθοριστούν τα προληπτικά και προστατευτικά μέτρα αντιμετώπισης των κινδύνων με αποτέλεσμα τόσο ο ίδιος όσο και πρόσωπα στην εργασία να εκτίθενται σε κίνδυνο - 6η κατηγορία. (γ) Να παράσχει πληροφορίες σε σχέση με την εκσκαφή του πέδιλου του τοίχου αντιστήριξης, στα πρόσωπα στην εργασία με αποτέλεσμα τα πρόσωπα αυτά να εκτίθενται σε κίνδυνο - 13η κατηγορία. Για να αποδείξει την υπόθεση της η Κατηγορούσα Αρχή κάλεσε δύο μάρτυρες, τον Κ. Κύπρου, Ανώτερο Επιθεωρητή Εργασίας του Τμήματος Εργασίας του Επαρχιακού Γραφείου Επιθεώρησης Εργασίας ως ΜΚ1 και τον Γ. Χ'' Λοϊζή, σύζυγο της κατηγορούμενης 5, ως ΜΚ

1. Μετά που οι κατηγορούμενοι 1 - 4 κλήθηκαν να προβάλουν την υπεράσπιση τους, αυτοί επέλεξαν, ως άλλωστε ήταν δικαίωμα τους όπως, οι μεν κατηγορούμενοι 1, 3 και 4, τηρήσουν σιωπή, ο δε 2ος κατηγορούμενος, προβεί σε ανώμοτη δήλωση. ΜΑΡΤΥΡΙΑ ΜΚ1- Κ. Κύπρου Ο ΜΚ1 ήταν ουσιαστικά ο κύριος επιθεωρητής που διερεύνησε τις συνθήκες κάτω από τις οποίες επεσυνέβη το επίμαχο εργατικό ατύχημα. Σύμφωνα με το μάρτυρα, αυτός προσλήφθηκε ως Επιθεωρητής Εργασίας του Υπουργείου Εργασίας, περί το Μάιο
2. Έκτοτε, ασχολείται ως τέτοιος Επιθεωρητής, με την επιθεώρηση χώρων εργασίας αναφορικά με θέματα ασφάλειας και υγείας των εργαζομένων, με τη διερεύνηση εργατικών ατυχημάτων και με την ενημέρωση των εργοδοτών και του κοινού γενικότερα για τα θέματα με τα οποία ασχολείται το γραφείο του. Από το 2002, εκτελεί επιπρόσθετα καθήκοντα επιθεωρητή συγκεκριμένων κατηγοριών μηχανημάτων για τα οποία επιβάλλονται συγκεκριμένοι κανόνες ασφαλείας από τη Νομοθεσία και από το 2010, είναι και Επιθεωρητής εγκαταστάσεων υγραερίου και άλλων πετρελαιοειδών. Τα ακαδημαϊκά και επαγγελματικά προσόντα του εν λόγω μάρτυρα, τα οποία δεν αμφισβητήθηκαν, συνίστανται σε, πτυχίο από το Ανώτερο Τεχνολογικό Ινστιτούτο (ΑΤΙ) στο κλάδο της Ναυτομηχανικής, σε παρακολούθηση πολυάριθμων ενδοϋπηρεσιακών εκπαιδευτικών προγραμμάτων στο τομέα της Ασφάλειας και Υγείας στα εργοτάξια και στο χώρο εργασίας γενικότερα (πάνω από 50), τόσο εντός όσο και εκτός Κύπρου και είναι κάτοχος αριθμού πιστοποιητικών σε αυτά τα θέματα, τα οποία του χορηγήθηκαν από το Υπουργείο Εργασίας αλλά και από ξένους φορείς, κατόπιν εξετάσεων τις οποίες παρακάθησε με επιτυχία. Πέραν της προφορικής του μαρτυρίας στο Δικαστήριο, η ουσία των διαπιστώσεων και των συμπερασμάτων του, κατατέθηκε με τη μορφή γραπτής έκθεσης που ετοίμασε και κατέθεσε ως Έγγραφο Α. Συνοψίζω την μαρτυρία του: Την ημέρα του ατυχήματος εκτελούσε καθήκοντα συντονιστή στο Επαρχιακό Γραφείο Επιθεώρησης Εργασίας, ήταν όμως σε άδεια. Πληροφορήθηκε για το επίμαχο ατύχημα από άλλο επιθεωρητή του τμήματος ήτοι τον Α. Αντρέου, οπόταν και έδωσε οδηγίες στον τελευταίο όπως μεταβεί μαζί με τον επιθεωρητή Μ. Ζαμπυρίνη στο χώρο του ατυχήματος για να προβεί στις αναγκαίες έρευνες. Λόγω της σοβαρότητας όμως του ατυχήματος, επρόκειτο για εργατικό ατύχημα στο οποίο δύο άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους, διέκοψε την άδεια του και μετέβη και ο ίδιος στο χώρο του ατυχήματος. Επειδή από τα πρώτα στάδια της διερεύνησης, διαφάνηκε ότι ο 3ος κατηγορούμενος ήταν στενός συγγενής του Επιθεωρητή Α. Αντρέου, ο τελευταίος, για δεοντολογικούς λόγους, αναγκάστηκε να αποσυρθεί από τις έρευνες τις οποίες και ανέλαβε προσωπικά ο ΜΚ
3. Για όσες πληροφορίες και φωτογραφικό υλικό, ο Αντρέου είχε συλλέξει κατά την 30λεπτη περίοδο που διετέλεσε ερευνών επιθεωρητής, ο τελευταίος ετοίμασε σχετικό σημείωμα το οποίο, μαζί με το φωτογραφικό υλικό, παρέδωσε στο ΜΚ
4. Και τα δύο, συμπεριλήφθηκαν στην έκθεση του ΜΚ1 ως Παραρτήματα 1 και 2 (τεκ. 1 και 2). Συνοψίζω τις διαπιστώσεις στις οποίες κατέληξε ο ΜΚ1 από την έρευνα του: Α. Το επίμαχο θανατηφόρο ατύχημα, συνέβη στις 27/6/13, σε εργοτάξιο ανέγερσης κατοικίας, στο τεμάχιο 578, Φ./Σχ. 37/62, στο χωριό Αμίαντος στη Λεμεσό. Αφορούσε δύο άτομα (τα δύο θύματα), τα οποία, ενώ βρίσκονταν και εργάζονταν εντός εκσκαφής στη βάση τοίχου αντιστήριξης ύψους 3,5 m, βάθους 20 cm και μήκους 22m, ο οποίος ήταν κατασκευασμένος από οπλισμένο σκυρόδεμα, καταπλακώθηκαν μετά από ξαφνική κατάρρευση μέρους του τοίχου. Τα δύο θύματα ανασύρθηκαν μέσα από τα συντρίμμια από την Πυροσβεστική Υπηρεσία ότε και διαπιστώθηκε ο θάνατος τους. Β. Κύριος του έργου, ήταν η Μαρία Χ'' Λοϊζή, κατηγορούμενη 5, ιδιοκτήτρια του προαναφερόμενου τεμαχίου, η οποία στις 09/01/2013, είχε εξασφαλίσει Πολεοδομική Άδεια για την ανέγερση διώροφης κατοικίας, στο ψηλότερο σημείο του τεμαχίου. Μέχρι την ημέρα του ατυχήματος, δεν είχε εξασφαλιστεί άδεια οικοδομής αφού η σχετική αίτηση είχε υποβληθεί στις 05/4/
5. Γ. Στο συγκεκριμένο σημείο του τεμαχίου, δημιουργήθηκε νέα βαθμίδα με την αφαίρεση εδάφους χρησιμοποιώντας εκσκαφέα. Στο επίπεδο μέρος του εδάφους που δημιουργήθηκε στη ψηλότερη βαθμίδα του τεμαχίου, στο σημείο δηλαδή που θα ανεγειρόταν η κατοικία, τοποθετήθηκαν σκύρα (κράσιεραν), τα οποία ήταν ελαφρώς συμπιεσμένα. Δ. Στην άκρη του επίπεδου μέρους της βαθμίδας, υπήρχε υφιστάμενος τοίχος αντιστήριξης από οπλισμένο σκυρόδερμα που κατασκευάστηκε πριν από αρκετά χρόνια. Ε. Οι οικοδομικές εργασίες στο τεμάχιο, ανατέθηκαν, κατόπιν απόφασης της 5ης κατηγορούμενης και του συζύγου της, στην κατηγορουμένη 1, μέσω των διευθυντών της, κατηγορούμενου 2 και του αδερφού του, μ.Π.Ιωάννου. Για τις εν λόγω εργασίες, ζητήθηκαν αρχικά προσφορές από διάφορους εργολάβους, όμως τελικά, επιλέγει η προσφορά της κατηγορουμένης
6. Στ. Οι κατηγορούμενοι 1 και 2 ανέλαβαν ουσιαστικά ως εργολάβοι του έργου, δεν είχαν όμως άδεια εργολήπτη. Ζ. Ως μελετητής του έργου, επιλέγει από την κατηγορούμενη 5 και τον σύζυγο της, ο 3ος κατηγορούμενος, πολιτικός μηχανικός, μέλος του ΕΤΕΚ. Τον τελευταίο, οι πρώτοι τον εξουσιοδότησαν γραπτώς, όπως ενεργεί υπό την ιδιότητα του γενικού μελετητή / επιβλέποντα του έργου, υπογράφοντας σχετική προς τούτο εντολή στις 11/02/2013 (τεκ. 13). Η. Ο 3ος κατηγορούμενος, αφού αποδέχτηκε τον διορισμό του ως τέτοιος μελετητής, ετοίμασε και κατέθεσε στο τμήμα Πολεοδομίας, για τον σκοπό εξασφάλισης Πολεοδομικής Άδειας, τα σχετικά κατασκευαστικά σχέδια για την οικοδομή (τεκ. 15). Στα εν λόγω σχέδια, δεν υπήρχε οτιδήποτε σχετικό με εργασίες ενίσχυσης ή τροποποίησης του τοίχου αντιστήριξης που κατέρρευσε. Θ. Για τις διάφορες χωματουργικές εργασίες που θα γίνονταν στο ακίνητο, οι οποίες παρέμειναν υπό την ευθύνη της ιδιοκτήτριας του έργου, η τελευταία και ο σύζυγος της, συμφώνησαν προφορικά με τον κατηγορούμενο 4, όπως αυτός, έναντι αμοιβής, εκτελέσει τις εν λόγω εργασίες, με δικά του μηχανήματα (εκσκαφέας). Υπήρχαν δηλαδή, δύο εργολάβοι στο έργο. Ι. Ο κατηγορούμενος 4 ήταν αδειούχος εργολήπτης για αυτού του είδους τα τεχνικά έργα. ΙΑ. Η έναρξη των οικοδομικών εργασιών δεν γνωστοποιήθηκε εκ των προτέρων από την κατηγορούμενη 5 στο Επαρχιακό Γραφείο Επιθεώρησης Εργασίας. ΙΒ. Η κατηγορούμενη 1, η οποία ήταν ασφαλισμένη με την εταιρεία Chartis Cyprus Ltd γνωστοποίησε γραπτώς το θανατηφόρο ατύχημα, ως όφειλε, στο Επαρχιακό Γραφείο Εργασίας στις 15/07/2013 (τεκ. 10 και 11). Ο ΜΚ1 ανέφερε ότι, πληροφορίες για το ατύχημα, έλαβε τόσο από τον Α. Αντρέου όσο και από τους υπόλοιπους κατηγορούμενους. Από τους κατηγορούμενους 2 και 5 έλαβε ο ίδιος γραπτή κατάθεση στις 04/07/2013 και 09/07/2013 αντίστοιχα (τεκ. 4 και 5) ενώ για τους κατηγορουμένους 3 και 4, οι οποίοι έδωσαν κατάθεση στην Αστυνομία στις 27/06/2013, συνομίλησε μαζί τους προφορικά και έλαβε αντίγραφα των καταθέσεων τους (τεκ. 6 και 8 αντίστοιχα). Κατάθεση στην Αστυνομία έδωσε και ο κατηγορούμενος 2, στις 09/07/2013, αντίγραφο της οποίας ο ΜΚ1 επίσης έλαβε, πρόσθετα της κατάθεσης που ο ίδιος έλαβε από τον εν λόγω κατηγορούμενο (τεκ. 7). Αναφορά στο περιεχόμενο των καταθέσεων των κατηγορούμενων, οι οποίες να σημειωθεί κατατέθηκαν χωρίς ένσταση, θα προβώ όπου αυτό κρίνεται αναγκαίο πιο κάτω στην απόφαση μου. Παραθέτω αυτούσιο το σχετικό απόσπασμα από τη μαρτυρία του ΜΚ1, αναφορικά με τα συμπεράσματα στα οποία αυτός κατέληξε, μετά την έρευνα του ως προς τις συνθήκες κάτω από τις οποίες επεσυνέβη το ατύχημα και επήλθε ο θάνατος των δύο εργοδοτουμένων της εταιρείας: «Φαίνεται ότι από τα πρώτα στάδια σύλληψης της ιδέας για κτίσιμο της κατοικίας στο συγκεκριμένο σημείο, εντοπίστηκε η αδυναμία του τοίχου αντιστήριξης που υπήρχε κοντά στον χώρο που είχε επιλέγει, γι' αυτό επιβεβαιώθηκε σε επί τόπου επίσκεψη του μελετητή από το 2012 και από επί τόπου επίσκεψη του Μάριου Ιωάννου που είχε αναλάβει την εκτέλεση, μέρος του έργου. Είχε ληφθεί απόφαση από τον μελετητή για να γίνει αντιστήριξη και ο πρώτος τρόπος που εισηγήθηκε ήταν η κατασκευή τεσσάρων αντηρίδων οι οποίες θα εφάπτονταν μέρους του τοίχου αντιστήριξης σε μήκος 22 μέτρα περίπου. Οδηγίες για το πώς θα γίνεται η αντιστήριξη πήρε ο Μάριος Ιωάννου, στη συνέχεια αυτός έδωσε οδηγίες στον εργολάβο χωματουργικών, τον Ανδρέα Πηλακούρη, για να ανοίξει με τα μηχανήματα του τους 4 λάκκους. Φαίνεται ότι οι οδηγίες δόθηκαν τηλεφωνικά από τον πολιτικό μηχανικό στον Μάριο Ιωάννου και προφορικά από τον Μάριο Ιωάννου στον Ανδρέα Πηλακούρη δια ζώσης. Αφού άνοιξε τους 4 λάκκους ο Ανδρέας Πηλακούρης, ο Μάριος Ιωάννου την προηγούμενη μέρα του ατυχήματος είχε τηλεφωνική επικοινωνία με τον μελετητή του έργου και αποφάσισαν να αλλάξουν τον τρόπο αντιστήριξης, κατέληξαν να δημιουργήσουν έναν νέο τοίχο ο οποίος να κολλήσει πάνω στον υφιστάμενο και δόθηκαν πάλι τηλεφωνικές οδηγίες για τον τρόπο κατασκευής του. Δηλαδή, έπρεπε να ανοιχθεί στη βάση του υφιστάμενου τοίχου μια εκσκαφή στην οποία θα γίνεται το νέο πέδιλο, 2 μέτρα επί 2, και 2 μέτρα πλάτος και 1 μέτρο βάθος, στα οποία θα γίνεται και κατά μήκος ολόκληρου του τοίχου, μάλλον μέρος του τοίχου που εφαπτόταν του οικοπέδου πάνω. Θα δημιουργείτο πέδιλο σε αυτήν την εκσκαφή και στη συνέχεια ο νέος τοίχος. Μετά από αυτές τις οδηγίες που πήρε τηλεφωνικά ο Μάριος Ιωάννου και για τις οποίες φαίνεται ότι επίσης τηλεφωνικά ενημερώθηκε ο σύζυγος της ιδιοκτήτριας της κατοικίας του Γεώργιου Χατζηλοϊζή για να δώσει τη συγκατάθεση του, ο Μάριος Ιωάννου έδωσε οδηγίες στον Ανδρέα Πηλακούρη για τη διάνοιξη της εκσκαφής. Επειδή δεν είχε φαίνεται, τον απαραίτητο εξοπλισμό στις 26 του μηνός, ο Ανδρέας Πηλακούρης άρχισε να δημιουργεί την εκσκαφή στις 27 του Ιούνη του 2013, σπάζοντας με πιστόλα, την οποία τοποθέτησε στον εκσκαφέα του, το μπετόν που προεξείχε στη βάση του υφιστάμενου τοίχου, το οποίο προεξείχε και προεκτεινόταν προς την πλευρά του χωραφιού, δηλαδή προς την πλευρά που αργότερα έπεσε ο τοίχος και κόβοντας και τα οικοδομικά σίδερα που αποτελούσαν τον οπλισμό του πεδίου. Ουσιαστικά με αυτόν τον τρόπο αφαιρέθηκε το πέδιλο του υφιστάμενου τοίχου που ήταν τα θεμέλια του. .Την . μέρα που έγινε το ατύχημα, ήταν λίγο πριν το ατύχημα, πήγαν μέσα στην εκσκαφή (οι μ.Π. Ιωάννου, μ.Γ. Αχιλλέως και κατηγορούμενος 2) για να εκτελέσουν συγκεκριμένες εργασίες για την κατασκευή νέου πέδιλου και νέου τοίχου αντιστήριξης. Ο Ανδρέας Πηλακούρης μαζί με τον εκσκαφέα του βρισκόταν προς το τέρμα, προς το τέλος του τοίχου αντιστήριξης και αφαιρούσε με τον κάδο του εκσκαφέα τα χώματα από τη βάση του υφιστάμενου τοίχου αντιστήριξης. Και οι τρείς εργαζόμενοι της εταιρείας Ιωάννου ήταν οι δύο τουλάχιστον ήταν (οι θανόντες) μέσα στην εκσκαφή που δημιουργήθηκε στη βάση του τοίχου αντιστήριξης. Ο Μάριος Ιωάννου φαίνεται ότι ήταν έξω από την εκσκαφή αλλά ήταν και εκείνος κοντά στον ίδιο χώρο.» Σύμφωνα πάντα με τον ΜΚ1, τα δύο θύματα, τη στιγμή της κατάρρευσης μέρους του τοίχου που τους καταπλάκωσε, εργάζονταν εντός της εκσκαφής που ανοίχθηκε προηγουμένως στη βάση του τοίχου, με τη χρήση εκσκαφέα και ενώ παράλληλα, δίπλα τους, στη βάση του ιδίου τοίχου, ο κατηγορούμενος 4, συνέχιζε να εκτελεί εκσκαφές με τη χρήση του εκσκαφέα. Σύμφωνα με τον ΜΚ1, ο κύριος λόγος που κατά την άποψη του κατέρρευσε ο τοίχος: «.ήταν η επέμβαση που έγινε στα θεμέλια του, η αφαίρεση δηλαδή του πέδιλου και ταυτόχρονα η απουσία οποιασδήποτε προσωρινής αντιστήριξης. Υπήρχαν πιστεύω και άλλοι λόγοι που συνέβαλαν, αυτοί ήταν οι κύριοι λόγοι, υπήρχαν κατά την άποψη μου και άλλοι λόγοι που συνέβαλαν στην κατάρρευση του τοίχου, όπως είναι η κλίση προς τα έξω που ήδη είχε ο υφιστάμενος τοίχος, οι δονήσεις που δέχθηκε το έδαφος, τόσο κατά το σπάσιμο του πέδιλου όσο και κατά τη δημιουργία της λωρίδας στο πάνω μέρος που θα εκτίζετουν η κατοικία με τη χρήση βαρέων μηχανημάτων. Ίσως και η κατάσταση του τοίχου επειδή ήταν ηλικίας 23 χρονών και φάνηκε ότι ίσως ο οπλισμός τότε που χτίστηκε να ήταν ανεπαρκής, διότι κανένας δεν θυμόταν εάν χτίστηκε με σχέδιο αυτός ο τοίχος και από ποιον χτίστηκε.» Ως προς τις υποχρεώσεις όλων των εμπλεκομένων σε τέτοιας φύσης εργασία, όπως ο ΜΚ1 τις αντιλαμβάνεται να προκύπτουν από το Νόμο, ο μάρτυρας ανέφερε τα εξής: Α. Δεν είχε οριστεί Συντονιστής για τα θέματα Ασφάλειας και Υγείας κατά την εκπόνηση της μελέτης του έργου ούτε και τέτοιος συντονιστής ορίστηκε οποτεδήποτε μέχρι και την ημέρα του ατυχήματος από τα πρόσωπα στα οποία ο Νόμος επιβάλλει τέτοια υποχρέωση. Β. Δεν εκπονήθηκε ως απαιτεί ο Νόμος, Σχέδιο Ασφάλειας και Υγείας (ΣΑΥ) στο οποίο να καθορίζονται οι ασφαλείς μεθόδοι εργασίας και τα προληπτικά μέτρα προστασίας των προσώπων στην εργασία αλλά και τρίτων προσώπων ούτε και καταρτίστηκε Φάκελος Ασφάλειας και Υγείας (ΦΑΥ). Γ. Δεν υπήρχε γραπτή εκτίμηση κινδύνων και ούτε οι εργολάβοι που εργάζονταν στο έργο είχαν στη διάθεση τους τέτοια γραπτή εκτίμηση. Δ. Η επίμαχη εργασία «.δεν είναι συνηθισμένη και σίγουρα για τη διεξαγωγή της έπρεπε να προηγηθεί μελέτη, θα έπρεπε να προηγηθεί μελέτη τόσο στατική για τον υφιστάμενο τοίχο που να καταδεικνύει τόσο τη σταθερότητα του όσο και την αντοχή του και η μελέτη για τη δημιουργία του νέου τοίχου αντιστήριξης. Εκτός από τη στατική μελέτη και τον σχεδιασμό, έπρεπε να λαμβάνει υπόψη και τον χώρο στον οποίο θα εγίνετουν, δηλαδή έπρεπε πρώτα να εξακριβωθεί εάν υπήρχε η δυνατότητα εκτέλεσης του νέου τοίχου, των εργασιών του νέου τοίχου, χωρίς να γίνει επέμβαση στον υφιστάμενο. Φυσικά ένα από τα μέτρα τα οποία κατά την άποψη μου έπρεπε να ληφθούν τα προληπτικά μέτρα που έπρεπε να εφαρμοστούν, ήταν η προσωρινή αντιστήριξη του υφιστάμενου τοίχου αντιστήριξης...» Ε. «...τα τρία άτομα, οι δύο θανούντες και ο ένας εκ των κατηγορουμένων, ο Μάριος Ιωάννου που βρίσκονταν μέσα στην εκσκαφή στη βάση του τοίχου αντιστήριξης λίγο πριν την πτώση του, δεν έπρεπε να βρίσκονται εκεί. Ο κίνδυνος κατάρρευσης ήταν εύκολα προβλέψιμος, ο τοίχος από την αρχή φαίνεται ότι διαπιστώθηκε, ότι έπασχε γι' αυτό και λήφθηκε απόφαση για την αντιστήριξη του, πόσο μάλλον όταν ακολούθησαν εργασίες αφαίρεσης των θεμελίων του. Οι τρεις εργαζόμενοι που εκτελούσαν αυτήν την εργασία, που εκτελέσουν οικοδομικές εργασίες για χρόνια και ο διευθυντής της εταιρείας Μ&Π Ιωάννου ΛΤΔ, που ανέλαβε το συγκεκριμένο έργο, μέρος του συγκεκριμένου έργου, όφειλε να εκτιμήσει αυτόν τον κίνδυνο πριν επιτρέψει να πάνε οι εργαζόμενοι εντός της εκσκαφής. Πριν την είσοδο στην εκσκαφή έπρεπε να προηγηθεί προσωρινή αντιστήριξη και έλεγχος από αρμόδιο πρόσωπο που σε αυτήν την περίπτωση πιστεύω έπρεπε να είναι μηχανικός για τον έλεγχο της σταθερότητας του και της αντοχής του. Φαίνεται ότι και τα τρία άτομα που εισήλθαν εντός της εκσκαφής υποτίμησαν τον κίνδυνο κατάρρευσης ή τουλάχιστον δεν τον εκτίμησαν σωστά. Ο χειριστής του εκσκαφέα Ανδρέας Πηλακούρης, είδε ότι τρία άτομα εισήλθαν εντός της εκσκαφής τη στιγμή που ακόμα εκείνος συνέχιζε τις εργασίες για ολοκλήρωση της εκσκαφής της βάσης του τοίχου, δέχθηκε παθητικά τις οδηγίες του Μάριου Ιωάννου για τη διάνοιξη της εκσκαφής και επέτρεψε την είσοδο του στην εκσκαφή ενώ ακόμα αυτός εκτελούσε εργασίες.» Καταλήγοντας ο ΜΚ1 παρατηρεί ότι: «Ο κίνδυνος καταπλάκωσης σε εργασίες τοίχων αντιστήριξης είναι προβλέψιμος και πρέπει αυτός ο κίνδυνος να εκτιμάται και να αξιολογείται σωστά. Και τα μέτρα, τα προληπτικά μέτρα πρέπει να είναι και ανάλογα της σοβαρότητας της ενδεχομένης πτώσης. .μέχρι σήμερα και από τις καταθέσεις και από τις πληροφορίες που πήρα δεν είναι τελικά ξεκάθαρο ποιος έδωσε την εντολή για να σπάσει το πέδιλο του υφιστάμενου τοίχου αντιστήριξης. Πεποίθηση μου είναι ότι όλοι αντιλαμβανόμενοι τη σοβαρότητα αυτής της πράξης, προσπαθούσαν να τα φορτώσει ο ένας στον άλλο. Πιστεύω όμως ότι με τις πράξεις τους ο Μάριος Ιωάννου, ο Άνδρος Πολυκάρπου και ο Ανδρέας Πηλακούρης ή και ακόμα με τις παραλείψεις τους είχαν συμβάλει στην απόφαση για αφαίρεση του πέδιλου.» ΜΚ2 - Γ. Χ''Λοϊζής Ο ΜΚ2, σύζυγος της κατηγορούμενης 5, υιοθέτησε την κατάθεση που έδωσε στην Αστυνομία στις 27/06/2013 (τεκ.9) και κατέθεσε αναφορικά με την δική του εμπλοκή στην όλη υπόθεση. Συνοψίζω την μαρτυρία του. Περί τα μέσα του 2012, αποφάσισαν με τη κατηγορούμενη 5 σύζυγο του, όπως αξιοποιήσουν το επίμαχο ακίνητο ιδιοκτησίας της τελευταίας, χτίζοντας εντός αυτού, μία κατοικία. Για το σκοπό αυτό, προσέγγισαν τον κατηγορούμενο 2, τον οποίο γνώριζαν από παλιά και είχαν φιλικές σχέσεις μαζί του και για τον οποίο γνώριζαν, ως ο τελευταίος τους είχε αναφέρει στο παρελθόν, ότι μαζί με τον αδελφό του, μ.Π. Ιωάννου, έκτιζαν και πουλούσαν σπίτια ως εργολάβοι. Αφού συζήτησαν με τον 2ο κατηγορούμενο για τα του έργου, ο τελευταίος τους παρέπεμψε στον 3ο κατηγορούμενο, τον οποίο και τους ανέφερε ότι τον γνώριζε από προηγούμενα έργα που οι δύο τους συνεργάστηκαν. Ακολούθως, ο ΜΚ2 και η κατηγορούμενη 5, συναντήθηκαν με τον 3ο κατηγορούμενο, με τον οποίο, αφού του εξήγησαν τι ήθελαν, συμφώνησαν όπως, έναντι του ποσού των €4000, τους καταρτίσει τα σχέδια της κατοικίας και όπως έναντι του επιπρόσθετου ποσού των €2500, αναλάβει την μελέτη και επίβλεψη του όλου έργου. Σύμφωνα με το μάρτυρα, το πόσες φορές θα χρειάζετο ο 3ος κατηγορούμενος να επισκεφτεί το εργοτάξιο, θα ήταν θέμα που θα αποφάσιζε ο εν λόγω κατηγορούμενος, σε συνεννόηση με τους εργολάβους. Αρχικά, ο ΜΚ2 και ο 3ος κατηγορούμενος επισκέφθηκαν μαζί το ακίνητο, ούτως ώστε να δει ο τελευταίος, το χώρο. Μετά την επιτόπια αυτή επίσκεψη, ο 3ος κατηγορούμενος ενέκρινε την καταλληλότητα του χώρου για το σκοπό ανέγερσης της προτιθέμενης κατοικίας, «. με την προϋπόθεση ότι έπρεπε να στηριχθεί ο υφιστάμενος τοίχος αντιστήριξης . με κολώνες που θα εφάπτονταν πάνω για να τεθούν μαζί του». Στη συνέχεια, ο 3ος κατηγορούμενος προχώρησε και ετοίμασε τα σχέδια του σπιτιού ως είχε συμφωνηθεί, τα υπέβαλε στην Πολεοδομία και εξασφαλίστηκε η σχετική άδεια. Για την διεκπεραίωση του όλου έργου, ζητήθηκαν προσφορές από διάφορους εργολάβους οικοδομών, μεταξύ των οποίων ήταν και η κατηγορούμενη 1, την οποία εκπροσωπούσαν ο 2ος κατηγορούμενος και ο αδελφός του. Αρχικά, οι τελευταίοι υπέβαλαν προσφορά μόνο για τα καλούπια της οικοδομής ήτοι το σκελετό της κατοικίας για το ποσό των €13.280 (βλ. χειρόγραφη προσφορά στο Τεκ.12). Ακολούθως όμως, τους ζητήθηκε όπως υποβάλουν και προσφορά σε σχέση με κατασκευή όλης της οικοδομής, πράγμα το οποίο έκαναν, υποβάλλοντας την πρόσθετη προσφορά για το ποσό των €32.300 (βλ. δακτυλογραφημένη προσφορά στο Τεκμήριο 12). Τελικά το έργο, με την σύμφωνο γνώμη και του κατηγορούμενου 3, ανατέθηκε στον κατηγορούμενο 2 και τον αδελφό του, οι οποίοι δραστηριοποιούνταν μέσω της κατηγορούμενης
7. Για τους τελευταίους, ο ΜΚ2 ανέφερε ότι ζήτησε προηγουμένως και την άποψη του 3ου κατηγορούμενου, ο οποίος του ανέφερε ότι από προηγούμενες συνεργασίες μαζί τους, γνώριζε και τους ιδίους αλλά και την καλή ποιότητα της δουλείας τους. Το ότι ούτε η κατηγορούμενη 1, ούτε ο κατηγορούμενος 2 και ο αδερφός του, είχαν άδεια εργολάβου, ο μάρτυρας ανέφερε ότι ουδέποτε το γνώριζε. Ούτε όμως ζήτησε ποτέ να δει τέτοια άδεια αφού θεώρησε από τα λεγόμενα τόσο του 2ου όσο και του 3ου κατηγορούμενου, ως προς την εμπειρία του πρώτου στον οικοδομικό τομέα, ότι ήσαν αδειούχοι εργολάβοι. Εν πάσει περιπτώσει, ανέφερε ο μάρτυρας, την ευθύνη για την διασφάλιση ότι επρόκειτο για αδειούχους εργολάβους, την είχε ο 3ος κατηγορούμενος, ως ο μελετητής του έργου αλλά και ως πρόσωπο που είχε συνεργαστεί αρκετές φορές στο παρελθόν με τους κατηγορούμενους 1 και
8. Μετά που εξασφαλίστηκε η πολεοδομική άδεια και ανατέθηκε το έργο στους κατηγορουμένους 1 και 2, ο ΜΚ2 ανέφερε ότι πραγματοποιήθηκε δεύτερη επιτόπια συνάντηση στο ακίνητο, αυτή τη φορά μεταξύ του ιδίου, του 3ου κατηγορούμενου, του 2ου κατηγορούμενου και του αδερφού του. Σκοπός της συνάντησης αυτής ήταν, σύμφωνα με το ΜΚ2, να υποδειχτούν επί τόπου στους εργολάβους από τον 3ο κατηγορούμενο, τα σχέδια ανέγερσης της κατασκευής. Σύμφωνα με τον μάρτυρα, μετά την υπόδειξη των σημείων, ενημερώθηκε τόσο από το 2ο όσο και από τον 3ο κατηγορούμενο, ότι κατόπιν συνεννόησης των δύο τους, κρίθηκε αναγκαίο όπως ο υφιστάμενος τοίχος αντιστήριξης που κρατούσε τη λωρίδα μέσα στην οποία θα χτιζόταν το σπίτι, ενισχυθεί, εφόσον, ήταν παλαιός τοίχος, αγνώστου κατασκευής και ίσως να μην μπορούσε να αντέξει το βάρος της οικοδομής. Ο μάρτυρας ανέφερε ότι οι εργολάβοι και ο 3ος κατηγορούμενος, τον ενημέρωσαν ότι είχαν αποφασίσει ότι ο καλύτερος τρόπος να ενισχυθεί ο τοίχος, ήταν με την κατασκευή τεσσάρων αντηρίδων στήριξης (κολώνες), κατά μήκος του τοίχου. Όντας μη ειδικός επί του θέματος, ο μάρτυρας ανέφερε ότι, εφόσον οι «ειδικοί» θεωρούσαν ότι αυτή ήταν η εργασία που έπρεπε να γίνει, συμφώνησε με τις εισηγήσεις τους και έδωσε την έγκριση του. Σύμφωνα με τον μάρτυρα, αν και η εν λόγω εργασία δεν περιλαμβανόταν στην προσφορά της κατηγορουμένης 1 εντούτοις συμφώνησε με τον 2ο κατηγορούμενο όπως μην πλήρωνε οτιδήποτε επιπρόσθετα του αρχικά συμφωνηθέντος ποσού. Περί τις 10-15 μέρες πριν το ατύχημα και αφού είχε εξασφαλιστεί η πολεοδομική άδεια και συμφωνήθηκε η ανάθεση του έργου στους κατηγορουμένους 1 και 2, ο ΜΚ2 ανέφερε ότι με την έγκριση του 3ου κατηγορούμενου, προχώρησε και ενημέρωσε τους εργολάβους ότι μπορούσαν να ξεκινήσουν εργασίες στο ακίνητο. Τον 4ο κατηγορούμενο, ο μάρτυρας ανέφερε ότι τον προσέλαβε ο ίδιος ως ανεξάρτητο εργολάβο χωματουργικών εργασιών για να καθαρίσει το χώρο στο επίπεδο που θα κτιζόταν η κατοικία, ούτως ώστε να μπορέσουν οι εργολάβοι του έργου να βάλουν τα αναγκαία σημάδια. Για την εν λόγω εργασία του κατηγορούμενου 4, ο μάρτυρας ανέφερε ότι είχε συμφωνήσει με τον πρώτο ότι, θα τον πλήρωνε στο τέλος των εργασιών αναλόγως των ωρών που αυτός θα εργάζετο. Ακολούθως, κατόπιν συμβουλής του κατηγορούμενου 3, ο μάρτυρας ανέφερε ότι στο ακίνητο έφερε τοπογράφο, ο οποίος στην παρουσία του 2ου κατηγορούμενου και του αδερφού του, έθεσε τα σημάδια στο χώρο, σύμφωνα και με τα σχέδια του κατηγορούμενου 3 τα οποία είχε ήδη στην κατοχή του ο 2ος κατηγορούμενος. Αφού ο χώρος καθαρίστηκε από τον 4ο κατηγορούμενο, ο μάρτυρας ανέφερε ότι ο 2ος κατηγορούμενος και ο αδερφός τού, του ζήτησαν όπως τους προμηθεύσει με τα αναγκαία υλικά για να προχωρήσουν στις εργασίες ενίσχυσης του τοίχου αντιστήριξης εφόσον η μεταξύ τους συμφωνία προέβλεπε ότι, τα υλικά θα τα προμήθευε με δικά του έξοδα ο ιδιοκτήτης του έργου. Για το σκοπό αυτό, ο μάρτυρας ανέφερε ότι προέβη στην αγορά ποσότητας οικοδομικού σιδέρου ως του είχαν ζητήσει οι εργολάβοι και διευθέτησε τη μεταφορά του στο χώρο. Σύμφωνα με τον μάρτυρα, στις 26/6/13 ήτοι την προηγούμενη του ατυχήματος μέρα, μετέβηκε στο ακίνητο για να δει πώς προχωρούσαν οι εργασίες. Φτάνοντας εκεί, διαπίστωσε ότι είχαν ήδη ανοιχτεί οι 4 λάκκοι εντός των οποίων θα κατασκευάζονταν οι κολώνες στήριξης του τοίχου. Δεν γνώριζε ποιος άνοιξε τους λάκκους όπως όμως πληροφορήθηκε στη συνέχεια, αυτό έγινε προηγουμένως από τον 4ο κατηγορούμενο, κατόπιν συνεννόησης του εν λόγω κατηγορούμενου με τους εργολάβους ήτοι το 2ο κατηγορούμενο και τον αδερφό του. Νωρίτερα την ίδια μέρα, σύμφωνα με τον μάρτυρα, αυτός έλαβε τηλεφώνημα τόσο από τον 3ο όσο και από τον 2ο κατηγορούμενο, οι οποίοι του ανέφεραν ότι είχαν συζητήσει εκ νέου το θέμα ενίσχυσης του τοίχου αντιστήριξης και αποφάσισαν όπως αλλάξουν τα σχέδια και αντί αντηρίδων, θα ήταν καλύτερο όπως κτιστεί νέος τοίχος αντιστήριξης, με ενιαίο πέδιλο και ενωθεί πάνω στον παλιό τοίχο. Σύμφωνα με το ΜΚ2, την απόφαση αυτή του 3ου και του 2ου κατηγορούμενου, του την επιβεβαίωσε αργότερα την ίδια μέρα και ο 4ος κατηγορούμενος, όταν τον συνάντησε στο ακίνητο. Για την εν λόγω εργασία, για την οποία ο μάρτυρας ανέφερε ότι έδωσε την έγκριση του να γίνει εφόσον την σύστηναν και την είχαν συμφωνήσει και οι δύο «ειδικοί» που προσέλαβε, ενημερώθηκε από τον κατηγορούμενο 2 ότι, θα κοστίσει €1200 επιπλέον του συμφωνηθέν ποσού. Σύμφωνα με το ΜΚ2, αυτός του είπε να προχωρήσει με την εν λόγω εργασία και ότι θα έβλεπαν στη πορεία το θέμα της αμοιβής. Σύμφωνα πάντα με το μάρτυρα, εφόσον και ο ίδιος αναγνώρισε ότι η κατασκευή ενός νέου τοίχου, δεν περιλαμβάνετο στις εργασίες που συμφωνήθηκαν να γίνουν αρχικά για στήριξη του υφιστάμενου τοίχου, για τις οποίες και δεν θα κατέβαλλε οποιαδήποτε επιπρόσθετα ποσά, δεν ετίθετο θέμα να μην πληρώσει τον κατηγορούμενο 2 για την νέα αυτή επιπλέον εργασία. Ήθελε όμως όπως προτού καταβάλει οποιοδήποτε επιπρόσθετο ποσό, γίνουν οι εργασίες και εξακριβωθεί το πραγματικό κόστος τους. Απ' ότι έμαθε εκ των υστέρων από τον 4ο κατηγορούμενο, ένας εκ των «εργολάβων» (είτε ο 2ος κατηγορούμενος είτε ο αδερφός του) έδωσαν οδηγίες στον τελευταίο αναφέροντας του ότι είχαν συνεννοηθεί με τον κατηγορούμενο 3 όπως ανοίξει αυλάκι με τον εκσκαφέα κατά μήκος της βάσης του υφιστάμενου τοίχου περί το ένα μέτρο βάθος ούτως ώστε να σπάσει το υφιστάμενο πέδιλο του τοίχου και ακολούθως να προχωρήσουν σε κατασκευή νέου πεδίλου και τοίχου. Όπως ο μάρτυρας ανέφερε ότι πληροφορήθηκε μετά το ατύχημα, ο 4ος κατηγορούμενος είχε προχωρήσει με το άνοιγμα του αυλακιού κατά μήκος μέρους του υφιστάμενου τοίχου, το πέδιλο έσπασε και ενώ ο 4ος κατηγορούμενος προχώρησε να καθαρίσει τον υπόλοιπο τοίχο, ο 2ος κατηγορούμενος και τα δύο θύματα, εισήλθαν στο αυλάκι για να βάλουν τα σίδερα και τα νάιλον που χρειάζονταν για να ξεκινήσουν την κατασκευή του νέου τοίχου. Ενώσω αυτοί εργάζονταν μέσα στο αυλάκι στη βάση του τοίχου και ο εκσκαφέας του 4ου κατηγορούμενου, καθάριζε τον υπόλοιπο τοίχο, το μέρος του τοίχου που είχε υποστεί εκσκαφή στα θεμέλια του και κάτω από το οποίο εργάζονταν ο 2ος κατηγορούμενος και τα 2 θύματα, κατέρρευσε και τους καταπλάκωσε, με μόνο τον 2ο κατηγορούμενο να προλαβαίνει να απομακρυνθεί. Αμφότεροι οι μάρτυρες της κατηγορούσας αρχής αντεξετάστηκαν εκτενώς από τους ευπαίδευτους συνηγόρους των κατηγορουμένων και τους υποβλήθηκαν διάφορες θέσεις και ισχυρισμοί αναφορικά με το τι έλαβε χώρα εκείνη τη μέρα καθώς και σε σχέση με την εμπλοκή των κατηγορουμένων στην όλη υπόθεση. Γενικά, αυτό που αμφισβήτησαν οι κατηγορούμενοι, ήταν οι θέσεις και τα συμπεράσματα των μαρτύρων ως προς το πραγματικό βαθμό εμπλοκής του κάθε κατηγορούμενου τόσο στις εργασίες που οδήγησαν στο θανατηφόρο ατύχημα όσο και στη γενικότερη εμπλοκή του κάθενος από αυτούς στο, όλο έργο. Ειδικότερα: Α. Από πλευράς κατηγορούμενης 1, υπεβλήθη η θέση ότι δεν υπάρχει καμία μαρτυρία ποιος ανέλαβε να κάνει τη συγκεκριμένη εργασία στο τοίχο αντιστήριξης και ειδικότερα ότι δεν υπάρχει μαρτυρία ότι η κατηγορούμενη 1 εκτέλεσε εργασίες ή ότι έδωσε οποιαδήποτε προσφορά για τις εν λόγω εργασίες ή ότι της δόθηκαν ποτέ οδηγίες από τον οποιοδήποτε να προβεί στην εν λόγω εργασία ή ότι η ίδια έδωσε οποιεσδήποτε σχετικές οδηγίες σε οποιοδήποτε τρίτο πρόσωπο. Β. Από πλευράς κατηγορούμενου 2, υπεβλήθη η θέση ότι αυτός, μέχρι την ώρα που έγινε το ατύχημα, δεν είχε καμία απολύτως ανάμιξη στις επίμαχες εργασίες ενίσχυσης του τοίχου, εφόσον ο ρόλος του και της εταιρείας του θα ξεκινούσε σε μεταγενέστερο στάδιο ενώ κατά πάντα ουσιώδη με το ατύχημα χρόνο και σε σχέση με τις εργασίες που έγιναν στον επίμαχο τοίχο από τον 4ο κατηγορούμενο, αυτοί μετέφεραν απλά τις οδηγίες του μελετητή του έργου, κατηγορούμενου
9. Αμφότεροι κατηγορούμενοι 1 και 2 αμφισβήτησαν επίσης με σχετικές υποβολές, τη θέση αμφότερων των ΜΚ1 και ΜΚ2, ότι υπεβλήθει και 2η προσφορά από τους εν λόγω κατηγορούμενους σε σχέση με όλο το έργο, υποβολές τις οποίες και οι δύο μάρτυρες επίσης απέρριψαν. Γ. Από πλευράς κατηγορούμενου 3, υπεβλήθη ότι:
10. Εσκεμμένα δεν κατατέθηκαν κατά την κυρίως εξέταση του ΜΚ1, τα σχέδια που ετοίμασε ο 3ος κατηγορούμενος
11. Εσφαλμένα τα εν λόγω σχέδια δεν λήφθηκαν υπόψη από το ΜΚ1 κατά τη διερεύνηση του ατυχήματος αφού αν λαμβάνονταν υπόψη θα διαπιστώνετο ότι ο 3ος κατηγορούμενος έλαβε υπόψη του την ύπαρξη του επίμαχου τοίχου και προνόησε για την ανέγερση της κατοικίας κατά τρόπο που δεν απαιτούσε, την οποιαδήποτε επέμβαση στο τοίχο αντιστήριξης γι' αυτό και δεν προέβη στην ετοιμασία οποιασδήποτε μελέτης για το θέμα αυτό.
12. Ο ΜΚ1 δεν μπορεί να θεωρηθεί ως «ειδικός» σε θέματα οικοδομικών εργασιών ή σε θέματα που άπτονται της ειδικότητας ενός αρχιτέκτονα ή πολιτικού μηχανικού ως είναι ο κατηγορούμενος 3 και επομένως τα συμπεράσματα του είναι αυθαίρετα και προϊόν επιπόλαιας έρευνας, ιδιαίτερα ενόψει του ότι, από τις καταθέσεις όλων των εμπλεκομένων, δεν μπορούσε να προκύψει ξεκάθαρη εικόνα του τι πραγματικά είχε συμβεί.
13. Ο κατηγορούμενος 3 δεν είχε καμία γνώση περί των εργασιών που θα γίνονταν είτε στο τοίχο αντιστήριξης είτε στο εργοτάξιο γενικότερα, ουδέποτε ενέκρινε την έναρξη των εργασιών αφού δεν είχε εξασφαλιστεί ακόμη Άδεια Οικοδομής και καμία ανάμιξη είχε με οποιαδήποτε εργασία έγινε στο ακίνητο, εξ' ου και το επισκέφθηκε μόνο μία φορά, στα αρχικά στάδια, όταν του ζητήθηκε να ετοιμάσει τα σχέδια της κατοικίας.
14. Ο 3ος κατηγορούμενος καμία ανάμιξη είχε στο διορισμό των κατηγορουμένων 1, 2 και 3 ως εργολάβους για τις διάφορες εργασίες του έργου
15. Αν δεν υπήρχε η εμπλοκή των υπόλοιπων κατηγορουμένων και συγκεκριμένα αυτών που ασχολήθηκαν με τις εργασίες για ενίσχυση του τοίχου αντιστήριξης, δεν θα έπεφτε ο τοίχος και ούτε θα συνέβαινε το ατύχημα. Δ. Από πλευράς κατηγορουμένου 4, υπεβλήθη ότι:
16. Η έρευνα που διενήργησε ο ΜΚ1 ήταν επιπόλαιη και πλημμελής, τα δε συμπεράσματα του σε σχέση με την εμπλοκή του κατηγορούμενου 4, είναι αυθαίρετα και χωρίς πραγματικό υπόβαθρο.
17. Ουδέποτε συμφωνήθηκε με τον κατηγορούμενο 4 όπως αυτός προβεί σε οποιαδήποτε εργασία σε σχέση με τον τοίχο αντιστήριξης και ότι το μόνο που εν λόγω κατηγορούμενος συμφώνησε να πράξει ήταν όπως καθαρίσει το χώρο από τα χώματα και τον ισοπεδώσει. Όπως ανέφερα ανωτέρω, μετά το κλείσιμο της υπόθεσης για την κατηγορούσα αρχή, οι μεν κατηγορούμενοι 1, 3 και 4 τήρησαν σιωπή, ο δε 2ος κατηγορούμενος, προέβη σε ανώμοτη δήλωση την οποία παραθέτω αυτούσια. «Όπως λέω και στην κατάθεση μου στην Αστυνομία στις 26 Ιουνίου 2013, δηλαδή την παραμονή που έγινε το ατύχημα, ο αρχιτέκτονας μας είπε ότι ήταν ασύμφορο να γίνουν οι 4 κολώνες και ότι μαζί με τον ιδιοκτήτη απεφάσισαν να γίνει άλλος τοίχος αντιστήριξης για να στηρίζει τον υφιστάμενο τοίχο. Νωρίς το βράδυ της μέρας εκείνης μίλησα τηλεφωνικά με τον κ. Χ'Λοιζή και συζητήσαμε για το ποσό που έπρεπε να μας πληρώσει για τα καλούπια που θα κάμναμε για το νέο τοίχο. Του ζήτησα αν θυμάμαι καλά €1200 αλλά εκείνος τα βρήκε πολλά και δεν καταλήξαμε. Μου είπε να δούμε και ότι θα μιλούσε με τον αρχιτέκτονα του και θα μου απαντούσε. Την επομένη πήγαμε στο χώρο και αρχίσαμε να κόβουμε σίδερα που θα βάζαμε για το νέο τοίχο. Μέχρι την ώρα που έγινε το ατύχημα ο κ. Χ'Λοιζής δεν μας απάντησε αν ήταν δεκτός με το ποσό που ζητήσαμε. Ο αρχιτέκτονας μας είπε από το τηλέφωνο ότι θα το κανόνιζε εκείνος με τον ιδιοκτήτη δηλαδή τον κ. Χ'Λοιζή. Αλλά μέχρι την ώρα του ατυχήματος δεν είχαμε απάντηση από τον αρχιτέκτονα. Δεν γνώριζα ότι ήταν δουλειά δική μας σαν καλουψιήδες να διασφαλίζουμε την ευστάθεια του τοίχου αντιστήριξης. Την εταιρεία τη διευθύναμε μαζί με τον αδελφό μου αλλά ούτε εγώ ούτε εκείνος διανοηθήκαμε ότι θα μπορούσε να ππέσει ο τοίχος και να μας καταπλακώσει. Εγώ γλίτωσα από καθαρή τύχη. Με τα όσα πέρασα και περνώ μέχρι σήμερα που βλέπω στον ύπνο μου τον αδελφό μου καταπλακωμένο κάτω από τοίχο πολλές φορές σκέφτομαι ότι θα ήταν καλύτερα να ήμουν και εγώ μέσα στο αυλάκι.» Με την ολοκλήρωση της ακροαματικής διαδικασίας, οι ευπαίδευτοι συνήγοροι αμφότερων των πλευρών, προχώρησαν σε εμπεριστατωμένες αγορεύσεις, οι οποίες έχουν καταγραφεί. Δεν κρίνω σκόπιμο να τις παραθέσω αυτούσιες. Ειδική αναφορά σε αυτές, κάμνω πιο κάτω όπου αυτό κρίνεται αναγκαίο. Διεξήλθα με προσοχή την ενώπιον μου μαρτυρία, γραπτή, προφορική και πραγματική, έχοντας συνέχεια κατά νου, την εκατέρωθεν επιχειρηματολογία των συνηγόρων και τις θέσεις των εμπλεκομένων πλευρών. Κατ' αρχή, επισημαίνω τα πιο κάτω, τα οποία, όπως προκύπτει από το ενώπιον μου υλικό και τις θέσεις των εμπλεκομένων πλευρών, κατηγορούσας αρχής και ενός εκάστου των κατηγορουμένων, συνιστούν κοινό και/ή μη αμφισβητούμενο έδαφος. Το επίμαχο θανατηφόρο ατύχημα, συνέβη στις 27/6/13, σε εργοτάξιο ανέγερσης κατοικίας, στο τεμάχιο 578, Φ./Σχ. 37/62, στο χωριό Αμίαντος στη Λεμεσό. Τα δύο θύματα, εργοδοτούμενοι της κατηγορούμενης 1, ενώ βρίσκονταν και εργάζονταν εντός εκσκαφής στη βάση παλαιού τοίχου αντιστήριξης ύψους 3,5 m, βάθους 20 cm και μήκους 22m, ο οποίος ήταν κατασκευασμένος από οπλισμένο σκυρόδεμα, καταπλακώθηκαν μετά από ξαφνική κατάρρευση μέρους του τοίχου. Τα δύο θύματα ανασύρθηκαν μέσα από τα συντρίμμια από την Πυροσβεστική Υπηρεσία ότε και διαπιστώθηκε ο θάνατος τους. Κύριος του έργου, ήταν η Μαρία Χ'' Λοϊζή, κατηγορούμενη 5, ιδιοκτήτρια του προαναφερόμενου τεμαχίου, η οποία στις 09/01/2013, είχε εξασφαλίσει Πολεοδομική Άδεια για την ανέγερση διώροφης κατοικίας, στο ψηλότερο μέρος του τεμαχίου. Μέχρι την ημέρα του ατυχήματος, δεν είχε εξασφαλιστεί άδεια οικοδομής αφού η σχετική αίτηση είχε υποβληθεί στις 05/4/
18. Στο σημείο του τεμαχίου στο οποίο θα ανεγειρόταν η κατοικία, δημιουργήθηκε νέα βαθμίδα με την αφαίρεση εδάφους χρησιμοποιώντας εκσκαφέα. Στο επίπεδο μέρος που δημιουργήθηκε μετά την αφαίρεση εδάφους, τοποθετήθηκαν σκύρα (κράσιεραν), τα οποία ήταν ελαφρώς συμπιεσμένα. Στην άκρη του επίπεδου μέρους της εν λόγω βαθμίδας, υπήρχε υφιστάμενος τοίχος αντιστήριξης από οπλισμένο σκυρόδερμα που κατασκευάστηκε πριν από αρκετά χρόνια. Οι εργασίες κατασκευής του σκελετού της κατοικίας, ανατέθηκαν, με απόφαση της 5ης κατηγορούμενης και του ΜΚ2, στην κατηγορουμένη 1, κατόπιν αποδοχής της προσφοράς που η τελευταία υπέβαλε, μέσω των διευθυντών της ήτοι του κατηγορούμενου 2 και του αδερφού του. Οι κατηγορουμένοι 1 και 2, είχαν ενεργήσει ως εργολάβοι οικοδομών και στο παρελθόν, κανένας τους όμως ήταν, αδειούχος εργολήπτης. Ο 3ος κατηγορούμενος, πολιτικός μηχανικός και μέλος του ΕΤΕΚ, με δικαίωμα εκπόνησης αρχιτεκτονικών μελετών, προσλήφθηκε και εξουσιοδοτήθηκε από την κατηγορούμενη 5 και τον σύζυγο της, όπως ετοιμάσει τα σχετικά σχέδια για την οικοδομή και τα καταθέσει στο Τμήμα Πολεοδομίας για τον σκοπό εξασφάλισης Πολεοδομικής Άδειας κάτι που αυτός αποδέχτηκε να πράξει. Πριν την ετοιμασία των σχεδίων, ο 3ος κατηγορούμενος, διενήργησε επιτόπια εξέταση στο χώρο μαζί με το ΜΚ2 και αφού έλαβε υπόψη του και την ύπαρξη του επίμαχου τοίχου, προχώρησε και ετοίμασε τα σχέδια και τα κατέθεσε στην Πολεοδομία. Στα εν λόγω σχέδια, δεν περιλήφθηκε οτιδήποτε σχετικό με εργασίες ενίσχυσης ή τροποποίησης του επίμαχου τοίχου αντιστήριξης. Μετά την εξασφάλιση της Πολεοδομικής Άδειας, η κατηγορούμενη 5 και ο ΜΚ2, εξουσιοδότησαν γραπτώς, στις 11/02/2013, τον 3ο κατηγορούμενο, όπως ενεργήσει υπό την ιδιότητα του γενικού μελετητή/επιβλέποντα του έργου. Οι κατηγορούμενοι 1, 2 και 3, γνωρίζονταν από παλαιότερες συνεργασίες που είχαν σε παρόμοιες ανεγέρσεις οικοδομών. Αναφορικά με τις χωματουργικές εργασίες που θα γίνονταν στο ακίνητο και συγκεκριμένα για τον καθαρισμό του χώρου από τα χώματα και την ισοπέδωση του, οι εργασίες αυτές, παρέμειναν υπό την ευθύνη της ιδιοκτήτριας του έργου. Την εκτέλεση των εν λόγω εργασιών, η τελευταία και ο ΜΚ2, ανέθεσαν επ' αμοιβή, απ' ευθείας και προφορικά στον κατηγορούμενο 4, αδειούχο εργολάβο για αυτού του είδους τα τεχνικά έργα. Τις εν λόγω εργασίες ο τελευταίος, ανέλαβε όπως τις εκτελέσει με δικά του μηχανήματα (εκσκαφέας). Η έναρξη των οικοδομικών εργασιών δεν γνωστοποιήθηκε εκ των προτέρων στο Επαρχιακό Γραφείο Επιθεώρησης Εργασίας. Σε κανένα στάδιο της εκπόνησης της μελέτης του έργου, μέχρι και την ημέρα του ατυχήματος, ορίστηκε οποιοσδήποτε Συντονιστής για τα θέματα Ασφάλειας και Υγείας ή εκπονήθηκε Σχέδιο Ασφάλειας και Υγείας (ΣΑΥ) στο οποίο να καθορίζονται οι ασφαλείς μεθόδοι εργασίας και τα προληπτικά μέτρα προστασίας των προσώπων στην εργασία αλλά και τρίτων προσώπων και ουδέποτε καταρτίστηκε Φάκελος Ασφάλειας και Υγείας (ΦΑΥ) ή γραπτή εκτίμηση κινδύνων και κανένας εκ των κατηγορουμένων 1, 2, 3, 4 και 5, είχε στη διάθεση του, μέχρι και το χρόνο του ατυχήματος τέτοια γραπτή εκτίμηση Η κατηγορούμενη 1, η οποία ήταν ασφαλισμένη με την εταιρεία Chartis Cyprus Ltd, γνωστοποίησε γραπτώς το θανατηφόρο ατύχημα, ως όφειλε, στο Επαρχιακό Γραφείο Εργασίας στις 15/07/
19. Για όλα τα πιο πάνω κάμνω ανάλογα ευρήματα. Όπως ανέφερα ανωτέρω, αυτό που αποτέλεσε αντικείμενο αμφισβήτησης από την υπεράσπιση των κατηγορουμένων, ήταν ο πραγματικός βαθμός εμπλοκής ενός εκάστου των κατηγορουμένων, τόσο στις εργασίες που οδήγησαν στο θανατηφόρο ατύχημα όσο και στη γενικότερη εμπλοκή του στο όλο έργο. Με γνώμονα τα πιο πάνω, προχωρώ τώρα να αξιολογήσω την ενώπιον μου αποδεκτή μαρτυρία, έχοντας κατά νου τις σχετικές νομολογιακές αρχές (βλέπε Παύλου v. Αστυνομίας

(1998)2 Α.Α.Δ. 68, Σάββα v. Αστυνομίας

(1998)2 Α.Α.Δ. 391, Kades v. Nicolaou & Another

(1986)1 C.L.R. 212, Agapiou v. Panayiotou

(1988)1 C.L.R. 257 και Theomaria Estates Ltd v. Samuel Mason κ.α.

(2005)1 Α.Α.Δ. 256). Δε διαφεύγει της προσοχής μου ότι ο κατηγορούμενος 2 έχει προβεί σε ανώμοτη δήλωση η οποία δεν μπορεί να αγνοηθεί. Η εν λόγω δήλωση θα προσεγγιστεί και θα τύχει χειρισμού, σύμφωνα με τις σχετικές νομολογιακές αρχές, στις οποίες θα αναφερθώ πιο κάτω. Δε διαφεύγει επίσης της προσοχής μου ότι όλοι οι κατηγορούμενοι, αν και έδωσαν γραπτές καταθέσεις, είτε στην Αστυνομία είτε στον Επιθεωρητή Εργασίας - ΜΚ1, στις οποίες προέβαλαν τους δικούς τους ισχυρισμούς αναφορικά με τα γεγονότα της υπόθεσης, επέλεξαν, ως ήταν δικαίωμα τους, να μην προωθήσουν ενόρκως τους εν λόγω ισχυρισμούς. Ως έχει νομολογηθεί, στο βαθμό που το περιεχόμενο κατάθεσης ενός κατηγορούμενου, δύναται να ενοχοποιήσει κάποιο συγκατηγορούμενο του, αυτό, δεδομένου ότι ο κατηγορούμενος ο οποίος προέβη στην δήλωση ή κατάθεση, δεν καταθέτει ως μάρτυρας στο Δικαστήριο, δεν μπορεί να ληφθεί υπόψη εναντίον του συγκατηγορούμενου του (βλ. ΝΕΛΛΥΣ ΘΕΟΧΑΡΟΥΣ κ.α. ν. ΑΣΤΥΝΟΜΙΑΣ, Ποινικές Εφέσεις Αρ. 49/2013, 50/2013 και 51/2013, 26/11/2014). Τέτοιες δηλώσεις λαμβάνονται υπόψη μόνο σε ότι αφορά τους ίδιους. Στρέφομαι κατ' αρχή στην ανώμοτη δήλωση του κατηγορούμενου 2. ΑΝΩΜΟΤΗ ΔΗΛΩΣΗ ΚΑΤΗΓΟΡΟΥΜΕΝΟΥ 2 Αναφορικά με τις αρχές που διέπουν την ανώμοτη δήλωση κατηγορουμένου καθώς επίσης και την αξία και τρόπο προσέγγισης της από το Δικαστήριο, σχετικές είναι οι αποφάσεις Σοφοκλέους Αντρέας Θεοδώρου ν. Δημοκρατίας ,

(2011)2 Α.Α.Δ. 385 στις υποθέσεις Anastasiades v. Republic

(1977)2 C.L.R. 97, Σίφουνας Πολύβιος και Άλλος ν. Αστυνομίας,

(2007)2 Α.Α.Δ. 91, Khadar and another v. Republic

(1978)2 C.L.R. 152, Σημιανός και Ιωάννου v. Δημοκρατίας

(2001)2 Α.Α.Δ.

1. Συνοψίζοντας τις αρχές οι οποίες προκύπτουν από την εν λόγω νομολογία μπορεί να λεχθεί ότι μια ανώμοτη δήλωση, ενώ δεν συνιστά μαρτυρία με την αυστηρή έννοια του όρου, εντούτοις δεν είναι χωρίς καμιά απολύτως αποδεικτική αξία και ισχύ. Μπορεί να βοηθήσει στη θεώρηση της μαρτυρίας από κάποια διαφορετική σκοπιά. Μπορεί να λεχθεί με βεβαιότητα ότι έχει πειστική παρά αποδεικτική αξία αν και τέτοια αξία είναι μάλλον περιορισμένη, αφού δεν υποβάλλεται στη δοκιμασία της αντεξέτασης. Χρήσιμη αναφορά μπορεί να γίνει επίσης στην Alibrahim Muhy Iddin ν. Δημοκρατίας, Ποινική Έφεση Αρ. 47/2014, 29/2/2016 και στις εκεί αυθεντίες που η εν λόγω απόφαση παραπέμπει. Στη συγκεκριμένη περίπτωση, η ανώμοτη δήλωση του κατηγορούμενου 2, σε μεγάλο βαθμό συνιστά «παραδοχή» του ιδίου ότι, ενεπλάκη ενεργά στις εργασίες αντιστήριξης του επίμαχου τοίχου μετά και από σχετική συνεννόηση του με το ΜΚ2, ως ο τελευταίος και ο ΜΚ1, του απέδωσαν με τη μαρτυρία τους. «Έμμεση παραδοχή» γίνεται επίσης από πλευράς κατηγορούμενου 2 και στο γεγονός ότι αυτός δεν προέβη σε οποιαδήποτε ενέργεια για διασφάλιση της ευστάθειας του επίμαχου τοίχου. Συνεπώς, οι συγκεκριμένες πτυχές της ανώμοτης δήλωσης του κατηγορούμενου 2, θα προσεγγιστούν από το Δικαστήριο, ανάλογα. Αυτό που ουσιαστικά «αμφισβήτησε» με τη δήλωση του ο κατηγορούμενος 2, ήταν ότι «συμφώνησε» με τον ιδιοκτήτη του έργου να προβεί στις εν λόγω εργασίες και αυτό διότι δεν κατέληξαν σε συμφωνία ως προς την αμοιβή του καθώς και ότι ο κίνδυνος κατάρρευσης του τοίχου ήταν «προβλέψιμος». Εξέτασα και τη πτυχή αυτή της ανώμοτης δήλωσης του κατηγορούμενου 2, σε συνάρτηση με τη γραμμή υπεράσπισης του, όπως αυτή τέθηκε στους μάρτυρες της κατηγορούσας αρχής και το περιεχόμενο των εγγράφων που κατατέθηκαν και είτε αποτέλεσαν βάση για τις θέσεις της υπεράσπισης του εν λόγω κατηγορούμενου, είτε δεν αμφισβητήθηκαν από αυτή. Έχω καταλήξει, για τους πιο κάτω λόγους, ότι δεν πρέπει να αποδοθεί οποιαδήποτε βαρύτητα στις συγκεκριμένες πτυχές της ανώμοτης δήλωσης: Α. Στην κατάθεση του στην Αστυνομία (Τεκ. 7), στην οποία να σημειωθεί, κάνει ο ίδιος αναφορά στην ανώμοτη δήλωση του, ο κατηγορούμενος 2 αναφέρει ρητά ότι, γνώριζε και για την ανάγκη ενίσχυσης του επίμαχου τοίχου αλλά και για την σοβαρότητα διασφάλισης της ευστάθειας του. «Οι τέσσερις λάκκοι θα είχαν διαστάσεις 1.70 μέτρα Χ 1.50 μέτρα Χ ένα μέτρο βάθος ξυστά του υφιστάμενου τοίχου αντιστήριξης για να κάμουμε τέσσερις κολώνες για να κρατούν τον τοίχο» (βλ. Τεκ.7 σελ.2 έμφαση δική μου) «Το αυλάκι θα το ανοίγαμε με την προϋπόθεση ότι θα εβάλλαμε σίδερο και θα εκάμναμε πέδιλο για να κτιστεί άλλος τοίχος για να κολλήσει πάνω στον υφιστάμενο τοίχο για να τον συγκρατεί. Ο λόγος που έπρεπε να στηριχτεί ο υφιστάμενος τοίχος, ήταν επειδή επρόκειτο να χτιστεί η κατοικία στην πάνω λωρίδα του χωραφιού και θα γινόταν υπόγειο, οπόταν χρειαζόταν να στηριχτεί ο υφιστάμενος τοίχος.» (βλ. Τεκ.7 σελ.3 έμφαση δική μου) Β. Στην κατάθεση του προς το ΜΚ1 (Τεκ. 4), ο κατηγορούμενος 2 αναφέρει ρητά ότι όταν πληροφορήθηκε για την αλλαγή των σχεδίων αντιστήριξης του τοίχου, ζήτησε όπως προτού προχωρήσει με τα «νέα σχέδια», λάβει την έγκριση του ιδιοκτήτη του έργου και μόνο όταν την εξασφάλισε, προχώρησε να εκτελέσει τις εργασίες. «Είπα στον αρχιτέκτονα να συνεννοηθεί με τον ιδιοκτήτη και όταν πήρα θετική απάντηση ενημέρωσα τον οδηγό του εκσκαφέα για τις νέες οδηγίες» (βλ. Τεκ.4 σελ.3 έμφαση δική μου) Σημειώνω εδώ ότι στην κατάθεση του στην Αστυνομία (Τεκ.7), η οποία δόθηκε οχτώ περίπου ώρες μετά που έδωσε κατάθεση στον ΜΚ1, ο κατηγορούμενος 2 δεν αναφέρει οτιδήποτε περί προηγούμενου αιτήματος του, όπως έχει την έγκριση του ιδιοκτήτη για τις εν λόγω εργασίες ή ότι έλαβε τέτοια έγκριση, προτού προχωρήσει να τις διεκπεραιώσει, ως προηγουμένως ανέφερε στο ΜΚ
2. Προχωρώ τώρα να αξιολογήσω τη μαρτυρία των ΜΚ1 και ΜΚ
3. ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΜΚ1 και ΜΚ2 ΜΚ1 - Κ. Κύπρου Ο ΜΚ1 μου έκανε πολύ καλή εντύπωση τόσο ως μάρτυρας γεγονότων όσο και ως εμπειρογνώμονας επί των θεμάτων ασφάλειας και υγείας στην εργασία, για τα οποία κατέθεσε. Ήταν το πρόσωπο που ενεπλάκη προσωπικά στην υπόθεση, συλλέγοντας το μαρτυρικό υλικό και διερευνώντας όλες τις πτυχές του ατυχήματος και είχε άμεση και προσωπική γνώση των πλείστων από τα γεγονότα για τα οποία κατέθεσε. Εκεί που δεν είχε προσωπική γνώση για τα γεγονότα, δεν δίστασε να το αναφέρει αλλά και να αναφέρει την πηγή της γνώσης του κατά αντικειμενικό πάντοτε τρόπο αφού φρόντιζε να επισημαίνει ποια εκδοχή της μαρτυρίας ήταν κοινώς αποδεκτή και ποια όχι. Έδινε σαφείς και κατατοπιστικές απαντήσεις για να υποστηρίξει τις θέσεις του και παρέπεμπε συνεχώς σε συγκεκριμένα σημεία του μαρτυρικού υλικού που συνέλεξε, για να τεκμηριώσει τις διαπιστώσεις και τα συμπεράσματα του, χωρίς να προσπαθήσει να αποφύγει ή να αποκρύψει οποιαδήποτε πτυχή της μαρτυρίας που εξασφάλισε, και η οποία ίσως να μην υποστήριζε την εκδοχή της κατηγορούσας αρχής. Δεν επιχείρησε να εκφράσει οποιαδήποτε άποψη ή να λάβει θέση, αναφορικά με τα όσα δεν ενέπιπταν εντός της σφαίρας της προσωπικής του γνώσης, εμπλοκής ή εμπειρογνωμοσύνης και σε κανένα σημείο της μαρτυρίας του, επιχείρησε να αλλοιώσει ή να παραποιήσει την εικόνα της μαρτυρίας που εξασφάλισε. Σημειώνω εδώ, τις ειλικρινείς τοποθετήσεις του καθ' όλη τη μαρτυρία του, ότι όλες οι διαπιστώσεις του, εδράζονται αποκλειστικά στα όσα ο ίδιος αντιλήφθηκε από τις έρευνες που έκανε καθώς και στα όσα οι κατηγορούμενοι του ανέφεραν στα πλαίσια των καταθέσεων τους και τα οποία ήταν κοινώς αποδεκτά. Αρκετές όμως ήταν οι φορές που ο ίδιος ο ΜΚ1, δε δίστασε να υποδείξει, πού η εξασφαλισθείσα μαρτυρία δεν ήταν ξεκάθαρη. Παραθέτω ενδεικτικά, κάποια αυτούσια αποσπάσματα από τη μαρτυρία του: «...μέχρι σήμερα και από τις καταθέσεις και από τις πληροφορίες που πήρα δεν είναι τελικά ξεκάθαρο ποιος έδωσε την εντολή για να σπάσει το πέδιλο του υφιστάμενου τοίχου αντιστήριξης...» (βλ. κυρίως εξέταση ΜΚ1 25/4/16) «Είναι κατανοητό από όλους, νομίζω ότι δεν μπορούσα να είμαι στον χώρο του ατυχήματος τη μέρα του γεγονότος για να έχω ιδία αντίληψη για όλα τα γεγονότα που έγιναν εκείνην τη μέρα εξού και γίνεται επιτόπου επίσκεψη και λαμβάνονται καταθέσεις για να παρθούν πληροφορίες που οδήγησαν σε ένα ατύχημα και αναφέρομαι στο συγκεκριμένο περιστατικό. Άρα βγάζω ναι, συμπεράσματα και από τα στοιχεία και από τις καταθέσεις και από την επιτόπου επίσκεψη αλλά και από τις καταθέσεις ατόμων που ήταν παρόντες ή είχαν κάποια άλλη εμπλοκή, άμεση συνήθως, με το περιστατικό και όταν αυτές οι πληροφορίες διασταυρώνονται, όχι μόνο από έναν που δίνει κατάθεση αλλά και από άλλους γίνεται αντιληπτό ότι μπορείς να βασιστείς σε αυτήν την πληροφορία» (βλ. αντεξέταση ΜΚ1 από συνήγορο Κατηγ. 1 - 6/6/16) «Ε. «Επειδή σας ακούω έτσι και επειδή βλέπω ότι μιλάτε με αρκετή βεβαιότητα, λέτε ότι έδιδε οδηγίες ο ένας του άλλου κλπ. Είσαστε βέβαιος για αυτά που λέτε; Δηλαδή είχατε ξεκάθαρη μαρτυρία; Έχετε 4 καταθέσεις και βλέπετε 4 διαφορετικές απόψεις, σωστά; Έχετε 4 διαφορετικές εκδοχές; A. Υπάρχουν εκδοχές, πρέπει να ξεκαθαρίσετε για ποιο πράγμα μιλάτε, για τις εκδοχές, για ότι υπήρξε η τηλεφωνική επικοινωνία, είναι καταγραμμένο και από τους δύο. E. Σωστό. A. Έγινε παραδοχή και από τους δύο και από τον Μάριο Ιωάννου και από τον Άνδρο Πολυκάρπου. Για το γεγονός ότι λήφθηκε μια πρόταση για τη στήριξη του υφιστάμενου τοίχου πάρθηκε και από τις δύο καταθέσεις και των δύο. Μάλιστα και από τις δύο καταθέσεις επιβεβαιώνεται και ο τρόπος που αποφασίστηκε να γίνει αυτή η στήριξη ο οποίος σε κάποια φάση άλλαξε και δόθηκαν νέες οδηγίες από τον αρχιτέκτονα, από τον Άνδρο Πολυκάρπου στον Μάριο Ιωάννου. Αυτά είναι δεδομένα τα οποία υπάρχουν και στις δύο καταθέσεις. E. Επειδή λέτε ότι υπήρξε μια τηλεφωνική επικοινωνία, είστε βέβαιος ότι υπήρξε μόνο μια τηλεφωνική επικοινωνία; Δεν υπήρξε οποιαδήποτε άλλη τηλεφωνική επικοινωνία; Και μιλώ με τον κατηγορούμενο 3 σε σχέση με τον Μάριο Ιωάννου; A. Υπήρξε μια εκδοχή του Μάριου Ιωάννου ότι πραγματοποιήθηκε μια κοινή συνάντηση στον χώρο του εργοταξίου μεταξύ του ιδίου, του μελετητή, του Γιώργου Χατζηλοϊζή και του Ανδρέα Πηλακούρη όπου συζήτησαν και το θέμα της στήριξης του υφιστάμενου τοίχου. E. Τούτο το πράγμα σας το επιβεβαίωσαν και οι άλλοι; A. Όχι, αυτό ακριβώς ήθελα να πω, ότι δεν επιβεβαιώθηκε αυτή η εκδοχή από τους άλλους και ήταν χαρακτηριστική η δήλωση του Ανδρέα Πηλακούρη ότι τον μελετητή δεν τον γνώρισε ποτέ, δεν τον ήξερε και μέχρι τη μέρα που έγινε το περιστατικό. E. Βλέπω τώρα ότι λέτε μας για την εκδοχή του A του Β, βλέπετε ότι και που τις καταθέσεις και που τούτα που μας λέτε σήμερα ότι υπήρχαν διαφορετικές απόψεις. Πώς είστε βέβαιος σήμερα ότι ο ένας έδιδε οδηγίες του άλλου ή υπήρξε μια τηλεφωνική επικοινωνία και τούτα τα πράγματα; Είσαστε βέβαιος χωρίς καν να μας πείτε ότι πιθανόν να έγινε αυτό το πράγμα; A. Η βεβαιότητα μου πηγάζει από το γεγονός ότι δύο άτομα, για το θέμα που τους αφορά έδιδαν την ίδια πληροφορία, γιατί να την αμφισβητήσω;» (βλ. αντεξέταση ΜΚ1 από συνήγορο Κατηγ.3 - 6/6/16) Ο ΜΚ1 παρουσίασε θεωρώ, μια αντικειμενική, ορθή και εμπεριστατωμένη εικόνα της όλης κατάστασης, όπως αυτή του «αποκαλύφθηκε» από τις έρευνες του, μη παραβλέποντας το γεγονός, γεγονός που μάλιστα επεσήμανε, ότι τελικός κριτής είναι το Δικαστήριο. Σημειώνω εδώ ότι επιχειρήθηκε από πλευράς μέρους της υπεράσπισης, να αμφισβητηθεί η «εμπειρογνωμοσύνη» του μάρτυρα σε θέματα οικοδομικών εργασιών και αρχιτεκτονικών σχεδίων. Ο μάρτυρας όμως ουδέποτε κλήθηκε να καταθέσει ως εμπειρογνώμονας επί τέτοιων θεμάτων αλλά ούτε και επιχείρησε να προβάλει τον εαυτό του ως τέτοιο εμπειρογνώμονα. Αντίθετα ο μάρτυρας ανέφερε ρητά ότι κλήθηκε να καταθέσει αναφορικά με θέματα που εμπίπτουν στην ξεχωριστή ειδικότητα του ήτοι θέματα ασφάλειας και υγείας στην εργασία και ειδικότερα σε εργοτάξια, ειδικότητα στην οποία είχε εκτενώς εκπαιδευτεί και που όλοι οι κατηγορούμενοι αποδέχτηκαν. Παραθέτω ενδεικτικά, αυτούσιο το σχετικό απόσπασμα από την αντεξέταση του μάρτυρα από το συνήγορο του κατηγορούμενου 3, ο οποίος αμφισβήτησε ειδικά την «εμπειρογνωμοσύνη» του μάρτυρα: «E. Και φαντάζομαι, κρίνω ότι, η εμπειρογνωμοσύνη σας και σαν επιθεωρητής εργασίας περιορίζεται σε θέματα ασφάλειας και υγείας, δηλαδή ο σκοπός σας είναι είτε να προτείνετε μέτρα ασφάλειας, είτε κατά κάποιον τρόπο να διερευνάτε ατυχήματα που έχουν σχέση με τον τομέα το δικό σας, σωστά; A. Είναι κατά κύριο λόγο η επιτήρηση της εφαρμογής της νομοθεσίας για τα θέματα ασφάλειας και υγείας. Μια από αυτές τις νομοθεσίες είναι και οι κανονισμοί για τα κινητά και προσωρινά εργοτάξια που αφορούν τα έργα κατασκευών, υπάρχουν και δεκάδες άλλοι κανονισμοί όπως και άλλα θέματα όπως ο κανόνας ασφάλειας και υγείας. E. Αλλά γενικώς όλοι αυτοί οι κανονισμοί και που εφαρμόζετε σαν συντονιστής εργασίας έχουν θέματα σχεδίου ασφάλειας και υγείας, δεν εμπερικλείει και κάτι επιπλέον; A. Σίγουρα περιστρέφονται γύρω από την ασφάλεια και υγεία, στην εργασία όμως περιέχουν και όρους τεχνικούς και τους οποίους γνωρίζουμε, τους γνωρίζω λόγω και της εκπαίδευσης μου αλλά και των ακαδημαϊκών μου προσόντων. Η φοίτηση μου στο ΑΤΙ στον κλάδο της ναυτομηχανικής, δεν περιορίζεται μόνο στη ναυτομηχανική, είναι ένας κλάδος της μηχανικής ο οποίος περιλαμβάνει και άλλα πράγματα όπως μηχανολογία, ηλεκτρολογία κλπ. Μέσα από την υπηρεσιακή εκπαίδευση που έτυχα, πήρα γνώσεις και για το αντικείμενο της ασφάλειας των κατασκευών και για αρκετά μέρη που συνθέτουν μια κατασκευή. E. Τελειώσατε; A. Ναι. E. Δηλαδή θέλω να μας το ξεκαθαρίσετε, διότι προηγουμένως όταν σας ρώτησα εάν κατέχετε ό,τι έχει σχέση με τα θέματα του μελετητή και του πολιτικού μηχανικού μας είπατε; A. Και επιμένω σ' αυτό, δεν μπορώ να κάνω μελέτη αρχιτεκτονική, δεν έχω γνώσεις. E. Απλά εσάς οι γνώσεις σας είναι απλές γνώσεις που αποκτήσατε στο ΑΤΙ, γενικές γνώσεις, αλλά αυτά που έχετε σαν εμπειρογνωμοσύνη είναι ό,τι έχει σχέση με την ασφάλεια και υγεία σαν επιθεωρητής εργασίας, τίποτε περισσότερο; A. Βεβαίως.» ...... «E. Θα την επαναδιατυπώσω. Επειδή είπατε εσείς κατά την προηγούμενη φορά κατά την κυρίως εξέταση σας ότι, αναφερθήκατε στη δημιουργία αντηρίδων και επεξηγήσατε ότι οι συγκεκριμένες αντηρίδες γίνονται με συγκεκριμένο πάχος και καταλήγουν σε συγκεκριμένο αριθμό. Και εγώ σας λέω ότι, σας υποβάλλω, ότι δεν είσαστε σε θέση ούτε η εμπειρογνωμοσύνη σας δίνει το δικαίωμα να προβαίνετε σε τέτοιες εκτιμήσεις, εφόσον αυτά είναι θέματα πολιτικού μηχανικού και μελετητή. A. Δεν προέβηκα σε καμία εισήγηση, εάν θα έπρεπε να γίνουν αντηρίδες ή οτιδήποτε άλλο. Στη κυρίως εξέταση ανέφερα σε απάντηση και στήριξα και την απάντηση μου δίνοντας διαστάσεις στην κατάθεση που έδωσε ο ίδιος ο μελετητής ο Άνδρος Πολυκάρπου ο οποίος αναφέρεται στις αντηρίδες στην κατάθεση του και στις διαστάσεις του, τις ίδιες διαστάσεις έδωσα και εγώ. Και περιέχεται στη σελίδα 2 της κατάθεσης του. Συνεπώς, βρίσκω ότι ο μάρτυρας είναι εμπειρογνώμονας στα θέματα ασφάλειας και υγείας στα εργοτάξια και στην εργασία γενικότερα και ότι σαν τέτοιος εμπειρογνώμονας, κλήθηκε και κατέθεσε ενώπιον μου. Κρίνω ότι ο μάρτυρας κατέθεσε με την ίδια ανεξαρτησία και αμεροληψία που το διακατείχε κατά τη διερεύνηση του ατυχήματος, ως άλλωστε θα αναμένετο από ένα έμπειρο και καταρτισμένο Επιθεωρητή Εργασίας, επιφορτισμένο με τα εν λόγω καθήκοντα. Άλλωστε, σε μεγάλο βαθμό, οι διαπιστώσεις του ως προς τις περιβάλλουσες συνθήκες του ατυχήματος συνιστούν, κοινό έδαφος μεταξύ των κατηγορουμένων. ΜΚ2 - Γ. Χ''Λοϊζής Όσον αφορά το ΜΚ2, εξέτασα τη μαρτυρία του με την ίδια προσοχή παρακολουθώντας τον παράλληλα ενώ κατέθετε, έχοντας πάντοτε κατά νου ότι πρόκειται για το σύζυγο μίας εκ των κατηγορουμένων και πρόσωπο με άμεση εμπλοκή στην όλη υπόθεση. Η μαρτυρία του ΜΚ2, πέραν του ότι χαρακτηρίζετο από αμεσότητα, γνήσιο αυθορμητισμό και ειλικρίνεια, κρίνω ότι δεν κλονίστηκε σε κανένα σημείο της αντεξέτασης από τους ευπαίδευτους συνήγορους των κατηγορουμένων. Οι θέσεις του είχαν συνοχή και παρέμειναν σταθερές καθ' όλη τη μαρτυρία του και συνήδαν πλήρως με τα όσα αυτός κατέθεσε στην Αστυνομία στις 27/6/13 (Τεκ.9). Σε κανένα σημείο ο μάρτυρας επιχείρησε, είτε να αποκρύψει οποιαδήποτε γεγονότα είτε να παραποιήσει την αλήθεια ακόμα και όταν επρόκειτο για τη δική του εμπλοκή στην υπόθεση, την οποία ο ίδιος μάλιστα, όχι μόνο δεν αρνήθηκε αλλά την κατέστησε σαφέστατη. Η μαρτυρία του, περιορίστηκε μόνο στα γεγονότα που ο ίδιος βίωσε προσωπικά και ουδόλως επιχείρησε να την «εμπλουτίσει» με δικές του απόψεις ή θέσεις, για τις οποίες ο ίδιος δεν είχε προσωπική γνώση. Παραθέτω ενδεικτικά, αυτούσιο το απόσπασμα από τη κυρίως εξέταση του: «E. Έτσι σας εξήγησαν ότι θα εγίνετουν; Δηλαδή ο τοίχος που ήταν 20 πόντους ήταν να γίνει πόσο πλάτος; A. Θα εγίνετουν άλλος τοίχος και να κολλήσει πάνω του με πέδιλο. Εν ηξέρω, εν τζιαι είμαι τζιαι εγώ ούτε καλουψιής ούτε αρχιτέκτονας. Είπαν μου ότι θα γίνει άλλος τοίχος ο οποίος θα είναι δυνατός για να συγκρατεί τον υφιστάμενο. Τώρα τι εργασίες είχε να κάμουν, ούτε ήξερα εγώ ήνταμπου ήταν να κάμουν εκεί, ούτε τους είπα εγώ να σκάψουν 1 μέτρο κάτω που το πέδιλο και να σπάσει και το πέδιλο και να μπουν που κάτω την ώρα που εδούλεφκε το τράκτο και να γίνει το ατύχημα. ... E. Πέστε μου μίαν άλλην τελευταία ερώτηση. Ξέρετε ποιος έδωσες τις οδηγίες για να σπάσει ο τοίχος; Εμάθετε; A. Ο Μάριος απ' ό,τι μου είπαν. Ο Μάριος. Απ' ό,τι μου είπε ο Ανδρέας ο Πηλακούρης, ο Μάριος του έδωσε τις οδηγίες μαζί με τον Παντελή. Δεν ξέρω ποιος από τους δύο, δεν ήμουν εκεί, ούτε... μάλλον ένας από τους δύο, ή ο Μάριος ή ο Παντελής» Ρωτήθηκε από τον ευπαίδευτο συνήγορο του κατηγορούμενου 2 κατά πόσο υπήρχε το ενδεχόμενο να επιχείρησε κατά την κατάθεση του στις 27/6/13, να απαλλάξει τη σύζυγο του από οποιαδήποτε ευθύνη και απάντησε με τον εξής χαρακτηριστικά αυθόρμητο τρόπο: «Εγώ διόρισα ειδικούς για να κάμουν τη δουλειά μου. Ποια η ευθύνη της γυναίκας μου; Πού ξέρει η γυναίκα μου τι κάμνει ο εργολάβος ή ο αρχιτέκτονας; ... ούτε εγώ είμαι αρχιτέκτονας ή εργολάβος ... γιατί να απαλλάξω τη γυναικα μου αφού η ευθύνη ήταν δική τους» Σημειώνω εδώ ότι στη βάση και της δικής του κατάθεσης, η σύζυγος του τελικά διώχθηκε ποινικά και είναι μία εκ των κατηγορουμένων στην παρούσα υπόθεση. Παρά ταύτα όμως, ο μάρτυρας προσήλθε κανονικά και αυτοβούλως στο Δικαστήριο για να καταθέσει και σε κανένα στάδιο δεν επικαλέστηκε τη συζυγική σχέση του με την 5η κατηγορούμενη για να αποφύγει να απαντήσει οποιαδήποτε ερώτηση του τέθηκε. Σε κάθε περίπτωση όμως, σημειώνω και το ότι η 5η κατηγορούμενη παραδέχτηκε ενοχή στις κατηγορίες που αυτή αντιμετωπίζει, επομένως κανένα αλλότριο κίνητρο δεν διαπιστώνεται να διακατείχε το ΜΚ
4. Σημειώνω επίσης ότι, ουσιαστικά, μόνο η πλευρά του 3ου κατηγορούμενου αμφισβήτησε την αξιοπιστία του ΜΚ
5. Βάση της εισήγησης αυτής, αποτέλεσε η θέση ότι, η μαρτυρία του εν λόγω μάρτυρα «βρίθει αρκετών ανακριβειών» οι οποίες προκύπτουν, ως ήταν η εισήγηση του συνηγόρου του συγκεκριμένου κατηγορούμενου, από «νέες πληροφορίες» που ο μάρτυρας εισήγαγε κατά τη προφορική μαρτυρία του. Πέραν του ότι στην αγόρευση του, ο ευπαίδευτος συνήγορος για τον κατηγορούμενο 3, άλλοτε απορρίπτει τη μαρτυρία του ΜΚ2 ως αναξιόπιστη και άλλοτε την επικαλείται για να στηρίξει την επιχειρηματολογία του, παρατηρώ ότι κανένα από τα σημεία που θίγει στην αγόρευση του ο συνήγορος, οδηγούν σε συμπέρασμα αναξιοπιστίας του ΜΚ
6. Και ότι ο κατηγορούμενος 3 επισκέφτηκε δύο φορές το ακίνητο, ο ΜΚ2 το ανέφερε στην αστυνομία (βλ. Τεκ. 7 σελ.2) αλλά και ότι οι εργολάβοι, όταν επισκέφτηκαν το χώρο, ήταν ενήμεροι για τις εισηγήσεις του αρχιτέκτονα αναφορικά με τον τοίχο αντιστήριξης και ότι είχαν στην κατοχή τους τα σχέδια του, εξ' ου και μπόρεσαν να τοποθετηθούν τα αναγκαία «σημάδια», ο ΜΚ2 το ανέφερε στην κατάθεση του (βλ. σελ.3). Θεωρώ όμως σκόπιμο να αναφερθώ και στο εξής σχετικό. Ο συνήγορος του 3ου κατηγορούμενου, παραπέμποντας στην κατάθεση που ο τελευταίος έδωσε στην Αστυνομία (Τεκ. 6), υπέβαλε σε αμφότερους τους μάρτυρες της κατηγορούσας αρχής ότι, ο πελάτης του, μόνο μία φορά επισκέφθηκε το χώρο και καμία γνώση είχε περί των εργασιών που θα γίνονταν στο τοίχο αντιστήριξης. Εξ' ου και δεν προνόησε για τέτοιες εργασίες, αφού «επίτηδες» είχε φροντίσει, όπως η κατοικία, κτιστεί, σε απόσταση ασφαλείας από τον τοίχο. Οι αναφορές όμως του πελάτη του, στις σελ. 3 και 4 της κατάθεσης του, Τεκ. 6, ότι δεν είδε το πέδιλο του τοίχου «ούτε κατά την πρώτη επίσκεψη (του)...» του και ότι «...διευκρίνισα να μην κάνουνε οποιεσδήποτε εργασίες μέχρι σώτου ενισχυθεί ο τοίχος...», όχι μόνο αντικρούουν τις συγκεκριμένες υποβολές του συνηγόρου αλλά και επιβεβαιώνουν τις επί του προκειμένου θέσεις των ΜΚ1 και ΜΚ
7. Πρόσθετα των πιο πάνω, σε σχέση και με τους δύο μάρτυρες της κατηγορούσας αρχής, σημειώνω ότι οι σχετικές υποβολές που τους τέθηκαν από τους συνηγόρους υπεράσπισης κατά την αντεξέταση τους, αναφορικά με την εκδοχή που ο κάθε κατηγορούμενος πρόβαλε στην αντίστοιχη κατάθεση του ως προς τα γεγονότα που κατ' εκείνον, έλαβαν χώρα την επίμαχη ημερομηνία και τα οποία ήταν αντίθετα με τα όσα οι μάρτυρες κατέθεσαν στο Δικαστήριο, αυτές παρέμειναν μετέωρες, γενικές και χωρίς οποιαδήποτε τεκμηρίωση. Άλλωστε ούτε και προωθήθηκαν από οποιονδήποτε εκ των κατηγορουμένων, (βλ. σχ. NIKIFOROS TECHNOLOGIES LTD ν. ΣΤΥΛΙΑΝΟΥ Γ. ΧΡΗΣΤΟΥ, Ποινική Έφεση Αρ. 18/2012, 16/4/2014). Την μαρτυρία των ΜΚ1 και ΜΚ2 επομένως, η οποία επιβεβαιώνεται και από την πραγματική μαρτυρία που έχει κατατεθεί ενώπιον μου, την αποδέχομαι στο σύνολο της ως αξιόπιστη. ΕΥΡΗΜΑΤΑ Στη βάση της πιο πάνω αξιολόγησης της μαρτυρίας καθώς και στη βάση των όσων αναφέρω πιο κάτω αναφορικά με τον κάθε κατηγορούμενο ξεχωριστά, προβαίνω στα εξής περαιτέρω ευρήματα Α. Από την αρχή που αποφασίστηκε να κτιστεί η κατοικία στο συγκεκριμένο σημείο και μέχρι και πριν την έναρξη οποιασδήποτε εργασίας στον επίμαχο τοίχο, ο κάθε κατηγορούμενος, μέσω της εμπλοκής του, είχε πλήρως αντιληφθεί τόσο την ανάγκη ενίσχυσης του τοίχου όσο και την επικινδυνότητα της κατάστασης. Συγκεκριμένα:
8. 2ος κατηγορούμενος Υιοθετούνται και επαναλαμβάνονται τα όσα αναφέρονται ανωτέρω σε σχέση με το περιεχόμενο των καταθέσεων που ο εν λόγω κατηγορούμενος έδωσε στην Αστυνομία και στον ΜΚ
9. Επιπρόσθετα, σημειώνονται οι παραδοχές του 2ου κατηγορούμενου στην κατάθεση του Τεκ.4, ότι πριν να προχωρήσει με οποιαδήποτε εργασία στο τεμάχιο, του υποδείχτηκαν τα σημεία που θα έμπαιναν οι 4 κολώνες για να στηρίξουν τον υφιστάμενο τοίχο αντιστήριξης καθώς και οι παραδοχές του ότι πριν να προβεί σε οποιαδήποτε εργασία σε σχέση με τον επίμαχο τοίχο, επικοινώνησε με τον κατηγορούμενο 3 για να διευκρινίσει το πώς θα προχωρούσε. (βλ. σελ.2 και 3)
10. 3ος Κατηγορούμενος Σημειώνονται τα όσα ο εν λόγω κατηγορούμενος παραδέχεται στην κατάθεση του, Τεκ. 6: «Λόγω του ότι είδα ότι .. υπήρχε ένας παλαιός τοίχος αντιστήριξης ύψους 3m περίπου ο οποίος για λόγους ασφαλείας μετακίνησα το σπίτι 2m πιο μέσα. Τελικά προχώρησα στην εκπόνηση του σχεδίου το οποίο συμφωνήθηκε με τον πελάτη και το υπέγραψε, ακολούθως το καταθέσαμε στην Πολεοδομία και εξασφαλίσαμε Πολεοδομική Άδεια.» «Χθες 26/06/2013 γύρω στις 08:30 - 09:00 μου τηλεφώνησε ο Μάριος Ιωάννου και μου είπε ότι θα επιδιορθώσει τον τοίχο και με ρώτησε τι να κάνω; Εγώ τότε του είπα να κάνει αντηρίδες στήριξης, δηλ. να ξεκινήσει από 0,60cm πλάτος μέχρι 0,25cm πάνω. Επίσης τους είπα όπως το πάχος να είναι 0,25cm. Μετά από μια ώρα περίπου μου ξανά τηλεφώνησε και μου πρότειναν να κάνει κολώνες πλάτους 1m πάχους 0,25cm. Εγώ του ανέφερα ότι δεν υπάρχει λόγος να κάνει κάτι τέτοιο καθότι μου είπε ότι δεν μπορεί να τρυπήσει τον υφιστάμενο τοίχο για να ενωθούν οι κολώνες γιατί όπως ανάφεραν πιθανόν να ππέσει. Τότε του πρότεινα να κάνει μονοκόμματο τοίχο 25άρη με πέδιλο πλάτους 1,60cm. Επίσης του ανέφερα όπως τοποθετήσει . 12άρα (σχάρα) ανά 0,15cm. Προηγουμένως αφού μου είπε ότι αυτή είναι extra εργασία την οποία δεν χρέωσε στον ιδιοκτήτη και έτσι εγώ επικοινώνησα με τον Γιώργο και μου είπε το οκ». «Εκεί είδα ότι πράγματι έπεσε ο υφιστάμενος τοίχος αλλά είχαν κάνει και εργασίες στην πάνω πλευρά δηλ. ισοπέδωσαν το μέρος που θα κτίζετο η οικοδομή και ετοποθέτησαν κράσιεραν παρόλο που του διευκρίνισα να μην κάνουνε οποιεσδήποτε εργασίες μέχρι σώτου ενισχυθεί ο τοίχος και ληφθεί η Άδεια Οικοδομής»
11. 4ος Κατηγορούμενος Σημειώνονται τα όσα ο εν λόγω κατηγορούμενος παραδέχεται στη δική του κατάθεση, Τεκ.8: «Η εργασία μου ήταν αρχικά να κάμω εκσκαφή στο πιο πάνω χωράφι και συγκεκριμένα στην πάνω λωρίδα του χωραφιού. Βρήκαμε με σε μια λωρίδα χωραφιού πάνω από τη λωρίδα όπου επρόκειτο να χτιστεί το σπίτι και αφαίρεσα χώματα ... Χρησιμοποίησα μεγάλο εκσκαφέα για να μην μπω απ' ευθείας μέσα στη λωρίδα του χωραφιού που θα γινόταν η εκσκαφή λόγω του ότι ο χώρος εκεί ήταν επικίνδυνος αφού υπήρχε υφιστάμενος τοίχος αντιστήριξης που κρατούσε την λωρίδα του χωραφιού από την κάτω πλευρά...» (σελ.1) «Μετά από την εκσκαφή...ο Μάριος Ιωάννου μου ζήτησε να πάρω τον εκσκαφέα στην κάτω λωρίδα του χωραφιού, όπου υπήρχε παλαιός υφιστάμενος τοίχος αντιστήριξης και να ανοίξω τέσσερις λάκκους δίπλα από τον τοίχο ... την Τρίτη 25.6.13 άνοιξα με τον εκσκαφέα μου τους τέσσερις λάκκους κατά μήκος του υφιστάμενου τοίχου αντιστήριξης. Κατά την εκσκαφή...αφαιρέθηκε και μπετόν που στήριζε τον τοίχο ... ήταν μέρος του παλαιού υφιστάμενου πεδίλου στήριξης του τοίχου» (σελ.2) «Γύρω στο μεσημέρι (26.6.13) μου φώναξε ο Μάριος και μου είπε ότι άλλαξαν τα σχέδια και ότι έπρεπε να ανοίξω κατά μήκος του υφιστάμενου τοίχου, πέδιλο και έπρεπε να αφαιρέσω το υφιστάμενο πέδιλο» (σελ.2) Β. Ο κάθε κατηγορούμενος γνώριζε πριν την έναρξη των εργασιών στον επίμαχο τοίχο, για την πρώτη απόφαση, δηλαδή να κατασκευαστούν τέσσερις αντηρίδες (κολώνες), οι οποίες θα εφάπτονταν μέρους του τοίχου αντιστήριξης καθώς και για την μεταγενέστερη απόφαση να ανοιχθεί στη βάση του υφιστάμενου τοίχου, μια εκσκαφή, στην οποία θα γινόταν το νέο πέδιλο και στη συνέχεια νέος τοίχος ο οποίος θα εφαπτόταν του υφιστάμενου. Υιοθετούνται και επαναλαμβάνονται τα όσα αναφέρονται στο Α ανωτέρω σε σχέση με τον κάθε κατηγορούμενο ξεχωριστά. Γ. Ο 3ος κατηγορούμενος ενημερώθηκε μέσω τηλεφώνου από τον 2ο κατηγορούμενο, πριν την έναρξη των εργασιών στον επίμαχο τοίχο, ότι επρόκειτο να ξεκινήσουν οι εν λόγω εργασίες. Δεν ήταν παρών κατά τη διεκπεραίωση των εργασιών και περιορίστηκε σε προφορική συνεννόηση για το θέμα αυτό, μέσω τηλεφώνου, τόσο με το 2ο κατηγορούμενο όσο και με το ΜΚ2, τη σχετική έγκριση του οποίου, ζήτησε και έλαβε. Υιοθετούνται και επαναλαμβάνονται τα όσα αναφέρονται στο Α.2 ανωτέρω αναφορικά με το περιεχόμενο της κατάθεσης του συγκεκριμένου κατηγορούμενου. Δ. Την επίμαχη μέρα και ώρα που έγινε το ατύχημα, εντός της εκσκαφής που είχε γίνει στα θεμέλια του υφιστάμενου τοίχου, είχαν εισέλθει οι μ.Π. Ιωάννου, μ.Γ. Αχιλλέως και κατηγορούμενος 2 για να εκτελέσουν τις εργασίες για την κατασκευή νέου πέδιλου και νέου τοίχου αντιστήριξης. Ο κατηγορούμενος 4 μαζί με τον εκσκαφέα του βρισκόταν προς το τέλος του τοίχου αντιστήριξης και αφαιρούσε με τον κάδο του εκσκαφέα τα χώματα από τη βάση του τοίχου. Την στιγμή που κατέρρευσε ο τοίχος, τα θύματα οι θανόντες ήταν μέσα στην εκσκαφή ενώ ο 2ος κατηγορούμενος, αν και εκτός της εκσκαφής, εντούτοις κοντά στον ίδιο χώρο. Υιοθετούνται και επαναλαμβάνονται τα όσα αναφέρονται στο Α.1 και Α.3 ανωτέρω σε σχέση με τον κάθε ένα εκ των κατηγορουμένων 2 και 4 ξεχωριστά και επιπρόσθετα σημειώνονται τα εξής: Για τον 2ο κατηγορούμενο - «Μετά το μεσημέρι, όταν είδαμε ότι η εκσκαφή είχε σχεδόν τελειώσει πήγαμε και οι τρεις για να τοποθετήσουμε νάιλον. Η εκσκαφή είχε μήκος 16 μέτρα περίπου και ο εκσκαφέας καθάριζε τα τελευταία μέτρα» (βλ. Τεκ.4 σελ. 3) Για τον 4ο κατηγορούμενο - «Εγώ άρχισα με την πιστόλα του εκσκαφέα και έσπασα το παλαιό πέδιλο και στη συνέχεια άρχισα την εκσκαφή και την απομάκρυνση των χωμάτων και του σπασμένου μπετόν. Έκαμα την εκσκαφή του πεδίλου γύρω στα τρία τέταρτα της όλης απόστασης του υφιστάμενου τοίχου και τότε μπήκαν μέσα στο ανοικτό πέδιλο οι τρεις..δηλαδή ο Μάριος και Παντελής Ιωάννου και ο Γιώργος Αχιλλέως και έβαλαν νάϋλον και τοποθετούσαν τον οπλισμό του πεδίλου...το μεσημέρι ξαναμπήκαν και οι τρεις μέσα στο πέδιλο και συνέχισαν την τοποθέτηση των σιδέρων. Όταν εγώ έφτασα στο τέλος του τοίχου και ενώ εργαζόμουν στο σημείο για τη διάνοιξη του πεδίλου είδα τον τοίχο να μετακινείται» (βλ. Τεκ.8 σελ.3). Ε. Οι ενέργειες ενός εκάστου των κατηγορουμένων 2, 3 και 4 αναφορικά με τις εργασίες ενίσχυσης του επίμαχου τοίχου, περιορίστηκαν μόνο στα όσα αναφέρονται για τον κάθε ένα από αυτούς χωριστά, στα σημεία Α-Δ ανωτέρω. Στ. Για την κατάρρευση του τοίχου ευθύνονται ένας αριθμός παραγόντων ο κυριότερος από τους οποίους είναι, η επέμβαση που έγινε στα θεμέλια του, χωρίς την ταυτόχρονη τοποθέτηση οποιασδήποτε προσωρινής αντιστήριξης. Η πίεση που δέχτηκε ο τοίχος κατά το σπάσιμο του πέδιλου όσο και κατά τη δημιουργία της λωρίδας στο πάνω μέρος του ακινήτου όπου θα κτιζόταν η κατοικία, με τη χρήση βαρέων μηχανημάτων, σε συνδυασμό με την μεγάλη ηλικία του τοίχου και το άγνωστο του υλικού κατασκευής του ήταν επίσης παράγοντες που συνέβαλαν στην κατάρρευση του. Για το πώς όλοι αυτοί οι παράγοντες θα επηρέαζαν τον τοίχο, δεν έγινε οποιαδήποτε προηγούμενη έρευνα ή στατική μελέτη από κάποιο πολιτικό μηχανικό ή άλλο ειδικό στο τομέα αυτό. Η κάθε ενέργεια που έγινε για την «ενίσχυση» του επίμαχου τοίχου, έγινε «στα τυφλά» και χωρίς καν να εξακριβωθεί, αν μπορούσε να γίνει τέτοια επέμβαση ή αν υπήρχε η δυνατότητα κατασκευής νέου τοίχου χωρίς να γίνει επέμβαση στον υφιστάμενο. Με βάση τα πιο πάνω, αβίαστα προκύπτει ότι, ο κίνδυνος να καταρρεύσει ο τοίχος, για τον οποιοδήποτε λόγο, ήταν υπαρκτός και προβλεπτός για τον κάθε κατηγορούμενο. Άλλωστε γιατί όλοι οι κατηγορούμενοι να κρίνουν ότι ο τοίχος έχριζε «ιδιαίτερης μεταχείρισης» και απαιτείτο η ενίσχυση του, πριν την έναρξη της οποιασδήποτε εργασίας για ανέγερση της κατοικίας; Οι αναφορές που ο κάθε κατηγορούμενος κάμνει στην δική του κατάθεση για το θέμα αυτό, αναφορές οι οποίες παρατίθενται ανωτέρω σε σχέση με τον κάθε κατηγορούμενο ξεχωριστά, καταδεικνύουν του λόγου το αληθές. Όταν δε, επρόκειτο να ανοιχτεί αυλάκι βάθους ενός μέτρου, στη βάση του εν λόγω τοίχου, ο κίνδυνος πρόβαλλε εντονότερος. Πόσο μάλλον όταν τα θεμέλια του αφαιρέθηκαν στη συνέχεια με εκσκαφέα. Πέραν τούτων όμως, ως θέμα κοινής λογικής και αντικειμενικά κρινόμενος, ο κίνδυνος να καταρρεύσει ένας παλιός και αγνώστου κατασκευής τοίχος αντιστήριξης, πάνω σε κάποιο πρόσωπο που βρίσκεται στη βάση του και εκτελεί οικοδομικές εργασίες, οι οποίες αφορούν σε άνοιγμα αυλακιού κατά μήκος της βάσης του τοίχου και επέμβαση στα θεμέλια του και έτσι να το καταπλακώσει, ήταν και εύλογος και προβλεπτός αλλά και αναμενόμενος. ΝΟΜΙΚΗ ΠΤΥΧΗ Οι κατηγορίες που ο κάθε κατηγορούμενος αντιμετωπίζει, αν και διαφέρουν ως προς την ιδιότητα με την οποία ο καθένας τους διώκεται, έχουν ως κοινή βάση τις υποχρεώσεις που απορρέουν από τον περί Ασφάλειας και Υγείας στην Εργασία Νόμο του 1996, ως τροποποιήθηκε μέχρι και τον ουσιώδη για την υπόθεση χρόνο, Ν. 89(I)/
12. Πρόσθετα τούτου, ανάλογα με την περίπτωση και με την ιδιότητα του κάθε κατηγορούμενου, το κατηγορητήριο περιλαμβάνει επίσης και κατηγορίες αναφορικά με ειδικότερες υποχρεώσεις στη βάση των περί Ασφάλειας και Υγείας (Ελάχιστες Προδιαγραφές για Προσωρινά ή Κινητά Εργοτάξια) Κανονισμών του 2002 - ΚΔΠ 172/2002 και Περί Διαχείρισης Θεμάτων Ασφάλειας και Υγείας στην Εργασία Κανονισμών 2002 - ΚΔΠ 173/
13. Σύμφωνα με το αρ.3 του Νόμου, οι πρόνοιες του εν λόγω Νόμου, καλύπτουν ένα ευρύ φάσμα δραστηριοτήτων, μεταξύ των οποίων και οι επίμαχες. Κατ' αρχή, κρίνω σκόπιμο να επισημάνω το εξής. Απλή ανάγνωση του συνόλου των προνοιών του Νόμου και των Κανονισμών, αρκεί για να αποκαλύψει ότι, οι εν λόγω πρόνοιες, δεν ποινικοποιούν αυτή καθ' αυτή την πρόκληση θανάτου ή τραυματισμού, αλλά, αντίθετα, επιβάλλουν συγκεκριμένες υποχρεώσεις ούτως ώστε τέτοιου είδους τραγικά περιστατικά να αποφεύγονται. Το αδίκημα του αρ. 53 του Νόμου[1], αφορά στην παράλειψη συμμόρφωσης με αυτές τις υποχρεώσεις και όχι στην πρόκληση θανάτου ή τραυματισμού, συνεπεία παράλειψης συμμόρφωσης με τις εν λόγω υποχρεώσεις. Τυχόν πρόκληση τέτοιου θανάτου ή τραυματισμού όμως, είναι βέβαια θέμα σχετικό, ως προς τα γεγονότα που περιβάλλουν την κάθε υπόθεση και συνεπώς δεν αγνοείται. Επομένως, το ποιος έδωσε οδηγίες στην παρούσα υπόθεση, να γίνει η εκσκαφή στη βάση του τοίχου και να σπάσει το υφιστάμενο πέδιλο, μπορεί να είναι σχετικό με τα γεγονότα της υπόθεσης, δεν είναι όμως καθοριστικής σημασίας για σκοπούς διαπίστωσης ποινικής ευθύνης σε σχέση με το αδίκημα του αρ.
14. Όπως επισημάνθηκε στην υπόθεση ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΛΙΓΓΗΣ κ.α. ν. ΔΙΕΥΘΥΝΤΗ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΕΠΙΘΕΩΡΗΣΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ, Ποινικές Εφέσεις Αρ. 48/2011 και 49/2011, 30/9/2014: «Η περίπτωση, βέβαια, που προβλέπεται στο άρθρο 13

(5)αποτελεί μια έκφανση μόνο αυτού που συνιστά τον αντικειμενικό σκοπό και τη φιλοσοφία, θα λέγαμε, του Ν. 89(Ι)/1996, όσον αφορά το πλαίσιο της διαπίστωσης της εν λόγω ευθύνης, την οποία εξαγγέλλει με τις πρόνοιές του το άρθρο 2Α αυτού. Ειδικά, στο εδάφιο

(1), αναφέρεται ότι:- «2Α -

(1)Ο παρών Νόμος έχει ως αντικειμενικό σκοπό την εφαρμογή μέτρων για την προαγωγή της ασφάλειας και της υγείας των προσώπων στην εργασία καθώς και άλλων προσώπων που μπορεί να επηρεαστούν από τις δραστηριότητες στην εργασία.» Επισημαίνεται επίσης και η παράγραφος 2Α

(2)η οποία προνοεί τα εξής: «

(2)Για το σκοπό αυτό ο Νόμος περιέχει γενικές αρχές σχετικά με την πρόληψη των επαγγελματικών κινδύνων, την προστασία της ασφάλειας και της υγείας, την εξάλειψη των συντελεστών κινδύνου των εργατικών ατυχημάτων και των επαγγελματικών ασθενειών, την ενημέρωση, τη διαβούλευση, την ισόρροπη συμμετοχή σύμφωνα με τις διατάξεις του παρόντα Νόμου, την κατάρτιση ή εκπαίδευση των εργοδοτουμένων και των αντιπροσώπων τους, καθώς και τους κανόνες για την εφαρμογή των γενικών αυτών αρχών.» Έχοντας σκιαγραφήσει το γενικό νομοθετικό πλαίσιο εντός του οποίου θα εξεταστεί η τυχόν ποινική ευθύνη ενός εκάστου των κατηγορουμένων στην παρούσα υπόθεση χωριστά, προχωρώ να εξετάσω τις υπό κρίση κατηγορίες. 1. 1η, 2η, 4η και 5η κατηγορία - Γενικές και Ειδικές Υποχρεώσεις Εργολάβων - Εργοδοτών αναφορικά με τη διαφύλαξη της ασφάλειας και υγείας σε εργοτάξιο. Οι εν λόγω κατηγορίες, τις οποίες αντιμετωπίζουν οι 1η και 2ος κατηγορούμενος, η μεν πρώτη υπό την ιδιότητα του εργοδότη, ο δε δεύτερος υπό την ιδιότητα του διευθυντή της, εδράζονται βασικά επί: Α. Ν. 89(I)/1996 - Άρθρο 13

(1)και 13

(2)«Αρ.13.-

(1)Κάθε εργoδότης πρέπει vα διασφαλίζει τηv ασφάλεια, υγεία και ευημερία στηv εργασία όλωv τωv εργoδoτoυμέvωv τoυ: Νοείται ότι ο εργοδότης απαλλάσσεται από την ευθύνη για συμβάντα οφειλόμενα σε ξένες προς αυτόν, ανώμαλες και απρόβλεπτες συνθήκες, ή σε έκτακτα γεγονότα, οι συνέπειες των οποίων δε θα μπορούσαν να έχουν αποφευχθεί παρόλη την επιδειχθείσα επιμέλεια.

(2)Χωρίς επηρεασμό της γεvικότητας τωv υπoχρεώσεωv τoυ, πoυ αvαφέρovται στo εδάφιo

(1), oι υπoχρεώσεις κάθε εργoδότη επεκτείvovται ώστε vα περιλαμβάvoυv τα ακόλoυθα- (α) .(γ) (δ) την παροχή και τη διατήρηση oπoιωvδήπoτε χώρωv εργασίας πoυ είvαι κάτω από τov έλεγχo τoυ, συμπεριλαμβαvoμέvωv και τωv μέσωv πρoσπέλασης και εξόδoυ, σε κατάσταση πoυ vα είvαι ασφαλείς και χωρίς κιvδύvoυς για τηv υγεία....» Β. Κανονισμός 11 των Περί Ασφάλειας και Υγείας (Ελάχιστες Προδιαγραφές για Προσωρινά ή Κινητά Εργοτάξια) Κανονισμών του 2002 - ΚΔΠ 172/2002 «

(1)Κατά την εκτέλεση του έργου οι προβλεπόμενες στο άρθρο 13 του Νόμου υποχρεώσεις των εργοδοτών, περιλαμβανομένων των γενικών αρχών πρόληψης, βάσει των οποίων οι εργοδότες στα πλαίσια των ευθυνών τους λαμβάνουν τα αναγκαία μέτρα για την προστασία της ασφάλειας και της υγείας των εργοδοτουμένων, εφαρμόζονται κυρίως όσον αφορά— (α) Τη διατήρηση του εργοταξίου σε ικανοποιητική κατάσταση από άποψη τάξης και υγιεινής (β) την επιλογή της τοποθέτησης των θέσεων εργασίας, ενόψει των συνθηκών πρόσβασης στις θέσεις αυτές, καθώς και τον καθορισμό των οδών ή ζωνών μετακίνησης ή κυκλοφορίας· (γ) τις συνθήκες μεταφοράς των διάφορων υλικών (δ) την τακτική συντήρηση, τον έλεγχο πριν από την έναρξη της λειτουργίας και τον περιοδικό έλεγχο των εγκαταστάσεων και των μηχανικών διατάξεων, ώστε να αποφεύγονται οι ατέλειες που θα μπορούσαν να βλάψουν την ασφάλεια και την υγεία των εργοδοτουμένων (ε) την οριοθέτηση και τη διευθέτηση των ζωνών αποθήκευσης και εναπόθεσης των διάφορων υλικών, ειδικότερα εφόσον πρόκειται για επικίνδυνα υλικά ή ουσίες· (στ) τις συνθήκες αποκομιδής των επικίνδυνων υλικών που χρησιμοποιήθηκαν (ζ) την αποθήκευση και τη διάθεση ή την αποκομιδή των απορριμμάτων και των άχρηστων υλικών, (η) την αναπροσαρμογή, ανάλογα με την πορεία των εργασιών στο εργοτάξιο, της πραγματικής διάρκειας για τα διάφορα είδη ή στάδια εργασίας· (θ) τη συνεργασία μεταξύ των εργοδοτών και των αυτοεργοδοτουμένων (ι) τις αλληλεπιδράσεις με δραστηριότητες εκμετάλλευσης στο χώρο μέσα ή κοντά στον οποίο έχει εγκατασταθεί το εργοτάξιο.

(2)Τηρουμένων των προνοιών της παραγράφου

(3)του παρόντος Κανονισμού, για να διαφυλάξουν την ασφάλεια και την υγεία στο εργοτάξιο, και υπό τις προϋποθέσεις των Κανονισμών 9 και 10 των παρόντων Κανονισμών, οι εργολάβοι και υπεργολάβοι— (α) Λαμβάνουν μέτρα σύμφωνα με τις ελάχιστες προδιαγραφές που περιλαμβάνονται στο Παράρτημα IV των παρόντων Κανονισμών, ιδίως κατά την εφαρμογή της παραγράφου

(1)του παρόντος Κανονισμού και (β) λαμβάνουν υπόψη τις υποδείξεις των συντονιστών για θέματα ασφάλειας και υγείας.

(3)(α) Ο εργολάβος ολόκληρου του έργου, ανεξάρτητα εάν αυτό εκτελείται ολικά ή κατά τμήματα με υπεργολάβους, είναι συνυπεύθυνος και υποχρεούται να λαμβάνει και να τηρεί όλα τα μέτρα ασφάλειας που προβλέπονται στις παραγράφους

(1)και

(2)του παρόντος Κανονισμού, τα οποία αφορούν ολόκληρο το έργο.... Παράρτημα IV - Μέρος Β, Τμήμα ΙΙ, Παράγραφος 12

(2)«

(2)Πρέπει να λαμβάνονται επαρκή προληπτικά μέτρα για την προστασία των εργοδοτουμένων από τους κινδύνους που οφείλονται στο εύθραυστο ή στην προσωρινή αστάθεια ενός έργου....» Ως ένα «ενδεικτικό κατάλογο των εργασιών που ενέχουν ειδικούς κινδύνους για την ασφάλεια και την υγεία των προσώπων στην εργασία», το ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ II των Κανονισμών, ορίζει μεταξύ άλλων, τις «Εργασίες που εκθέτουν πρόσωπα στην εργασία σε κινδύνους καταπλακώσεως, ... οι οποίοι επιδεινώνονται ιδιαίτερα από τη φύση της δραστηριότητας ή των μεθόδων που χρησιμοποιούνται ή από το περιβάλλον της θέσεως εργασίας ή του έργου...» Γ. Κανονισμών 4

(1)και 4

(2)των Περί Διαχείρισης Θεμάτων Ασφάλειας και Υγείας στην Εργασία Κανονισμών 2002 - ΚΔΠ 173/2002. «4

(1)Ο εργοδότης οφείλει, λαμβάνοντας υπόψη τη φύση των δραστηριοτήτων ή του υποστατικού, της επιχείρησης ή/και της εγκατάστασης του— (α) Να εκτιμά τους κινδύνους για την ασφάλεια και την υγεία των εργοδοτουμένων του, μεταξύ άλλων, κατά την επιλογή των εξοπλισμών εργασίας, των χρησιμοποιούμενων χημικών ουσιών ή παρασκευασμάτων, κατά τη διαρρύθμιση ή και καταλληλότητα των χώρων εργασίας, (β) Μετά την εκτίμηση αυτή, και όπου είναι αναγκαίο, οι δραστηριότητες πρόληψης και οι μέθοδοι εργασίας και παραγωγής που εφαρμόζονται από τον εργοδότη πρέπει— (i) Να εξασφαλίζουν βελτίωση του επιπέδου προστασίας της ασφάλειας και της υγείας των εργοδοτουμένων (ii) να ενσωματώνονται στο σύνολο των δραστηριοτήτων του υποστατικού, της επιχείρησης ή/και της εγκατάστασης και σε όλα τα επίπεδα ιεραρχίας. 4

(2)Ο εργοδότης οφείλει— (α) Να έχει στη διάθεση του μια γραπτή εκτίμηση— (

1. i)Των υφιστάμενων κατά την εργασία κινδύνων για την ασφάλεια και την υγεία των εργοδοτουμένων του, συμπεριλαμβανομένων εκείνων των κινδύνων που αφορούν ομάδες εργοδοτουμένων που εκτίθενται σε ιδιαίτερους κινδύνους· και (
2. ii)των κινδύνων για την ασφάλεια και την υγεία προσώπων που δεν εργοδοτούνται από αυτόν και οι οποίοι δημιουργούνται από ή σε σχέση με τον τρόπο που διεξάγει τις δραστηριότητες του ή διευθύνει την επιχείρηση του. (β) Με βάση την πιο πάνω γραπτή εκτίμηση ο εργοδότης οφείλει να καθορίζει τα προληπτικά και προστατευτικά μέτρα που πρέπει να ληφθούν και, αν χρειαστεί, το υλικό ή τον εξοπλισμό προστασίας που πρέπει να χρησιμοποιηθεί. Ως προς το τι συνιστά γραπτή «εκτίμηση» και "προληπτικά και προστατευτικά μέτρα", οι ερμηνευτικές διατάξεις των πιο πάνω κανονισμών είναι σαφείς (βλ. Κ.2 ΚΔΠ 173/2002). "εκτίμηση" σημαίνει την εκτίμηση που γίνεται και αναθεωρείται, όπου τούτο είναι αναγκαίο, από τον εργοδότη ή από αυτοεργοδοτούμενο πρόσωπο, σύμφωνα με τις πρόνοιες του Κανονισμού 4 των παρόντων Κανονισμών "προληπτικά και προστατευτικά μέτρα" σημαίνει τα μέτρα τα οποία έχουν καθορισθεί από τον εργοδότη ή το αυτοεργοδοτούμενο πρόσωπο ως συνέπεια της εκτίμησης, τα οποία είναι αναγκαία να ληφθούν για τη διασφάλιση της ασφάλειας, υγείας και ευημερίας των προσώπων στην εργασία, καθώς και για προστασία οποιωνδήποτε άλλων προσώπων έναντι των κινδύνων για την ασφάλεια και υγεία σε σχέση με τις δραστηριότητες των προσώπων στην εργασία· Ο «εργοδότης» που βαρύνεται με τις υποχρεώσεις που επιβάλλουν οι πιο πάνω πρόνοιες του Νόμου και των Κανονισμών, θα πρέπει, σύμφωνα με τις πρόνοιες του αρ.13

(3)του Νόμου, να εφαρμόζει τα μέτρα πoυ πρoβλέπovται από το Νόμο και τους Κανονισμούς, ακoλoυθώvτας τις πιo κάτω γενικές αρχές πρόληψης: «(α) απoφυγή τωv κιvδύvωv (β) εκτίμηση τωv κιvδύvωv πoυ δεv μπoρoύv vα απoφευχθoύv (γ) καταπoλέμηση τωv κιvδύvωv στηv πηγή τoυς (δ) πρoσαρμoγή της εργασίας στov άvθρωπo, ειδικότερα όσov αφoρά τη διαμόρφωση τωv θέσεωv εργασίας καθώς και τηv επιλoγή τωv εξoπλισμώv εργασίας και τωv μεθόδωv εργασίας και παραγωγής προκειμένου ιδίως να μετριασθεί η μονότονη και ρυθμικά επαναλαμβανόμενη εργασία και να μειωθούν οι επιπτώσεις της στην υγεία. (ε) παρακoλoύθηση της εξέλιξης της τεχvoλoγίας (στ) αvτικατάσταση τoυ επικίvδυvoυ από τo μη επικίvδυvo ή τo λιγότερo επικίvδυvo (ζ) Ανάπτυξη μιας ενιαίας και συνολικής πολιτικής πρόληψης, η οποία να καλύπτει την τεχνολογία, την οργάνωση της εργασίας, τις συνθήκες εργασίας, τις σχέσεις μεταξύ των κοινωνικών εταίρων και την επίδραση των παραγόντων που συνδέονται με το εργασιακό περιβάλλον (η) πρoτεραιότητα στη λήψη μέτρωv oμαδικής πρoστασίας σε σχέση με τα μέτρα ατoμικής πρoστασίας (θ) παρoχή τωv κατάλληλωv oδηγιώv στα πρόσωπα στην εργασία.» «Εργοδότης» για σκοπούς του Νόμου και των Κανονισμών, είναι «κάθε φυσικό ή νομικό πρόσωπο το οποίο συνδέεται με σχέση εργασίας με τον εργοδοτούμενο και έχει την ευθύνη για το υποστατικό, την επιχείρηση ή/και την εγκατάσταση και περιλαμβάνει και πρόσωπο που δεν έχει άλλα εργοδοτούμενα πρόσωπα, αλλά διεξάγει οικονομική δραστηριότητα ή διευθύνει την επιχείρησή του με σκοπό κερδοσκοπικό ή μη»[2] και όπως λέχθηκε και στην Λίγγης ανωτέρω: «...εκείνο που θα πρέπει, κατ' αρχάς, να διαπιστώνεται σε κάθε υπόθεση, όπως η παρούσα, είναι κατά πόσο η συγκεκριμένη εργασία εκ της οποίας έχει προκληθεί ο κίνδυνος έχει διεξαχθεί από τον εργοδότη ως μέρος της επιχειρηματικής δραστηριότητάς του. Αυτό αποτελεί, ουσιαστικά, και το κριτήριο για τη διαπίστωση, συνακόλουθα, της ευθύνης του συγκεκριμένου εργοδότη για διασφάλιση των απαιτήσεων του άρθρου 13

(5).» Σχετικές με το θέμα αυτό είναι επίσης οι αποφάσεις, Γενικός Εισαγγελέας ν. Ζ. Δημητρίου και Υιοί (Ανυψωτικά) Λτδ

(2006)2 Α.Α.Δ. 467 και ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΑΝΟΡΘΩΣΗΣ ΑΜΜΟΧΩΣΤΟΥ ν. ΔΙΕΥΘΥΝΤΗ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΕΠΙΘΕΩΡΗΣΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ, Ποινική Έφεση Αρ. 147/2011, 24/4/2014. Υπεράσπιση Εργοδότη Η μόνη υπεράσπιση που παρέχεται σε κάποιο εργοδότη, είναι αυτή που προνοείται στα αρ. 13

(5)και 54[3] του Νόμου ήτοι ότι δεν ήταν πρακτικώς εφικτό ή δεν ήταν ευλόγως εφικτό να πράξει περισσότερα από όσα έπραξε για εκπλήρωση της υποχρέωσης ή της απαίτησης να διασφαλίσει ότι, στα πλαίσια της διεξαγωγής της συγκεκριμένης εργασίας, δε θα εκτίθεντο σε κίνδυνο άλλα πρόσωπα. Σύμφωνα με το άρθρο 54 του Νόμου, ο εργοδότης φέρει το βάρος για θεμελίωση της πιο πάνω υπεράσπισης, στη βάση, όμως, του ισοζυγίου των πιθανοτήτων (βλ. σχ. R v Carr Braint

(1943)2 All ER 156 και Ζυπιτής ν Αστυνομία

(2003)2 ΑΑΔ 220) Σύμφωνα όμως με την απόφαση Λίγγης ανωτέρω, «Η πιο πάνω υπεράσπιση αποτελεί, απλώς, επιβεβαίωση ότι η εν λόγω ευθύνη του εργοδότη δεν είναι απόλυτη και ότι αυτός μπορεί να απαλλαγεί από αυτήν, αν αποδείξει ότι έλαβε όλα τα ευλόγως εφικτά μέτρα για αποτροπή του κινδύνου. Η συμπερίληψή της, όμως, στο Νόμο δεν αναιρεί κατά το ελάχιστο τον, κατά τα άλλα, αποκλειστικό χαρακτήρα της ευθύνης του εργοδότη για λήψη τέτοιων μέτρων, όπως αυτή προκύπτει, σαφώς, από τη διατύπωση του άρθρου 13

(5), (βλ. Reg. v. British Steel Plc. (C.A.)

(1995)1 W.L.R. 1356). Επομένως, με δεδομένο ότι η εν λόγω ευθύνη τίθεται αποκλειστικά στον εργοδότη, δεν είναι επιτρεπτή η ανάθεσή της από αυτό σε άλλο πρόσωπο, όπως, για παράδειγμα, σε έναν ανεξάρτητο εργολάβο, οπότε θα καθίστατο η απόδοσή της σε έναν εκ των δύο θέμα διαπίστωσης της ύπαρξης ή μη εκ προστήσεως ευθύνης. ΄Οπως εξηγείται στην υπόθεση R v Associated Octel Ltd, ανωτέρω, το δόγμα της εκ προστήσεως ευθύνης είναι αδιάφορο προς τις αυστηρές πρόνοιες της ανάλογης του άρθρου 13

(5)αγγλικής πρόνοιας, ανωτέρω. Το ίδιο, βέβαια, ισχύει και στην περίπτωση του άρθρου 13

(5). Η εκπλήρωση δε από τον εργοδότη της ευθύνης που του εναποθέτει το πιο πάνω άρθρο, λόγω της ανάθεσης από αυτόν της επί μέρους εργασίας σε ανεξάρτητο εργολάβο, ελέγχεται μέσα από τους όρους της σχετικής μεταξύ τους συμφωνίας. Αυτό είναι αναγκαίο, προκειμένου να διαπιστώνεται κατά πόσο είχε γίνει πρόνοια από τον εργοδότη, ώστε να λαμβάνονταν από τον εργολάβο ευλόγως εφικτά μέτρα, για να διασφαλιζόταν ότι δε θα εκτίθεντο σε κίνδυνο μη εργοδοτούμενα από τον εργοδότη πρόσωπα.» Όσον αφορά το τι δύναται να θεωρηθεί υπό τις περιστάσεις «εύλογο και εφικτό» όπως και το σε τι είδους προληπτικές ενέργειες έπρεπε να προβεί κάποιος εργοδότης για να διασφαλίσει την ασφάλεια και υγεία στο χώρο εργασίας που εποπτεύει, αυτό είναι θέμα πραγματικό και αποφασίζεται με βάση τα συγκεκριμένα περιστατικά της κάθε υπόθεσης. Θα μπορούσε όμως να λεχθεί ότι όσο πιο προβλέψιμος και λογικά αναμενόμενος είναι ο κίνδυνος, τόσο πιο αυξημένο είναι και το καθήκον του εργοδότη να μεριμνήσει για την ασφάλεια των επηρεαζόμενων προσώπων. Και για το θέμα αυτό όμως, ο Νομοθέτης έχει προνοήσει κάποια βασικά κριτήρια. Πέραν των προαναφερόμενων ειδικών υποχρεώσεων, υπάρχουν επίσης και άλλες ειδικές υποχρεώσεις με τις οποίες το καθορισμένο στο Νόμο και Κανονισμούς πρόσωπο, θα πρέπει να εκπληρώσει. Για παράδειγμα, σύμφωνα με τον Κ. 4, για εργοτάξιο όπου προβλέπεται να εκτελεστούν εργασίες από περισσότερους του ενός εργολάβου ή υπεργολάβου επιβάλλεται, όπως η εδώ κρινόμενη περίπτωση, ο κύριος ή ο μελετητής ή ο εργολάβος του έργου, αναλόγως της περίπτωσης, ορίσει ένα ή περισσότερους συντονιστές σε θέματα ασφάλειας και υγείας κατά την εκπόνηση της μελέτης του έργου ούτως ώστε τα εν λόγω πρόσωπα να εκτελούν τα καθήκοντα ασφαλείας που επιβάλλουν οι Κανονισμοί. (βλ. Κ.2 ως προς τον όρο «συντονιστής» καθώς και Κ.7, Κ.8

(2)και K.9

(4)ως προς τα καθήκοντα τέτοιου συντονιστή[4]). Ο Κ.5 επίσης, επιβάλλει όπως πριν από την έναρξη λειτουργίας του εργοταξίου ο κύριος του έργου διασφαλίζει ότι ο μελετητής, μεριμνά για την εκπόνηση σχεδίου ασφάλειας και υγείας και για την κατάρτιση φακέλου ασφάλειας και υγείας. Η εν λόγω υποχρέωση επιβάλλεται μάλιστα ρητά από το Κ.5

(2)(β) όταν πρόκειται για εργασίες που ενέχουν ιδιαίτερους κινδύνους για την ασφάλεια και υγεία των προσώπων στην εργασία όπως είναι ο κίνδυνος καταπλάκωσης που αναφέρεται στο Παράρτημα ΙΙ των Κανονισμών. Το τι πρέπει να προνοούν και να περιλαμβάνουν το Σ.Α.Υ. και το Φ.Α.Υ., αναφέρεται εκτενώς στους σχετικούς Κανονισμούς.[5] Η ευθύνη ενός εργοδότη επομένως, θα εξαρτηθεί σε μεγάλο βαθμό, τόσο από τα μέτρα που έπρεπε να λάβει, όσο και από τα μέτρα που έλαβε, υπό τις συγκεκριμένες περιστάσεις της υπόθεσης, με γνώμονα όμως και το κατά πόσο έλαβε τουλάχιστο, τα βασικά ενδεδειγμένα μέτρα που προνοεί ο Νόμος και οι Κανονισμοί. Άλλωστε, όπως λέχθηκε στην υπόθεση Mass Pack Trading Ltd ν. Επ. Λειτ. Εργ. Πάφου

(1996)2 Α.Α.Δ. 142: «... η ευθύνη του εργοδότη δεν μειώνεται γιατί η συνεχής παροχή ασφαλούς συστήματος εργασίας αποτελεί αποκλειστικά δική του ευθύνη. Κάθε εργοδότης πρέπει να διατηρεί συνεχή έλεγχο και επιτήρηση της πιστής εφαρμογής των κανονισμών ασφαλείας. Το καθήκον συντήρησης των προστατευτικών μέτρων στις οικοδομικές εργασίες είναι απόλυτο. Η υποχρέωση για διατήρηση των μέτρων ασφάλειας και η συντήρησή τους δεν. είναι μόνο απόλυτη αλλά και διαρκής (Εταιρεία Γενικών Κατασκευών Λτδ ν. Επαρχιακού Λειτουργού Λεμεσού

(1989)2 Α.Α.Δ. 51., Επαρχιακός Λειτουργός Εργασίας Πάφου ν. Κώστα Κυριάκου και Υιού Λτδ και Άλλου

(1995)2 Α.Α.Δ. 290). Η μέριμνα για διασφάλιση της συμμόρφωσης με τους κανονισμούς ασφαλείας αποτελεί αποκλειστική ευθύνη των εργοδοτών που είναι και οι μόνοι που έχουν τον έλεγχο των συνθηκών εργασίας.» Ευθύνη Νομικού και Φυσικού Προσώπου Όταν δε ο «εργοδότης» για σκοπούς του Νόμου είναι νομικό πρόσωπο, σύμφωνα με τις πρόνοιες του αρ. 53

(6), τέτοιο νομικό πρόσωπο καθίσταται εξ ίσου ποινικά υπεύθυνο, με το φυσικό πρόσωπο που τα διέπραξε, όταν το εν λόγω φυσικό πρόσωπο ενεργούσε, «είτε ατομικά είτε ως μέλος συλλογικού οργάνου του νομικού προσώπου και το οποίο κατέχει ηγετική θέση στο εν λόγω νομικό πρόσωπο, είτε βάση εξουσιοδότησης για εκπροσώπηση του νομικού προσώπου, είτε βάση της εξουσίας λήψης αποφάσεων για λογαριασμό του νομικού προσώπου, είτε βάση της εξουσίας άσκησης ελέγχου εντός του νομικού προσώπου». Σε τέτοια περίπτωση βέβαια, την ευθύνη για τη διάπραξη του εν λόγω αδικήματος φέρει, εκτός από το νομικό πρόσωπο, και το πιο πάνω αναφερόμενο φυσικό πρόσωπο. 2. 3η, 6η και 13η Κατηγορία - Γενικές και Ειδικές Υποχρεώσεις Αυτοεργοδοτούμενου Προσώπου αναφορικά με τη διαφύλαξη της ασφάλειας και υγείας σε εργοτάξιο Οι υπό κρίση κατηγορίες, τις οποίες αντιμετωπίζει ο 4ος κατηγορούμενος ως αυτοεργοδοτούμενος - εργολάβος, εδράζονται κυρίως, επί του αρ. 14 του Ν.89(Ι)/96 και του Κ.4

(4)των Περί Διαχείρισης Θεμάτων Ασφάλειας και Υγείας στην Εργασία Κανονισμούς 2002 - ΚΔΠ 173/2002, οι πρόνοιες των οποίων έχουν ως εξής: Α. Ν. 89(I)/1996 - Άρθρο 13

(1)και 13

(2)«14.-

(1)Κάθε αυτoεργoδoτoύμεvo πρόσωπo πρέπει vα διευθύvει τηv επιχείρηση και vα διεξάγει τις εργασίες τoυ με τέτoιo τρόπo ώστε vα διασφαλίζει, καθόσov είvαι ευλόγως εφικτό, ότι τo ίδιo και άλλα πρόσωπα πoυ δυvατό vα επηρεαστoύv, δεv θα εκτίθεvται σε κίvδυvo για τηv ασφάλεια ή τηv υγεία τoυς.

(2)Κάθε αυτoεργoδoτoύμεvo πρόσωπo πρέπει vα παρέχει σε πρόσωπα, πoυ είvαι δυvατό vα επηρεαστoύv από τις δραστηριότητες τoυ, τέτoιες πληρoφoρίες πoυ αφoρoύv τov τρόπo πoυ διεξάγει τηv επιχείρηση ή τηv εργασία τoυ, ώστε vα διασφαλίζει, καθόσov είvαι ευλόγως εφικτό, ότι τα πρόσωπα αυτά δεv θα εκτίθεvται σε κίvδυvo για τηv ασφάλεια ή τηv υγεία τoυς.

(3)Κάθε αυτοεργοδοτούμενο πρόσωπο έχει υποχρέωση να διαβιβάζει, όταν του ζητηθεί, στον Επιθεωρητή ή σ' οποιαδήποτε αρμόδια αρχή, που εκδίδει άδεια λειτουργίας υποστατικού, επιχείρησης ή εγκατάστασης, πολεοδομική άδεια ή άδεια οικοδομής, κατάλληλα συμπληρωμένο εγκεκριμένο έντυπο στο οποίο να βεβαιώνει υπεύθυνα ότι διαθέτει τα πιστοποιητικά ή άλλα έγγραφα που προβλέπονται στον παρόντα Νόμο.» Β. ΚΔΠ 173/2002 - Κανονισμός 4

(1)και 4

(2)«Κάθε αυτοεργοδοτούμενο πρόσωπο πρέπει να έχει στη διάθεση του κατάλληλη και επαρκή γραπτή εκτίμηση— (α) Των κινδύνων για την ασφάλεια και υγεία στους οποίους εκτίθεται το ίδιο στην εργασία του, και (β) των κινδύνων για την ασφάλεια και υγεία προσώπων που δεν εργοδοτούνται απ' αυτό και οι οποίοι δημιουργούνται από ή σε σχέση με τον τρόπο που διεξάγει δραστηριότητες ή διευθύνει την επιχείρηση του, με σκοπό τον καθορισμό των προληπτικών και προστατευτικών μέτρων που είναι αναγκαία να πάρει. Για να είναι κατάλληλη η εκτίμηση στην οποία προβαίνει το αυτοεργοδοτούμενο πρόσωπο πρέπει να λαμβάνεται υπόψη για την ετοιμασία της η φύση των δραστηριοτήτων της επιχείρησης ή της οικονομικής δραστηριότητας του αυτοεργοδοτούμενου προσώπου και να εκτιμούνται οι κίνδυνοι για την ασφάλεια και την υγεία του ίδιου ή άλλων προσώπων που μπορεί να επηρεαστούν από τις δραστηριότητες του κατά την εργασία.» Ως προς το ποιος δύναται να θεωρηθεί "αυτοεργοδοτούμενο πρόσωπο", σχετικός είναι ο ορισμός που παρέχεται στο αρ.2 του Νόμου ήτοι το «πρόσωπο το οποίο εργάζεται για κέρδος ή αμοιβή, αλλά δεν είναι εργοδοτούμενο πρόσωπο σε άλλο εργοδότη».· Όπως μπορεί εύλογα να διαφανεί από τις πιο πάνω πρόνοιες του Νόμου και των Κανονισμών, η ευθύνη ενός τέτοιου αυτοεργοδοτούμενου προσώπου, θα εξαρτηθεί σε μεγάλο βαθμό, από τα μέτρα που έλαβε και που έπρεπε να λάβει υπό τις συγκεκριμένες περιστάσεις της υπόθεσης. Υπεράσπιση Αυτοεργοδοτούμενου - Αρ.14

(1), 14

(2)και αρ.54 Στη διάθεση του βέβαια, ο αυτοεργοδοτούμενος έχει την ίδια υπεράσπιση με τον «εργοδότη», ήτοι να αποδείξει, στο ισοζύγιο των πιθανοτήτων, ότι υπό τις περιστάσεις έπραξε ότι ήταν πρακτικώς εφικτό ή ευλόγως εφικτό να πράξει, για εκπλήρωση των εκ του Νόμου και Κανονισμών απορρεουσών υποχρεώσεων του.[6] Οι αρχές που διέπουν την εφαρμογή της εν λόγω υπεράσπισης όπως αυτές αναφέρονται ανωτέρω, εφαρμόζονται και σε σχέση με τον αυτοεργοδοτούμενο. 3. 7η, 8η και 10η κατηγορία - Γενικές και Ειδικές Υποχρεώσεις Μελετητή - Ανάδοχου αναφορικά με τη διαφύλαξη της ασφάλειας και υγείας σε εργοτάξιο Οι εν λόγω κατηγορίες, τις οποίες αντιμετωπίζει ο 3ος κατηγορούμενος υπό την ιδιότητα του μελετητή - ανάδοχου του έργου, εδράζονται κυρίως επί του αρ. 14 του Ν.89(Ι)/96 και των Κ. 2, 3, 4

(1), 5 και 7 των Περί Ασφάλειας και Υγείας (Ελάχιστες Προδιαγραφές για Προσωρινά ή Κινητά Εργοτάξια) Κανονισμών του 2002 - ΚΔΠ 172/2002 Οι πιο πάνω πρόνοιες, έχουν παρατεθεί αυτούσιες κατά τη συζήτηση της νομικής πτυχής της ευθύνης «εργοδότη» ανωτέρω και ως εκ τούτου, δεν θα τις επαναλάβω. Θα αναφέρω απλά ότι "ανάδοχος" σύμφωνα με το αρ. 2 του Νόμου «σημαίνει κάθε πρόσωπο στο οποίο έχει ανατεθεί η μελέτη ή/και η εκτέλεση ή/και η επίβλεψη της εκτέλεσης ενός έργου για λογαριασμό του κυρίου του έργου» και «μελετητής», σύμφωνα με το Κ.2 των ΚΔΠ 172/2002, «...σημαίνει κάθε φυσικό ή νομικό πρόσωπο που συμβάλλεται με τον κύριο του έργου ή τον εργολάβο ή τον υπεργολάβο και εκπονεί τη μελέτη ολόκληρου του έργου ή μέρους του έργου (τμήματος).» Θεωρώ σκόπιμο να επαναλάβω ότι σύμφωνα με τις υπό κρίση πρόνοιες, ένας ανάδοχος-μελετητής, όταν του ανατίθεται η μελέτη ενός έργου, θα πρέπει (α) κατά τα στάδια σύλληψης, επεξεργασίας και εκπόνησης της μελέτης του έργου, να λαμβάνει υπόψη, σε συνεργασία, μεταξύ άλλων, με τον κύριο του έργου, τις γενικές αρχές πρόληψης σε θέματα ασφάλειας και υγείας που αναφέρονται στο άρθρο 13 του Νόμου και παρατίθενται ανωτέρω[7], (β) να ορίζει ένα ή περισσότερους συντονιστές που θα εκτελούν τα καθήκοντα που προβλέπονται από τους σχετικούς Κανονισμούς (βλ. Κ.4 ΚΔΠ 172/02 ανωτέρω) και (γ) πριν από την έναρξη λειτουργίας του εργοταξίου, να εκπονεί Σ.Α.Υ. και Φ.Α.Υ το οποίο θα αναπροσαρμόζει ανάλογα με την εξέλιξη των εργασιών, υποχρέωση μάλιστα που επιβάλλεται ρητά όταν πρόκειται για εργασίες που ενέχουν ιδιαίτερους κινδύνους για την ασφάλεια και υγεία των προσώπων στην εργασία όπως είναι ο κίνδυνος καταπλάκωσης που αναφέρεται στο Παράρτημα ΙΙ των Κανονισμών.[8] Επομένως, και η ευθύνη ενός μελετητή - ανάδοχου, θα εξεταστεί ως θέμα πραγματικό και στη βάση των μέτρων που έλαβε και που έπρεπε να λάβει υπό τις συγκεκριμένες περιστάσεις της υπόθεσης. Υπεράσπιση Μελετητή - Ανάδοχου Με τον ίδιο τρόπο και επί των ιδίων αρχών που αναφέρονται ανωτέρω σε σχέση με τον εργοδότη και τον αυτοεργοδοτούμενο, θα εφαρμοστεί η υπεράσπιση του αρ. 54 σε σχέση και με τον μελετητή - ανάδοχο, ο οποίος φέρει και το ανάλογο βάρος απόδειξης. Σημειώνω τέλος, πρόσθετα όλων όσων αναφέρω ανωτέρω ότι, ούτε ο κύριος του έργου, ούτε ο μελετητής, ούτε ο εργολάβος αλλά ούτε και οποιοδήποτε πρόσωπο που δύναται να θεωρηθεί ως εργοδότης, απαλλάσσεται των προαναφερόμενων ευθυνών του απλά και μόνο επειδή ανέθεσε σε τρίτα πρόσωπα να διασφαλίσουν την ασφάλεια και υγεία στο χώρο εργασίας ή επειδή τέτοια πρόσωπα έτυχε ή δεν έτυχε να διοριστούν από τον κύριο ή το μελετητή του έργου, είτε ετοιμάστηκε Σ.Α.Υ. ή Φ.Α.Υ. είτε όχι. (βλ. Καν.10 ΚΔΠ 172/2002[9]). ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΝΟΜΙΚΩΝ ΑΡΧΩΝ Προχωρώ τώρα στην εφαρμογή των πιο πάνω νομικών αρχών στην υπόθεση, έχοντας κατά νου και την επιχειρηματολογία στην οποία προέβη ο κάθε ευπαίδευτος συνήγορος για τον πελάτη του. 2ος κατηγορούμενος Ο εν λόγω κατηγορούμενος αντιμετωπίζει ως διευθυντής της 1ης κατηγορούμενης την 2η και 5η κατηγορία, οι λεπτομέρειες των οποίων έχουν παρατεθεί στα αρχικά στάδια της απόφασης μου (σελ. 4) γι' αυτό δεν θα τις επαναλάβω. Η επιχειρηματολογία του κ. Πουργουρίδη, περιστρέφεται γύρω από τους πιο κάτω άξονες: A. Η προσκομισθείσα μαρτυρία και ειδικότερα η μαρτυρία του ΜΚ1 δεν μπορεί να αποτελέσει ασφαλή και αξιόπιστη βάση για την εξαγωγή ευρημάτων και συμπερασμάτων. Με την επί του προκειμένου εισήγηση, έχω στην ουσία ασχοληθεί πιο πάνω, στα πλαίσια αξιολόγησης της μαρτυρίας των ΜΚ1 και ΜΚ2, μαρτυρίες τις οποίες έχω ήδη αποδεχτεί ως αξιόπιστες. Ως τέτοιες έχουν αποτελέσει τη βάση των ευρημάτων μου. Ως εκ τούτου η συγκεκριμένη εισήγηση δεν μπορεί να γίνει δεκτή και απορρίπτεται. Β. Το τι συνιστά «εύλογα προβλέψιμο» κίνδυνο ως επίσης και το τι μέτρα δύναται να θεωρηθούν «εύλογα και πρακτικά» θα πρέπει να εξεταστεί με βάση τα συγκεκριμένα περιστατικά της υπόθεσης, λαμβανομένων υπόψη και των ιδιαίτερων χαρακτηριστικών του κατηγορούμενου. Εισηγήθηκε ο ευπαίδευτος συνήγορος ότι, ο 2ος κατηγορούμενος θα πρέπει να αντιμετωπιστεί με το ρόλο που πραγματικά είχε, ήτοι «καλουψιής». Τι είναι επομένως, διερωτήθηκε ο συνήγορος, εκείνο που θα αναμένετο από ένα καλουψιή να πράξει υπό τις περιστάσεις, όταν ο κίνδυνος κατάρρευσης του τοίχου δεν μπορούσε να ήταν λογικά προβλεπτός σε ένα τέτοιο καλουψιή, ο οποίος δεν είχε στη διάθεση του γραπτή εκτίμηση κινδύνων την οποία έπρεπε να ετοιμάσουν άλλοι και μάλιστα, όταν δεν ήταν ο ρόλος του να αποφασίσει αν ο τοίχος ήθελε αντιστήριξη; Συνεπώς, κατέληξε ο συνήγορος, στην περίπτωση του 2ου κατηγορούμενου, τυγχάνει πλήρους εφαρμογής η υπεράσπιση του αρ.

1. Συμφωνώ μεν, με τον κ. Πουργουρίδη ότι, το τι συνιστά «εύλογα προβλέψιμο» κίνδυνο ως επίσης και το τι μέτρα δύναται να θεωρηθούν ως «εύλογα και πρακτικά», είναι θέματα που αποφασίζονται λαμβανομένων υπόψη όλων των περιστάσεων της υπόθεσης, δεν συμφωνώ όμως με την κατάληξη του σε σχέση με το 2ο κατηγορούμενο. Ως ανέφερα ανωτέρω, στην παρούσα υπόθεση, ο κίνδυνος να καταρρεύσει ο τοίχος για οποιοδήποτε λόγο, ήταν υπαρκτός και προβλεπτός και στον 2ο κατηγορούμενο, όποια και αν ήταν η ιδιότητα του. Άλλωστε και ο ίδιος, όπως φαίνεται και από την κατάθεση του, έκρινε από την αρχή ότι ο τοίχος έχριζε «ιδιαίτερης μεταχείρισης» και απαιτείτο η ενίσχυση του, πριν την έναρξη της οποιασδήποτε εργασίας για ανέγερση της κατοικίας. Όπως όμως και αν ήθελε ιδωθεί το κριτήριο του «εύλογου» και του «προβλεπτού», είναι θέμα κοινής λογικής, πόσο μάλλον για κάποιο έμπειρο καλουψιή, με αρκετή εμπειρία στις οικοδομικές και συναφείς εργασίες, ως ήταν ο 2ος κατηγορούμενος, ότι όταν κάποιος ανοίξει ένα αυλάκι κατά μήκος ενός παλιού τοίχου αντιστήριξης, αγνώστου κατασκευής, σπάσει τα θεμέλια του με εκσκαφέα και στη συνέχεια μπει στο αυλάκι, ενόσω εργάζεται ο εκσκαφέας στα θεμέλια, για να προβεί σε περαιτέρω επέμβαση στον τοίχο, υπάρχει ο κίνδυνος να καταρρεύσει ο τοίχος και να τον καταπλακώσει. Αυτές όμως, ήταν και οι ενέργειες του 2ου κατηγορούμενου, ο οποίος μάλιστα κινδύνεψε να καταπλακωθεί και ο ίδιος. Αυτό, σε συνδυασμό με το ότι δεν είχε στη διάθεση του οποιαδήποτε γραπτή εκτίμηση κινδύνου και ότι δεν προσκόμισε οποιαδήποτε μαρτυρία ως προς το τι άλλες ενέργειες έκαμε για να διασφαλίσει είτε την ευστάθεια του τοίχου είτε την ασφάλεια των εργοδοτουμένων της εταιρείας του, κρίνω ότι δεν του επιτρέπουν να βασιστεί στην υπεράσπιση του αρ. 54 (βλ. Λίγγης ανωτέρω). Στη βάση όλων των πιο πάνω καθώς και στη βάση των ευρημάτων μου ως αυτά αναφέρονται ανωτέρω, κρίνω ότι ο 2ος κατηγορούμενος, κατά παράβαση των προνοιών του Ν.89(Ι)/96 και των ΚΔΠ 172/02 και ΚΔΠ 173/02 που αναφέρονται στις κατηγορίες 2 και 5 που αυτός αντιμετωπίζει, παρέλειψε, ως διευθυντής της 1ης κατηγορούμενης να εκπληρώσει τις υποχρεώσεις που του καταλογίζονται στις εν λόγω κατηγορίες. 1η κατηγορούμενη Ως ανέφερα πιο πάνω, η ποινική ευθύνη της εν λόγω κατηγορούμενης εταιρείας, είναι άρρηκτα συνυφασμένη με τις αξιόποινες πράξεις ή παραλείψεις του φυσικού προσώπου που τη διοικά. Υιοθετώ επομένως και επαναλαμβάνω τα όσα ανέφερα ανωτέρω σε σχέση με την ευθύνη του 2ου κατηγορούμενου, διευθυντή της 1ης κατηγορουμένης ως επίσης και τα όσα ανέφερα σε σχέση με την εφαρμογή της υπεράσπισης του αρ.
2. Εν τη απουσία οποιασδήποτε μαρτυρίας από πλευράς της κατηγορουμένης 1 ως προς το τι άλλες ενέργειες έγιναν για να διασφαλιστεί είτε η ευστάθεια του τοίχου, είτε η ασφάλεια των δύο εργοδοτουμένων της, κρίνω ότι ούτε η 1η κατηγορούμενη κατάφερε να αποδείξει την εφαρμογή της υπεράσπισης του αρ.
3. Επομένως, στη βάση όλων των πιο πάνω καθώς και στη βάση των ευρημάτων μου ως αυτά αναφέρονται ανωτέρω, κρίνω ότι η 1η κατηγορούμενη, ως εργοδότρια - εργολάβος, κατά παράβαση των προνοιών του Ν.89(Ι)/96 και των ΚΔΠ 172/02 και ΚΔΠ 173/02 που αναφέρονται στις κατηγορίες 1 και 4 που αυτή αντιμετωπίζει, παρέλειψε να διασφαλίσει την εκπλήρωση των δικών της υποχρεώσεων, ως τις καταλογίζεται στις λεπτομέρειες των εν λόγω κατηγοριών. 3ος κατηγορούμενος Ο εν λόγω κατηγορούμενος αντιμετωπίζει ως ανάδοχος - μελετητής, την 7η, 8η και 10η κατηγορία, οι λεπτομέρειες των οποίων παρατίθενται ανωτέρω στις σελ.4 και
4. Υποστηρίχτηκε από τον ευπαίδευτο συνήγορο του 3ου κατηγορούμενου ότι, ο πελάτης του θα πρέπει να αθωωθεί και απαλλαχτεί των εν λόγω κατηγοριών διότι: A. Ο ΜΚ1 δεν μπορεί να θεωρηθεί ως εμπειρογνώμονας ούτε και το Δικαστήριο μπορεί να βασιστεί στη μαρτυρία του. Ούτε όμως η μαρτυρία του ΜΚ2 μπορεί να αποτελέσει ασφαλή και αξιόπιστη βάση για την εξαγωγή ευρημάτων και συμπερασμάτων. Με την επί του προκειμένου εισήγηση, έχω στην ουσία ασχοληθεί πιο πάνω, στα πλαίσια αξιολόγησης της μαρτυρίας των ΜΚ1 και ΜΚ2, μαρτυρίες τις οποίες έχω ήδη αποδεχτεί ως αξιόπιστες. Ως τέτοιες έχουν αποτελέσει τη βάση των ευρημάτων μου. Ως εκ τούτου η συγκεκριμένη εισήγηση δεν μπορεί να γίνει δεκτή και απορρίπτεται. Β. Ουδέποτε ζητήθηκε από τον κύριο του έργου όπως ο 3ος κατηγορούμενος εκπονήσει Σ.Α.Υ. ή Φ.Α.Υ και ότι σε κάθε περίπτωση, τέτοια εκπόνηση δεν επιβάλλετο να γίνει προτού ξεκινήσουν οι εργασίες, οι οποίες όμως δεν μπορούσαν να ξεκινήσουν, προτού εκδοθεί Άδεια Οικοδομής. Με κάθε σεβασμό, η επί του προκειμένου εισήγηση του συνηγόρου, παραγνωρίζει κάποιες βασικές πτυχές της υπόθεσης τόσο πραγματικής όσο και νομικής φύσης. Κατά πρώτο, το αν είναι νόμιμα ή παράνομα που ξεκίνησαν οι εργασίες, δεν έχει καμία σημασία με το υπό κρίση αδίκημα ή με την σχετική υποχρέωση του μελετητή. Ο σχετικός Νόμος και οι Κανονισμοί, καμία πρόνοια κάνουν, περί προϋπόθεσης εξασφάλισης Άδειας Οικοδομής. Αντίθετα, η εν λόγω υποχρέωση ενός «μελετητή» ενεργοποιείται με την απόκτηση από μέρους του, της ιδιότητας του «ανάδοχου» και κατ' επέκταση του «μελετητή» ήτοι με την ανάθεση σε αυτόν της «...μελέτης ή/και η εκτέλεσης ή/και η επίβλεψης της εκτέλεσης ενός έργου για λογαριασμό του κυρίου του έργου» και με τη σύναψη σχετικής συμφωνίας «...με τον κύριο του έργου ή τον εργολάβο ή τον υπεργολάβο...». Άλλωστε, δεν είναι η νομιμότητα της οικοδομής, το αντικείμενο του Νόμου αλλά η ασφάλεια και η υγεία στο εργοτάξιο. Στην παρούσα υπόθεση ο κατηγορούμενος 3, νόμιμα και νομότυπα, διορίστηκε ως τέτοιος ανάδοχος μελετητής, όταν του δόθηκε ρητή γραπτή εξουσιοδότηση προς τούτο, από τον κύριο του έργου και του ανατέθηκε «...όπως προβεί στη γενική μελέτη/επίβλεψη του Έργου...» (βλ. Τεκ. 13). Με βάση τον Κ.5

(1)ΚΔΠ 172/02, η υποχρέωση του κυρίου του έργου, είναι να διασφαλίσει ότι ο μελετητής θα τηρήσει τη δική του ξεχωριστή υποχρέωση ήτοι να εκπονήσει Σ.Α.Υ και Φ.Α.Υ. Αυτό άλλωστε, προκύπτει και από το Κ.5

(2), οι πρόνοιες του οποίου αναφέρονται, σε αυτή την ξεχωριστή υποχρέωση εκπόνησης Σ.Α.Υ. Η αναφορά που γίνεται ακολούθως δε, ως προς το τι τεχνικές λεπτομέρειες πρέπει να περιλαμβάνει ένα Σ.Α.Υ. αλλά και η μετέπειτα επιβληθείσα ξεχωριστή υποχρέωση αναπροσαρμογής του Φ.Α.Υ., καταδεικνύει το αβάσιμο της νομικής προσέγγισης του κ. Κουρίδη ως προς το θέμα αυτό. Κατά δεύτερο όμως, όπως ανέφερα και πιο πάνω στα ευρήματα μου, ο 3ος κατηγορούμενος, όπως δέχεται και ο ίδιος στην κατάθεση του, είχε ενημερωθεί πριν την έναρξη των εργασιών στον επίμαχο τοίχο, ότι επρόκειτο να ξεκινήσουν οι εν λόγω εργασίες, συνεννοήθηκε προφορικά ως προς το θέμα αυτό και υπέβαλε τις δικές του εισηγήσεις στη βάση της ειδικότητας και της ιδιότητας του, ζήτησε και έλαβε το «οκ» του ΜΚ2 για τις εν λόγω εργασίες και όλα αυτά, ενόσω είχε πλήρη αντίληψη και επίγνωση τόσο του κινδύνου που παρουσίαζε ο τοίχος να καταρρεύσει, κίνδυνος που άλλωστε ήταν εύλογα προβλεπτός, όσο και για την ανάγκη ενίσχυσης του προτού γίνει οποιαδήποτε άλλη εργασία. Σημειώνω εδώ ότι στην κατάθεση του, ο 3ος κατηγορούμενος ισχυρίστηκε ότι «διευκρίνισε» σε κάποιο στάδιο ότι, οι εργασίες δεν θα μπορούσαν να ξεκινήσουν πριν να εξασφαλιστεί η Άδεια Οικοδομής. Πουθενά όμως στην εν λόγω κατάθεση του, αναφέρει ότι όταν ενημερώθηκε ότι οι εργολάβοι θα προχωρούσαν με την έναρξη των εργασιών στο τοίχο, αυτός πρόβαλε ως εμπόδιο την απουσία της Άδειας Οικοδομής. Και αυτό ακόμα και όταν ενημερώθηκε, ως ο ίδιος ανέφερε, για τους φόβους τους, ότι ο τοίχος μπορεί να «ππέσει». Αντίθετα, αυτό που αναφέρει στην κατάθεση του ο εν λόγω κατηγορούμενος, είναι ότι εισηγήθηκε διάφορες λύσεις καθώς και εναλλακτικούς τρόπους προσέγγισης του όλου θέματος και ακολούθως συνεννοήθηκε με τον ΜΚ2 και έλαβε και την έγκριση του. Γ. Εφόσον δεν είχε εκδοθεί η Άδεια Οικοδομής, ο κατηγορούμενος 3 δεν μπορούσε να ορίσει συντονιστή και σε κάθε περίπτωση, ο Κ. 7 ΚΔΠ 172/02, δεν καθορίζει ξεκάθαρα ποιος είναι που πρέπει να ορίσει ένα τέτοιο συντονιστή. Τα όσα ανέφερα πιο πάνω αναφορικά με την υπό στοιχείο Β, εισήγηση του κ. Κουρίδη, τα υιοθετώ πλήρως και τα επαναλαμβάνω για σκοπούς και αυτής της εισήγησης. Όσον αφορά τη νομική πτυχή της εισήγησης του συνηγόρου, θεωρώ ότι το λεκτικό του Κ.4

(1)(β) είναι σαφές ως προς το ότι πρόκειται για συγκεκριμένη και ξεχωριστή υποχρέωση του ανάδοχου - μελετητή, η οποία ενεργοποιείται με το που αυτός, αναλαμβάνει την εν λόγω ιδιότητα. Το ότι πρόκειται για ξεχωριστής υποχρέωσης του μελετητή, προκύπτει και από τον Κ. 10, οι πρόνοιες του οποίου υπενθυμίζω αναφέρουν ότι ο μελετητής, ο οποίος, «σύμφωνα με τον Κανονισμό 4 των παρόντων Κανονισμών, αναθέτει στους συντονιστές να εκτελέσουν τα καθήκοντα που αναφέρονται στους Κανονισμούς 8 και 9 των παρόντων Κανονισμών δεν απαλλάσσεται από τις ευθύνες του στον τομέα αυτό» Και αυτή η εισήγηση της πλευράς του 3ου κατηγορούμενου επομένως, κρίνεται ανεδαφική και απορρίπτεται. Αποτέλεσε εύρημα μου ότι, ο 3ος κατηγορούμενος ουδέποτε εκπόνησε μελέτη για το έργο, η οποία να λαμβάνει υπόψη τις γενικές αρχές πρόληψης για τα θέματα ασφάλειας και υγείας, όπως και το ότι ουδέποτε εκπόνησε οποιοδήποτε Σ.Α.Υ. ή Φ.Α.Υ. Άλλωστε ούτε η πλευρά του εν λόγω κατηγορούμενου ισχυρίστηκε οτιδήποτε το αντίθετο. Αποτέλεσε εύρημα μου επίσης ότι ο 3ος κατηγορούμενος, όπως άλλωστε δέχεται και ο ίδιος στην κατάθεση του, όταν ενημερώθηκε για την έναρξη των εργασιών στο τοίχο και ενώ είχε πλήρη αντίληψη της αναγκαιότητας για ενίσχυση του καθώς και των λογικά προβλεπτών κινδύνων που τυχόν επέμβαση σε αυτόν, συνεπάγετο, ήτοι κατάρρευση και καταπλάκωση οποιουδήποτε προσώπου ήθελε εργαστεί σε αυτόν, χωρίς να μεταβεί στο χώρο και χωρίς να υπάρχει η οποιαδήποτε μελέτη αναφορικά με τη σταθερότητα του τοίχου αλλά και τον ασφαλέστερο τρόπο ενίσχυσης του, περιορίστηκε απλά στο να συζητήσει το θέμα από το τηλέφωνο και να εισηγηθεί διάφορους τρόπους προσέγγισης. Στρέφομαι τώρα στο κατά πόσο, υπό τις περιστάσεις της υπόθεσης, ως αυτές καταγράφονται πιο πάνω στα ευρήματα μου, η υπεράσπιση του αρ.54 δύναται να τύχει εφαρμογής σε σχέση με τον 3ο κατηγορούμενο. Παρατηρώ τα εξής. Πλην του ότι κατά το στάδιο ετοιμασίας των σχεδίων, «για λόγους ασφαλείας», «μετακίνησε» την οικία, καμία άλλη μαρτυρία προσκομίστηκε από πλευράς κατηγορούμενου 3, η οποία να καταδεικνύει ότι ο εν λόγω κατηγορούμενος, έπραξε ό,τι ήταν πρακτικώς ή ευλόγως εφικτό, ώστε να εκπληρώσει τις εκ του Νόμου και Κανονισμών υποχρεώσεις του (βλ. σχ. Λίγγης ανωτέρω). Κρίνω συνεπώς ότι ο 3ος κατηγορούμενος, απέτυχε να αποδείξει ότι δύναται να επωφεληθεί της υπεράσπισης του Νόμου. Στη βάση όλων των πιο πάνω καθώς και στη βάση των ευρημάτων μου ως αναφέρονται ανωτέρω, κρίνω ότι ο 3ος κατηγορούμενος, κατά παράβαση των προνοιών του Ν.89(Ι)/96 και των ΚΔΠ 172/02 που αναφέρονται στις κατηγορίες 7, 8 και 10 που αυτός αντιμετωπίζει, παρέλειψε ως ανάδοχος-μελετητής να ενεργήσει ως του καταλογίζουν οι λεπτομέρειες των κατηγοριών που αντιμετωπίζει του καταλογίζουν. 4ος Κατηγορούμενος Ο εν λόγω κατηγορούμενος αντιμετωπίζει, ως αυτοεργοδοτούμενος (εργολάβος) που εκτελούσε χωματουργικές εργασίες, την 3η, 6η και 13η κατηγορία, οι λεπτομέρειες των οποίων έχουν ήδη παρατεθεί πιο πάνω στη σελ.5. Η ευπαίδευτη συνήγορος του κατηγορούμενου 4 υποστήριξε ότι: A. Ο ΜΚ1 δεν μπορεί να θεωρηθεί ως εμπειρογνώμονας ούτε και το Δικαστήριο μπορεί να βασιστεί στη μαρτυρία του Με την επί του προκειμένου εισήγηση, έχω στην ουσία ασχοληθεί πιο πάνω, στα πλαίσια αξιολόγησης της μαρτυρίας των ΜΚ1 και ΜΚ2, μαρτυρίες τις οποίες έχω ήδη αποδεχτεί ως αξιόπιστες. Ως τέτοιες έχουν αποτελέσει τη βάση των ευρημάτων μου. Ως εκ τούτου η συγκεκριμένη εισήγηση δεν μπορεί να γίνει δεκτή και απορρίπτεται. Β. Η μαρτυρία των ΜΚ1 και ΜΚ2 δεν μπορεί να αποτελέσει ασφαλή και αξιόπιστη βάση για να καταλήξει το Δικαστήριο ότι ο 4ος κατηγορούμενος είχε εκμισθωθεί ως αυτοεργοδοτούμενο πρόσωπο, εν τη εννοία του Νόμου, για να προβεί στις συγκεκριμένες εργασίες στο τοίχο. Γ. Δεν αποδείχτηκε ούτε η ιδιότητα του «εργολάβου» αφού καμία σύμβαση αποδείχτηκε να υπάρχει μεταξύ του 4ου κατηγορούμενου και του κυρίου του έργου και εν πάσει περιπτώσει ουδέποτε του δόθηκαν οδηγίες από τον κύριο του έργου για να προβεί στις συγκεκριμένες εργασίες στον τοίχο αλλά τέτοιες οδηγίες του δόθηκαν από τρίτο πρόσωπο . Εφόσον οι εισηγήσεις υπό Β και Γ ανωτέρω ουσιαστικά αλληλοκαλύπτονται, είναι με αυτό τον τρόπο που θα τις προσεγγίσω. Στο βαθμό που οι εν λόγω εισηγήσεις άπτονται θεμάτων αξιολόγησης της μαρτυρίας, τα όσα αναφέρω στο Α πιο πάνω, ισχύουν και για την υπό κρίση εισήγηση. Όσον αφορά τους όρους «αυτοεργοδοτούμενος» και «εργολάβος» παρατηρώ τα εξής. Όπως ορθά επισημαίνει η ευπαίδευτη συνήγορος, σύμφωνα με το αρ. 2 του Νόμου, "αυτοεργοδοτούμενο πρόσωπο" σημαίνει πρόσωπο το οποίο εργάζεται για κέρδος ή αμοιβή, αλλά δεν είναι εργοδοτούμενο πρόσωπο σε άλλο εργοδότη. Ο νόμος όμως, με όλο το σέβας, δεν σταματά εκεί. Το αρ.14 του Νόμου, επιβάλλει στο αυτοεργοδοτούμενο πρόσωπο, υποχρέωση απέναντι στο ίδιο αλλά και σε άλλα πρόσωπα που δυνατό να επηρεαστούν από τις δραστηριότητες, την επιχείρηση ή την εργασία του, όπως παρέχει σε τέτοια πρόσωπα, πληροφορίες ως προς τov τρόπο που διεξάγει την επιχείρηση ή την εργασία του, ώστε να διασφαλίζεται, καθόσov είναι ευλόγως εφικτό, ότι τα πρόσωπα αυτά δεν θα εκτίθενται σε κίvδυvo για την ασφάλεια ή την υγεία τους και όπως η επιχείρηση και οι εργασίες του, διεξάγονται κατά τέτοιο ασφαλή τρόπο. Στο αρ.2 του Νόμου, ο όρος «εργασία» σημαίνει «οποιοδήποτε έργο, καθήκον, ασχολία, δραστηριότητα ή υπηρεσία που παράγει προϊόν ή αποτέλεσμα και η οποία παρέχεται από .... αυτοεργοδοτούμενο πρόσωπο ... , έναντι πληρωμής ή δωρεάν .... ή με παροχή .... υπηρεσιών με σκοπό κερδοσκοπικό ή μη» (έμφαση δική μου). Η επιφύλαξη που προνοεί ο Νόμος στον ορισμό «εργασία» σε σχέση με αυτοεργοδοτούμενο πρόσωπο, καθιστά το θέμα ακόμη πιο ξεκάθαρο αφού «νοείται ότι...αυτοεργοδοτούμενο πρόσωπο βρίσκεται στην εργασία καθόλο το χρόνο που αφιερώνει απασχολούμενο ως αυτοεργοδοτούμενο πρόσωπο». Η ιδιότητα επομένως του «αυτοεργοδοτούμενου» προσώπου, για σκοπούς εφαρμογής του Νόμου, δεν μεταβάλλεται αναλόγως του πιο μέρος της εργασίας του είναι που συμφώνησε να εκτελέσει έναντι αμοιβής, εφόσον η εργασία που εκτέλεσε, ενέπιπτε στις δραστηριότητες και τις εργασίες του ως αυτοεργοδοτούμενο πρόσωπο (βλ. Λίγγης ανωτέρω και η αναφορά που εν λόγω αυθεντία κάνει στην υπόθεση R v Associated Octel Ltd [1996] 4 All ER 846 (H.L.)). Αντίθετη ερμηνεία των προνοιών του Νόμου, ως αυτή που εισηγείται η συνήγορος, θα καταστρατηγούσε και τον σκοπό αλλά και το πεδίο εφαρμογής του Νόμου. Σύμφωνα με το αρ. 3

(7)του Νόμου, οι πρόνοιες του αναφορικά με την επιβολή υποχρεώσεων «... σε διάφορα πρόσωπα, όπως...οι αυτοεργοδοτούμενοι...για την προστασία άλλων προσώπων που μπορεί να επηρεαστούν από τις δραστηριότητες ή παραλείψεις των προσώπων αυτών...» ισχύουν «...εφόσον επηρεάζεται άμεσα η ζωή, η αρτιμέλεια ή η υγεία των άλλων προσώπων». Στην παρούσα υπόθεση, το γεγονός ότι ο 4ος κατηγορούμενος διορίστηκε απ' ευθείας από τον κύριο του έργου να εκτελέσει χωματουργικές εργασίες στο ακίνητο, δεν αμφισβητείται. Μάλιστα δε, αποτέλεσε και θέση του εν λόγω κατηγορούμενου κατά την αντεξέταση του ΜΚ2. Ούτε όμως αμφισβητήθηκε ότι ο εν λόγω διορισμός, ήταν έναντι αμοιβής (βλ. αντεξέταση ΜΚ2 από συνήγορο 4ου κατηγορουμένου). Είναι επομένως ξεκάθαρο ότι ο 4ος κατηγορούμενος, είναι υπό την ιδιότητα του αυτοεργοδοτούμενου που βρέθηκε στο χώρο και η εργασία που θα εκτελούσε ήταν οι χωματουργικές εργασίες. Αυτή ήταν άλλωστε και η δραστηριότητα του ως αδειούχος μηχανοδηγός εκσκαφέα. Την εν λόγω ιδιότητα του, καθόλο το χρόνο που αφιέρωσε στο ακίνητο και εκτελούσε χωματουργικές εργασίες, ουδέποτε την απώλεσε. Τόσο το άνοιγμα των λάκκων για την κατασκευή αντηρίδων αρχικά, όσο και το άνοιγμα του αυλακιού κατά μήκος του τοίχου και το μετέπειτα σπάσιμο του πεδίλου με τη χρήση εκσκαφέα, εμπίπτουν στις χωματουργικές δραστηριότητες και εργασίες του. Το ότι μπορεί να μη συμφώνησε ποια ακριβώς θα ήταν η επιπλέον αμοιβή του για αυτές τις εργασίες ή το ότι εκτέλεσε τις οδηγίες άλλου στα πλαίσια όμως του ρόλου για τον οποίο βρέθηκε εκεί ήτοι για την εκτέλεση χωματουργικών εργασιών, είναι άνευ σημασίας. Άλλωστε, ήταν ο μόνος που ασκούσε την εν λόγω δραστηριότητα στο έργο και η λογική των πραγμάτων υπαγορεύει ότι, δεν δύναται να διαχωριστεί, η χωματουργική εργασία που εκτέλεσε σε σχέση με την αφαίρεση χωμάτων και ισοπέδωση του εδάφους από τη χωματουργική εργασία που εκτέλεσε, σε σχέση με το άνοιγμα λάκκων και τον τοίχο. Είναι την ίδια δραστηριότητα που εκτελούσε. (βλ. Λιγγής ανωτέρω) Το ότι είναι ως "εργολάβος" που ο κατηγορούμενος 4 ανέλαβε να εκτελέσει τις πιο πάνω εργασί