NEMESIS ASPHALT CO LTD ν. I. SOTERIOU CONSTRUCTIONS LIMITED κ.α., Αρ. Υπόθεσης: 8614/14, 1/7/2020

(2)και 20, 26 και 29 του Ποινικού Κώδικα, Κεφ. 154 και ο κατηγορούμενος 2 τις κατηγορίες 2, 4 και 6 σε σχέση με το αδίκημα της παροχής συνδρομής στην κατηγορούμενη 1 εταιρεία στη μη εξόφλησή των επιταγών που αναφέρονται στις κατηγορίες 1, 3 και

1. Η παραπονούμενη εταιρεία προς απόδειξη της υπόθεσής της κάλεσε ως Μ.Κ.1 τον κ. XXXXX Δουκανάρη. Ο εν λόγω μάρτυρας κατά την κυρίως εξέτασή του ισχυρίστηκε ότι είναι εκ των διευθυντών της παραπονούμενης εταιρείας και ότι η κατηγορουμένη 1 ήταν πελάτισσά της. Ισχυρίστηκε ότι η παραπονούμενη περί τα τέλη του 2012 και στις αρχές του έτους 2013 εκτέλεσε 2 εργασίες ασφαλτόστρωσης για λογαριασμό της κατηγορουμένης 1 εταιρείας και αυτή προς πληρωμή των εν λόγω εργασιών εξέδωσε και παρέδωσε στην παραπονούμενη 4 μεταχρονολογημένες επιταγές της Λαϊκής Τράπεζας. Η μία από αυτές εξαργυρώθηκε ενώ οι άλλες 3 δεν τιμήθηκαν επειδή ανακλήθηκε η πληρωμή τους. Κατέθεσε τις εν λόγω μη τιμηθείσες επιταγές ως τεκμήρια 1, 2 και
2. Η επιταγή με αριθμό XXXXX3360 ήταν για το ποσό των €5.000 και πληρωτέα στις 15.3.2013 (τεκμήριο 1), η επιταγή με αριθμό XXXXX3361 ήταν για το ποσό των €5.700 και πληρωτέα στις 31.3.2013 (τεκμήριο 2) και η επιταγή με αριθμό XXXXX3378 ήταν για το ποσό των €1.081 και πληρωτέα στις 5.4.2013 (τεκμήριο 3). Ισχυρίστηκε επίσης ότι οι επίδικες επιταγές υπογράφηκαν στην παρουσία του από τον κατηγορούμενο 2 περί τα τέλη Νοεμβρίου του
3. Κατά την αντεξέταση του ο Μ.Κ.1 ισχυρίστηκε ότι εργάζεται στον όμιλο που ανήκει η παραπονούμενη εταιρεία Nemesis Asphalt Co Ltd από το
4. Η εν λόγω εταιρεία έχει μετονομαστεί σήμερα σε Cyfield Co Ltd. Ισχυρίστηκε ότι το όνομα της εταιρείας που αναγράφηκε στις επίδικες επιταγές είναι συντομογραφία της παραπονούμενης εταιρείας. Ισχυρίστηκε ότι η τελευταία εκτέλεσε ως υπεργολάβος της κατηγορούμενης 1 εταιρείας εργασίες ασφαλτόστρωσης στο γήπεδο καλαθόσφαιρας του Δημοτικού Σχολείου Αγίας Μαρίνας Στροβόλου. Επειδή η εργασία αφορούσε σε εκτέλεση δημόσιου έργου γνώριζε ότι είχε διοριστεί για τον έλεγχό του επιβλέπων μηχανικός αλλά αγνοούσε το όνομά του και κατά πόσο ο εν λόγω μηχανικός είχε αλληλογραφία με τους κατηγορούμενους σχετικά με το έργο. Αρνήθηκε ότι οι επιστολές της κατηγορούμενης 1 εταιρείας ημερομηνίας 27.1.2013, 14.2.2013 και 19.2.2013 (τεκμήρια 4, 5 και 6 αντίστοιχα) περιήλθαν στην αντίληψή του ισχυριζόμενος ότι δεν απευθύνονταν προς τον ίδιο. Ως Μ.Κ.2 παρουσιάστηκε ο κ. XXXXX Χ'' Αυγουστής ο οποίος κατά την κυρίως εξέτασή του ισχυρίστηκε ότι εργάζεται στην Τράπεζα Κύπρου. Ισχυρίστηκε ότι οι επίδικες επιταγές δεν τιμήθηκαν επειδή ανακλήθηκε η πληρωμή τους και κατέθεσε ως τεκμήρια 7, 8 και 9 τις γραπτές εντολές μη πληρωμής τους οι οποίες δόθηκαν από την κατηγορούμενη 1 εταιρεία και φέρουν όλες ημερομηνία 27.2.
5. Στα εν λόγω τεκμήρια ως λόγος ανάκλησης της πληρωμής των επίδικων επιταγών σημειώθηκε η «παράβαση σύμβασης». Ισχυρίστηκε ότι η εντολή μη πληρωμής των επίδικων επιταγών δόθηκε από την κα XXXXX Σωτηρίου. Ο Μ.Κ.2 δεν αντεξετάστηκε από τον δικηγόρο των κατηγορουμένων. Στη συνέχεια ως Μ.Κ.3 παρουσιάστηκε ο κ. XXXXX Τουλούμης. Ο εν λόγω μάρτυρας κατά την κυρίως εξέτασή του ισχυρίστηκε ότι είναι ένας εκ των διευθυντών της παραπονούμενης εταιρείας η οποία περί τα έτη 2012 και 2013 εκτελούσε διάφορες ασφαλτικές εργασίες σε έργα που της ανέθεσε η κατηγορουμένη 1 εταιρεία. Οι εργασίες εκτελέστηκαν στο Δημοτικό Σχολείο Αγίας Μαρίνας Στροβόλου και στο Γυμνάσιο Κοκκινοχωρίων στο Φρέναρος. Ισχυρίστηκε ότι για την εκτέλεση των εν λόγω εργασιών η κατηγορουμένη 1 εταιρεία εξέδωσε προς την παραπονούμενη 4 επιταγές εκ των οποίων εξαργυρώθηκε μόνο η μία ενώ οι άλλες 3 (τεκμήρια 1, 2 και 3) επιστράφηκαν απλήρωτες κατόπιν σχετικών εντολών μη πληρωμής τους που δόθηκαν από την κατηγορούμενη 1 εταιρεία. Όταν ολοκληρώθηκε η εργασία που τους είχε ανατεθεί στο Δημοτικό Σχολείο Αγίας Μαρίνας Στροβόλου ενημερώθηκαν από τον κατηγορούμενο 2 ότι υπήρχε κάποιο πρόβλημα με νερά που λίμναζαν στην επιφάνεια που είχαν εκτελέσει τις εργασίες ασφαλτόστρωσης και διευθέτησαν επιτόπου συνάντηση. Ισχυρίστηκε ότι η παραπονούμενη ασφαλτόστρωσε τις επιφάνειες τις οποίες είχε προηγουμένως ετοιμάσει η κατηγορούμενη 1 εταιρεία. Συγκεκριμένα η κατηγορούμενη 1 είχε τοποθετήσει τα υψόμετρα με βάση τα οποία η παραπονούμενη θα τοποθετούσε την άσφαλτο, εργασία την οποία η τελευταία εκτέλεσε και το πρόβλημα το οποίο παρουσιάστηκε οφειλόταν στις εργασίες που προηγήθηκαν και είχαν εκτελεστεί από την κατηγορούμενη 1 εταιρεία. Ισχυρίστηκε επίσης ότι μετά που διαπιστώθηκε το πιο πάνω πρόβλημα συμφώνησαν με τον κατηγορούμενο 2 να προχωρήσει πρώτα η κατηγορούμενη 1 εταιρεία στις απαραίτητες διορθωτικές εργασίες και στη συνέχεια η παραπονούμενη θα εκτελούσε τις εργασίες που θα ήταν αναγκαίες και θα πληρωνόταν για αυτές με επιπλέον ποσό. Ενώ ανέμεναν τη σχετική πληρωμή για να προχωρήσουν στις επιπλέον εργασίες έλαβαν επιστολή από την κατηγορούμενη 1 εταιρεία η οποία τους καλούσε να προχωρήσουν στην εκτέλεση των νέων εργασιών. Αφού επικοινώνησε τηλεφωνικά με τον κατηγορούμενο 2 ο τελευταίος του είπε πως αν δεν γίνουν οι επιδιορθώσεις δεν θα τους πληρώσει και θα δώσει οδηγίες στη θυγατέρα του Στέλλα να προχωρήσει στην ανάκληση της πληρωμής των επίδικων επιταγών. Ισχυρίστηκε επίσης ότι στο τέλος ενημερώθηκε πως δόθηκε εντολή μη πληρωμής των επίδικων επιταγών και λόγω τούτου δεν προχώρησαν να εκτελέσουν οποιαδήποτε άλλη εργασία. Κατά την αντεξέταση του ο Μ.Κ.3 ισχυρίστηκε ότι είχαν συμφωνήσει με τον κατηγορούμενο 2 να εκτελέσει η κατηγορούμενη 1 τις αναγκαίες διορθωτικές εργασίες, στη συνέχεια να πληρώσει την παραπονούμενη για τις επιπλέον εργασίες και η παραπονούμενη στη συνέχεια να τις εκτελούσε. Επειδή η κατηγορούμενη 1 εταιρεία δεν τους πλήρωσε για τις επιπλέον εργασίες η παραπονούμενη δεν τις εκτέλεσε. Ισχυρίστηκε ότι η ανάγκη για τις διορθωτικές εργασίες προέκυψε λόγω της εκ μέρους της κατηγορούμενης 1 πλημμελούς εκτέλεσης των εργασιών που είχαν προηγηθεί της ασφαλτόστρωσης και δεν οφειλόταν στους ίδιους. Αναγνώρισε ότι οι επιστολές τεκμήρια 4, 5 και 6 αποστάλθηκαν από την κατηγορούμενη 1 εταιρεία στην παραπονούμενη και ισχυρίστηκε ότι δεν έκρινε αναγκαίο να απαντήσει γραπτώς σε αυτές αφού είχε σχετική συνομιλία με τον κατηγορούμενο 2 και είχε εκφράσει προφορικά τις θέσεις του. Μετά που το Δικαστήριο ικανοποιήθηκε ότι αποδείχθηκε εκ πρώτης όψεως υπόθεση εναντίον των κατηγορουμένων 1 και 2 ώστε να υποχρεούνται να παρουσιάσουν την υπεράσπισή τους, οι τελευταίοι επέλεξαν να προσκομίσουν μαρτυρία. Ο μοναδικός μάρτυρας υπεράσπισης που έδωσε μαρτυρία ήταν ο κατηγορούμενος
6. Κατά την κυρίως εξέτασή του ο κατηγορούμενος 2 ισχυρίστηκε ότι ήταν διευθυντής της κατηγορούμενης 1 εταιρείας και ότι υπέγραψε τις επίδικες επιταγές τεκμήρια 1, 2 και 3 οι οποίες δόθηκαν για την ασφαλτόστρωση εκ μέρους της παραπονούμενης εταιρείας του γηπέδου καλαθόσφαιρας στο Δημοτικό Σχολείο Αγίας Μαρίνας Στροβόλου. Ισχυρίστηκε ότι παρατηρήθηκαν κάποιες κακοτεχνίες στην επίστρωση της ασφάλτου και με διάφορες επιστολές τους (τεκμήρια 4, 5 και 6) κάλεσαν την παραπονούμενη να τις επιδιορθώσει. Κατέθεσε σε δέσμη, ως τεκμήριο 10, διάφορες φωτογραφίες του χώρου όπου είχαν εκτελεσθεί οι εργασίες εκ μέρους της παραπονούμενης εταιρείας και ως τεκμήρια 11, 12, 13 και 14 αντίγραφα επιστολών του πολιτικού μηχανικού κ. XXXXX Καρά. Ισχυρίστηκε επίσης ότι η παραπονούμενη δεν προχώρησε στις επιδιορθώσεις και για αυτό τον λόγο δόθηκε στη συνέχεια εντολή ανάκλησης της πληρωμής των επίδικων επιταγών. Τα σχετικά έντυπα που αποστάλθηκαν στην τράπεζα ήταν οι επιστολές 7, 8 και 9 τα οποία ισχυρίστηκε ότι υπέγραψε η Στέλλα Σωτηρίου. Κατά την αντεξέτασή του ο κατηγορούμενος 2 ισχυρίστηκε ότι ήταν διευθυντής της κατηγορούμενης 1 εταιρείας μέχρι τον Οκτώβρη του
7. Η κατηγορούμενη 1 είχε επιστρώσει ακόμα 2 γήπεδα καλαθόσφαιρας στο Φρέναρος. Αρνήθηκε υποβολή του δικηγόρου της παραπονούμενης ότι το τίμημα για τις εν λόγω εργασίες συμφωνήθηκε στο ποσό των €9.
8. Ισχυρίστηκε επίσης ότι τον Νοέμβριο του 2012 ο κ. Τουλούμης του ανέφερε το κόστος της εργασίας που θα αναλάμβανε η παραπονούμενη εταιρεία, τον επισκέφθηκε στο γραφείο του και ο ίδιος υπέγραψε τις επίδικες επιταγές και του τις παρέδωσε. Ισχυρίστηκε επίσης ότι ο ίδιος έδωσε οδηγίες στην κα Στέλλα Σωτηρίου να ανακαλέσει την πληρωμή των επίδικων επιταγών και ότι ο λόγος τον οποίο επικαλέστηκε ήταν η παράβαση συμφωνίας. Μετά που ολοκληρώθηκε η προσκόμιση μαρτυρίας η υπόθεση ορίστηκε για αγορεύσεις. Ο κ. Ντορζής εισηγήθηκε ότι το βάρος απόδειξης ήταν στους κατηγορούμενους να προσκομίσουν μαρτυρία για να αποδείξουν τον ισχυρισμό τους ότι είχαν εύλογη αιτία να προχωρήσουν στην ανάκληση της πληρωμής των επίδικων επιταγών. Εισηγήθηκε ότι οι κατηγορούμενοι απέτυχαν να το αποσείσουν, αφού στις γραπτές εντολές προς την τράπεζα αναφέρθηκαν σε παράβαση σύμβασης, ενώ με τις επιστολές τους προς την παραπονούμενη εταιρεία αναφέρθηκαν σε πλημμελή τοποθέτηση των υψομέτρων στη βάση των οποίων η παραπονούμενη προχώρησε στην ασφαλτόστρωση του επίδικου γηπέδου καλαθόσφαιρας. Εισηγήθηκε ότι λόγω αυτής της αντίφασης ο ισχυρισμός που προέβαλαν δεν είναι πειστικός και δεν μπορεί να γίνει αποδεκτός. Ο κ. Μάτσας από την άλλη εισηγήθηκε ότι πρόκειται για ποινική υπόθεση και ως τέτοια το βάρος απόδειξης είναι στην κατηγορούσα αρχή να αποδείξει πέραν πάσης λογικής αμφιβολίας την ενοχή του κατηγορούμενου. Εισηγήθηκε ότι αποδείχθηκε πως η κατηγορούμενη 1 εταιρεία είχε εύλογη αιτία να προχωρήσει στην ανάκληση της πληρωμής των επίδικων επιταγών και κάλεσε το Δικαστήριο να αθωώσει τους κατηγορούμενους. Έχω μελετήσει με προσοχή τις θέσεις και εισηγήσεις τους και θα κάνω αναφορά σε αυτές στη συνέχεια, όταν θα είναι αναγκαίο. ΝΟΜΙΚΗ ΠΤΥΧΗ Η κατηγορούμενη 1 αντιμετωπίζει κατηγορίες ότι χωρίς εύλογη αιτία προκάλεσε τη μη εξόφληση των επίδικων επιταγών κατά παράβαση του άρθρου 305Α

(2)του Ποινικού Κώδικα. Το εν λόγω άρθρο έχει ως ακολούθως: «

(2)Ανεξάρτητα από τις διατάξεις του εδαφίου

(1), πρόσωπο το οποίο, χωρίς εύλογη αιτία, προκαλεί με οποιαδήποτε πράξη τη μη εξόφληση επιταγής που εκδόθηκε από το ίδιο, οποτεδήποτε πριν ή κατά την ημερομηνία που η επιταγή έχει καταστεί πληρωτέα, είναι ένοχο ποινικού αδικήματος και, σε περίπτωση καταδίκης υπόκειται σε ποινή φυλάκισης που δεν υπερβαίνει τα τρία

(3)έτη ή σε χρηματική ποινή που δεν υπερβαίνει τις δέκα χιλιάδες ευρώ (€10.000,00) ή και στις δύο ποινές: Νοείται ότι, για τους σκοπούς του παρόντος εδαφίου, επίκληση της υπεράσπισης της εύλογης αιτίας, δυνατό να γίνει από τον κατηγορούμενο εφόσον, κατά ή πριν από την παρουσίαση της επιταγής για σκοπούς πληρωμής της, ο κατηγορούμενος ως εκδότης παρέθεσε γραπτώς στο πιστωτικό ίδρυμα, επί του οποίου εκδόθηκε η επιταγή, το λόγο ή τους λόγους για τους οποίους δόθηκε εντολή μη πληρωμής της». Σχετικό είναι επίσης και το εδάφιο 3 του ίδιου άρθρου το οποίο έχει ως εξής: «

(3). Σε περίπτωση επιστροφής απλήρωτης επιταγής, το πιστωτικό ίδρυμα, επί του οποίου αυτή εκδόθηκε, οφείλει ενυπογράφως να σφραγίζει ή να σημειώνει σε αυτήν τον πραγματικό λόγο της μη πληρωμής της, δηλαδή αν η μη πληρωμή οφείλεται σε έλλειψη διαθέσιμων κεφαλαίων, κλείσιμο λογαριασμού ή εντολή μη πληρωμής, καθώς και την ημερομηνία παρουσίασής της προς πληρωμή, και η σφράγιση, καθώς και ο λόγος επιστροφής που σημειώνεται από το εν λόγω πιστωτικό ίδρυμα επί της επιταγής, γίνεται αποδεκτή ως μαρτυρία ενώπιον δικαστηρίου: Νοείται ότι η σφραγίδα και ή η σημείωση του πιστωτικού ιδρύματος, επί του οποίου εκδόθηκε η επιταγή δυνάμει του παρόντος εδαφίου, καθώς και η καταχώριση της ημερομηνίας εμφάνισης της επιταγής προς πληρωμή αποτελούν μαχητό τεκμήριο του αληθούς του περιεχομένου τους .». Τα συστατικά στοιχεία του αδικήματος του άρθρου 305Α

(2)όπως αναφέρθηκαν στις υποθέσεις Philippa Estates Ltd v. Ρούσου

(2006)2 Α.Α.Δ. 142, Eurofreight Logistics Ltd v. Γεωργίου

(2006)2 Α.Α.Δ. 29 και TTOZIOS MANAGEMENT LTD v. Κυριάκου, Ποινική Έφεση Αρ. 96, ημερ. 15.4.2016 είναι τα ακόλουθα: (α) η έκδοση της επιταγής και (β) η πρόκληση της μη εξόφλησης της επιταγής από τον εκδότη της με οποιαδήποτε πράξη του πριν ή κατά την ημερομηνία που αυτή κατέστη πληρωτέα. Εφόσον αποδειχθούν τα συστατικά στοιχεία του αδικήματος τότε το βάρος μετατίθεται στον κατηγορούμενο να αποδείξει την ύπαρξη εύλογης αιτίας για την ανάκληση της επιταγής. Αποτελεί υπεράσπιση για τον κατηγορούμενο το ότι η ανάκληση της επιταγής έγινε στη βάση εύλογης αιτίας (G.P. Ergatides Motors Ltd v. Αστυνομία

(1997)2 Α.Α.Δ. 182 και N.C. Diamonds Co. Ltd v. Γεωργίου

(2001)2 Α.Α.Δ. 763). Το τι συνιστά σε αυτό το πλαίσιο «εύλογη αιτία» ερμηνεύθηκε στην υπόθεση N.C. Diamonds Co. Ltd (ανωτέρω) στην οποία το Ανώτατο Δικαστήριο αναφέρθηκε με επιδοκιμασία στην υπόθεση Pitsillides & Another v. Republic

(1983)2 C.L.R. 374, όπου η έννοια της εύλογης αιτίας συνδέθηκε με εκείνη της καλής πίστης. Έγινε συναφώς αναφορά στην αγγλική νομολογία σύμφωνα με την οποία η καλή πίστη (bona fide) συναρτάται με την έννοια της δίκαιης αιτίας και η έννοιά της θεωρείται ταυτόσημη με τη λέξη ειλικρινής (honestly). Ακολουθώντας αυτή την ερμηνευτική προσέγγιση το Ανώτατο Δικαστήριο κατέληξε ότι η αυτοκαθοδήγηση του πρωτόδικου δικαστηρίου αναφορικά με την υπό συζήτηση υπεράσπιση ότι δηλαδή ο κατηγορούμενος θα πρέπει να δείξει ότι ο ίδιος ειλικρινά πίστευε ότι είχε το δικαίωμα να σταματήσει την πληρωμή της επιταγής (υποκειμενικό κριτήριο) και ότι επιπρόσθετα αυτό ήταν υπό τις περιστάσεις εύλογο (αντικειμενικό κριτήριο) ήταν ορθή. Το Ανώτατο Δικαστήριο υπέδειξε επίσης ότι η ποινική ευθύνη του εκδότη επιταγής καθορίζεται στο αυστηρό πλαίσιο που θέτει η επιφύλαξη του εδαφίου

(2)και δεν επεκτείνεται σε άλλες έννομες σχέσεις γιατί σε αντίθετη περίπτωση δεν θα υπήρχαν περιθώρια για επίκληση της υπεράσπισης την οποία η εν λόγω επιφύλαξη προσφέρει. Στην υπόθεση Nikiforos Technologies Ltd v. Χρήστου, Ποινική Έφεση αρ. 18/2012, ημερ. 16.4.2014 αναφέρθηκε τι συνιστά εύλογη αιτία: «Εύλογη αιτία, με την έννοια της οποίας επίσης λανθασμένα δεν ασχολήθηκε το Δικαστήριο, αποτελεί κατά τη νομολογία, η παρουσίαση γεγονότων και δεδομένων που δικαιολογούν την ανάκληση και που παρατίθενται γραπτώς στο πιστωτικό ίδρυμα επί του οποίου εκδόθηκε η επιταγή. Στην υπόθεση N.C. Diamonds Co Ltd v. Γεωργίου

(2001)2 Α.Α.Δ. 763, το Εφετείο αναφέρθηκε στη δημιουργία δυνάμει του άρθρου 305Α

(2)της έγκυρης υπεράσπισης του ανακλητού της επιταγής για εύλογη αιτία, η οποία πρέπει να βασίζεται στην ειλικρινή πίστη ότι ο κατηγορούμενος είχε το δικαίωμα να ανακαλέσει την πληρωμή και ότι η πεποίθηση αυτή ήταν υπό τις περιστάσεις εύλογη, δηλαδή, καλή τη πίστει, («bona fide» ή «just cause»), (Osgood v. Nelson

(1872)L.R. 5 H.L. 636 καιR. v. Hall 7 Q.B.D. 575». Το βάρος απόδειξης της «εύλογης αιτίας» από τον κατηγορούμενο είναι εκείνο του ισοζυγίου των πιθανοτήτων. Στην υπόθεση (TTOZIOS MANAGEMENT LTD v. Κυριάκου (πιο πάνω), λέχθηκαν τα ακόλουθα: «Η εύλογη αιτία συναρτάται άμεσα και αποκλειστικά με τον λόγο ανάκλησης που εξεδήλωσε γραπτώς ο εκδότης της επιταγής κατά τον ουσιώδη χρόνο ανάκλησής της και όχι ότι ενδεχομένως πιστεύει ότι αποτελεί καλή υπεράσπιση ή άλλο λόγο που δεν δηλώθηκε κατά τον ουσιώδη χρόνο της ανάκλησης της επιταγής. Σύμφωνα με την επιφύλαξη του εδαφίου

(2)η επίκληση της υπεράσπισης της «εύλογης αιτίας» τελεί υπό την προϋπόθεση ότι κατά ή περί την παρουσίαση της επιταγής για πληρωμή ο εκδότης της παρέθεσε γραπτώς στο πιστωτικό ίδρυμα τον λόγο ή λόγους για τους οποίους δίδεται η εντολή μη πληρωμής της. Η αποτυχία απόδειξης της «εύλογης αιτίας» εν τη εννοία του Νόμου και όπως αυτή νομολογιακά ερμηνεύθηκε (βλ. Diamonds Co Ltd v. Χρήστου Γεωργίου

(2011)2 Α.Α.Δ. 763) θέτει τέρμα στην Υπεράσπιση του Κατηγορουμένου περί «εύλογης αιτίας» στην ανάκληση της επιταγής». Σε σχέση με το αδίκημα της συνέργειας, το οποίο αντιμετωπίζει ο κατηγορούμενος 2, αποτελεί καλά εμπεδωμένη αρχή ότι ποινική ευθύνη διευθυντή νομικού προσώπου μπορεί να προκύψει μέσω του άρθρου 20 του Ποινικού Κώδικα. Ενδεικτικά παραπέμπω στις αποφάσεις Νίκος Ιωάννου ν. Nanaimo Ltd κ.ά.

(2005)2 Α.Α.Δ. 555, Σάββας Θεοχάρους & Υιός Λτδ ν. Χρ. Ορφανίδης, Ποινική Έφεση Αρ. 102/2014, ημερομηνίας 23.10.2015 και Terezian v. Θεοδώρου, Ποινική Έφεση Αρ. 198/2015, ημερομηνίας 2.12.2016. Επί του προκειμένου τονίζεται ότι η ιδιότητα του διευθυντή δεν επαρκεί από μόνη της για την καταδίκη του φερόμενου ως συνεργού (Ευρυβιάδης ν. Αστυνομίας

(2000)2 Α.Α.Δ. 600). Είναι αναγκαίο να προσκομίζεται μαρτυρία με την οποία να στοιχειοθετείται η συνδρομή ή η συμμετοχή του ή συμπεριφορά του διευθυντή που θα ήταν δυνατό να θεμελιώσει καταδίκη του δυνάμει του άρθρου 20 του Ποινικού Κώδικα, Κεφ. 154. Η συνέργεια κατά το άρθρο 20 του Κεφ. 154 δεν είναι στατική. Καλύπτει όλο το χρονικό διάστημα της παροχής συνδρομής στη διάπραξη αδικήματος ή της παράλειψης εκείνης που συνεισφέρει στη δημιουργία και τέλεση του ποινικού αδικήματος από την αρχή της παροχής της συνδρομής μέχρι και την τυχόν αναίρεση της συνδρομής αυτής (VRONDIS BUILDERS LTD v. Γεώργιος Κλεόπα & Υιοί Λτδ, Ποινικές Εφέσεις 297/2014 και 298/2014, ημερομηνίας 17.6.2016). Η ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΗΣ ΜΑΡΤΥΡΙΑΣ Η αξιολόγηση της μαρτυρίας είναι άρρηκτα συνυφασμένη με την αξιοπιστία του μάρτυρα. Είναι κατ' εξοχή έργο του πρωτόδικου δικαστηρίου το οποίο είχε την ευκαιρία να ακούσει τους μάρτυρες και να παρακολουθήσει τη συμπεριφορά τους στο εδώλιο του μάρτυρα. Έχει λεχθεί ότι η εντύπωση που ο μάρτυρας αφήνει στο Δικαστήριο είναι παράγοντας εξαιρετικής σπουδαιότητας για την κρίση της αξιοπιστίας του (C. & A. Pelekanos Assoc. Ltd v. Πελεκάνου

(1999)1 Α.Α.Δ. 1273) και πως οι γνώσεις του για τα επίδικα γεγονότα, οι αντιδράσεις και η συμπεριφορά του στο εδώλιο του μάρτυρα, σε συνδυασμό με τη μνήμη, την ειλικρίνεια και τον τρόπο αφήγησης των γεγονότων, συνιστούν καθοριστικούς για την αξιοπιστία του παράγοντες. Στην υπόθεση Ομήρου v. Δημοκρατίας

(2001)2 Α.Α.Δ. 506, υποδείχθηκε ότι η αξιολόγηση της μαρτυρίας ενός μάρτυρα πρέπει να γίνεται με βάση το περιεχόμενό της, την ποιότητα και πειστικότητά της και τη σύγκρισή της με την υπόλοιπη μαρτυρία, ενώ στην υπόθεση Χριστοφή v. Ζαχαριάδη

(2002)1 Α.Α.Δ. 401, αφού επισημάνθηκε το γεγονός ότι η μαρτυρία θα πρέπει να προσεγγίζεται με πολλή προσοχή «γιατί συμβαίνει αναξιόπιστος μάρτυρας να προκαλεί ευμενή εντύπωση και αντίστροφα», λέχθηκε πως ο τρόπος που καταθέτει ένας μάρτυρας «συνιστά και εκδηλώνει την προσωπικότητά του. Οι πνευματικές και άλλες αρετές του μάρτυρα που εξωτερικεύονται μαζί με το αφηγηματικό μέρος της μαρτυρίας του προσδίδουν κατά κανόνα αξιοπιστία στη μαρτυρία». Στην υπόθεση Ανδρέας Γιάγκου Σάντης ν. Δέσποινας Χατζηβασιλείου κ.ά.

(2009)1 Α.Α.Δ 288, τονίστηκε η αναγκαιότητα ακόμη και στην περίπτωση που μάρτυρας εντυπωσιάζει θετικά το Δικαστήριο, να καταγράφονται οι λόγοι της θετικής αυτής αποκόμισης ώστε να παραμένουν κατά νου καθόλη τη διάρκεια του έργου της αξιολόγησης της υπόθεσης ως ασφαλιστική δικλείδα για τη σφαιρική αντιμετώπιση της αξιολόγησης των διαδίκων και της μαρτυρίας τους. Έχω παρακολουθήσει τους μάρτυρες στη ζωντανή ατμόσφαιρα της δίκης έχοντας την ευκαιρία να παρακολουθήσω τις αντιδράσεις τους, φυσικές ή αφύσικες, τον τρόπο που αντιδρούσαν, τη νευρικότητα ή την επιφυλακτικότητά τους ή την ιδιοσυγκρασία που εκδήλωναν, παράγοντες που σύμφωνα με τη νομολογία έχουν ιδιαίτερη σπουδαιότητα κατά την αξιολόγηση της μαρτυρίας, χωρίς βεβαίως να παραγνωρίζω ότι τα πιο πάνω στοιχεία μπορούν να προσδώσουν θετικότητα στη μαρτυρία ενός μάρτυρα αλλά δεν μπορούν να αποτελέσουν τον αποκλειστικό λόγο για την αποδοχή της μαρτυρίας του. Έχω επίσης κατά νου την αρχή ότι μάρτυρας μπορεί να γίνει πιστευτός μερικώς ή ολικώς και ότι δεν θεωρείται επιλήψιμη η επιλεκτική αποδοχή μέρους της μαρτυρίας ενός μάρτυρα (Χρίστου ν. Khoreva

(2002)1 Α.Α.Δ. 454). Έχω επίσης υπόψη μου ότι στην περίπτωση που ένας μάρτυρας δεν αντεξετασθεί επί όλων των ουσιαστικών γεγονότων τα οποία αμφισβητούνται, το Δικαστήριο θεωρεί - και το εκλαμβάνει - ότι η μαρτυρία του δεν αμφισβητήθηκε (Frederickou Schools Co. Ltd κ.ά. ν. Acuac Inc.

(2002)1 Α.Α.Δ. 1527). Τέλος, στην υπόθεση Κοινοτικό Συμβούλιο Παλαιόμυλου ν. Έλλης Μιχαήλ Κτωρίδη

(2007)1 Α.Α.Δ. 204, λέχθηκε ότι το Δικαστήριο καταλήγει στην απόφασή του λαμβάνοντας υπόψη του το σύνολο της ενώπιόν του μαρτυρίας ανεξαρτήτως της προέλευσής της. Το πλήρες περιεχόμενο της μαρτυρίας βρίσκεται καταγεγραμμένο στα πρακτικά της υπόθεσης και μαζί με το περιεχόμενο των τεκμηρίων έχει μελετηθεί και λαμβάνεται υπόψη στο σύνολό του. Ο Μ.Κ.1 έχει κάνει καλή εντύπωση ως μάρτυρας και οι ισχυρισμοί του δεν κλονίστηκαν κατά την αντεξέτασή του. Ήταν παρών κατά την έκδοση των επίδικων επιταγών και ο σχετικός ισχυρισμός του δεν αμφισβητήθηκε όπως δεν αμφισβητήθηκε ούτε ο άλλος ισχυρισμός του αναφορικά με τις εργασίες για τις οποίες εκδόθηκαν οι επίδικες επιταγές και ότι αυτές όταν του παραδόθηκαν ήταν πληρωτέες σε μεταγενέστερη ημερομηνία. Ο Μ.Κ.2 δεν αντεξετάστηκε και λόγω τούτου η μαρτυρία του παρέμεινε αναντίλεκτη και γίνεται αποδεκτή από το Δικαστήριο. Από τη μαρτυρία του προκύπτει ότι η κα Στέλλα Σωτηρίου έδωσε τις γραπτές εντολές προς την τράπεζα για την ανάκληση της πληρωμής των επίδικων επιταγών και ότι ως λόγο για την ανάκληση της πληρωμής τους σημείωσε στα σχετικά έντυπα την «παράβαση συμφωνίας». Ο Μ.Κ.3 επίσης έχει κάνει καλή εντύπωση ως μάρτυρας. Οι ισχυρισμοί του ήταν πειστικοί και οι απαντήσεις τις οποίες έδιδε κατά την αντεξέτασή του για τα τεχνικά θέματα που αφορούσαν την ποιότητα της ασφάλτου που τοποθετήθηκε στο επίδικο γήπεδο καλαθόσφαιρας στο Δημοτικό Σχολείο Αγίας Μαρίνας Στροβόλου ήταν εμπεριστατωμένες και ακριβείς. Ανέλυσε με λεπτομέρεια τα σχετικά θέματα και φάνηκε ότι ήταν εξαιρετικά ενημερωμένος για αυτά. Ήταν ειλικρινής ως μάρτυρας και αυτό προκύπτει και από το γεγονός ότι επιβεβαίωσε πως πράγματι στο εν λόγω γήπεδο παρουσιάστηκαν προβλήματα με νερά που λίμναζαν σε αυτό. Ο ισχυρισμός του ότι συμφώνησε με τον κατηγορούμενο 2 πως η παραπονούμενη εταιρεία θα προχωρούσε στις διορθωτικές εργασίες μετά που θα πληρωνόταν για αυτές είναι πειστικός επειδή αυτός ο τρόπος συναλλαγής μεταξύ τους είχε εφαρμοστεί και προηγουμένως. Αποτελεί κοινό τόπο μεταξύ των διαδίκων ότι οι επίδικες επιταγές εκδόθηκαν και παραδόθηκαν στην παραπονούμενη εταιρεία πριν εκτελέσει τις εργασίες ασφαλτόστρωσης που της είχε αναθέσει η κατηγορούμενη

1. Είναι επίσης αδιαμφισβήτητο ότι οι εν λόγω επιταγές ήταν πληρωτέες περί τον Μάρτη και Απρίλη του 2013 παρόλο που οι εργασίες για τις οποίες αυτές εκδόθηκαν έγιναν περί τον Δεκέμβρη του
2. Υπό αυτές τις συνθήκες κρίνω ότι είναι λογικός ο ισχυρισμός του Μ.Κ.3 ότι το ίδιο είχε συμφωνηθεί ότι θα εφαρμοζόταν και σε σχέση με τις διορθωτικές εργασίες για τις οποίες προέκυψε η ανάγκη να γίνουν. Κρίνω περαιτέρω ότι εξίσου πειστικοί είναι και οι άλλοι ισχυρισμοί του Μ.Κ.3 ότι είχαν συμφωνήσει με τον κατηγορούμενο 2 πως η παραπονούμενη δεν είχε οποιαδήποτε ευθύνη για τα προβλήματα που προέκυψαν στον χώρο όπου έγιναν οι επίδικες εργασίες και πως συμφώνησαν με τον κατηγορούμενο 2 ότι η κατηγορούμενη 1 εταιρεία θα προχωρούσε αρχικά σε κάποιες διορθωτικές εργασίες, στη συνέχεια θα κατέβαλλε στην παραπονούμενη το τίμημα το οποίο συμφώνησαν για τις επιπλέον εργασίες που κατέστησαν αναγκαίες λόγω του ως άνω προβλήματος και πως τελικά μετά την καταβολή του πιο πάνω τιμήματος η παραπονούμενη θα προχωρούσε στις σχετικές εργασίες. Καταλήγω στο ως άνω συμπέρασμα ότι η παραπονούμενη δεν είχε ευθύνη για τα προβλήματα που παρουσιάστηκαν έχοντας υπόψη μου ότι στην επιστολή ημερομηνίας 27.1.2013, τεκμήριο 4 που η κατηγορούμενη 1 απέστειλε στην παραπονούμενη δεν της επιρρίπτει οποιαδήποτε ευθύνη ούτε κάνει οποιαδήποτε αναφορά σε θέματα πλημμελούς εκτέλεσης των επίδικων εργασιών εκ μέρους της παραπονούμενης εταιρείας παρά το γεγονός ότι ο κατηγορούμενος 2 είχε ήδη από τις 18.12.2012 ενημερωθεί από τον επιβλέποντα πολιτικό μηχανικό του έργου κ. XXXXX Καρά για το εν λόγω πρόβλημα με τη σχετική επιστολή του ημερομηνίας 18.12.2012 που ο κατηγορούμενος 2 παρουσίασε στο Δικαστήριο, τεκμήριο
3. Στην επιστολή τεκμήριο 4 η κατηγορούμενη 1 αναφέρει μόνο ότι οι κλίσεις του γηπέδου που είχαν δοθεί δεν ήταν ικανοποιητικές και λίμναζε αρκετή ποσότητα νερού χωρίς οποιαδήποτε ειδικότερη αναφορά ότι για την ως άνω κατάσταση ευθύνεται η παραπονούμενη. Ο κατηγορούμενος 2 δεν έχει κάνει καλή εντύπωση ως μάρτυρας. Κρίνω ότι όψιμα προσπάθησε να επιρρίψει ευθύνη στην παραπονούμενη εταιρεία για δήθεν πλημμελή εκ μέρους της εκτέλεση των επίδικων εργασιών και πως αυτό το έκανε για να αποκομίσει όφελος για την εταιρεία του. Κρίνω ότι έδωσε οδηγίες στην κατηγορούμενη 3, θυγατέρα του, να προχωρήσει στην ανάκληση της πληρωμής των επίδικων επιταγών μετά που διαπίστωσε το πρόβλημα με τα λιμνάζοντα νερά και προσπάθησε να εκμεταλλευτεί αυτό το γεγονός προς όφελός τους και συγκεκριμένα προσπάθησε να «εκβιάσει» κατά κάποιο τρόπο να εκτελέσει δωρεάν η παραπονούμενη εταιρεία τις επιπλέον εργασίες. Κρίνω ότι αναζητούσε πρόφαση για να αποφύγει την πληρωμή των επίδικων επιταγών. Καταλήγω σε αυτό το συμπέρασμα έχοντας υπόψη μου όσα αναγράφονται στην επιστολή τεκμήριο
4. Παρά το γεγονός ότι με αυτή φαίνεται ότι ζητά από την παραπονούμενη να προβεί στις επιδιορθώσεις, όπως τις χαρακτήρισε, το συντομότερο δήλωσε ταυτόχρονα ότι θα προχωρούσε στην ανάκληση της πληρωμής των επίδικων επιταγών. Από αυτό φαίνεται ότι ήταν προαποφασισμένος να μην τις πληρώσει. Όταν όμως διαπίστωσε ότι η προσπάθειά του δεν θα ευδοκιμούσε για να ταλαιπωρήσει μάλλον την παραπονούμενη εταιρεία προφασίστηκε καθυστερημένα και αδικαιολόγητα πλημμελή εκτέλεση των εργασιών εκ μέρους της και έδωσε τις πιο πάνω οδηγίες στην κατηγορούμενη 3 η οποία με τη σειρά της τις υλοποίησε υπογράφοντας τα σχετικά έντυπα. Κρίνω επίσης ότι η μαρτυρία του κατηγορούμενου 2 σε σχέση με το θέμα των κλίσεων που δόθηκαν στο επίδικο γήπεδο είναι αντιφατική και δεν μπορεί να γίνει αποδεκτή. Πρόκειται για θέμα το οποίο ο ίδιος ανήγαγε σε ουσιώδες για την παρούσα υπόθεση και η σχετική επί τούτου του θέματος μαρτυρία του στερείται σταθερότητας. Κατά την κυρίως εξέτασή του ισχυρίστηκε ότι τα υψόμετρα τοποθετήθηκαν από τους κατηγορούμενους ενώ κατά την αντεξέτασή του αρχικά αρνήθηκε πως τα είχε κατασκευάσει η κατηγορούμενη 1 εταιρεία και στη συνέχεια ισχυρίστηκε ότι οι ίδιοι τα τοποθέτησαν σε σχέση όμως μόνο για το υπόστρωμα και όχι με το ύψος στο οποίο θα γινόταν η ασφαλτόστρωση. Έχοντας υπόψη μου τα παραδεκτά γεγονότα καθώς επίσης και τη μαρτυρία η οποία έγινε αποδεκτή από το Δικαστήριο προχωρώ στα ακόλουθα ευρήματα: περί τον Νοέμβριο του 2012 η κατηγορούμενη 1 εταιρεία μέσω του διευθυντή της, κατηγορούμενου 2, ανέθεσε στην παραπονούμενη εταιρεία την εκτέλεση για λογαριασμό της των εργασιών ασφαλτόστρωσης στο Δημοτικό Σχολείο Αγίας Μαρίνας στον Στρόβολο και στο Γυμνάσιο Κοκκινοχωρίων. Για την πληρωμή των εν λόγω εργασιών η κατηγορούμενη 1 εξέδωσε και παρέδωσε στην παραπονούμενη 4 επιταγές οι οποίες ήταν πληρωτέες σε μεταγενέστερη ημερομηνία από την ημερομηνία της έκδοσής τους. Οι εν λόγω επιταγές υπογράφηκαν από τον κατηγορούμενο 2 στην παρουσία του Μ.Κ.1 και παραδόθηκαν στον τελευταίο. Οι 3 εκ των εν λόγω επιταγών ήταν πληρωτέες κατά χρονολογική σειρά στις 15.3.2013, 31.3.2013 και στις 5.4.2013 και όταν παρουσιάστηκαν για πληρωμή δεν τιμήθηκαν λόγω του γεγονότος ότι η κα Στέλλα Σωτηρίου στις 27.2.2013 είχε δώσει γραπτές εντολές στην τράπεζα με την οποία ανακάλεσε την πληρωμή τους. Ο κατηγορούμενος 2 της είχε ζητήσει να προχωρήσει στην ανάκληση της πληρωμής των επίδικων επιταγών και η κα Σωτηρίου στο εν λόγω έντυπο σημείωσε ως λόγο ανάκλησης της πληρωμής τους την «παράβαση σύμβασης». Οι επιταγές παρουσιάστηκαν για πληρωμή και ως προκύπτει από τις σχετικές σφραγίδες που τέθηκαν σε αυτές δεν τιμήθηκαν και επιστράφηκαν απλήρωτες. Οι επιταγές που ήταν πληρωτέες στις 15.3.2013 και 5.4.2013 σφραγίστηκαν με την ένδειξη «Η ΠΛΗΡΩΜΗ ΕΧΕΙ ΑΝΑΚΛΗΘΕΙ ΑΠΟ ΤΟΝ ΕΚΔΟΤΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΑΓΗΣ» και η επιταγή που ήταν πληρωτέα στις 31.3.2013 με την ένδειξη «STOP PAYMENT». Οι εν λόγω επιταγές έκτοτε παραμένουν απλήρωτες. Θα προχωρήσω στη συνέχεια να εξετάσω κατά πόσο έχουν αποδειχθεί τα συστατικά στοιχεία του αδικήματος. Σε σχέση με το κατά πόσο πληρούται το 1ο συστατικό στοιχείο του αδικήματος, αυτό της έκδοσης των επίδικων επιταγών, γίνεται αποδεκτό από τον κατηγορούμενο 2 ότι ο ίδιος υπέγραψε τις επίδικες επιταγές. Το ότι οι επίδικες επιταγές είναι επιταγές εντός της έννοιας του νόμου δεν αμφισβητήθηκε και προκύπτει επίσης και από τη μαρτυρία η οποία έγινε αποδεκτή. Λόγω των πιο πάνω καταλήγω ότι έχει αποδειχθεί το συστατικό στοιχείο της έκδοσης των επίδικων επιταγών από την κατηγορούμενη 1 εταιρεία. Αναφορικά με το συστατικό στοιχείο της πρόκλησης της μη εξόφλησης των επίδικων επιταγών αυτό προκύπτει από τα τεκμήρια 7, 8 και 9 και από τη σχετική αναντίλεκτη μαρτυρία του Μ.Κ.2 αλλά και του κατηγορουμένου
5. Το πρόσωπο που υπέγραψε το έντυπο με τη σχετική εντολή ήταν η θυγατέρα του κατηγορουμένου 2 κα XXXXX Σωτηρίου η οποία προχώρησε σε αυτή την ενέργεια μετά που έλαβε σχετικές οδηγίες από τον κατηγορούμενο
6. Αφού η κατηγορούσα αρχή απέσεισε το βάρος απόδειξης των συστατικών στοιχείων του αδικήματος του άρθρου 305Α

(2)απομένει πλέον να εξεταστεί κατά πόσο η κατηγορούμενη 1 έχει αποδείξει, στη βάση του ισοζυγίου των πιθανοτήτων ότι είχε οποιαδήποτε «εύλογη αιτία» να ανακαλέσει την πληρωμή των επίδικων επιταγών. Η επίκληση της υπεράσπισης της ανάκλησης της επιταγής για εύλογη αιτία προϋποθέτει όπως ο εκδότης της πριν ή κατά την ημερομηνία που η επιταγή παρουσιάζεται για πληρωμή να έχει παραθέσει γραπτώς στο πιστωτικό ίδρυμα επί του οποίου αυτή εκδόθηκε τον λόγο της ανάκλησής της (TTOZIOS MANAGEMENT LTD κ.ά. ν. ΚΥΡΙΑΚΟΥ (πιο πάνω). Το κατά πόσο ένας κατηγορούμενος είχε εύλογη αιτία για να ανακαλέσει μία επιταγή εξετάζεται αποκλειστικά στη βάση του ευλόγου ή μη του λόγου που επικαλέστηκε στις γραπτές εντολές που παρέθεσε στο πιστωτικό ίδρυμα για μη πληρωμή της επιταγής. Αποτυχία απόδειξης τούτου εκθεμελιώνει την οποιαδήποτε δυνατότητα επίκλησης της υπεράσπισης της ύπαρξης «εύλογης αιτίας» σύμφωνα με την επιφύλαξη του εδαφίου 2 του Άρθρου 305Α του Ποινικού Κώδικα. Στην παρούσα υπόθεση οι ισχυρισμοί του κατηγορουμένου 2 ότι η κατηγορούμενη 1 πράγματι είχε εύλογη αιτία για να προχωρήσει να δώσει εντολή μη πληρωμής των επίδικων επιταγών δεν έγιναν αποδεκτοί. Λόγω τούτου κρίνω ότι δεν αποδείχθηκε στο ισοζύγιο των πιθανοτήτων η ύπαρξη «εύλογης αιτίας» για την οποία υπάρχει ο ισχυρισμός ότι έγινε η ανάκληση της πληρωμής των επίδικων επιταγών. Συνακόλουθα η κατηγορούμενη 1 κρίνεται ένοχη στις κατηγορίες τις οποίες αντιμετωπίζει. Κρίνω επίσης ότι η συνδρομή του κατηγορούμενου 2 στην τέλεση των αδικημάτων τα οποία αντιμετωπίζει έχει αποδειχθεί πέραν πάσης λογικής αμφιβολίας αφού αυτός έδωσε οδηγίες στη θυγατέρα του να δώσει τη σχετική εντολή μη πληρωμής των επίδικων επιταγών την οποία εκείνη υλοποίησε στη συνέχεια υπογράφοντας το σχετικό έντυπο της τράπεζας επί της οποίας εκδόθηκαν οι επίδικες επιταγές. Συνεπώς η κατηγορούμενη 1 εταιρεία κρίνεται ένοχη στις κατηγορίες 1, 3 και 5 και ο κατηγορούμενος 2 κρίνεται ένοχος στις κατηγορίες 2, 4 και 6. (Υπ.) ............ Γιώργος Χρ. Φούλιας Επαρχιακός Δικαστής Πιστό Αντίγραφο Πρωτοκολλητής cylaw.org: Από το ΚΙΝOΠ/CyLii για τον Παγκύπριο Δικηγορικό Σύλλογο