Αστυνομικός Διευθυντής Λευκωσίας ν. Χριστοδούλου, Αρ. Υπόθεσης: 6123/2016, 14/11/2018

(2009)1 Α.Α.Δ. 339). Πιο κάτω, καταγράφω με την μέγιστη δυνατή πληρότητα την μαρτυρία κάθε μάρτυρα και παράλληλα προβαίνω σε αξιολόγηση της. xxxxx Σάββα (MK1) Η ΜΚ1 οδηγούσε το αυτοκίνητο της μπροστά από το όχημα του Κατηγορουμένου, έχοντας την ίδια κατεύθυνση με αυτόν. Μεταξύ του οχήματος της και του οχήματος του Κατηγορουμένου μεσολαβούσε απόσταση 30 περίπου μέτρων, χωρίς να κινούνται άλλα οχήματα στο μεσοδιάστημα. Η ίδια κινείτο με ταχύτητα περίπου 50ΧΑΩ. Στο σημείο όπου ο δρόμος παρουσιάζει καμπή προς τα αριστερά ως η πορεία της, κοίταξε μέσω του κεντρικού καθρέφτη του οχήματος της προς τα πίσω και είδε ότι το αυτοκίνητο του Κατηγορουμένου βγήκε απότομα από την λωρίδα κυκλοφορίας στην οποία κινείτο και εισήλθε στο αντίθετο ρεύμα κυκλοφορίας. Ταυτόχρονα, το αυτοκίνητο το οποίο κινείτο στην αντίθετη λωρίδα κυκλοφορίας έστριψε απότομα δεξιά, προφανώς για να αποφύγει το αυτοκίνητο του Κατηγορουμένου. Ακολούθησε η σύγκρουση των δύο οχημάτων, η οποία ήταν σφοδρή. Η ΜΚ1 ήταν βέβαιη ότι το αυτοκίνητο που την ακολουθούσε, ήτοι ο Κατηγορούμενος δεν επιχειρούσε προσπέρασμα κατά την ώρα του δυστυχήματος. Μετά την σύγκρουση, η ΜΚ1 κατέβηκε και μετέβη κοντά στην οδηγό του οχήματος που κινείτο στην αντίθετη κατεύθυνση, η οποία είχε εγκλωβιστεί στο αυτοκίνητό της. Καθ΄ όλη την παρουσία της στην σκηνή, γινόταν λόγος από τους παρευρισκόμενους για μέλισσα ή σφήκα, η οποία μπήκε μέσα στο όχημα του Κατηγορουμένου. Η ίδια δεν μίλησε με τον Κατηγορούμενο. Η ΜΚ1 κατέθεσε ανεξάρτητα αφού δεν συνδεόταν με οποιοδήποτε από τα εμπλεκόμενα στο δυστύχημα πρόσωπα. Μου έκανε καλή εντύπωση και δέχομαι τη μαρτυρία της. Δεν θέλησε να πει κάτι περισσότερο από αυτά που θυμόταν. Περαιτέρω, η μάρτυρας δεν περιέπεσε σε οποιεσδήποτε αντιφάσεις. Κάποια ασάφεια σε σχέση με τον αν υπήρχε κάποιο όχημα μπροστά της και αν ναι, σε πόση απόσταση, δεν είναι ικανή να κλονίσει την εν γένει αξιοπιστία της. Η μαρτυρία της συμπίπτει ουσιαστικά και με την μαρτυρία του ίδιου του Κατηγορουμένου, στην οποία θα αναφερθώ στην συνέχεια. Έχοντας λοιπόν κατά νου τη παρουσία της ΜΚ1 και αξιολογώντας το περιεχόμενο της μαρτυρίας της, καταλήγω ότι πρόκειται για αξιόπιστη μάρτυρα. Α/Αστ.XXXXX1 xxxx Κωνσταντίνου (ΜΚ2) Ο ΜΚ2 επισκέφτηκε περί τις 11:05 την σκηνή του δυστυχήματος, όπου συνάντησε τον Κατηγορούμενο και τον ρώτησε σχετικά με το δυστύχημα. Ο τελευταίος του είπε ότι λίγο πριν την σύγκρουση, μπήκε από το παράθυρο του αυτοκινήτου του μια σφήκα και στην προσπάθεια του να την απωθήσει, έχασε τον έλεγχο του οχήματος του με αποτέλεσμα να εισέλθει στο αντίθετο ρεύμα κυκλοφορίας. Ο ΜΚ2 έλεγξε το παράθυρο του οχήματος του Κατηγορουμένου και διαπίστωσε ότι όντως ήταν ανοικτό. Από οπτικό έλεγχο εντός του οχήματος, δεν εντόπισε κάποιο έντομο. Υπέβαλε τον Κατηγορούμενο σε έλεγχο αλκοόλης με μηδενική ένδειξη. Ακολούθως, ο ΜΚ2 ετοίμασε σχεδιάγραμμα της σκηνής του δυστυχήματος (βλ. Τεκμήρια 9 και 10), στο οποίο σημείωσε μεταξύ άλλων, το σημείο σύγκρουσης που καθόρισε με βάση τις πορείες των δύο οχημάτων, τις ζημιές που υπέστησαν και τα γδαρσίματα στην άσφαλτο. Δεν εντοπίστηκαν ίχνη φρένων ή ίχνη πλαγιολίσθησης. Έγινε καταμέτρηση ορατότητας με βάση την οποία, ο Κατηγορούμενος θα μπορούσε να δει καθαρά το αυτοκίνητο xxxx56 από απόσταση 120 μέτρων. Αντεξεταζόμενος, ο ΜΚ2 είπε ότι η πρώτη και μοναδική φορά που άκουσε τον ισχυρισμό περί σφήκας, ήταν από τον ίδιο τον Κατηγορούμενο. Συμφώνησε ότι ο Κατηγορούμενος ουδέποτε ισχυρίστηκε ότι υπήρξε τσίμπημα από την σφήκα. Όσον αφορά το γεγονός ότι κατηγόρησε τον Κατηγορούμενο για αμελή οδήγηση, ο ΜΚ2 είπε ότι χρησιμοποίησε ως λεκτικό για την κατηγορία ότι ο Κατηγορούμενος «οδηγούσε χωρίς τη δέουσα προσοχή και φροντίδα και προκάλεσε δυστύχημα». Δεν θυμάται αν εξήγησε στον Κατηγορούμενο ποια ήταν η αποδιδόμενη σε αυτόν αμέλεια, αν και υποστήριξε ότι συνηθίζει να εξηγεί σε κάποιον πριν του ζητήσει να απαντήσει. Ο ΜΚ2 μου έκανε θετική εντύπωση και αποδέχομαι την μαρτυρία του ως προς τις ενέργειες στις οποίες προέβη κατά την διερεύνηση του δυστυχήματος. Ήταν ήρεμος και δεν βρισκόταν σε αμηχανία. Αποδέχομαι ειδικότερα την μαρτυρία του σε σχέση με τα ευρήματα που εντόπισε στην σκηνή και αποτυπώθηκαν επί του σχεδίου. Αποδέχομαι επίσης την θέση του σε σχέση με το σημείο σύγκρουσης των δύο οχημάτων. Ο μάρτυρας δεν δίστασε να αναφέρει ότι ενδεχομένως ο λόγος που δεν εντόπισε το έντομο είναι ότι αυτό διέφυγε από το παράθυρο με τον ίδιο τρόπο που μπήκε ευθύς εξ αρχής. Θεωρώ ότι κατέθεσε αντικειμενικά και αμερόληπτα. Η αξιοπιστία του δεν κλονίστηκε κατά την διάρκεια της αντεξέτασης του. xxxx Παπέττα (ΜΚ3) Η ΜΚ3 είναι ιατροδικαστής που διενήργησε νεκροτομή επί της σορού της θανούσας. Σύμφωνα με αυτή, το πτώμα παρουσίαζε, μεταξύ άλλων, εκτεταμένες εκχυμώσεις, πολλαπλές εκδορές, εγκεφαλικό οίδημα, κάταγμα στέρνου και πλευρών, μικρή ρήξη ήπατος και εικόνα πνευμονικού οιδήματος. Προ του θανάτου είχε υποστεί χειρουργική τομή μήκους 15 εκατοστών. Η ΜΚ3 κατέληξε ότι η αιτία θανάτου ήταν πρόσφατο έμφραγμα μυοκαρδίου επί εδάφους παλαιού εμφράγματος μυοκαρδίου. Εξήγησε ότι στην καρδία εντοπίστηκε ουλώδης ιστός που συνηγορεί στην ύπαρξη παλαιού εμφράγματος του μυοκαρδίου. Η εικόνα ενός πρόσφατου εμφράγματος είναι τελείως διαφορετική. Η ΜΚ3 σημείωσε ότι λόγω του στρες από τις σωματικές κακώσεις που υπέστη στο τροχαίο δυστύχημα, ανατράπηκε η ισορροπία του οργανισμού της θανούσης και σε συνδυασμό με το παλιό έμφραγμα του μυοκαρδίου και την στεφανιαία νόσο από την οποία έπασχε, υπέστη πρόσφατο έμφραγμα που οδήγησε στον θάνατο. Παρέπεμψε δε σε σχετική βιβλιογραφία (βλ. Τεκμήριο 17). Αντεξεταζόμενη, η ΜΚ3 συμφώνησε ότι οι σωματικές κακώσεις που υπέστη η θανούσα δεν ήταν αυτές καθ' αυτές θανατηφόρες. Επανέλαβε όμως ότι οι πολλαπλοί τραυματισμοί και η μακρά νοσηλεία μετά από ένα τροχαίο δυστύχημα, διαταράσσει τον οργανισμό, ο οποίος ήδη νοσεί λόγω της στεφανιαίας νόσου και είναι έτσι πολύ πιο εύκολο να προκληθεί ένα καινούριο έμφραγμα. Ανάμεσα στους παράγοντες οι οποίοι μπορούν να επιφέρουν ένα καινούριο έμφραγμα μπορεί να κατατάξει κανείς και τον εργασιακό φόρτο, τις μεταβολές της θερμοκρασίας, το σωματικό στρες ή ακόμα και ένα διαπληκτισμό. Η ΜΚ3 κατέληξε ότι αν η θανούσα δεν νοσηλευόταν στη Μονάδα Εντατικής Θεραπείας μετά από τροχαίο, πιθανότατα να μην είχε υποστεί δεύτερο έμφραγμα, τουλάχιστον σε εκείνο το χρονικό σημείο. Συμπλήρωσε ότι η θανούσα δεν εισήχθη στην Μονάδα Εντατικής Θεραπείας λόγω του παλαιού εμφράγματος και της στεφανιαίας νόσου, τα οποία δεν θα μπορούσαν εξάλλου να είναι εμφανή εκ των προτέρων. Ο λόγος που εισήχθη στη Μονάδα Εντατικής Θεραπείας ήταν οι πολλαπλοί τραυματισμοί και το γεγονός ότι υπεβλήθη σε χειρουργική επέμβαση. Υπενθυμίζω ότι αξιολόγηση μαρτυρίας λαμβάνει χώρα επί ζητημάτων που αφορούν τα επίδικα θέματα (βλ. Mirza Feiz Hasan ν. Ανδρέου, ECLI:CY:AD:2015:A803, Πολ.Εφ. 2/11, ημερ. 2.12.2015 και Ρασποπούλου ν. Μακρή, Ποινική Έφεση 287/2015 ημερομηνίας 11.5.2017). Όσα είπε η ΜΚ3 δεν σχετίζονται με τα συστατικά στοιχεία τα οποία η Κατηγορούσα Αρχή πρέπει να αποδείξει προκειμένου να στοιχειοθετήσει την υπόθεση περί αμελούς οδήγησης. Εν όψει τούτου, θεωρώ ορθότερο, να μην προβώ στο παρόν στάδιο, σε οποιαδήποτε αξιολόγηση και κατ' επέκταση ευρήματα για γεγονότα και ζητήματα τα οποία δεν σχετίζονται με το κατά πόσον ο Κατηγορούμενος διέπραξε το αδίκημα της αμελούς οδήγησης. Θα αρκεστώ μόνο να αναφέρω ότι αποδέχομαι την μαρτυρία της ΜΚ3 σε σχέση με τα αντικειμενικά ευρήματα που εντόπισε και κατέληξε κατά την νεκροτομή που διενήργησε επί της σορού της θανούσης και την τελική αιτία θανάτου, ζητήματα που ούτως ή άλλως, δεν έχουν αμφισβητηθεί. Όσον αφορά την γνώμη της ΜΚ3, ότι υπάρχει αιτιώδης συνάφεια μεταξύ του επίδικου τροχαίου δυστυχήματος και της τελικής αιτίας θανάτου, επιφυλάσσομαι να αποφανθώ σε μεταγενέστερο στάδιο αν και εφόσον τούτο κριθεί αναγκαίο. Υπενθυμίζω εξάλλου ότι η υπεράσπιση επιφύλαξε το δικαίωμα της να καλέσει περαιτέρω μαρτυρία για ζητήματα που σχετίζονται με τον θάνατο της Μυριάνθης Γιάλλουρου, αν και εφόσον ο Κατηγορούμενος κριθεί ένοχος. xxxx Βαρνάβα (ΜΚ4) Η ΜΚ4 εργάζεται στο Τμήμα Επειγόντων Περιστατικών του Γενικού Νοσοκομείου Λευκωσίας, ως νοσηλεύτρια. Περί τις 10:50 κατέφθασε στην σκηνή του δυστυχήματος όπου εντόπισε την θανούσα, εγκλωβισμένη στο όχημα της. Αφού απεγκλωβίστηκε από μέλη της Πυροσβεστικής Υπηρεσίας, η θανούσα είχε αναφέρει στην ΜΚ4 ότι είχε άλγος αυχενικής και οσφυϊκής μοίρας σπονδυλικής στήλης, πόνο στο στέρνο, κοιλιακό άλγος και άλγος στο αριστερό ισχίο και στην λεκάνη. Από την άλλη, ο Κατηγορούμενος που ήταν στη σκηνή, δεν έφερε κάποιο εμφανές τραύμα. Τον ρώτησε πως έγινε το δυστύχημα και αν είχε κάποιο κτύπημα. Ο Κατηγορούμενος της είπε ότι μπήκε μέλισσα ή σφήκα στο αυτοκίνητο του, με αποτέλεσμα να χάσει τον έλεγχο και να εισέλθει στην πορεία του άλλου οχήματος. Δεν της ανέφερε οτιδήποτε αναφορικά με ερεθισμό στο μάτι του. Η ΜΚ4 μου έκανε θετική εντύπωση ως μάρτυρας. Θεωρώ ότι προσήλθε στο Δικαστήριο για να πει την αλήθεια σε σχέση με όσα εμπίπτουν στο πεδίο της γνώσης της. Εξάλλου, δεν επιχειρήθηκε μέσω της αντεξέτασης, ο κλονισμός της αξιοπιστίας της. Έγιναν διευκρινιστικές ερωτήσεις, στις οποίες απάντησε με ευθύτητα. Δεν περιέπεσε σε αντιφάσεις και δεν προσπάθησε να πει κάτι περισσότερο από όσα γνωρίζει. xxxx Γιάλλουρου (ΜΚ5) Η ΜΚ5 είναι η θυγατέρα της θανούσης. Είπε στο Δικαστήριο ότι η μητέρα της δεν αντιμετώπιζε οποιοδήποτε πρόβλημα υγείας. Ήταν ιδιαίτερα δραστήριο πρόσωπο που αναλωνόταν με την φροντίδα της οικογένειας της. Αντεξεταζόμενη, είπε ότι δεν γνωρίζει κατά πόσον η μητέρα της έπασχε από στεφανιαία νόσο και αρνήθηκε ότι είχε υποστεί προηγούμενο έμφραγμα. Δεν ήταν όμως σε θέση να αμφισβητήσει τα ευρήματα της ιατροδικαστού. Η ΜΚ5 δεν βοήθησε σε οτιδήποτε αφορά τα επίδικα ζητήματα της υπόθεσης, ήτοι σε ζητήματα που αφορούν την αποδιδόμενη στον Κατηγορούμενο αμέλεια. Όσον αφορά τα ζητήματα που αφορούν την αιτία θανάτου της θανούσης, δεν κρίνω σκόπιμο να υπεισέλθω σε αυτό το στάδιο. Κατηγορούμενος Υιοθετώντας την κατάθεση που έδωσε στην Αστυνομία, ο Κατηγορούμενος είπε ότι ήταν μόνος του στο αυτοκίνητο και κινείτο με ταχύτητα περίπου 50ΧΑΩ. Σε απόσταση 30 περίπου μέτρων μπροστά του, κινείτο ένα άλλο αυτοκίνητο. Στο σημείο, όπου ο δρόμος παρουσιάζει αριστερόστροφη καμπή, μπήκε από το ανοικτό παράθυρο οδηγού μια σφήκα και τον κτύπησε στο δεξί μάτι. Ο Κατηγορούμενος αυθόρμητα, προσπάθησε με το δεξί του χέρι να απωθήσει τη σφήκα, η οποία κτύπησε πάνω στο τιμόνι. Εκείνη τη στιγμή κρατούσε το τιμόνι με το αριστερό χέρι, με το οποίο έκανε κάποιο ελιγμό, συνεπεία του οποίου το όχημα του κινήθηκε δεξιότερα της πορείας του και εισήλθε στο αντίθετο ρεύμα κυκλοφορίας, όπου συγκρούστηκε με το αυτοκίνητο xxxx56. Σύμφωνα με τον Κατηγορούμενο όλα έγιναν σε πάρα πολύ σύντομο χρονικό διάστημα. Μόλις έγινε η σύγκρουση, ο Κατηγορούμενος κατέβηκε αμέσως από το αυτοκίνητο και πήγε κοντά στην οδηγό οχήματος xxxx56. Την ρώτησε πώς είναι και η τελευταία απάντησε ότι δεν μπορεί να ανοίξει την πόρτα του αυτοκινήτου. Σταμάτησαν κάποιοι περαστικοί από τους οποίους ο Κατηγορούμενος ζήτησε να καλέσουν βοήθεια. Ένας εξ αυτών τον ρώτησε πώς έγινε το δυστύχημα και ο Κατηγορούμενος του εξήγησε το περιστατικό με τη σφήκα. Το περιστατικό με την σφήκα περιέγραψε αργότερα τόσο στην ΜΚ1 όσο και στην ΜΚ4. Αντεξεταζόμενος, ο Κατηγορούμενος είπε ότι ένεκα της περιορισμένης ορατότητας και ταμπέλας στην οποία αναγραφόταν η φράση «επικίνδυνη στροφή», ελάττωσε ταχύτητα και κρατούσε απόσταση από το μπροστινό όχημα. Θυμάται ότι πιο μπροστά από το όχημα της ΜΚ1 υπήρχε ένα φορτηγό, αλλά δεν θυμάται σε πόση απόσταση. Είπε επίσης ότι μετά το κτύπημα της σφήκας, προσπάθησε να την απωθήσει με το δεξί χέρι ενώ με το αριστερό του χέρι έκανε αυθόρμητη κίνηση, με την οποία έστριψε το τιμόνι δεξιά. Δεν υπήρχε κάποιος λόγος για τον οποίο έστριψε το τιμόνι δεξιά. Τούτη ήταν η αντίδραση του εκείνη την στιγμή, λόγω του ξαφνικού κτυπήματος και λόγω της απειρίας του ως οδηγός. Ο Κατηγορούμενος είπε τέλος ότι δεν θυμάται κατά πόσον ένοιωσε πόνο ή φαγούρα από το κτύπημα της σφήκας, καθότι σε κλάσματα δευτερολέπτου ακολούθησε το δυστύχημα. Διευκρίνισε ότι επρόκειτο για κτύπημα και όχι τσίμπημα από την σφήκα. Ο Κατηγορούμενος μου έκανε θετική εντύπωση ως μάρτυρας. Απαντούσε με αμεσότητα και ευθύτητα και δεν διαπίστωσα οποιαδήποτε προσπάθεια παραποίησης γεγονότων ή απόκρυψης της αλήθειας. Δεν φάνηκε να διακατέχεται από αμηχανία ή δισταγμό στις απαντήσεις του. Επιπρόσθετα δεν περιέπεσε σε οποιεσδήποτε αντιφάσεις. Απεναντίας, ήταν σταθερός στις θέσεις του και επέμεινε σε αυτές μέχρι τέλους. Η αξιοπιστία του δεν πλήγηκε ούτε κατά την διάρκεια της αντεξέτασης. Σε σχέση με το ότι όταν κατηγορήθηκε γραπτώς, παραδέχτηκε την κατηγορία που του προσάφθηκε, κρίνω ότι το γεγονός τούτο δεν είναι ικανό από μόνο του να οδηγήσει σε εύρημα ότι ο Κατηγορούμενος ήταν όντως αμελής. Ομολογουμένως, ένας κατηγορούμενος μπορεί να καταδικαστεί με μόνο τη δική του ομολογία. Πρέπει όμως το Δικαστήριο να βεβαιωθεί ότι το περιεχόμενο της ομολογίας συνάδει με την αλήθεια των γεγονότων. Στην προκειμένη περίπτωση, ο Κατηγορούμενος ανέφερε ευθύς εξ αρχής τόσο στους παρευρισκόμενους στην σκηνή όσο και στην κατάθεση του το περιστατικό με τη σφήκα, το οποίο επανέλαβε αυτούσιο ενώπιον του Δικαστηρίου. Κατά την μαρτυρία του στο Δικαστήριο, ο Κατηγορούμενος είπε ότι ο αστυνομικός του είχε πει ότι όταν γίνει κάποιο ατύχημα, τυπικά γίνεται καταγγελία πάντα για αμελή οδήγηση. Ο Κατηγορούμενος δεν αντεξετάστηκε σε σχέση με αυτό τον ισχυρισμό. Πέραν τούτου, ο ΜΚ2 πρόσαψε στον Κατηγορούμενο ότι οδηγούσε «χωρίς την δέουσα προσοχή και φροντίδα και προκάλεσε δυστύχημα». Η πρόκληση δυστυχήματος δεν είναι συστατικό στοιχείο του αδικήματος της αμελούς οδήγησης και αχρείαστα προστίθεται ως «ουρά» σε γραπτή κατηγορία για αμελή οδήγηση. Περαιτέρω, η χρήση της φράσης «προκάλεσες δυστύχημα» εύλογα μπορεί να οδηγήσει κάποιον μη νομικό, να θεωρήσει ότι μόνο και μόνο η πρόκληση του δυστυχήματος είναι ποινικό αδίκημα. Από όσα ο ίδιος ο Κατηγορούμενος ανέφερε στην κατάθεση του, η οποία προηγήθηκε της γραπτής Κατηγορίας και από όσα αναφέρθηκαν ενώπιον του Δικαστηρίου, προκύπτει ότι αυτός ουδέποτε είχε πρόθεση να παραδεχτεί τα συστατικά στοιχεία του αδικήματος το οποίο αντιμετωπίζει. Αρνήθηκε εμφαντικά, κατά την μαρτυρία του ενώπιον του Δικαστηρίου, ότι έπλασε το σενάριο με την σφήκα για να αποφύγει τις συνέπειες των πράξεων του και επανέλαβε ότι από την πρώτη στιγμή, περιέγραψε σε όλους το περιστατικό με την σφήκα. ΕΥΡΗΜΑΤΑ Έχοντας κατά νου την πιο πάνω αξιολόγηση μαρτυρίας και τα παραδεκτά γεγονότα, καταλήγω σε εύρημα ότι στις 3.9.2014 και περί τις 10:45, ο Κατηγορούμενος οδηγούσε το αυτοκίνητο με αρ. εγγραφής xxxx16 στην προέκταση της Λεωφόρου Καλαμών στα Λατσιά, με κατεύθυνση από τον κυκλικό κόμβο του Γενικού Νοσοκομείου Λευκωσίας προς το Γέρι. Την ίδια στιγμή, η XXXXX Γιάλλουρου οδηγούσε το αυτοκίνητο με αρ. εγγραφής xxxx56 στον ίδιο δρόμο, με κατεύθυνση προς τον κυκλικό κόμβο του Γενικού Νοσοκομείου Λευκωσίας. Η προέκταση της Λεωφόρου Καλαμών είναι δρόμος διπλής κατεύθυνσης, με μια λωρίδα κυκλοφορίας ανά κατεύθυνση. Οι κατευθύνσεις χωρίζονται με άσπρη συνεχόμενη γραμμή. Το όριο ταχύτητας είναι αρχικά 80ΧΑΩ. Ο δρόμος παρουσιάζει ελαφριά αριστερόστροφη καμπή, ως η πορεία του Κατηγορουμένου. Πριν από την εν λόγω καμπή υπάρχει πινακίδα με ένδειξη «Επικίνδυνη στροφή αριστερά - Ελαττώστε ταχύτητα». Λίγα μέτρα μετά την πινακίδα, το όριο ταχύτητας γίνεται 65ΧΑΩ. Ο Κατηγορούμενος οδηγούσε με ταχύτητα περί τα 50ΧΑΩ και είχε ανοικτό το παράθυρο του αυτοκινήτου του. Ήταν μέρα και ο καιρός ήταν αίθριος. Ενώ κινείτο στο σημείο του δρόμου, όπου υπήρχε η αριστερόστροφη καμπή, εισήλθε εντός του αυτοκινήτου μια σφήκα και τον κτύπησε στο δεξί μάτι. Ο Κατηγορούμενος, ο οποίος μέχρι εκείνη την στιγμή κρατούσε το τιμόνι και με τα δύο χέρια, χρησιμοποίησε το δεξί του χέρι για να απωθήσει την σφήκα, η οποία ακολούθως χτύπησε στο τιμόνι του αυτοκινήτου του. Με το αριστερό του χέρι, το οποίο βρισκόταν ακόμα στο τιμόνι, έστριψε το τιμόνι δεξιά με αποτέλεσμα να περάσει πάνω από την άσπρη διαχωριστική γραμμή και να εισέλθει στο αντίθετο ρεύμα κυκλοφορίας, όπου κινείτο η XXXXX Γιάλλουρου. Η τελευταία αντέδρασε με κίνηση προς τα δεξιά, πλην όμως τα οχήματα συγκρούστηκαν με τα αριστερά μπροστινά τους μέρη. Ένεκα του δυστυχήματος, η XXXXX Γιάλλουρου τραυματίστηκε και μεταφέρθηκε στο Γενικό Νοσοκομείο Λευκωσίας. Δυστυχώς, απεβίωσε στις 11.9.2014 μετά από νοσηλεία στην Μονάδα Εντατικής Θεραπείας του Γενικού Νοσοκομείου Λευκωσίας (βλ. Τεκμήριο 15). Κατά την νεκροτομή επί της σορού της παρουσίαζε, μεταξύ άλλων, εκτεταμένες εκχυμώσεις, πολλαπλές εκδορές, εγκεφαλικό οίδημα, κάταγμα στέρνου και πλευρών, μικρή ρήξη ήπατος και εικόνα πνευμονικού οιδήματος. Προ του θανάτου είχε υποστεί χειρουργική τομή μήκους 15 εκατοστών. Στην καρδία της θανούσης εντοπίστηκε ουλώδης ιστός που συνηγορεί στην ύπαρξη παλαιού εμφράγματος του μυοκαρδίου. Τελική αιτία θανάτου ήταν το πρόσφατο έμφραγμα μυοκαρδίου επί εδάφους παλαιού. ΝΟΜΙΚΗ ΠΤΥΧΗ - ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ Το άρθρο 8 του περί Μηχανοκινήτων Οχημάτων και Τροχαίας Κινήσεως Νόμου 86/72 προνοεί ότι: «Πας όστις οδηγεί μηχανοκίνητο όχημα επί τίνος οδού μη καταβάλλον την προσήκουσα επιμέλεια και προσοχή ή μη επιδεικνύων εύλογο μέριμνα για έτερα πρόσωπα, χρησιμοποιούντα την οδό, είναι ένοχος αδικήματος και υπόκειται εις φυλάκισιν δια διάστημα μη υπερβαίνον το εν έτος ή εις χρηματική ποινήν μη υπερβαίνουσαν τας χιλίας λίρας ή εις αμφότερας τας ποινάς της φυλακίσεως και της χρηματικής τοιαύτης». Στην Παύλου ν. Αστυνομίας,

(1998)2 A.A.Δ 68 αναφέρονται τα ακόλουθα: «Η οδήγηση εξυπακούει την εξάσκηση προσήκουσας προσοχής. Το ερώτημα που εγείρεται σε περιπτώσεις αμελούς οδήγησης κατά παράβαση του άρθρου 8 του Νόμου 86/72 είναι κατά πόσο ο οδηγός εκπλήρωσε την υποχρέωση εξάσκησης λογικής φροντίδας και προσοχής για άλλα πρόσωπα που χρησιμοποιούν το δρόμο. Το κριτήριο που εφαρμόζεται σε μια τέτοια περίπτωση είναι αντικειμενικό και οι παράμετροι του αναφέρονται στη συμπεριφορά ενός συνετού και σώφρονα και όχι του τέλειου οδηγού. (Ιδε Παναγιώτου ν. Αστυνομίας

(1982)1 Α.Α.Δ. 585, Σωκράτους ν. Αστυνομίας

(1989)2 Α.Α.Δ. 1 και Βασιλείου ν. Αστυνομίας

(1994)2 Α.Α.Δ. 202)». Το καθήκον φροντίδας και μέριμνας (duty of care) οφείλεται σε κάθε πρόσωπο που κατά λογική πρόβλεψη μπορεί να επηρεασθεί από τις πράξεις του οδηγού. Τα συστατικά στοιχεία της αμέλειας είναι τα ίδια στο αστικό και ποινικό δίκαιο ό,τι διαφέρει είναι το βάρος της αποδείξεως. Όπως αναφέρεται στην Σωκράτης Σωκράτους ν. Αστυνομίας

(1989)2 Α.Α.Δ. 1: «Το απρόσωπα προσδιοριζόμενο καθήκον προς κάθε ένα που είναι λογικά δυνατό να επηρεασθεί από τις πράξεις του οδηγού, συγκεκριμενοποιείται στα πλαίσια των γεγονότων της υποθέσεως για να αποφασισθεί - (α) η φύση του καθήκοντος και (β) όπου διαπιστώνεται η ύπαρξη του κατά πόσο ο οδηγός το έχει εκπληρώσει. Το κριτήριο για τη διαπίστωση αμέλειας είναι αντικειμενικό, και μέτρο ο προσεκτικός και όχι ο τέλειος οδηγς. Τέλος, η πρόβλεψη συναρτάται με τις κοινές εμπειρίες και τη λογική συνέπεια». Στην παρούσα περίπτωση, δεν υπάρχει αμφιβολία ότι η οδήγηση του οχήματος του Κατηγορουμένου στην αντίθετη λωρίδα κυκλοφορίας, από την στιγμή που δεν υπήρχε οπτική επαφή με οχήματα που ενδεχομένως να κινούνταν σε αυτή, αντικειμενικά είναι πράξη, η οποία κατά λογική πρόβλεψη δημιουργεί κίνδυνο στον δρόμο και υπολείπεται πράξης στην οποία θα προέβαινε ο μέσος συνετός οδηγός. Έχει επομένως καταδειχθεί εκ πρώτης όψεως υπόθεση εναντίον του Κατηγορουμένου, ο οποίος αφού κλήθηκε σε απολογία πρόβαλε ως εξήγηση το γεγονός ότι μια σφήκα μπήκε στο αυτοκίνητο και τον κτύπησε στο μάτι. Τούτο, κατά τον Κατηγορούμενο, τον ώθησε να στρίψει αυθόρμητα το τιμόνι του προς τα δεξιά και να εισέλθει στο αντίθετο ρεύμα κυκλοφορίας. Η υπεράσπιση που προβάλλει ο Κατηγορούμενος έχει διττό χαρακτήρα. Από την μια, οι ισχυρισμοί του Κατηγορουμένου θα μπορούσαν να εξεταστούν μέσα από το πρίσμα της υπεράσπισης του αναπόφευκτου ατυχήματος ενώ από την άλλη θα μπορούσαν να θεωρηθούν ως αντίδραση κάτω από την αγωνίας της στιγμής. Ο ευπαίδευτος συνήγορος υπεράσπισης παρέπεμψε στο σύγγραμμα Binghmam & Berrymans, «Personal Injury and motors claims cases» Thirteenth edition p. 294 § 2, όπου αναφέρονται τα ακόλουθα: «[7.5] Note - The defence of inevitable accident applies where the defendant can show that he could not have prevented the accident by doing anything that a reasonable man, placed in the defendant's shoes at the time leading up to the accident, could be expected to take. Agony of the moment is a separate but similar defence, whereby the courts have granted defendants a degree in latitude in their responses under the pressure of impeding injury. In an unreported case where a wasp entered and settled on the driver's eye (Gilson v. Kidman 28 October 1938, unreported), Lewis J. adopted the definition of inevitable accident of Sir James Colville in the Marpresia

(1872)LR 4 PC 212. Nothing was done or omitted to be done which a person exercising ordinary care, caution and maritime skill, in the circumstances, either would not have done, or would not have left undone, as the case may be. The Judge held that the defence of inevitable accident had not been made out and gave a verdict for the claimant.» (η έμφαση προστέθηκε) Έχω την άποψη ότι η ορθή ανάγνωση του πιο πάνω αποσπάσματος, δεν συνάδει με την εισήγηση της υπεράσπισης ότι στην υπόθεση Gilson v. Kidman (η οποία δεν τέθηκε ενώπιον μου), το Δικαστήριο έκρινε ως αναπόφευκτο δυστύχημα αυτό που προκλήθηκε μετά που μια σφήκα έκατσε στο μάτι του οδηγού. Το Δικαστήριο σε εκείνη την υπόθεση, υιοθέτησε την αρχή που καθορίστηκε στην The Marpresia (ανωτέρω), η οποία εντοπίζεται και στην κυπριακή νομολογία[1] και κατέληξε ότι δεν είχε εδραιωθεί η υπεράσπιση αναπόφευκτου ατυχήματος (βλ. κείμενο με έντονα γράμματα ανωτέρω). Παρά ταύτα, επισημαίνω ότι το κατά πόσον ένα γεγονός μπορεί να θεμελιώσει την υπεράσπιση του αναπόφευκτου δυστυχήματος ή της αγωνίας της στιγμής, είναι πάντοτε ζήτημα γεγονότων κάθε περίπτωσης. Στην απόφαση Socratous ν. Loizou & Another

(1988)1 CLR 299, ο εφεσείοντας και ο εφεσίβλητος οδηγούσαν τα οχήματα τους σε λεωφόρο, έχοντας αντίθετη κατεύθυνση ο ένας από τον άλλο. Την ίδια στιγμή, σε όχθο αριστερά του οχήματος του εφεσίβλητου, ένας μοτοσικλετιστής, προσπάθησε να εισέλθει στην άσφαλτο και γλίστρησε πέφτοντας μέσα στον δρόμο. Ο εφεσίβλητος προσπάθησε να τον αποφύγει πατώντας τα φρένα και στρίβοντας δεξιά το τιμόνι, κάτι που είχε ως αποτέλεσμα να συγκρουστεί με το όχημα του εφεσείοντα. Το Ανώτατο Δικαστήριο κατέληξε ως εξής: «We have no difficulty having listened carefully to learned counsel for the appellant and gone through the records of the proceedings in coming to the conclusion that the defence of inevitable accident has been established both on the facts related by the appellant himself and accepted by the learned trial Judge and on the rest of the circumstances of the case. The respondent discharged the burden that was on him. He had either to show what was the cause of the accident and that the result of that cause was inevitable or he should have shown all the possible causes, one or the other, of which produced the effect and that with regard to everyone of these possible cause the result could not have to everyone of these possible cause the result could not have been avoided. (The Merchant Prince [1892] P. 179)». Στην απόφαση Socratous ν. Loizou (ανωτέρω) έγινε παραπομπή στην υπόθεση In Ritchie's Car Hire Ltd., v. Bailey [1958] 108 L.J. 348, όπου η υπεράσπιση του αναπόφευκτου ατυχήματος είχε επιτύχει διότι ο εναγόμενος είχε πείσει ότι η σύγκρουση του σε ένα δέντρο προκλήθηκε λόγω της προσπάθειας του να αποφύγει ένα γάτο, ο οποίος ξεπρόβαλε μπροστά του απροσδόκητα. Χρήσιμη παραπομπή όσον αφορά τον τρόπο που αντιμετωπίζεται η υπεράσπιση του αναπόφευκτου ατυχήματος σε πολιτικές υποθέσεις μπορεί να γίνει επίσης στην υπόθεση Καμέρης ν. Σούλη κ.α.

(1990)1 ΑΑΔ 880. Από τις πιο πάνω υποθέσεις, προκύπτει ότι για να επιτύχει η υπεράσπιση του αναπόφευκτου δυστυχήματος πρέπει κάποιος να αποδείξει είτε ποια ήταν η αιτία του δυστυχήματος και ότι το αποτέλεσμα αυτής της αιτίας ήταν αναπόφευκτο, είτε να δείξει όλες τις πιθανές αιτίες που θα μπορούσαν να προκαλέσουν το δυστύχημα και να δείξει περαιτέρω για κάθε μια από αυτές τις πιθανές αιτίες ότι το αποτέλεσμα, δηλαδή το δυστύχημα δεν θα μπορούσε να αποφευχθεί. Όσον αφορά ποινικές υποθέσεις, παραπομπή πρέπει να γίνει στον Wilkinson's Road Traffic Offences 23rd ed, 2007, σελ. 1/413, §5.50, όπου αναφέρεται ότι σε ποινικές υποθέσεις το δόγμα του res ipsa loquitur δεν έχει εφαρμογή. Αυτό δεν σημαίνει όμως ότι η κατηγορούσα αρχή οφείλει να αντικρούσει κάθε πιθανή εξήγηση του κατηγορούμενου για να πετύχει καταδίκη εάν τα γεγονότα στη σκηνή του δυστυχήματος είναι τέτοια που, στην απουσία οποιασδήποτε εξήγησης από τον κατηγορούμενο, το Δικαστήριο δεν έχει επιλογή παρά να καταδικάσει. Είναι σύνηθες, όπως αναφέρεται στο σχετικό σύγγραμμα, ότι η μόνη μαρτυρία που δυνατόν να προσκομιστεί από την κατηγορούσα αρχή είναι μαρτυρία ότι το όχημα του κατηγορούμενου εξήλθε του δρόμου και προκάλεσε δυστύχημα. Εάν στην απουσία εξήγησης από τον κατηγορούμενο, το μόνο συμπέρασμα στο οποίο μπορεί να καταλήξει το Δικαστήριο είναι ότι υπήρχε αμέλεια, το Δικαστήριο πρέπει να καταδικάσει (βλ. Rabjohns v Burgar [1971] R.T.R. 234,Watts v Carter [1971] R.T.R. 232 και Wright v. Wenlock [1971] R.T.R. 228). Αφού έλαβα υπόψη μου τις πιο πάνω αρχές, κρίνω ότι στην παρούσα περίπτωση, η εξήγηση που έδωσε ο Κατηγορούμενος για να δικαιολογήσει την ενέργεια του να χρησιμοποιήσει το αριστερό του χέρι και να στρίψει το τιμόνι δεξιά, με αποτέλεσμα να εισέλθει στην αντίθετη λωρίδα κυκλοφορίας, όπου κινείτο νόμιμα με το αυτοκίνητο της η θανούσα, δεν είναι επαρκής ώστε να τον απαλλάξει από την ευθύνη του. Πέρα από το γεγονός ότι μια σφήκα κτύπησε στο πρόσωπο του, δεν υπήρχε οποιοσδήποτε άλλος αντικειμενικός παράγοντας, ο οποίος να δικαιολογεί την πράξη του. Ο ίδιος ο Κατηγορούμενος ανέφερε ότι δεν υπήρχε κάποιος λόγος για τον οποίο έστριψε το τιμόνι δεξιά αλλά τούτη ήταν η αντίδραση του τη δεδομένη στιγμή, ένεκα και της απειρίας του στην οδήγηση. Σύμφωνα με την νομολογία, το κριτήριο εξέτασης της οδικής συμπεριφοράς ενός οδηγού, με βάση το άρθρο 8 του ν.86/72, είναι αντικειμενικό και όχι υποκειμενικό (βλ. Koptyakova v. Αστυνομικού Διευθυντή Λεμεσού, Ποινική Έφεση 86/2017 ημερομηνίας 13.3.2018). Ακόμα και σε υποθέσεις που αφορούν αλόγιστη ή επικίνδυνη οδήγηση, η νομολογία υποδεικνύει ότι υπάρχει σφάλμα ακόμα και εάν ένας άπειρος ή εκ φύσεως κακός οδηγός, ενώ προσπαθεί να πράξει το ορθό, πέφτει κάτω από το επίπεδο ενός ικανού και προσεκτικού οδηγού (βλ. R. v. Gosney

(1971)2 Q.D. 674). Περαιτέρω, το αδίκημα της αλόγιστης, επικίνδυνης ή απερίσκεπτης οδήγησης στοιχειοθετείται ανεξαρτήτως του ότι κάποιος έδρασε στο ανεπαρκές μέγιστο των δυνατοτήτων του (did his incompetent best) (βλ. R. ν. Evans [1962] 3 All E.R. 1086, 1088[2]). Στο σύγγραμμα Wilkinson's Road Traffic Offences 13th ed, σελ. 1/305 αναφέρονται τα εξής: If the defendant fails to exercise due care, he is guilty whether or not his failure is due to his inexperience (McCrone v. Riding [1938] 1 All ER 157: learner driver guilty) and whether or not it was a deliberate act or an error of judgement (Taylor v. Rogers

(1960)124 JP 217). Εν όψει των πιο πάνω, η ενέργεια του Κατηγορουμένου πρέπει να κριθεί αντικειμενικά. Πρέπει βεβαίως, να επισημανθεί ότι οι πράξεις οδηγού ο οποίος βρίσκεται αντιμέτωπος με δίλημμα το οποίο παρουσιάζεται στο δρόμο, δεν κρίνονται μικροσκοπικά, αλλά με ευρύτητα ανάλογη με τα αγωνιώδη διλήμματα που αντιμετωπίζει και την ουσιαστική έλλειψη ευκαιρίας για προγραμματισμό των πράξεων του (βλ. Δημητρίου v. Αστυνομίας

(1997)2 ΑΑΔ 190). Από την άλλη, ένας οδηγός που αντιμετωπίζει κίνδυνο που δεν προκάλεσε ο ίδιος, οφείλει να λάβει μέτρα για αποφυγή του. Αν η αντίδραση του είναι τέτοια που, παρόλη την αγωνία της στιγμής, είναι ικανοποιητική και αναμένεται εύλογα από τον μέσο οδηγό, τότε ο οδηγός δεν μπορεί να κριθεί ένοχος αμέλειας. Στην παρούσα περίπτωση, ο κίνδυνος στον δρόμο δεν προκλήθηκε λόγω αυτής καθ' αυτής της εισόδου του εντόμου στο αυτοκίνητο του Κατηγορουμένου, ούτε από τις ενέργειες οποιουδήποτε άλλου οδηγού. Κίνδυνος πρόκλησης δυστυχήματος και εν τέλει δυστύχημα, προέκυψε από την στιγμή που ο ίδιος ο Κατηγορούμενος έστριψε το τιμόνι με το αριστερό του χέρι και εισήλθε στην αντίθετη λωρίδα κυκλοφορίας. Έχοντας κατά νου ότι το μέτρο σε περιπτώσεις οδικής αμέλειας δεν είναι ο τέλειος, αλλά ο μέσος συνετός οδηγός, κρίνω ότι ενέργεια του Κατηγορουμένου να στρίψει το τιμόνι δεξιά υπολείπεται της ενέργειας, στην οποία θα προέβαινε ο μέσος συνετός οδηγός. Δεν παραγνωρίζω ότι το συμβάν έλαβε χώρα σε πολύ σύντομο χρονικό διάστημα και ότι ενδεχομένως ο Κατηγορούμενος να έδρασε λόγω φόβου ή αγωνίας για το έντομο που μπήκε στο όχημα του. Ο Κατηγορούμενος όμως δεν βρέθηκε προ διλήμματος σύγκρουσης που του επέβαλλε να ακολουθήσει την μια ή την άλλη επιλογή. Τίποτα δεν τον εμπόδιζε να συνεχίσει την πορεία του στην λωρίδα κυκλοφορίας στην οποία κινείτο. Μπορούσε επίσης να ελαττώσει ταχύτητα ή ακόμα και να σταματήσει το όχημα του χρησιμοποιώντας τα φρένα του οχήματος. Η ενέργεια του να στρίψει το τιμόνι δεξιά ήταν ενδεχομένως η χειρότερη εκ των επιλογών που είχε, δεδομένου ότι μέχρι εκείνη την στιγμή, δεν υπήρχε ανάγκη αποφυγής σύγκρουσης με οποιοδήποτε όχημα και δεδομένου ότι ο κίνδυνος διέλευσης οχημάτων στο αντίθετο ρεύμα κυκλοφορίας ήταν από κάθε άποψη προβλεπτός. Έστω λοιπόν κι αν ο Κατηγορούμενος έδρασε στο ανεπαρκές μέγιστο των δυνατοτήτων του, δεν απαλλάσσεται της ευθύνης του για το σφάλμα, το οποίο εν τέλει προκάλεσε το επίδικο δυστύχημα. Έχοντας τα πιο πάνω κατά νου κρίνω ότι η οδική συμπεριφορά του Κατηγορουμένου, κρινόμενη αντικειμενικά, υπολείπεται αυτής που αναμένεται από τον μέσο συνετό οδηγό. Συνεπώς, ο Κατηγορούμενος κρίνεται πέραν πάσης λογικής αμφιβολίας ένοχος στην Κατηγορία που αντιμετωπίζει. (Υπ.) Χρ. Ρασπόπουλος, Ε.Δ. Πιστό αντίγραφο Πρωτοκολλητής [1] Στην απόφαση The Tunnel Portland Cement Co. Ltd., v. The Prince Line Limited and Another

(1963)2 Α.Α.Δ. 181 γίνεται παραπομπή στο ακόλουθο απόσπασμα από την "The Marpesia": «the defendants must prove that something was done or omitted to be done which a person exercising ordinary care, caution and maritime skill, in the circumstances, either would not have done or would not have left undone as the case may be». [2] 'It is quite clear from the reported cases that, if a man in fact adopts a manner of driving which the jury think was dangerous to other road users in all the circumstances, then on the issue of guilt it matters not whether he was deliberately reckless, careless, momentarily inattentive or even doing his incompetent best'. cylaw.org: Από το ΚΙΝOΠ/CyLii για τον Παγκύπριο Δικηγορικό Σύλλογο