Δ η μ ο κ ρ α τ ί α ν. Τιμολέων Θεμιστοκλέους, Αρ. Υπόθ.: 1330/16, 13/7/2017

(1), 6

(3)(β) η οποία κυρώθηκε με το Νόμο 39/62, καθώς και στην αρχή της ισότητας των όπλων, δηλαδή της αρχής της δικονομικής ισότητας (European Court H.R. Delcourt Judgment of 17 January 1970, Series A No. 11 p. 15, para. 28, Monnell and Morris, Judgment [*118] of 2 March 1987, Series A No. 115, p. 23 para. 62) στα άρθρα 7

(2)και 94 του περί Ποινικής Δικονομίας Νόμου Κεφ. 155 στα άρθρα 12 και 30 του Συντάγματος καθώς και στις εξουσίες του Δικαστηρίου. Η αίτηση υποστηρίζεται από την ένορκη δήλωση του ιδίου του κατηγορουμένου Τιμολέοντα Θεμιστοκλέους. Ο ομνύοντας αναφέρει, μεταξύ άλλων, ότι άκουσε τον ανακριτή Κουλουντή και τον Αλέξανδρο Θεμιστοκλέους να καταθέτουν στο Δικαστήριο ότι "η τραπεζαρία και η κουζίνα είναι ενωμένα ως ένας ενιαίος χώρος και όταν κάθεσαι στον καναπέ της σαλοτραπεζαρίας μπορείς να έχεις ορατότητα στη σκηνή που είναι στο εξωτερικό μέρος της κατοικίας". Διαφωνεί με την πιο πάνω θέση και κατά την άποψή του γίνεται προσπάθεια παραπλάνησης του Δικαστηρίου και σκόπιμα δεν έχει αποτυπωθεί η κάτοψη και η διαρρύθμιση της κατοικίας καθώς και το περιεχόμενο της σαλοτραπεζάριας και της κουζίνας, στο Τεκμήριο 43 που έχει κατατεθεί. Παρενθετικά αναφέρουμε ότι το Τεκμήριο 43 είναι σχεδιάγραμμα που ετοίμασε ο ΜΚ6 Λοχ. 2492 Σταύρος Περικλέους και απεικονίζει σχέδιο της επίδικης οικίας και της διαρρύθμισης του εσωτερικού αυτής και του χώρου που την περιβάλλει. Αναφέρει επίσης τα πιο κάτω τα οποία θεωρούμε σκόπιμο όπως παραθέσουμε αυτούσια: «

1. Εγώ ακούω με προσοχή την μαρτυρία που δίνεται ενώπιον του Δικαστηρίου και βλέπω τους μάρτυρες που τραβούν γραμμές πάνω στο Τεκμήριο 43 προκειμένου να δείξουν στο Δικαστήριο που ήτο η κουζίνα και η τραπεζαρία εγώ αδυνατώ να αντιληφθώ αυτή την διαδικασία και για να έχουμε καθαρό λόγο στο Δικαστήριο επιβάλλεται το Δικαστήριο να μου εγκρίνει το αίτημά μου.» Είναι η θέση του ότι δεν έχει τους οικονομικούς πόρους να καλύψει τα έξοδα του αρχιτέκτονα που θα ετοιμάσει την κάτοψη. Το μοναδικό του εισόδημα είναι η σύνταξη του που ανέρχεται στο ποσό των €470.51 το οποίο χρησιμοποιεί για τις προσωπικές του ανάγκες στη φυλακή και για να πληρώσει διάφορα χρέη που έχουν δημιουργηθεί λόγω του εγκλεισμού του στη φυλακή και της αδυναμίας του να εργάζεται. Η Δημοκρατία έχει ένσταση στο πιο πάνω αίτημα. Ήταν η θέση του ευπαιδεύτου εκπροσώπου της Κατηγορούσας Αρχής ότι η αίτηση είναι νόμω και ουσία αβάσιμη. Τόνισε δε το γεγονός ότι η Δημοκρατία έχει ήδη καλύψει τα έξοδα εμπειρογνώμονα για να βοηθήσει στην ετοιμασία της υπεράσπισης του κατηγορουμένου, του Ιατροδικαστή Μάριου Ματσάκη. Η Κατηγορούσα Αρχή ήδη επέτρεψε στο δικηγόρο του κατηγορουμένου και στον εμπειρογνώμονα να επισκεφθούν την οικία, το εσωτερικό αυτής και να κάνουν καταγραφές. Εν πρώτοις θα θέλαμε να παρατηρήσουμε ότι το υπό κρίση αίτημα υποβλήθηκε αρκετούς μήνες αργότερα μετά την έναρξη της ακροαματικής διαδικασίας και αφού κατέθεσε ενώπιον μας μεγάλος αριθμός μαρτύρων. Μεταξύ των μαρτύρων που κατέθεσαν ήταν και αστυνομικοί οι οποίοι περίγραψαν τη σκηνή του εγκλήματος. Περίγραψαν, μεταξύ άλλων, το εσωτερικό της οικίας ως και την αυλή όπου έγινε το φονικό. Από τη μαρτυρία που έχει τεθεί ενώπιον μας μέχρι σήμερα και η οποία δεν αμφισβητήθηκε προκύπτει ότι το φονικό δεν έγινε στο εσωτερικό της οικίας αλλά στην αυλή. Στο εσωτερικό της οικίας βρισκόταν μόνο ο αυτόπτης μάρτυρας Αλέξανδρος Θεμιστοκλέους, ο οποίος όμως και αυτός στη συνέχεια κατά την ώρα του φονικού βγήκε έξω στην αυλή. Επιπρόσθετα παρατηρούμε ότι το αίτημα υποβάλλεται δύο σχεδόν χρόνια μετά την διάπραξη του αδικήματος. Καμία μαρτυρία έχει τεθεί ενώπιον του Δικαστηρίου ότι το εσωτερικό της οικίας παρέμεινε το ίδιο και ότι η επίπλωση και ή ο εξοπλισμός της οικίας δεν έχει μετακινηθεί και ή αντικατασταθεί. Συμφωνούμε με τη θέση της Κατηγορούσας Αρχής ότι ο Νόμος 165(Ι)/2002 επί του οποίου εδράζεται η αίτηση δεν κάνει οποιαδήποτε πρόνοια για την παροχή θεραπείας ως αυτή που αξιώνει ο κατηγορούμενος. Καμία σχετική πρόνοια γίνεται και στον περί Ποινικής Δικονομίας Νόμο, Κεφ.
2. Τα άρθρα δε 7

(2)και 94 τα οποία επικαλείται η Υπεράσπιση είναι εντελώς άσχετα με την αιτούμενη θεραπεία. Στρεφόμαστε τώρα στα άρθρα 6

(1)και 6

(3)(β) της Ευρωπαϊκής Σύμβασης Δικαιωμάτων του Ανθρώπου. Το άρθρο 6

(1)διαφυλάττει το δικαίωμα κάποιου προσώπου "να δικασθή δικαίως, δημοσία και εντός λογικής προθεσμίας υπό ανεξαρτήτου και αμερολήπτου δικαστηρίου". Το άρθρο 6

(3)(β) της Σύμβασης προβλέπει τα πιο κάτω: «3. Ειδικώτερον, πας κατηγορούμενος έχει δικαίωμα: ...................... (β) όπως διαθέτη τον χρόνον και τας αναγκαίας ευκολίας προς προετοιμασίαν της υπερασπίσεώς του.» To Eυρωπαϊκό Δικαστήριο έχει τονίσει ότι η αρχή της ισότητας των όπλων προϋποθέτει ότι και τα δύο εμπλεκόμενα μέρη ήτοι η Κατηγορούσα Αρχή και ο κατηγορούμενος πρέπει να λαμβάνουν γνώση και να έχουν το δικαίωμα να σχολιάσουν τις παρατηρήσεις και τα στοιχεία που έχει προσκομίσει το άλλο μέρος[1]. Μεγάλο μέρος των αποφάσεων του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου αφορούν δύο είδη ευκολιών, τη δυνατότητα επικοινωνίας με εμπιστευτικό και αποτελεσματικό τρόπο του κατηγορουμένου με το δικηγόρο του και την πρόσβαση στη δικογραφία που έχει σχηματιστεί σε βάρος του πρώτου. Δεν έχουμε εντοπίσει οποιαδήποτε ευρωπαϊκή απόφαση που να υποστηρίζει το αίτημα του κατηγορουμένου. Παρατηρούμε δε ότι στην Ευρωπαϊκή Σύμβαση δεν γίνεται ρητή αναφορά σε τέτοιας φύσης δικαίωμα. Η μόνη αναφορά σε αρωγή γίνεται στο άρθρο 6

(3)(γ) και 6

(3)(ε) που αφορούν τις δωρεάν υπηρεσίες δικηγόρου και διερμηνέα. Παραθέτουμε αυτούσια τις σχετικές παραγράφους του Νόμου για σκοπούς εύκολης αναφοράς: «3. Ειδικώτερον, πας κατηγορούμενος έχει δικαίωμα: ...................... (γ) όπως υπερασπίση ο ίδιος εαυτόν ή αναθέση την υπεράσπισίν του εις συνήγορον της εκλογής του, εν η δε περιπτώσει δεν διαθέτει τα μέσα να πληρώση συνήγορον να τω παρασχθή τοιούτος δωρεάν, όταν τούτο ενδείκνυται υπό του συμφέροντος της δικαιοσύνης. ..................... (ε) να τύχη δωρεάν παραστάσεως διερμηνέως, εάν δεν εννοεί ή δεν ομιλεί την χρησιμοποιουμένην εις το δικαστήριον γλώσσαν.» Στο σημείο αυτό θα θέλαμε να παρατηρήσουμε ότι οι αποφάσεις τις οποίες επικαλείται ο ευπαίδευτος συνήγορος υπεράσπισης, τις οποίες είχαμε την ευκαιρία να μελετήσουμε, είναι εντελώς άσχετες με το υπό κρίση ζήτημα. Το ζήτημα που καλούμαστε να αποφασίσουμε απασχόλησε το Δικαστήριο στην υπόθεση Ζυπιτή και Γενικός Εισαγγελέας της Δημοκρατίας[2]. Στην πιο πάνω υπόθεση το Πρωτόδικο Δικαστήριο αποφάσισε μεταξύ άλλων ότι δεν είχε εξουσία να εγκρίνει το αίτημα της υπεράσπισης για παροχή αρωγής για τις υπηρεσίες εμπειρογνώμονα μάρτυρα. Η απόρριψη του αιτήματος αποτέλεσε ένα από τους λόγους έφεσης. Το Ανώτατο Δικαστήριο δεν ασχολήθηκε με το θέμα αυτό καθότι έκρινε ότι η μαρτυρία του εμπειρογνώμονα δεν θα μπορούσε να αλλοιώσει ή να μεταβάλει το υπόβαθρο των γεγονότων επί των οποίων στηρίχθηκε η καταδίκη. Στην ίδια απόφαση τονίζεται ότι δεν υπάρχει νομοθετική η συνταγματική πρόνοια για παροχή τέτοιας βοήθειας στην Υπεράσπιση. Στρεφόμενοι στα γεγονότα της υπό κρίση υπόθεσης επισημαίνουμε ότι παρόμοιο αίτημα υποβλήθηκε από την Υπεράσπιση στα αρχικά στάδια της διαδικασίας για το διορισμό του Ιατροδικαστή Μάριου Ματσάκη και εγκρίθηκε από το Δικαστήριο καθότι συμφωνούσε με αυτό και η Κατηγορούσα Αρχή. Σήμερα και ενώ βρισκόμαστε σε προχωρημένο στάδιο της διαδικασίας υποβάλλεται εκ νέου αίτημα για διορισμό εμπειρογνώμονα, στη συγκεκριμένη περίπτωση αρχιτέκτονα, για να ετοιμάσει κάτοψη του εσωτερικού της οικίας. Τέτοιας φύσης αίτημα θα μπορούσε να εγκριθεί στα πλαίσια της δίκαιης δίκης νοουμένου ότι το Δικαστήριο ικανοποιείτο ότι ο διορισμός εμπειρογνώμονα είναι αναγκαίος για σκοπούς ορθής απονομής της δικαιοσύνης και ότι ο κατηγορούμενος στερείται τους απαραίτητους οικονομικούς πόρους για να καλύψει από μόνος του τα έξοδα του συγκεκριμένου προσώπου. Αρχίζοντας από το τελευταίο θέμα παρατηρούμε ότι κανένα στοιχείο έχει τεθεί ενώπιον μας για τα έξοδα του συγκεκριμένου προσώπου έστω και κατά προσέγγιση. Δεν γνωρίζουμε κατά πόσο τα έξοδα αυτού θα είναι €100, €200 ή κάποιο μεγαλύτερο ποσό, στοιχείο που θα ήταν αναγκαίο για να μπορέσουμε να εξετάσουμε το υπό κρίση αίτημα. Το ύψος της αμοιβής και η οικονομική κατάσταση του αιτητή είναι στοιχεία καθοριστικής σημασίας σε τέτοιας φύσης αιτήματα. Σε σχέση με την οικονομική κατάσταση του αιτητή παρατηρούμε ότι με βάση δική του δήλωση λαμβάνει μηνιαία σύνταξη. Κάνει βέβαια αναφορά και σε υποχρεώσεις και χρέη τα οποία όμως παραλείπει να καθορίσει. Η αναφορά είναι γενική και αόριστη και δεν μπορεί να δοθεί σε αυτή οποιαδήποτε βαρύτητα. Πέραν τούτου όμως δεν έχουμε ικανοποιηθεί ότι ο διορισμός του συγκεκριμένου προσώπου είναι αναγκαίος για σκοπούς ορθής απονομής της δικαιοσύνης. Όπως έχουμε ήδη αναφέρει κατατέθηκε μαρτυρία σε σχέση με το εσωτερικό της οικίας, μεταξύ των οποίων και το σχεδιάγραμμα Τεκμήριο 43, που κατατέθηκε χωρίς ένσταση και απεικονίζει την εσωτερική διαρρύθμιση της οικίας και κατατέθηκε χωρίς ένσταση. Τόσο δε ο δικηγόρος του κατηγορουμένου όσο και ο εμπειρογνώμονας Μάριος Ματσάκης επισκέφθηκαν την εν λόγω οικία για σκοπούς εξέτασης της σκηνής στο παρελθόν, ενώ ο ίδιος ο κατηγορούμενος είναι καλός γνώστης της συγκεκριμένης οικίας τόσο της διαρρύθμισης αυτής όσο και της επίπλωσης και του εξοπλισμού της κατά τον επίδικο χρόνο καθότι κατοικούσε εντός αυτής. Όσον αφορά τη θέση του κατηγορουμένου ότι δεν αντιλαμβανόταν το τι σημείωσαν με γραμμές επί του Τεκμηρίου 43 οι διάφοροι μάρτυρες, υπομνήσκουμε ότι αυτός εκπροσωπείτο από δικηγόρο της επιλογής του, ο οποίος εδύνατο και δύναται να επεξηγήσει πλήρως σε αυτόν τα ό,σα έχουν λεχθεί και σημειωθεί επί του εν λόγω Τεκμηρίου, εκ των οποίων μάλιστα αρκετές σημειώσεις και γραμμές έγιναν κατόπιν δικών του ερωτήσεων προς τους μάρτυρες κατηγορίας. Πέραν τούτου όμως, ως αναφέρουμε και πιο πάνω το αίτημα υποβάλλεται δύο σχεδόν χρόνια αργότερα και είναι άγνωστο αν η διαρρύθμιση και ο εξοπλισμός της οικίας παραμένουν ως ήταν κατά την ημέρα που έγινε το φονικό. Επαναλαμβάνουμε δε ότι το συμβάν έγινε στην αυλή και όχι εντός της οικίας και ότι ο αυτόπτης μάρτυρας Αλέξανδρος Θεμιστοκλέους με βάση την αναντίλεκτη μαρτυρία, την ώρα του φονικού δεν βρισκόταν εντός της οικίας. Για όλους τους πιο πάνω λόγους κρίνουμε ότι η πιο πάνω αίτηση δεν μπορεί να πετύχει και απορρίπτεται. (Υπ.) ............... Τ. Καρακάννα, Π.Ε.Δ. (Υπ.) .............. Α. Κονής, Α.Ε.Δ. (Υπ.) ............... Τ. Κατσικίδης, Ε.Δ. Πιστό αντίγραφο Πρωτοκολλητής /ΣΤ Subject: Criminal/Assize Court/Interim Αναφορά: Δια κλήσεως αίτηση υπό του κατηγορουμένου για έκδοση διατάγματος για κάλυψη των εξόδων αρχιτέκτονα για ετοιμασία κάτοψης της οικίας του [1] ΕΔΔΑ, Fitt κ. Ηνωμένου Βασιλείου, 16.2.2000, παρ. 44, Rowe and Davis κ. Hνωμένου Βασιλείου, 16.2.2000, παρ. 60, Brandstetter κ. Αυστρίας, 28.8.1991, παρ. 66-67 [2]

(2003)2 ΑΑΔ 220 cylaw.org: Από το ΚΙΝOΠ/CyLii για τον Παγκύπριο Δικηγορικό Σύλλογο