Καστάνας ν. Παύλου, Αρ. Υπόθεσης: 884/2019, 3/11/2020

(1981)2 CLR 9. Ο κατηγορούμενος αθωώνεται από το στάδιο αυτό όταν ελλείπει ένα από τα συστατικά στοιχεία του αδικήματος ή όταν η μαρτυρία είναι τόσο αντιφατική και αντινομική ώστε κανένα λογικό Δικαστήριο δεν θα μπορούσε να βασιστεί σ' αυτή για να καταδικάσει τον κατηγορούμενο. Ακόμη στην Nikiforos Technologies Limited v Χρήστου, Ποινική Έφεση Αρ. 18/2012, 16/4/2014 επαναλήφθηκε η αρχή ότι η αξιολόγηση της μαρτυρίας με γνώμονα να γίνουν τελεσίδικα ευρήματα επί γεγονότων ή αξιοπιστίας γίνεται στο τέλος της υπόθεσης, έχοντας όμως ταυτόχρονα πάντοτε υπόψη ότι ο κατηγορούμενος δεν πρέπει να καλείται σε απολογία για να συμπληρώσει τυχόν κενά της μαρτυρίας της κατηγορούσας αρχής. Έχω μελετήσει τη μαρτυρία αντικειμενικά και στην όψη τους. Η μαρτυρία λαμβάνεται υπόψη στο απόγειο της (βλ. R. v. Galbraith

(1981)2 All ER 1060, 1062). Στην βάση των πιο πάνω αρχών δεν θα προβώ σε αξιολόγηση της όποιας μαρτυρίας έχει δοθεί, απλώς θα αναφερθώ σε συγκεκριμένα σημεία της για τους σκοπούς τεκμηρίωσης της απόφασης. Η πλευρά του κατηγορούμενου στην ικανή γραπτή αγόρευση της, προς υποστήριξη του αιτήματος της για αθώωση στο στάδιο του εκ πρώτης όψεως, ανέπτυξε συγκεκριμένα επιχειρήματα. Ήγειρε ζήτημα εκ πρώτης όψεως και για τους δύο λόγους που αυτό μπορεί να τεθεί, ήτοι ότι δεν αποδείχθηκαν συστατικά στοιχεία του αδικήματος και ότι η μαρτυρία είναι τόσο αντιφατική και αντινομική ώστε κανένα λογικό Δικαστήριο δεν θα μπορούσε να βασιστεί σ' αυτή για να καταδικάσει τον κατηγορούμενο. Συνοπτικά τα νομικά σημεία στα οποία εδράζονται τα επιχειρήματα του Κατηγορούμενου είναι τέσσερα και αφορούν:

1. Την ένοχη του διάνοια, εφόσον δεν καθορίστηκε επ΄ ακριβώς η ημερομηνία έκδοσης της επίδικης επιταγής (Τεκμήριο 1 Α), άρα δεν μπορεί να καταδειχθεί και η σχετική νοητική διεργασία που να έλαβε χώρα από τον Κατηγορουμένο
2. Το γεγονός ότι αυτή δεν παρουσιάστηκε ξανά, ως η ένδειξη/ σφραγίδα επί του σώματος της,
3. Ότι η επιταγή δεν ήταν ορθά συμπληρωμένη, αφού ο παραπονούμενος ανάφερε ότι του δόθηκε υπογεγραμμένη αλλά ο ίδιος συμπλήρωσε το όνομα του και
4. Ότι δεν έχει αποδειχθεί η αντιπαροχή σε σχέση με την επιταγή αυτή. Τα συστατικά στοιχεία του αδικήματος της έκδοσης επιταγής χωρίς αντίκρισμα, βάσει του Άρθρου 305Α

(1)του Κεφ. 154, αναλύθηκαν από το Ανώτατο Δικαστήριο στην υπόθεση Γεώργιος Κλεόπα & Υιοί Λτδ ν Vrontis Builders Ltd κ. α., Ποινική Έφεση Αρ. 90/2014, 20/10/2016. Όπως λέχθηκε: «Η αντικειμενική υπόσταση (reus actus) του αδικήματος του άρθρου 305(Α)

(1)στοιχειοθετείται με την έκδοση επιταγής, την παρουσίαση της στο πιστωτικό ίδρυμα επί του οποίου εκδόθηκε μετά ή κατά την ημερομηνία που κατέστη πληρωτέα, τη μη εξόφληση της επιταγής λόγω έλλειψης διαθέσιμων κεφαλαίων ή λόγω του ότι ο λογαριασμός του εκδότη ήταν κλειστός κατά το χρόνο παρουσίασης της και, στη συνέχεια, τη μη πληρωμή της εντός 15 ημερών από την παρουσίασή της.» Σε σχέση με την έκδοση της επιταγής αυτή όπως έχει κατατεθεί φαίνεται να έχει εκδοθεί. Άλλωστε όπως αναφέρεται και στην LCD Domiki Ltd ν. RKA Kikkos Developers Ltd κ.α., Ποινική Έφεση Αρ. 116/2011, 30/1/2015: «Στην Κύπρο υπάρχει ανάλογη πρόνοια στο άρθρο 12 του περί Συναλλαγματικών Νόμου, Κεφ. 262, ως τροποποιήθηκε, σχετική δε ανάλυση γίνεται στο σύγγραμμα του Χριστάκη Λουκά: Τραπεζική Επιταγή

(1987), σελ. 39-

1. Η ουσία είναι ότι η ασυμπλήρωτη επιταγή δύναται να τύχει συμπλήρωσης από τον κάτοχο της και θεωρείται για όλους τους σκοπούς κανονική και νόμιμη. Συμπληρώνεται εδώ ότι «επιταγή» κατά το άρθρο 73 του Κεφ. 262, ως τροποποιήθηκε, είναι συναλλαγματική που εκδίδεται επί τραπεζίτη πληρωτέα εν όψει και όλες οι πρόνοιες του Νόμου αυτού σε σχέση με συναλλαγματικές εφαρμόζονται και στις επιταγές. Έπεται ότι ο ορισμός της επιταγής στο ερμηνευτικό άρθρο 4 του Ποινικού Κώδικα, Κεφ. 154, δεν μπορεί να αποκλίνει από την έννοια της επιταγής στο Κεφ. 262 και η αναφορά στο άρθρο 4, ότι «επιταγή» σημαίνει «γραπτή εντολή του εκδότη προς Τράπεζα για πληρωμή καθορισμένου ποσού σε ορισμένο φυσικό ή νομικό πρόσωπο ...», εξυπακούει την εξουσιοδότηση του κατόχου της να συμπληρώσει όλα τα σχετικά στοιχεία.» Επομένως από μόνη της η συμπλήρωση της επιταγής από τον κάτοχο της δεν μπορεί να θεωρηθεί μεμπτή. Τουναντίον η νομολογία ξεκαθαρίζει ότι ακόμα και αυτή θεωρείται για όλους τους σκοπούς κανονική και νόμιμη. Το πιο πάνω απόσπασμα άλλωστε απαντά και στην εισήγηση του κ. Νικολάου ότι η εξέταση της παραμέτρου της έκδοσης έγκυρης και κανονικής έκδοσης της επιταγής πρέπει να γίνεται με οδηγό το νομοθετικό ορισμό του άρθρου 4 του κεφ.
2. Το εν λόγω άρθρο, όπως ρητώς επιτάσσει η νομολογία, δεν μπορεί να αποκλίνει από την έννοια της επιταγής στο Κεφ. 262 και η αναφορά στο άρθρο 4, ότι «επιταγή» σημαίνει «γραπτή εντολή του εκδότη προς Τράπεζα για πληρωμή καθορισμένου ποσού σε ορισμένο φυσικό ή νομικό πρόσωπο ...», εξυπακούει την εξουσιοδότηση του κατόχου της να συμπληρώσει όλα τα σχετικά στοιχεία. Δεν μπορώ επομένως να αποδεχτώ την εισήγηση ότι δεν έχει αποδειχτεί το συστατικό στοιχείο της έκδοσης της επιταγής, τουλάχιστον σε αυτό το στάδιο. Η σφραγίδα επί της επιταγής Τεκμήριο 1 Α αναφέρει να ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΤΕΙ ΞΑΝΑ - ΑΝΕΠΑΡΚΗ ΥΠΟΛΟΙΠΑ. Επομένως η παρουσίαση της επιταγής έχει λάβει χώρα, αλλά δεν ξαναπαρουσιάστηκε,. Από μόνο του το γεγονός αυτό δεν μπορεί να οδηγήσει σε αθώωση του Κατηγορουμένου, αφού όπως αναφέρθηκε στην Wellfit Engineering Co Ltd και Άλλος ν. Άκη Xαπίδη

(2004)2 ΑΑΔ 271 «Η ένδειξη "please represent" ουδόλως ήταν ασυμβίβαστη με το ότι ο λόγος της μη πληρωμής της ήταν η έλλειψη κεφαλαίων, όπως ήταν η μαρτυρία. Αυτό που σίγουρα σήμαινε ήταν ότι η επιταγή δεν επληρώθη και ότι θα μπορούσε να παρουσιάζετο και πάλι για πληρωμή. Τέτοια υποχρέωση επαναπαρουσίασης όμως δεν θέτει ούτε το άρθρο 305Α ούτε ο νόμος γενικότερα. Αυτή ήταν και η άποψη του ευπαίδευτου Δικαστή.» Σε σχέση με την ένδειξη για ανεπαρκή υπόλοιπα έχει κατατεθεί σχετικός τραπεζικός λογαριασμός (Τεκμήριο 4) που δεικνύει ανεπαρκή υπόλοιπα κατά την προσπάθεια πληρωμής της επιταγής. Αυτός βέβαια θα αξιολογηθεί σε συνάρτηση με την τεθείσα μαρτυρία στο κατάλληλο στάδιο. Για τους σκοπούς της παρούσας διαδικασίας δεν υπήρξε η μαρτυρία τόσο αντινομική και αντιφατική, ώστε να οδηγεί σε αθώωση. Σε σχέση με την ημερομηνία έκδοσης της επιταγή, πράγματι ο παραπονούμενος αντεξεταζόμενος ανάφερε ότι δεν γνωρίζει την ακριβή ημερομηνία έκδοσης της. Όπως εμφαίνεται όμως από την γραπτή του δήλωση (Τεκμήριο Α) η συμφωνία μεταξύ των μερών είχε λάβει χώρα τον Σεπτέμβριο του 2018 και εκδόθηκαν 9 μεταχρονολογημένες επιταγές σε σχέση με το αντάλλαγμα της συμφωνίας αρχίζοντας από το Νοέμβριο του 2018. Άρα υπάρχει μια έστω περιστατική μαρτυρία ως προς το ζήτημα αυτό, χωρίς αυτή να αξιολογείται σε βάθος. Δεικνύεται μέσω αυτής η περίοδος κατά την οποία υπογράφηκε η επιταγή, χωρίς να υπάρχει άμεση μαρτυρία. Σχετική είναι η πρόσφατη Denickom Enterprises Ltd ν. Savva Nikiforou Trading Co Ltd κ.α., Ποινικη Εφεση ΑΡ. 299/2015, 14/5/2018, όπου λέχθηκαν τα ακόλουθα: «Είναι επίσης αδιαμφισβήτητο και νομολογιακά εμπεδωμένο, ότι η ένοχη διάνοια ή πρόθεση ως πνευματικό στοιχείο δεν είναι πάντοτε δεκτικό θετικής και άμεσης μαρτυρίας, αλλά ως αναγόμενο στη νοητική λειτουργία, μπορεί να αποδειχθεί με περιστατική μαρτυρία που την αποδεικνύει πέραν πάσης λογικής αμφιβολίας (Yousef ν. Δημοκρατίας

(1993)2 Α.Α.Δ. 284 και Σταυρινού ν. Δημοκρατίας

(2008)2 Α.Α.Δ. 706). Στη δε περίπτωση όπου αναζητείται η ένοχη πρόθεση του διευθυντή, εδώ κατηγορουμένου 2, ως συνεργού δυνάμει του άρθρου 20 του Π.Κ. θα πρέπει να καταδειχθεί εκ πρώτης όψεως ότι γνώριζε τα ουσιαστικά στοιχεία που συνιστούν το αδίκημα (Ι.Π.Κ. Ηχοκίνηση Λτδ ν. Σιέγγερης κ.α. ECLI:CY:AD:2016:B555, ECLI:CY:AD:2016:B555, Ποιν. Έφ. Αρ. 121/2014, ημερ. 16.12.2016). Η Κατηγορούσα Αρχή παραθέτει τη μαρτυρία που έχει στη διάθεση της ώστε να αποδείξει τις αποδιδόμενες στον κατηγορούμενο κολάσιμες ποινικές πράξεις (Savva v. Police

(1986)2 C.L.R. 30), όπως μορφοποιήθηκαν στο κατηγορητήριο (Rbeiz

(1989)1(E) A.A.Δ. 776). Η διακοπή της δίκης δικαιολογείται όταν η μαρτυρία δεν στοιχειοθετεί τα συστατικά στοιχεία του εγκλήματος, και όταν η μαρτυρία έχει κλονισθεί σε τέτοιο βαθμό, ως αποτέλεσμα της αντεξέτασης ή είναι τόσο έκδηλα αβάσιμη (unreliable), ώστε κανένα λογικό δικαστήριο δεν θα μπορούσε να βασιστεί σ' αυτή για να καταλήξει σε καταδικαστική απόφαση (Γενικός Εισαγγελέας ν. Χριστοδούλου

(1990)2 Α.Α.Δ. 133). Χωρίς βεβαίως παρά ταύτα, το Δικαστήριο κατά το εν λόγω στάδιο, να εμποδίζεται να εξετάσει κατά πόσο η προσαχθείσα μαρτυρία, εξ όψεως κρινόμενη, (on the face of it), στοιχειοθετεί τα συστατικά στοιχεία του εγκλήματος. Ζήτημα όμως που «διακρίνεται από την αξιοπιστία των μαρτύρων και τη βαρύτητα που μπορεί να αποδοθεί στη μαρτυρία τους» (Γιάγκου (Λεμόνα) ν. Αστυνομίας

(1997)2 Α.Α.Δ. 382). Με τη διαφορά όμως, ότι το μέτρο σε αυτό το στάδιο είναι αντικειμενικό και όχι υποκειμενικό, όπως εφαρμόζεται μετά το πέρας της υπόθεσης. Στο τέλος της ημέρας και από το σύνολο της ενώπιον του Δικαστηρίου μαρτυρίας, όπως εντοπίσαμε και εξ ιδίων, την οποία αγνόησε το Δικαστήριο, δεν δικαιολογούσε την κατάληξη ότι δεν απεδείχθη εκ πρώτης όψεως υπόθεση. Αφής στιγμής υπήρξε εκ πρώτης όψεως μαρτυρία για τον χρόνο υπογραφής των μεταχρονολογημένων επίδικων επιταγών, η εμπλοκή και η αποδιδόμενη γνώση στον εφεσίβλητο 2, διευθυντή της, σε συνδυασμό με τα παραδεκτά γεγονότα και τη μαρτυρία των λοιπών μαρτύρων κατηγορίας, το πρωτόδικο Δικαστήριο, όφειλε, να είχε καλέσει τους εφεσείοντες σε απολογία.» Αναλόγως και στην παρούσα περίπτωση όπου από την στιγμή που υπάρχει έστω εκ πρώτης όψεως περιστατική μαρτυρία ως προς τον χρόνο έκδοσης των επιταγών, το Δικαστήριο δεν μπορεί να αθωώσει τον κατηγορούμενο σε αυτό το στάδιο. Τέλος και αναφορικά με το θέμα της εύλογης αιτίας έκδοσης της επιταγής είναι νομολογιακά καθιερωμένο ότι το βάρος απόδειξης ανυπαρξίας αντιπαροχής είναι επί των ώμων του εκδότη της επιταγής, αλλά αφ΄ ης στιγμής ο αποδέκτης της επιταγής επιλέγει με τη μαρτυρία του να καταστήσει το ζήτημα της αντιπαροχής επίδικο, το πρωτόδικο Δικαστήριο αντιστρέφει το βάρος απόδειξης του υπό αναφορά ζητήματος. (Δρούγκα ν. Μάριου, Ποινική Έφεση Αρ.248/2018, 31/10/2019) Και αυτό επέλεξε στην συγκεκριμένη περίπτωση ο παραπονούμενος να καταστήσει το θέμα επίδικο, αναφερόμενος σε συμφωνία των μερών και να αναλάβει επί των ώμων του το βάρος απόδειξης. Παρ' όλα αυτά έχει παρουσιάσει μαρτυρία ως προς τούτο, η οποία κρινόμενη στην όψη της αντικειμενικά δεν είναι αντινομική ή αντιφατική σε σημείο που να αποκλειστεί από αυτό το στάδιο. Συνάγεται, επομένως, ότι αφενός η μαρτυρία που τέθηκε ενώπιον μου από την Κατηγορούσα Αρχή δεν ήταν αντινομική ή αντιφατική σε σημείο που να οδηγεί σε αθώωση από αυτό το στάδιο, ενώ με την μαρτυρία θεωρημένη αντικειμενικά και εξ' όψεως φαίνεται να έχουν αποδειχθεί τα συστατικά στοιχεία του αδικήματος. Στην βάση των πιο πάνω θεωρώ ότι στο στάδιο αυτό έχει αποδειχθεί εκ πρώτης όψεως υπόθεση από πλευράς της κατηγορούσας αρχής. Ο κατηγορούμενος καλείται σε απολογία. (Υπ.)............ Α. Λουκά Ε.Δ. Πιστό Αντίγραφο Πρωτοκολλητής cylaw.org: Από το ΚΙΝOΠ/CyLii για τον Παγκύπριο Δικηγορικό Σύλλογο