Διευθυντή Τμήματος Επιθεώρησης Εργασίας ν. Παπαχρυσοστόμου κ.α., Αρ. Υπόθεσης: 6270/15, 6/7/2021

(1)των περί Ασφάλειας και Υγείας (Ελάχιστες Προδιαγραφές για Προσωρινά ή Κινητά Εργοτάξια) Κανονισμών του 2002 (Κ.Δ.Π. 172/2002) και των Άρθρων 2, 3, 13, 38 και 53

(1)του ως άνω Νόμου. Κατηγορείται επίσης (2η κατηγορία) ότι από άγνωστη στην Κατηγορούσα Αρχή ημερομηνία μέχρι τις 16.7.2014 ενώ ήταν κύριος του έργου (ιδιοκτήτης) και για λογαριασμό του εκτελούνταν οικοδομικές εργασίες ανέγερσης κατοικίας από διάφορους εργολάβους και υπεργολάβους παρέλειψε να ορίσει συντονιστή σε θέματα ασφάλειας και υγείας κατά το στάδιο της εκτέλεσης των εργασιών κατά παράβαση των Κανονισμών 2, 3, 4

(2), 9

(4)και 10 της Κ.Δ.Π. 172/2002 και των Άρθρων 2, 3, 13, 38 και 53

(1)του Νόμου 89(Ι)1996. Στην 3η κατηγορία κατηγορείται ότι από άγνωστη στην Κατηγορούσα Αρχή ημερομηνία μέχρι τις 16.7.2014 υπό την ως άνω ιδιότητα του ως κύριος του έργου παρέλειψε να διασφαλίσει ότι ο ανάδοχος μερίμνησε για την εκπόνηση σχεδίου ασφάλειας και υγείας πριν από την έναρξη λειτουργίας του εργοταξίου κατά παράβαση των Κανονισμών 2 και 5 της Κ.Δ.Π. 172/2002 και των άρθρων 2, 3, 13, 38 και 53

(1)του Νόμου 89(Ι)/1996. Τέλος στην 4η κατηγορία κατηγορείται ότι από άγνωστη στην Κατηγορούσα Αρχή ημερομηνία μέχρι τις 16.7.2014 ενώ ήταν κύριος του έργου παρέλειψε να λάβει μέτρα σύμφωνα με τις ελάχιστες προδιαγραφές ασφάλειας και υγείας για τα εργοτάξια για τη διαφύλαξη της ασφάλειας και υγείας στο εργοτάξιο ήτοι τον σχεδιασμό και την κατασκευή της ηλεκτρικής εγκατάστασης του εργοταξίου, έτσι ώστε να παρέχεται στα πρόσωπα στην εργασία η απαραίτητη προστασία κατά των κινδύνων ηλεκτροπληξίας από άμεση ή έμμεση επαφή κατά παράβαση των Κανονισμών 2, 3 και 11, Παράρτημα IV, Μέρος Α, Παράγραφος 2 της Κ.Δ.Π 172/2002 και των Άρθρων 2, 3, 13, 35, 38 και 53

(1)του Νόμου 89

(1)/1996. Συγκεκριμένα η ηλεκτρική εγκατάσταση του εργοταξίου δεν διέθετε τα απαιτούμενα προστατευτικά μέσα όπως μικροαυτόματους διακόπτες Miniature Circuit Breakers (MCBs) και αυτόματους διακόπτες διαρροής Residual Current Devices (RCDs). Ο 2ος κατηγορούμενος στην 5η κατηγορία κατηγορείται ότι στις 16.7.2014 στο εργοτάξιο στο χωριό Πέρα Ορεινής στη Λευκωσία, ενώ ήταν υπεργολάβος μεταλλικών κατασκευών παρέλειψε να χρησιμοποιήσει την ηλεκτρική εγκατάσταση με τέτοιο τρόπο ώστε να προστατέψει τους εργοδοτούμενούς του από τον κίνδυνο ηλεκτροπληξίας. Συγκεκριμένα παρέλειψε να τοποθετήσει φορητό αυτόματο διακόπτη διαρροής Residual Current Device (R.C.D.), ευαισθησίας 30mA ή και μικρότερης στο ηλεκτρικό κύκλωμα που τροφοδοτούσε εξοπλισμό τον οποίο χρησιμοποιούσε ο εργοδοτούμενός του XXXXX Hashem κατά παράβαση των Κανονισμών 2, 3 και 11

(2), Παράρτημα IV, Μέρος Α, Παράγραφος 2 της Κ.Δ.Π. 172/2002 και των Άρθρων 2, 3, 13, 35, 38 και 53

(1)του Νόμου 89(Ι)/1996 με αποτέλεσμα κατά την εκτέλεση εργασιών αυτός να τραυματιστεί θανάσιμα από ηλεκτροπληξία. Κατηγορείται επίσης (6η κατηγορία) ότι ενώ ήταν υπεργολάβος μεταλλικών κατασκευών και εργοδότης του XXXXX Hashem o οποίος απεβίωσε στην εργασία λόγω ηλεκτροπληξίας, παρέλειψε μέχρι τις 31.7.2014 να υποβάλει κατάλληλα και πλήρως συμπληρωμένο το εγκεκριμένο έντυπο γνωστοποίησης ατυχήματος στο Επαρχιακό Γραφείο Επιθεώρησης Λευκωσίας εντός 15 ημερών από την ημερομηνία του ατυχήματος κατά παράβαση των Κανονισμών 2, 3(α) και 4

(1)(β) των περί Ασφάλειας και Υγείας στην Εργασία (Γνωστοποίηση Ατυχημάτων και Επικίνδυνων Συμβάντων) Κανονισμών του 2007 (Κ.Δ.Π. 531/2007) και των Άρθρων 2, 3, 38, 53

(1)και 53

(4)του Νόμου 89(Ι)/1996. Τέλος, κατηγορείται (7η κατηγορία) ότι στις 16.7.2014 στο χωριό Πέρα Ορεινής στη Λευκωσία ενώ ήταν υπεργολάβος μεταλλικών κατασκευών και ανέλαβε την εκτέλεση οικοδομικών εργασιών παρέλειψε να παράσχει κατάλληλο εξοπλισμό εργασίας για την εκτέλεση εργασιών σε ύψος ήτοι την τοποθέτηση και χρήση ικριωμάτων αντί τη χρήση φορητής κλίμακας με αποτέλεσμα εργοδοτούμενοι που εργάζονταν σε φορητή κλίμακα να εκτίθενται σε κίνδυνο κατά παράβαση των Κανονισμών 2, 3 και 5

(4), Παράρτημα ΙΙ, Παράγραφος 5

(1)των περί Ελάχιστων Προδιαγραφών Ασφάλειας και Υγείας (Χρησιμοποίηση κατά την Εργασία Εξοπλισμού Εργασίας) Κανονισμών του 2001 και 2004 (Κ.Δ.Π. 444/2001 και Κ.Δ.Π. 497/2004) και των Άρθρων 2, 3, 13, 38 και 53

(1)του Νόμου 89(Ι)/

1. Η Κατηγορούσα Αρχή προς απόδειξη της υπόθεσής της κάλεσε 4 μάρτυρες. Ως Μ.Κ.1 παρουσιάστηκε η κα XXXXX Λουκά, η οποία ισχυρίστηκε ότι εργάζεται στο Τμήμα Επιθεώρησης Εργασίας και ανάμεσα στα καθήκοντά της είναι οι επιθεωρήσεις χώρων εργασίας και ο έλεγχος της τήρησης των προνοιών της σχετικής νομοθεσίας. Σε ό,τι αφορά την παρούσα υπόθεση ισχυρίστηκε ότι στις 16.7.2014 μετέβη σε υπό ανέγερση οικοδομή στα Πέρα Ορεινής και διερεύνησε ένα θανατηφόρο ατύχημα. Ετοίμασε σχετική έκθεση διερεύνησης θανατηφόρου ατυχήματος ημερομηνίας 16.2.2015 η οποία σημειώθηκε ως Έγγραφο Α και αποτέλεσε μέρος της κυρίως εξέτασής της. Σύμφωνα με όσα αναφέρονται σε αυτή το ατύχημα συνέβηκε στις 16.7.2014 σε υπό ανέγερση οικοδομή στο χωριό Πέρα Ορεινής της Λευκωσίας στην οποία οι εργασίες βρίσκονταν στο στάδιο τελειώματος του σκελετού. Κατά την επιτόπου επίσκεψή της παρατήρησε ότι ιδιοκτήτης της υπό ανέγερσης οικοδομής ήταν ο κ. XXXXX Παπαχρυσοστόμου καθώς επίσης ότι δεν είχε υποβληθεί στο Επαρχιακό Γραφείο Επιθεώρησης Εργασίας Λευκωσίας συμπληρωμένο το έντυπο της εκ των προτέρων γνωστοποίησης του εργοταξίου. Αρχιτέκτονας του έργου ήταν η κα XXXXX Συρίμη και επιβλέπων πολιτικός μηχανικός η κα XXXXX Χατζημάρκου. Μελετητής του έργου ήταν η κα Συρίμη και ο υπεργολάβος του έργου που θα εκτελούσε μόνο το κτίσιμο των τούβλων και το σοβάτισμα ήταν η 3η κατηγορούμενη. Η ανάθεση των εργασιών στην εν λόγω εταιρεία έγινε γραπτώς με επιστολή της αρχιτέκτονος κας Συρίμη ημερομηνίας 15.7.
2. Διαπίστωσε επίσης ότι δεν υπήρχε συντονιστής ασφάλειας και υγείας κατά την εκπόνηση της μελέτης του έργου, δεν υπήρχε συντονιστής ασφάλειας και υγείας κατά την εκτέλεση του έργου, δεν υπήρχε σχέδιο ασφάλειας και υγείας πριν από την έναρξη λειτουργίας του εργοταξίου για την εκτέλεση των εργασιών, ενώ υπήρχε σχέδιο ασφάλειας και υγείας στο στάδιο της εκτέλεσης του έργου που είχε ετοιμαστεί από την 3η κατηγορούμενη και αφορούσε μόνο τις εργασίες που θα πραγματοποιούνταν από αυτή. Διαπίστωσε περαιτέρω ότι σε διάφορα σημεία του εργοταξίου υπήρχαν ανοίγματα χωρίς τα κατάλληλα προστατευτικά μέτρα, περιμετρικά του εργοταξίου υπήρχαν ημιτελείς σκαλωσιές, η παροχή ρεύματος γινόταν από το αυτόματο μέσο προστασίας γειτονικού σπιτιού και συγκεκριμένα ότι η οικοδομή τροφοδοτείτο ηλεκτρολογικά μέσω σύνδεσης ηλεκτρικών επεκτάσεων (πολύπριζα) που διέθεταν καλώδια μεγάλου μήκους τα οποία ενώνονταν σε διπλό ρευματοδότη που βρισκόταν μέσα στο ξύλινο κουτί παροχής της Α.Η.Κ. Το κουτί αυτό ήταν τοποθετημένο πάνω σε ξύλινο πάσσαλο της Α.Η.Κ. εξωτερικά της περίφραξης του τεμαχίου και ο διπλός ρευματοδότης που βρισκόταν εγκατεστημένος μέσα στο ξύλινο κουτί της Α.Η.Κ. τροφοδοτείτο απευθείας από αυτόματο διακόπτη διαφυγής εντάσεως 30 ‑ 60Α, 250V ευαισθησίας 500mA, ο οποίος βρισκόταν στη θέση On. Τα ηλεκτρικά κυκλώματα στο εργοτάξιο που τροφοδοτούσαν φορητές ή κινητές συσκευές ή φορητό ή κινητό εξοπλισμό εργασίας μέσω ρευματοδοτών 13Α συμπεριλαμβανομένου και του διπλού ρευματοδότη που ήταν εγκατεστημένος στο ξύλινο κουτί της Α.Η.Κ. δεν ήταν εφοδιασμένα με αυτόματους διακόπτες διαρροής Residual Current Devices (RCDs) υψηλής ευαισθησίας τουλάχιστον 30mA ή και μικρότερης ή με άλλες κατάλληλες συσκευές για προστασία των εργοδοτουμένων ή και άλλων προσώπων από ηλεκτροπληξία. Παρατήρησε επίσης ότι όλα τα εργαλεία που είχαν μεταφερθεί στο εργοτάξιο από τον XXXXX Παφίτη και τον XXXXX Al Khawalda είχαν απομακρυνθεί από το εργοτάξιο μετά το ατύχημα και πριν την άφιξη των επιθεωρητών και στη σκηνή υπήρχε μία ηλεκτρική επέκταση (πολύπριζο) κόκκινη με καλώδιο μαύρου χρώματος ιδιοκτησίας της 3ης κατηγορούμενης. Η εργασία τοποθέτησης φλάντζας σε δοκό εκτελείτο με τη χρήση φορητής αλουμινένιας σκάλας και περιμετρικά του ανοίγματος του πρώτου ορόφου είχαν εγκατασταθεί 3 φλάντζες, ενώ στην τέταρτη είχε τοποθετηθεί μόνο η μία βίδα. Τέλος, σύμφωνα με την ιατροδικαστική έκθεση του ιατροδικαστή XXXXX Σοφοκλέους, ο θάνατος του XXXXX Hashem προήλθε από ηλεκτροπληξία. Διαπίστωσε επίσης ότι το ατύχημα δεν είχε γνωστοποιηθεί επειδή ο XXXXX Παφίτης, ο οποίος ανέθεσε την εργασία στους XXXXX Hashem και XXXXX Al Khawalda ισχυρίζεται ότι δεν ήταν εργοδοτούμενοί του αλλά ότι ανέλαβαν την εργασία υπεργολαβικά. Ως παράρτημα στην έκθεσή της παρουσίασε 7 φωτογραφίες που σημειώθηκαν ως Τεκμήριο 1 και παρουσιάζουν τον τόπο του ατυχήματος, το σημείο παροχής ρεύματος προς το εργοτάξιο και άλλα μέρη του εργοταξίου. Στη συνέχεια απαντώντας σε ερωτήσεις που της υποβλήθηκαν κατά την κυρίως εξέτασή της εξήγησε τι απεικονίζουν οι φωτογραφίες του Τεκμηρίου 1 και κατέθεσε και διάφορα άλλα έγγραφα, μεταξύ των οποίων και καταθέσεις οι οποίες λήφθηκαν κατά τη διερεύνηση του συμβάντος, τα οποία σημειώθηκαν ως Τεκμήρια 2 ‑
3. Κατά την αντεξέτασή της από τον δικηγόρο του 1ου κατηγορούμενου η Μ.Κ.1 ισχυρίστηκε ότι δεν μπορεί να γνωρίζει ποια θα ήταν η προβλεπόμενη διάρκεια των εργασιών στο επίδικο εργοτάξιο ούτε κατά πόσο σε αυτό απασχολούνταν ταυτόχρονα περισσότερα από 20 πρόσωπα. Ισχυρίστηκε ότι ο προβλεπόμενος όγκος εργασίας στο εργοτάξιο υπερέβαινε τα 500 ημερομίσθια και ότι λόγω τούτου το έργο έπρεπε να είχε γνωστοποιηθεί. Αρνήθηκε υποβολή του δικηγόρου ότι στην εν λόγω περίπτωση υπήρχε διορισμένος μελετητής του έργου, ήτοι η κυρία Συρίμη η οποία είχε και την αποκλειστική υποχρέωση να διορίσει συντονιστή και ισχυρίστηκε ότι η επίδικη κατηγορία αφορά τον ορισμό συντονιστή κατά την εκτέλεση των εργασιών, ο οποίος συντονιστής κατά την εκτέλεση των εργασιών ορίζεται είτε από τον εργολάβο ολόκληρου του έργου είτε από τον κύριο του έργου. Ισχυρίστηκε ότι στην περίπτωση που υπάρχει κυρίως εργολάβος για ολόκληρο το έργο αυτός είναι που ορίζει τον συντονιστή για θέματα ασφάλειας και υγείας, διαφορετικά ο συντονιστής ορίζεται από τον κύριο του έργου. Ισχυρίστηκε επίσης ότι ο 1ος κατηγορούμενος είχε υποδείξει στα πρόσωπα που εργάζονταν στο εργοτάξιο την ηλεκτρική παροχή που βρισκόταν στο ξύλινο κουτί 3 μέτρα έξω από την περίφραξη του τεμαχίου του για να λαμβάνουν από εκεί ηλεκτρικό ρεύμα. Κατά την αντεξέταση της η Μ.Κ.1 από τον δικηγόρο του 2ου κατηγορούμενου ισχυρίστηκε ότι από τη στιγμή που ο ιδιοκτήτης του έργου είχε υποδείξει στους υπεργολάβους του έργου την ηλεκτρική παροχή που βρισκόταν έξω από την περίφραξη του τεμαχίου του, όφειλε να διασφάλιζε ότι ο σχεδιασμός και η κατασκευή της ηλεκτρικής εγκατάστασης σε εκείνο το σημείο ήταν σωστή και υπήρχαν οι κατάλληλοι διακόπτες. Ισχυρίστηκε επίσης πως όταν έφθασε στη σκηνή αυτή είχε αλλοιωθεί αφού τα μηχανήματα και οι επεκτάσεις καλωδίων που χρησιμοποιούσε ο θανών και ο άλλος εργαζόμενος δεν βρίσκονταν εκεί. Ισχυρίστηκε ότι δεν γνωρίζει κατά πόσο τα εργαλεία που δόθηκαν στην αστυνομία για τις έρευνές της ήταν αυτά τα οποία πράγματι χρησιμοποιούσαν οι εργαζόμενοι. Ως Μ.Κ.2 παρουσιάστηκε ο κ. XXXXX Al Khawalda ο οποίος κατά την κυρίως εξέτασή του ισχυρίστηκε ότι βρίσκεται στην Κύπρο από το 2009 και εργάζεται στα κτίσματα. Ισχυρίστηκε ότι δεν θυμάται να είχε ξαναδεί τον 1ο κατηγορούμενο και ότι γνωρίζει τον 2ο κατηγορούμενο καθότι δούλευε κοντά του. Ισχυρίστηκε επίσης ότι το 2014 ήταν παρών όταν συνέβηκε ένα ατύχημα για το οποίο έδωσε κάποια κατάθεση και αναγνώρισε ότι η κατάθεση που είχε κατατεθεί ως Τεκμήριο 6 ήταν η δική του, γραμμένη στα αραβικά. Αναγνώρισε επίσης ότι το Τεκμήριο 7 είναι και αυτή δική του κατάθεση, ημερομηνίας 5.9.2014, λέγοντας ότι κλήθηκε από το Τμήμα Επιθεώρησης Εργασίας για να δώσει την εν λόγω συμπληρωματική κατάθεση. Ισχυρίστηκε ότι την ημέρα του ατυχήματος φόρτωσαν το αυτοκίνητο του εργοδότη τους XXXXX Παφίτη με εργαλεία και κατευθύνθηκαν προς το χωριό Πέρα Ορεινής και κατά τη διαδρομή αγόρασαν κάποια υλικά τα οποία πλήρωσε ο 2ος κατηγορούμενος. Ισχυρίστηκε επίσης ότι τα υλικά που χρησιμοποιούσαν την προηγούμενη ημέρα στο φυτώριο πάλι τους τα είχε προμηθεύσει ο XXXXX Παφίτης. Στο εργοτάξιο τους οδήγησε ο Παφίτης και ο XXXXX τους είπε τι να κάνουν. Για τις εργασίες τις οποίες θα εκτελούσαν για τον Παφίτη θα πληρώνονταν από τον ίδιο. Στη συνέχεια όταν του υποδείχθηκαν οι 7 φωτογραφίες του Τεκμηρίου 1 ανέφερε ειδικότερα τι απεικονίζει η κάθε μία από αυτές. Τέλος ισχυρίστηκε ότι δεν έλεγξαν την ηλεκτρική επέκταση (extension) που χρησιμοποίησαν την οποία τους την παραχώρησαν οι οικοδόμοι που τη χρησιμοποιούσαν μέχρι εκείνη τη στιγμή. Κατά την αντεξέτασή του από τον δικηγόρο του 1ου κατηγορούμενου ο Μ.Κ.2 αναγνώρισε την κατάθεσή του ημερομηνίας 28.8.2014 την οποία έδωσε στην Αστυνομία η οποία σημειώθηκε ως τεκμήριο
4. Ισχυρίστηκε ότι στις 16.7.2014 στο επίδικο εργοτάξιο δεν εργάζονταν πέραν των 10 ατόμων. Ισχυρίστηκε επίσης ότι στο εργοτάξιο την επίδικη ημέρα τον πήγε ο Παφίτης ο οποίος μίλησε με τον XXXXX. Ο Παφίτης είπε του XXXXX «αυτά είναι τα παιδιά που σου έφερα για να δουλέψουν, πες τους τι δουλειά θέλεις να κάνουν και θα σου την κάνουν». Ισχυρίστηκε επίσης ότι ο Άκης τους έδειξε τι δουλειά να κάνουν μέσα στο εργοτάξιο και ότι αυτός είχε τον έλεγχο του εργοταξίου τη δεδομένη στιγμή. Ισχυρίστηκε επίσης ότι κάποιες φορές που ο εργοδότης τους είχε μια πολύ μικρή δουλειά που δεν ήταν συμφέρουσα για τον ίδιο τους την ανέθετε. Κάτι παρόμοιο είχε συμβεί πριν από 2 ημέρες όταν ο εργοδότης τους τούς έδωσε τη δουλειά και ο ίδιος του έδωσε τα λεφτά για τα υλικά που τους έφερε. Ισχυρίστηκε επίσης ότι η επίδικη εργασία στις 16.7.2014 ήταν μια από αυτές τις περιπτώσεις. Ο Μ.Κ.2 ισχυρίστηκε επίσης ότι ο θανών κατά τον κρίσιμο χρόνο στεκόταν πάνω σε μια μεταλλική σκάλα και του έδωσε το τραπανάκι το οποίο κρατούσε για να βιδώσει μια βίδα. Όταν ο ίδιος ακούμπησε το τραπανάκι κάτω και γύρισε ξανά προς την πλευρά του θανόντος διαπίστωσε ότι αυτός στεκόταν με τις γροθιές του σφιγμένες και δεν ανταποκρινόταν. Μετά το σώμα του χαλάρωσε, κτύπησε με την πλάτη του στη δοκό και έπεσε κάτω από τη σκάλα. Προσέτρεξε προς βοήθειά του ο καλουψιής XXXXX Τουρουρού και στη συνέχεια τοποθέτησαν τον θανόντα σε μια πολυστερίνη και αυτός έβγαζε αφρούς από το στόμα του. Όταν σήκωσαν τη φανέλα του προς τον ώμο του διαπίστωσαν ότι είχε πληγές που προκλήθηκαν από την τριβή του στη δοκό πριν πέσει κάτω. Κατά την αντεξέτασή του από τον δικηγόρο του 2ου κατηγορούμενου ισχυρίστηκε ότι ο Παφίτης τους πήρε για να τους δείξει τον χώρο που θα εργάζονταν χωρίς όμως ο ίδιος να γνωρίζει την εργασία που αυτοί θα εκτελούσαν. Όταν πήγαν στο εργοτάξιο κατέβασαν τα εργαλεία τους, ο Παφίτης έφυγε και ο XXXXX ο εργολάβος τους έδειξε την εργασία που θα έκαναν. Ισχυρίστηκε επίσης ότι η σκάλα που χρησιμοποίησαν για την εργασία τους βρισκόταν ήδη εκεί και από τα λεγόμενα του XXXXX προς αυτούς κατάλαβε ότι έπρεπε να την χρησιμοποιήσουν για να κάνουν τη δουλειά που τους έδειξε. Ισχυρίστηκε ότι ο θανών ήταν πιο έμπειρος από τον ίδιο, λειτουργούσε σαν ο αρχηγός της διμελούς ομάδας τους και ήταν το πρόσωπο που είχε τον έλεγχο της εργασίας. Ισχυρίστηκε επίσης ότι ο Παφίτης δούλευε σαν μεσάζοντας δηλαδή τους έβρισκε δουλειές τις οποίες έκαμναν οι ίδιοι και πληρώνονταν μεροκάματο. Ως Μ.Κ.3 παρουσιάστηκε ο κ. XXXXX Σεκκίδης, ο οποίος κατά την κυρίως εξέτασή του ισχυρίστηκε ότι το έτος 2004 ήταν εργολάβος οικοδομών. Ισχυρίστηκε επίσης ότι γνωρίζει τον 1ο κατηγορούμενο επειδή του έκτισε μέρος του σπιτιού του, καθώς επίσης και τον 2ο κατηγορούμενο ο οποίος είναι εργολάβος μεταλλικών κατασκευών. Ισχυρίστηκε επίσης ότι όταν έκτιζε το σπίτι του 1ου κατηγορούμενου συνέβηκε ένα θανατηφόρο ατύχημα για το οποίο έδωσε κατάθεση στο Τμήμα Επιθεώρησης Εργασίας και στην Αστυνομία. Η κατάθεσή του ημερομηνίας 16.7.2014 προς την Αστυνομία σημειώθηκε ως Τεκμήριο 20 και η κατάθεση ημερομηνίας 16.10.2014 σημειώθηκε ως Τεκμήριο
5. Ισχυρίστηκε ότι στο επίδικο οικοδομικό έργο ανέλαβε το κτίσιμο της τοιχοποιίας και τους σουβάδες και ότι μετά το ατύχημα ανέλαβε εξολοκλήρου το έργο και γνωστοποίησε την εν λόγω ανάληψη του έργου στο τμήμα Επιθεώρησης Εργασίας. Αντίγραφο της σχετικής γνωστοποίησης ημερομηνίας 14.8.2014 κατέθεσε ως Τεκμήριο
6. Αναφορικά με το επίδικο συμβάν ισχυρίστηκε ότι ο 1ος κατηγορούμενος ήθελε να κλείσει το άνοιγμα για να μεγαλώσει ο όροφος και ο εύκολος τρόπος για να γίνει αυτό ήταν με μεταλλική κατασκευή. Ο 1ος κατηγορούμενος τον ρώτησε κατά πόσο γνώριζε κάποιο για να το κάνει και εκείνος τηλεφώνησε του Παφίτη. Ο Παφίτης ήρθε στο εργοτάξιο μαζί με 2 αλλοδαπούς, κατέβασαν τα εργαλεία τους και είπε στον Παφίτη για τη δουλειά χωρίς ο μάρτυρας να συνομιλήσει με τους αλλοδαπούς. Ισχυρίστηκε ότι η φωτογραφία του Τεκμηρίου 1 με τον αριθμό 2 δείχνει την προσωρινή παροχή ηλεκτρικού ρεύματος στο διπλανό οικόπεδο από την οποία έπιαναν ρεύμα την οποία δεν πρόλαβε να ελέγξει κατά πόσο είχε τους αναγκαίους μικροαυτόματους διακόπτες και αυτόματους διακόπτες διαρροής. Κατά την αντεξέτασή του από τον δικηγόρο του 1ου κατηγορούμενου ο Μ.Κ.3 ισχυρίστηκε ότι με την επιστολή της κας Συρίμη ημερομηνίας 15.7.2014 του ανατέθηκε η ολοκλήρωση των εργασιών για τις οποίες είχε δώσει προσφορά προς τον 1ο κατηγορούμενο. Ισχυρίστηκε επίσης ότι το συμφωνητικό έγγραφο ημερομηνίας 21.7.2014 που επισυνάφθηκε στην κατάθεσή του, Τεκμήριο 3, αναφέρεται στην κα Συρίμη ως το πρόσωπο το οποίο θα επέβλεπε τις εργασίες στο επίδικο εργοτάξιο. Ισχυρίστηκε επίσης πως όταν ανέλαβε την εργασία ετοίμασε σχέδιο ασφάλειας και υγείας το οποίο παρέδωσε στο Υπουργείο και στο οποίο κατονομάζεται ως συντονιστής για θέματα ασφάλειας και υγείας ο συνέταιρός του XXXXX Γρηγοριάδης. Ισχυρίστηκε ότι η ηλεκτρική επέκταση την οποία χρησιμοποίησε ο θανών και ο άλλος εργαζόμενος κατά την εκτέλεση της επίδικης δουλειάς κλεισίματος του ανοίγματος του ορόφου της επίδικης οικοδομής ήταν δική του και ότι οι εργάτες του είχαν ζητήσει να τους τη δώσει. Κατά την αντεξέτασή του από τον δικηγόρο του 2ου κατηγορούμενου ο Μ.Κ.3 ισχυρίστηκε πως ο Παφίτης έφυγε από το εργοτάξιο μετά που εξηγήθηκαν μεταξύ τους και πως ο ίδιος δεν μίλησε με τους εργαζόμενους που πήγαν μαζί με τον Παφίτη για το τι θα πράξουν. Ως Μ.Κ.4 παρουσιάστηκε ο ιατροδικαστής XXXXX Σοφοκλέους, ο οποίος ισχυρίστηκε ότι από το έτος 1996 εργάζεται ως ιατροδικαστής για την Κυπριακή Δημοκρατία και σήμερα κατέχει τη θέση του διευθυντή της ιατροδικαστής υπηρεσίας. Στις 17.7.2014 διενήργησε νεκροτομή επί της σωρού του XXXXX Hashem και αναγνώρισε ότι το Τεκμήριο 14 είναι η μεταθανάτια ιατροδικαστική έκθεση που ετοίμασε σχετικά της οποίας υιοθέτησε το περιεχόμενο. Από τη μακροσκοπική εξέταση της σορού διαπίστωσε ότι στο πτώμα υπήρχε μια εγκαυματική περιοχή στη ραχιαία επιφάνεια του άνω τριτημορίου του αριστερού βραχίονα. Από αυτή την εγκαυματική περιοχή κατά τη διάρκεια της νεκροτομής αφαίρεσε δέρμα το οποίο στη συνέχεια απέστειλε για να ετοιμαστεί η παθολογοανατομική έκθεση η οποία του επιβεβαίωσε ότι η αλλοίωση στη συγκεκριμένη περιοχή ήταν εγκαυματική. Ισχυρίστηκε επίσης ότι η εν λόγω αλλοίωση δεν μπορούσε να δημιουργηθεί από τριβή, αλλά προήλθε από κάψιμο του δέρματος. Ισχυρίστηκε επίσης ότι και η ιστοπαθολογοανατομική εξέταση του επιβεβαίωσε ότι πρόκειται για εγκαυματική περιοχή η οποία προήλθε από κάτι το ηλεκτρικό και όχι λόγω τριβής. Η κατάληξή του ήταν ότι ο θάνατος προήλθε από ηλεκτροπληξία. Κατά την αντεξέτασή του από τον δικηγόρο του 1ου κατηγορούμενου ο Μ.Κ.4 ισχυρίστηκε ότι στο εσωτερικό κάτω μέρος του ματιού του θανόντος διαπίστωσε ότι υπήρχαν ασφυκτικές κηλίδες επιπεφυκότων οι οποίες είναι νεκροτομικά χαρακτηριστικά ηλεκτροπληξίας και οι οποίες προκαλούν το σπάσιμο των αγγείων στα διάφορα όργανα του σώματος. Ισχυρίστηκε επίσης ότι ασφυκτικές κηλίδες εντόπισε στους πνεύμονες και στην καρδιά. Ισχυρίστηκε ότι είδε την εγκαυματική περιοχή στο σώμα του θανόντος η οποία προκλήθηκε από την επαφή του με ηλεκτρικό ρεύμα και η μικροσκοπική εξέταση του δείγματος δέρματος που αφαίρεσε από την εν λόγω περιοχή του επιβεβαίωσε ότι οι αλλοιώσεις που παρατηρήθηκαν σε αυτή προκλήθηκαν από ηλεκτρικό ρεύμα. Απέκλεισε το ενδεχόμενο ο θάνατος του ως άνω προσώπου να προήλθε από κάποια πάθηση της καρδίας και ισχυρίστηκε ότι προήλθε από το ηλεκτρικό ρεύμα που τον διαπέρασε. Κατά την αντεξέτασή του από τον δικηγόρο του 2ου κατηγορούμενου ο Μ.Κ.4 ισχυρίστηκε ότι κατά τη νεκροτομή του θανόντος παρίστατο αστυνομικός φωτογράφος ο οποίος καθ' υπόδειξή του έλαβε φωτογραφίες οι οποίες φυλάσσονται ως τεκμήρια από την Αστυνομία. Ισχυρίστηκε ότι όσα διενήργησε κατά την νεκροτομή είναι καταγεγραμμένα στην έκθεση που ετοίμασε. Ισχυρίστηκε επίσης ότι η εγκαυματική περιοχή που παρατήρησε στο σώμα του θανόντος προκλήθηκε από την επαφή του με ηλεκτρικό ρεύμα και ότι ο θάνατός του είναι αποτέλεσμα της ηλεκτροπληξίας που υπέστη. Μετά που το Δικαστήριο έκρινε ότι αποδείχθηκε εκ πρώτης όψεως υπόθεση εναντίον των κατηγορουμένων αυτοί κλήθηκαν να προβάλουν την υπεράσπισή τους. Ο 1ος κατηγορούμενος επέλεξε να δώσει ένορκη μαρτυρία και κατά την κυρίως εξέτασή του κατέθεσε γραπτή δήλωση η οποία σημειώθηκε ως Έγγραφο Β και αποτέλεσε μέρος της κυρίως εξέτασής του. Σε αυτή περιλαμβάνονται μεταξύ άλλων οι ακόλουθοι ισχυρισμοί: υιοθέτησε τους ισχυρισμούς του που περιλαμβάνονται στην κατάθεσή του ημερομηνίας 18.7.2014 (τεκμήριο 2) που έδωσε στο Επαρχιακό Γραφείο Επιθεώρησης Εργασίας Λευκωσίας. Υιοθέτησε επίσης τους ισχυρισμούς του που περιλαμβάνονται στην κατάθεσή του που έδωσε στην Αστυνομία στις 4.8.2014 την οποία κατέθεσε ως Τεκμήριο
7. Περί τα τέλη Ιουλίου 2013 ξεκίνησαν οι εργασίες ανέγερσης της επίδικης οικοδομής. Κατόπιν συμβουλής της αρχιτέκτονός του κας Συρίμη δεν ανέθεσε την εκτέλεση όλου του έργου σε ένα κυρίως εργολάβο αλλά επέλεξε η αποπεράτωση της κατοικίας να γίνει σε 2 στάδια, δηλαδή πρώτα να κατασκευαστεί ο σκελετός και μετά το υπόλοιπο μέρος της και ανέθεσε τις επιμέρους εργασίες σε διαφορετικά πρόσωπα. Για την ηλεκτροδότηση του εργοταξίου έλαβε άδεια από τον γείτονά του να χρησιμοποιήσει τον ρευματοδότη του που ήταν τοποθετημένος σε ξύλινο κουτί πάνω σε πάσσαλο της Α.Η.Κ. σε απόσταση 3 μέτρων περίπου από το διαχωριστικό συρματόπλεγμα του τεμαχίου του. Περί τα τέλη Ιουνίου 2014 μετά την αποπεράτωση του σκελετού ανέθεσε την ολοκλήρωση των εργασιών στην 3η κατηγορούμενη και στις 14.7.2014 πραγματοποίησαν συνάντηση με την αρχιτέκτονα και τον διευθυντή της 3ης κατηγορούμενης κ. Σεκκίδη. Κατόπιν αιτήματος του Σεκκίδη και μετά από συνομιλία που ο τελευταίος είχε με την αρχιτέκτονα αποφασίστηκε να κλείσει το κενό του 1ου ορόφου της κατοικίας με μια μεταλλική κατασκευή και ο Σεκκίδης ανέλαβε να μιλήσει με το πρόσωπο που θα μπορούσε να τη διεκπεραιώσει. Την επόμενη κιόλας ημέρα, στις 16.7.2014, ο Σεκκίδης τον πληροφόρησε ότι μίλησε με το εν λόγω πρόσωπο και ότι η εργασία αυτή θα κόστιζε €600,
8. Δεν γνώριζε ποιο ήταν αυτό το πρόσωπο ούτε κατά πόσο εκείνο το πρόσωπο θα εκτελούσε την εργασία ή εάν θα έφερνε άλλους για να την ολοκληρώσουν. Το όνομα του XXXXX Παφίτη του γνωστοποιήθηκε κατά την κατάθεσή του στο Τμήμα Επιθεώρησης Εργασίας και για πρώτη φορά τον είδε στο Δικαστήριο. Την ίδια ημέρα μετά τις 2 το μεσημέρι ο XXXXX Τουρουρού που είχε αναλάβει τα καλούπια του τηλεφώνησε και τον ενημέρωσε για το περιστατικό και συγκεκριμένα πως άκουσε τον ένα εργάτη να ζητά βοήθεια και όταν πλησίασε είδε τον άλλο να είναι ξαπλωμένο στο έδαφος και ότι κάλεσε ασθενοφόρο. Σε άλλες ερωτήσεις που του τέθηκαν κατά την κυρίως εξέτασή του ο 1ος κατηγορούμενος ισχυρίστηκε πως ο ρευματοδότης που ήταν εγκατεστημένος στη γειτονική κατοικία ήταν νόμιμος και εγκεκριμένος από την Α.Η.Κ. και έφερε μετρητή ηλεκτρικού ρεύματος. Ισχυρίστηκε επίσης ότι επισκεπτόταν το εργοτάξιο 4 - 5 φορές την εβδομάδα για να κάνει κάποιες δευτερεύουσες εργασίες και συζητούσε με τον Σεκκίδη για την πορεία, τη στατική μελέτη και τις απαιτήσεις που προνοούνταν. Κατά την αντεξέτασή του από τον δικηγόρο της Κατηγορούσας Αρχής ο 1ος κατηγορούμενος ισχυρίστηκε ότι το σπίτι του ήταν περίπου 400 τ.μ. και αποφάσισε να το κτίσει τμηματικά. Το Τμήμα Επιθεώρησης Εργασίας δεν είχε ενημερωθεί πριν την έναρξή τους ότι εκεί θα ξεκινούσαν οικοδομικές εργασίες. Ισχυρίστηκε ότι στις 15.7.2014 υπήρχε κατατεθειμένο σχέδιο ασφάλειας και υγείας το οποίο όριζε υπεργολάβους καθώς και συντονιστή που ήταν ο XXXXX Γρηγοριάδης ο συνέταιρος του Σεκκίδη. Ισχυρίστηκε ότι ανέμενε από την αρχιτέκτονα και την πολιτικό μηχανικό που είχε διορίσει να προέβαιναν στις αναγκαίες ενέργειες για να υπήρχε συντονιστής του έργου. Στη συνέχεια ο 1ος κατηγορούμενος παρουσίασε ως Μ.Υ. τον κ. XXXXX Χατζηιωάννου, ο οποίος κατά την κυρίως εξέτασή του ισχυρίστηκε ότι είναι αδειούχος ηλεκτρολόγος μηχανικός και ότι εργοδοτήθηκε μεταξύ άλλων στο Τμήμα Επιθεώρησης Εργασίας κατά την περίοδο από το 2010 έως το
9. Ισχυρίστηκε επίσης ότι στις 16.7.2014 υπηρετούσε ως Επιθεωρητής Εργασίας και ειδοποιήθηκε από την προϊσταμένη του να μεταβεί μαζί με την Επιθεωρήτρια XXXXX Λουκά σε ανεγειρόμενη οικοδομή στο χωριό Πέρα Ορεινής για διερεύνηση θανατηφόρου εργατικού ατυχήματος. Όταν ερωτήθηκε κατά πόσο μπορεί με βεβαιότητα να αναφέρει τα αίτια που προκάλεσαν το επίδικο θανατηφόρο ατύχημα απάντησε ότι δεν μπορεί να απαντήσει με βεβαιότητα αφού κατά τη διαδικασία που ακολούθησαν δεν εντόπισαν το αίτιο. Ισχυρίστηκε επίσης ότι κατά την επιτόπου επίσκεψή του έλαβε 2 φωτογραφίες τις οποίες κατέθεσε ως τεκμήρια 26 και
10. Στη φωτογραφία τεκμήριο 26 ισχυρίζεται ότι απεικονίζεται ο ίδιος να κρατά με το δεξί του χέρι ένα κόκκινο τραπανάκι. Ισχυρίστηκε ότι η εν λόγω φωτογραφία λήφθηκε στις 16.7.
11. Στο τεκμήριο 27 ισχυρίστηκε ότι απεικονίζεται το πρόσωπο το οποίο εργαζόταν μαζί με τον θανόντα ευρισκόμενο στη σκάλα όπου βρισκόταν ο τελευταίος χωρίς να κρατά στο χέρι του το τραπανάκι. Ισχυρίστηκε περαιτέρω ότι κατά την επίδικη ημέρα στο εργοτάξιο υπήρχε διορισμένος συντονιστής ασφάλειας και υγείας και προς τούτο παρέπεμψε στη σχετική πινακίδα η οποία απεικονίζεται στο τεκμήριο
12. Ισχυρίστηκε ότι πριν το συμβάν υπήρχε συντονιστής ασφάλειας και υγείας και το πρόσωπο αυτό ήταν η αρχιτέκτονας. Ισχυρίστηκε πως στη συγκεκριμένη περίπτωση η αρχιτέκτονας αμέλησε για το σχέδιο ασφάλειας και υγείας. Ισχυρίστηκε επίσης πως ο 1ος κατηγορούμενος δεν είχε υποχρέωση να γνωστοποιήσει την έναρξη του εργοταξίου επειδή τα ημερομίσθια δεν υπερέβαιναν τα
13. Ισχυρίστηκε ότι η κόρη του έκτισε περίπου το ίδιο σπίτι με αυτό του 1ου κατηγορούμενου και ο δικός της εργολάβος του είπε ότι τα ημερομίσθια για εκείνο δεν ήταν περισσότερα από
14. Κατ' εφαρμογή των προνοιών του άρθρου 76 της Ποινικής Δικονομίας πρώτος αντεξέτασε τον κ. Χατζηιωάννου ο δικηγόρος του 2ου κατηγορούμενου υποστηρίζοντας ότι είχε δικαίωμα προς τούτο αφού ο εν λόγω μάρτυρας κατά την κυρίως εξέτασή του αναφέρθηκε σε ισχυρισμούς ενοχοποιητικούς για τον πελάτη του. Κατά την αντεξέτασή του από τον κ. Χειμώνα ο μάρτυρας ισχυρίστηκε ότι οι 2 ηλεκτρικές επεκτάσεις που χρησιμοποιήθηκαν ανήκαν στην 3η κατηγορούμενη εταιρεία καθώς επίσης ότι τα σύρματα που εξέτασαν 3 ηλεκτρολόγοι δεν παρουσίαζαν οτιδήποτε το μεμπτό. Ισχυρίστηκε επίσης ότι διαπίστωσε πως ο θάνατος του XXXXX Hashem δεν οφείλεται σε ηλεκτροπληξία και ότι ο θανών την επίδικη ημέρα ήταν υπεργολάβος του 2ου κατηγορούμενου. Ο κ. Χατζηιωάννου στη συνέχεια αντεξετάστηκε από τον κ. Προδρόμου. Κατά την αντεξέτασή του από τον κ. Προδρόμου ισχυρίστηκε ότι ο ισχυρισμός του ότι ο θανών ήταν ιδρωμένος και για αυτόν τον λόγο δέχθηκε μεγάλη δόση ηλεκτρικού φορτίου δεν βασίζεται σε προσωπική διαπίστωση που έκανε βλέποντας τον θανόντα αλλά έτσι υπέθεσε. Ισχυρίστηκε επίσης ότι δεν έκανε οποιαδήποτε έρευνα για να διαπιστώσει πόσα ημερομίσθια χρειάζονταν για το επίδικο εργοτάξιο επειδή όμως το σπίτι της κόρης του είναι περίπου στα ίδια τετραγωνικά με το επίδικο όταν ρώτησε τον εργολάβο της πόσα ημερομίσθια εργάστηκαν εκείνος του είπε
15. Στη συνέχεια και ο 2ος κατηγορούμενος επέλεξε να δώσει ένορκη μαρτυρία και κατά την κυρίως εξέτασή του κατέθεσε γραπτή του δήλωση η οποία σημειώθηκε ως Έγγραφο Γ. Σε αυτή περιλαμβάνονται μεταξύ άλλων οι ακόλουθοι ισχυρισμοί: ο XXXXX Σεκκίδης είναι γνωστός του και του τηλεφώνησε να τον ρωτήσει κατά πόσο θα μπορούσε να κλείσει ένα άνοιγμα στον ημιώροφο μιας κατοικίας στα Πέρα Ορεινής. Του ζήτησε μια τιμή και ο ιδιοκτήτης του έργου με τον οποίο ουδέποτε μίλησε θα πλήρωνε το ποσό των €550,
16. Επικοινώνησε τηλεφωνικώς με τον Ayoub Hashem ο οποίος του ζήτησε €150,00 ως εργατικά για να κάμει το έργο. Στις 16.7.2014 πήγε με το αυτοκίνητό του στο εργοτάξιο και τον ακολούθησαν με άλλο αυτοκίνητο ο XXXXX Hashem και ο XXXXX Al Khawalda. Στο εργοτάξιο ο Σεκκίδης τους έδειξε τον χώρο που θα γινόταν η εργασία και ο ίδιος αποχώρησε προτού οι εργάτες ξεκινήσουν την εργασία τους. Ισχυρίστηκε ότι ουδέποτε είχε την ευθύνη για τον χώρο εργασίας, για το υποστατικό ή για τον τρόπο εργασίας των εργατών. Για την εργασία τους θα χρησιμοποιούσαν εργαλεία τόσο δικά του όσο και δικά τους. Ο ίδιος δεν γνώριζε ούτε από πού θα προμηθεύονταν ηλεκτρικό ρεύμα τα ως άνω πρόσωπα ούτε κατά πόσο θα χρησιμοποιούσαν σκάλα ή σκαλωσιά για την εκτέλεση της εργασίας. Κατά την αντεξέτασή του από τον κ. Προδρόμου ο 2ος κατηγορούμενος ισχυρίστηκε ότι οι 2 εργάτες δεν ήταν εργοδοτούμενοί του αλλά πως ο θανών αναλάμβανε κάποιες εργασίες τις οποίες ο ίδιος του έβρισκε σαν υπεργολαβίες. Ισχυρίστηκε ότι οι εργάτες την εν λόγω ημερομηνία χρησιμοποίησαν το δικό του αυτοκίνητο για να μεταβούν στο επίδικο εργοτάξιο επειδή ο δρόμος προς εκεί ήταν χωμάτινος και το αυτοκίνητό τους ήταν χαμηλό και πως σε αυτό φόρτωσαν και δικά τους εργαλεία. Ισχυρίστηκε επίσης ότι τα υλικά που χρησιμοποιήθηκαν στην επίδικη εργασία αγοράστηκαν από τον ίδιο. Ο κ. XXXXX Σταυρινός τον οποίο η πλευρά του 2ου κατηγορούμενου κάλεσε ως Μ.Υ. κατά την κυρίως εξέτασή του ισχυρίστηκε ότι είναι ειδικός παθολογοανατόμος. Κατά την κυρίως εξέτασή του τού ζητήθηκε να σχολιάσει το Τεκμήριο 14 που είναι η μεταθανάτια ιατροδικαστική έκθεση που ετοίμασε ο κ. Σοφοκλέους και ο μάρτυρας ισχυρίστηκε ότι σε αυτή δεν καθορίζεται η έκταση της εγκαυματικής περιοχής στην οποία αναφέρεται ο κ. Σοφοκλέους, ούτε η υφή, ούτε η όψη της ούτε πώς αυτή προκλήθηκε. Ισχυρίστηκε ότι δεν είδε φωτογραφίες του θανόντος και σε σχέση με τις ασφυκτικές κηλίδες που αναφέρει ο κ. Σοφοκλέους ισχυρίστηκε ότι αυτές υποδηλώνουν ασφυξία. Ισχυρίστηκε πως η ασφυξία προκαλείται από παθολογικά αίτια είτε από μηχανικά, όπως για παράδειγμα, από απαγχονισμό ή από απόφραξη των αεραγωγών οδών. Ισχυρίστηκε επίσης ότι η παρουσία αφρού στο στόμα του θανόντος υποδηλοί ότι ο θάνατός του οφείλεται σε πνιγμό λόγω έντονου πνευμονικού οιδήματος από την ασφυξία. Ισχυρίστηκε ότι ο θάνατος σε περίπτωση ηλεκτροπληξίας είναι ακαριαίος, επέρχεται σε κλάσματα του δευτερολέπτου και αφορά σε επίδραση επί του καρδιακού μυός και νέκρωση του προμήκους όπου υπάρχει το κέντρο της αναπνοής και έρχεται σε αντιπαράθεση με την ύπαρξη αφρού στο στόμα του θανόντος που σημαίνει ότι ο θάνατός του δεν ήταν ακαριαίος. Ισχυρίστηκε ότι ο ρόγχος που διαπίστωσαν τα άτομα που πλησίασαν τον θανόντα αμέσως μετά το συμβάν σημαίνει ότι αυτός ήταν ζωντανός και ότι ο θάνατός του δεν ήταν ακαριαίος. Κατά την αντεξέτασή του από τον κ. Προδρόμου ο μάρτυρας ισχυρίστηκε ότι δεν είδε τη σορό του θανόντος, δεν έκανε αυτοψία στον επίδικο χώρο ούτε και εξέτασε τα μέρη του δέρματος του θανόντος που στάλθηκαν για ιστοπαθολογικές εξετάσεις. Ισχυρίστηκε επίσης ότι η τελευταία φορά που διενήργησε νεκροψία συνεπεία ηλεκτροπληξίας ήταν πριν από 30 χρόνια. Μετά την ολοκλήρωση της προσκόμισης μαρτυρίας η υπόθεση ορίστηκε για αγορεύσεις. Ο κ. Προδρόμου εκ μέρους της κατηγορούσας αρχής εισηγήθηκε ότι από την προσκομισθείσα μαρτυρία προέκυψε ότι μέχρι την ημέρα που συνέβηκε το επίδικο περιστατικό δεν είχε διοριστεί εργολάβος ολόκληρου του έργου και ότι την εν λόγω υποχρέωση ανέλαβε η 3η κατηγορούμενη μετά το ατύχημα. Εισηγήθηκε ότι ο 1ος κατηγορούμενος είχε υποχρέωση να γνωστοποιήσει το επίδικο εργοτάξιο στο Τμήμα Επιθεώρησης Εργασίας και να μεριμνούσε να διοριζόταν συντονιστής για θέματα ασφάλειας και υγείας. Εισηγήθηκε επίσης ότι αποδείχθηκε ότι δεν τοποθετήθηκαν οι απαιτούμενοι διακόπτες που θα προστάτευαν τους εργαζόμενους από τον κίνδυνο που θα δημιουργείτο από ενδεχόμενη διαρροή ηλεκτρικού ρεύματος. Εισηγήθηκε ότι την ίδια υποχρέωση είχε και ο 2ος κατηγορούμενος ο οποίος αποδείχθηκε ότι ήταν ο εργοδότης του θανόντος και του Μ.Κ.2 που θα εκτελούσαν την επίδικη εργασία μεταλλικής κατασκευής στο επίδικο εργοτάξιο. Ο κ. Μάμαντος εκ μέρους του 1ου κατηγορούμενου παρέδωσε στο Δικαστήριο γραπτό κείμενο με τις θέσεις και εισηγήσεις του έκτασης 33 σελίδων. Επιγραμματικά αναφέρω ότι εισηγήθηκε πως δεν αποδείχθηκαν τα συστατικά στοιχεία του αδικήματος της 1ης κατηγορίας αφού δεν προσκομίστηκε μαρτυρία ότι ο προβλεπόμενος όγκος εργασίας στο επίδικο εργοτάξιο θα υπερέβαινε τα 500 ημερομίσθια ούτε ότι η προβλεπόμενη διάρκεια των εργασιών θα υπερέβαινε τις 30 εργάσιμες ημέρες και ότι εκεί θα απασχολούνταν ταυτόχρονα περισσότεροι από 20 εργοδοτούμενοι. Εισηγήθηκε επίσης αναφορικά με τη 2η κατηγορία πως ο 1ος κατηγορούμενος διόρισε μελετητή του έργου ο οποίος μετά τον διορισμό του είχε την ευθύνη διορισμού συντονιστή για θέματα ασφάλειας και υγείας κατά την εκτέλεση των εργασιών. Αναφορικά με την 3η κατηγορία εισηγήθηκε πως ο Κανονισμός 5 της Κ.Δ.Π. 172/2002 προβλέπει πως η υποχρέωση εκπόνησης σχεδίου ασφάλειας και υγείας υπάρχει όταν συντρέχουν σωρευτικά οι προϋποθέσεις που αναφέρονται στην παράγραφο

(2)του εν λόγω Κανονισμού, υποχρέωση η οποία κατά την εισήγησή του δεν συνέτρεχε στην υπό εξέταση υπόθεση αφού ο 1ος κατηγορούμενος δεν ήταν υποχρεωμένος να διαβίβαζε την εκ των προτέρων γνωστοποίηση εργοταξίου δυνάμει του Κανονισμού 6 των ως άνω Κανονισμών. Τέλος σε σχέση με την 4η κατηγορία εισηγήθηκε πως από τη μαρτυρία που προσκομίστηκε ενώπιον του Δικαστηρίου δεν αποδείχθηκε ότι ο θάνατος του Ayoub Hashem οφείλεται σε ηλεκτροπληξία αλλά αντιθέτως από τη μαρτυρία του κ. Πάνου Σταυρινού τον οποίο κάλεσε ως μάρτυρα υπεράσπισης ο 2ος κατηγορούμενος φαίνεται να προήλθε από ανακοπή καρδίας και οξύ πνευμονικό οίδημα. Ο κ. Χειμώνας εκ μέρους του 2ου κατηγορούμενου εισηγήθηκε ότι δεν αποδείχθηκε ότι αυτός ήταν ο εργοδότης του θανόντα και του άλλου προσώπου που θα εκτελούσαν την εργασία τοποθέτησης της μεταλλικής κατασκευής στην επίδικη κατοικία. Εισηγήθηκε πως στην παρούσα υπόθεση ο 2ος κατηγορούμενος δεν έδωσε οδηγίες στον θανόντα ως προς το τι θα πράξει παρά μόνο του υπέδειξε το εργοτάξιο στο οποίο θα εκτελείτο η ως άνω εργασία. Εισηγήθηκε πως οι σχετικές οδηγίες δόθηκαν από τον Μ.Κ.3 Σεκκίδη ο οποίος ήταν και το πρόσωπο το οποίο είχε και την ευθύνη του χώρου όπου θα εκτελείτο η εργασία. Εισηγήθηκε επίσης ότι πρέπει να απορριφθεί ο ισχυρισμός του Μ.Κ.3 ότι ο θάνατος του XXXXX Hashem προήλθε από ηλεκτροπληξία και πως πρέπει επί του εν λόγω θέματος να γίνει αποδεκτή η θέση του μάρτυρα υπεράσπισης κ. Σταυρινού ότι ο θάνατός του οφείλεται σε παθολογικά αίτια. Έχω μελετήσεις τις θέσεις και εισηγήσεις τους, τις έχω υπόψη μου και θα κάνω αναφορά σε αυτές όπου κρίνω ότι είναι αναγκαίο. Η ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΗΣ ΜΑΡΤΥΡΙΑΣ Η αξιολόγηση της μαρτυρίας είναι άρρηκτα συνυφασμένη με την αξιοπιστία του μάρτυρα. Είναι κατ' εξοχή έργο του πρωτόδικου δικαστηρίου το οποίο είχε την ευκαιρία να ακούσει τους μάρτυρες και να παρακολουθήσει τη συμπεριφορά τους στο εδώλιο του μάρτυρα. Έχει λεχθεί ότι η εντύπωση που ο μάρτυρας αφήνει στο Δικαστήριο είναι παράγοντας εξαιρετικής σπουδαιότητας για την κρίση της αξιοπιστίας του (C. & A. Pelekanos Assoc. Ltd v. Πελεκάνου

(1999)1 Α.Α.Δ. 1273) και πως οι γνώσεις του για τα επίδικα γεγονότα, οι αντιδράσεις και η συμπεριφορά του στο εδώλιο του μάρτυρα, σε συνδυασμό με τη μνήμη, την ειλικρίνεια και τον τρόπο αφήγησης των γεγονότων, συνιστούν καθοριστικούς για την αξιοπιστία του παράγοντες. Στην υπόθεση Ομήρου v. Δημοκρατίας

(2001)2 Α.Α.Δ. 506, υποδείχθηκε ότι η αξιολόγηση της μαρτυρίας ενός μάρτυρα πρέπει να γίνεται με βάση το περιεχόμενό της, την ποιότητα και πειστικότητά της και τη σύγκρισή της με την υπόλοιπη μαρτυρία, ενώ στην υπόθεση Χριστοφή v. Ζαχαριάδη

(2002)1 Α.Α.Δ. 401, αφού επισημάνθηκε το γεγονός ότι η μαρτυρία θα πρέπει να προσεγγίζεται με πολλή προσοχή «γιατί συμβαίνει αναξιόπιστος μάρτυρας να προκαλεί ευμενή εντύπωση και αντίστροφα», λέχθηκε πως ο τρόπος που καταθέτει ένας μάρτυρας «συνιστά και εκδηλώνει την προσωπικότητά του. Οι πνευματικές και άλλες αρετές του μάρτυρα που εξωτερικεύονται μαζί με το αφηγηματικό μέρος της μαρτυρίας του προσδίδουν κατά κανόνα αξιοπιστία στη μαρτυρία». Στην υπόθεση Ανδρέας Γιάγκου Σάντης ν. Δέσποινας Χατζηβασιλείου κ.ά.

(2009)1 Α.Α.Δ 288, τονίστηκε η αναγκαιότητα ακόμη και στην περίπτωση που μάρτυρας εντυπωσιάζει θετικά το Δικαστήριο, να καταγράφονται οι λόγοι της θετικής αυτής αποκόμισης ώστε να παραμένουν κατά νου καθόλη τη διάρκεια του έργου της αξιολόγησης της υπόθεσης ως ασφαλιστική δικλείδα για τη σφαιρική αντιμετώπιση της αξιολόγησης των διαδίκων και της μαρτυρίας τους. Έχω παρακολουθήσει τους μάρτυρες στη ζωντανή ατμόσφαιρα της δίκης έχοντας την ευκαιρία να παρακολουθήσω τις αντιδράσεις τους, φυσικές ή αφύσικες, τον τρόπο που αντιδρούσαν, τη νευρικότητα ή την επιφυλακτικότητά τους ή την ιδιοσυγκρασία που εκδήλωναν, παράγοντες που σύμφωνα με τη νομολογία έχουν ιδιαίτερη σπουδαιότητα κατά την αξιολόγηση της μαρτυρίας, χωρίς βεβαίως να παραγνωρίζω ότι τα πιο πάνω στοιχεία μπορούν να προσδώσουν θετικότητα στη μαρτυρία ενός μάρτυρα αλλά δεν μπορούν να αποτελέσουν τον αποκλειστικό λόγο για την αποδοχή της μαρτυρίας του. Έχω επίσης κατά νου την αρχή ότι μάρτυρας μπορεί να γίνει πιστευτός μερικώς ή ολικώς και ότι δεν θεωρείται επιλήψιμη η επιλεκτική αποδοχή μέρους της μαρτυρίας ενός μάρτυρα (Χρίστου ν. Khoreva

(2002)1 Α.Α.Δ. 454). Έχω επίσης υπόψη μου ότι στην περίπτωση που ένας μάρτυρας δεν αντεξετασθεί επί όλων των ουσιαστικών γεγονότων τα οποία αμφισβητούνται, το Δικαστήριο θεωρεί - και το εκλαμβάνει - ότι η μαρτυρία του δεν αμφισβητήθηκε (Frederickou Schools Co. Ltd κ.ά. ν. Acuac Inc.

(2002)1 Α.Α.Δ. 1527). Στην υπόθεση Κοινοτικό Συμβούλιο Παλαιόμυλου ν. Έλλης Μιχαήλ Κτωρίδη

(2007)1 Α.Α.Δ. 204 λέχθηκε ότι το Δικαστήριο καταλήγει στην απόφασή του λαμβάνοντας υπόψη του το σύνολο της ενώπιόν του μαρτυρίας ανεξαρτήτως της προέλευσής της. Σε σχέση με τους μάρτυρες πραγματογνώμονες σημειώνω ότι το πρωταρχικό τους καθήκον είναι να παρουσιάσουν τα αναγκαία επιστημονικά δεδομένα, ώστε το Δικαστήριο να μπορέσει να καταλήξει στα δικά του συμπεράσματα. Σχετικές είναι οι αποφάσεις Σαρρής ν. Καλλέγιας κ.ά

(2001)1 Α.Α.Δ. 958 και Μαλαός Ανδρέας κ.ά ν. Χριστιάνας Χρίστου κ.ά,

(2005)1 Α.Α.Δ.

1. Ταυτόχρονα το Δικαστήριο έχει καθήκον, σε κάθε περίπτωση, να αιτιολογήσει την αποδοχή ή την απόρριψη της μαρτυρίας του πραγματογνώμονα. Σχετικά παραπέμπω στο σύγγραμμα των Τάκη Ηλιάδη & Νικόλα Γ. Σάντη «Το Δίκαιο της Απόδειξης» 1η έκδοση, σελ.
2. Το δε ζήτημα του ποιος αποτελεί πραγματογνώμονα αποφασίζεται από το Δικαστήριο με γνώμονα είτε τα ακαδημαϊκά του προσόντα είτε την πείρα του. Σχετικές είναι οι αποφάσεις Evangelou & another v. Ambizas & another

(1982)1 C.L.R. 41, Φιλίππου ν. Οδυσσέως

(1989)1 Α.Α.Δ. 1 και Θεοσκέπαστη Φάρμ ν. Δημοκρατίας

(1990)2 Α.Α.Δ.

1. Το πλήρες περιεχόμενο της μαρτυρίας βρίσκεται καταγεγραμμένο στα πρακτικά της υπόθεσης και μαζί με το περιεχόμενο των τεκμηρίων έχει μελετηθεί και λαμβάνεται υπόψη στο σύνολό του. Η Μ.Κ.1 είναι η εξετάστρια της υπόθεσης. Στα πλαίσια των εξετάσεων τις οποίες διενήργησε μετέβηκε στον χώρο όπου συνέβηκε το επίδικο ατύχημα. Κατέγραψε τις παρατηρήσεις της στην έκθεση την οποία ετοίμασε και η ορθή καταγραφή τους σε αυτή δεν αμφισβητήθηκε κατά την αντεξέτασή της. Από τη μαρτυρία της δεν αποδέχομαι τον ισχυρισμό της ότι ο προβλεπόμενος όγκος εργασίας στο επίδικο εργοτάξιο υπερέβαινε τα 500 ημερομίσθια αφού δεν έκανε οποιαδήποτε αναφορά ως προς το τι στοιχεία έλαβε υπόψη της για να καταλήξει σε αυτό το συμπέρασμα. Δεν έκανε αναφορά στο πόσα θα ήταν για παράδειγμα τα ημερομίσθια για τους κτίστες ή τους εργάτες ξυλοτύπων (καλουπιών) ή των σιδεράδων με αποτέλεσμα το Δικαστήριο να μην έχει ενώπιόν του τα σχετικά στοιχεία για να δύναται να αξιολογήσει τον εν λόγω ισχυρισμό της. Ελλείψει τούτων των στοιχείων και έχοντας επίσης υπόψη μου ότι η μάρτυρας απάντησε πως δεν γνώριζε ούτε την προβλεπόμενη διάρκεια των εργασιών στο επίδικο εργοτάξιο ούτε κατά πόσο σε αυτό θα απασχολούνταν ταυτόχρονα πέραν των 20 εργοδοτουμένων κρίνω ότι ο εν λόγω ισχυρισμός της ότι ο προβλεπόμενος όγκος εργασίας στο επίδικο εργοτάξιο υπερέβαινε τα 500 ημερομίσθια δεν μπορεί να πείσει για τη βασιμότητά του και ως εκ τούτου δεν γίνεται αποδεκτός. Ο Μ.Κ.2 είναι το πρόσωπο το οποίο ήταν παρών κατά τον επίδικο χρόνο και τόπο και είχε άμεση γνώση ως προς το πως εξελίχθηκαν τα γεγονότα. Λόγω τούτου του γεγονότος κρίνω ότι ήταν σε πλεονεκτική θέση να τα θυμάται και να τα μεταφέρει στο Δικαστήριο με ικανοποιητική επάρκεια. Αποδέχομαι ως ειλικρινή τον ισχυρισμό που προέβαλε τόσο κατά την κυρίως εξέτασή του όσο και κατά την αντεξέτασή του ότι ο 2ος κατηγορούμενος τους πήρε στο επίδικο εργοτάξιο και ότι ο Σεκκίδης τους έδωσε οδηγίες αναφορικά με το πως θα δουλέψουν, αφού ο ίδιος δεν είχε οποιοδήποτε λόγο να αποκρύψει τι πραγματικά έγινε. Σε σχέση με τον Μ.Κ.3 κρίνω ότι ο ισχυρισμός του ότι ο 2ος κατηγορούμενος ανέφερε στους εργάτες τι θα έκαναν στο επίδικο εργοτάξιο και όχι ο ίδιος δεν μπορεί να γίνει αποδεκτός επειδή είναι αντίθετος με τον ισχυρισμό του Μ.Κ.2 τον οποίο για τους λόγους που ανέφερα πιο πάνω έκανα αποδεκτό. Απορρίπτω τον εν λόγω ισχυρισμό του Μ.Κ.3 και για τον επιπλέον λόγο ότι δεν είναι πειστικός αφού όπως ο ίδιος ανέφερε είχε τηλεφωνική μόνο επικοινωνία με τον 2ο κατηγορούμενο όταν του ανέφερε για την εργασία ούτε αναφέρθηκε ότι ο 2ος κατηγορούμενος επισκέφθηκε προηγουμένως τον εν λόγω χώρο. Συνεπώς αφού ο 2ος κατηγορούμενος ουδέποτε προηγουμένως δεν είχε μεταβεί στο επίδικο εργοτάξιο λογικά δεν θα γνώριζε για την εργασία που θα εκτελούσαν ούτε και θα μπορούσε να έδιδε στους εργάτες τις αναγκαίες οδηγίες. Αποδέχομαι όμως τον ισχυρισμό του ότι η ηλεκτρική επέκταση κόκκινου χρώματος με μαύρο σύρμα την οποία χρησιμοποίησε ο θανών και ο άλλος εργαζόμενος κατά την εκτέλεση της επίδικης δουλειάς κλεισίματος του ανοίγματος του ορόφου της επίδικης οικοδομής ήταν δική του και ότι οι εργάτες του είχαν ζητήσει να τους τη δώσει αφού σε περίπτωση που ο εν λόγω ισχυρισμός δεν ευσταθούσε δεν θα τον ανέφερε. Ο Μ.Κ.4 ήταν ο ιατροδικαστής ο οποίος διενήργησε τη νεκροψία στη σορό του θανόντα. Η εμπειρογνωμοσύνη του δεν αμφισβητήθηκε κατά την αντεξέτασή του. Ο μάρτυρας αναφέρθηκε στις ενέργειες στις οποίες προέβηκε και στα όσα διαπίστωσε εξετάζοντας τη σορό του θανόντος. Ο ισχυρισμός του ότι κατά την μακροσκοπική εξέταση της σορού του θανόντος διαπίστωσε την ύπαρξη εγκαυματικής περιοχής στη ραχιαία επιφάνεια άνω τριτημορίου αριστερού βραχίονα δεν αμφισβητήθηκε από οποιοδήποτε από τους δικηγόρους των κατηγορουμένων 1 και
2. Από μια ερώτηση που του τέθηκε κατά την αντεξέτασή του από τον δικηγόρο του 1ου κατηγορούμενου με το εξής περιεχόμενο «δηλαδή αποκλείεται η εγκαυματική περιοχή να προήλθε από κάτι άλλο δηλαδή» προκύπτει ότι η ύπαρξή της εν λόγω εγκαυματικής περιοχής όχι μόνο δεν αμφισβητήθηκε αλλά αντιθέτως ήταν παραδεκτή. Ο εν λόγω μάρτυρας παρέθεσε τα συμπεράσματά του με ευκρινή και επιστημονικά τεκμηριωμένο τρόπο. Αναφέρθηκε επίσης στις διαπιστώσεις στις οποίες στηρίχθηκε για την εξαγωγή των συμπερασμάτων του. Κρίνω ότι επειδή εξέτασε τη σορό του θανόντα ήταν σε καλή θέση να διαπιστώσει ότι στο σώμα του θανόντα είχε δημιουργηθεί έγκαυμα συνεπεία ηλεκτροπληξίας. Αποδέχομαι τον ισχυρισμό του ότι ο θάνατος του Ayoub Hashem προήλθε από ηλεκτροπληξία αφού στη σορό του εντόπισε την εγκαυματική περιοχή η ύπαρξη της οποίας δεν αμφισβητήθηκε και το συμπέρασμά του ότι πράγματι πρόκειται για τέτοια επιβεβαιώθηκε και από την παθολογοανατομική έκθεση. Η μαρτυρία και τα συμπεράσματά του είχαν λογική και συνοχή και δεν κλονίστηκαν κατά την αντεξέτασή του και συνακόλουθα γίνονται αποδεκτά. Σε σχέση με τον 1ο κατηγορούμενο δεν αποδέχομαι τον ισχυρισμό του ότι κατά τις 15.7.2014 υπήρχε κατατεθειμένο σχέδιο ασφάλειας και υγείας το οποίο όριζε υπεργολάβους του έργου και ως συντονιστή τον XXXXX Γρηγοριάδη αφού ο ως άνω ισχυρισμός του δεν υποστηρίχθηκε από την προσκόμιση του εν λόγω σχεδίου το οποίο κρίνω πως εάν πράγματι υφίστατο μπορούσε πολύ εύκολα να είχε προσκομιστεί. Ομοίως δεν αποδέχομαι ούτε τον ισχυρισμό του ότι επειδή εργάζεται στο Χημείο του Κράτους και είχε διορίσει την κα Συρίμη ως αρχιτέκτονα του έργου ο ίδιος δεν είχε υποχρέωση να διασφάλιζε πως αυτή ως το πρόσωπο στο οποίο ανατέθηκε η επίβλεψη της εκτέλεσης του έργου για λογαριασμό του θα μεριμνούσε για την εκπόνηση σχεδίου ασφάλειας και υγείας πριν από την έναρξη λειτουργίας του εργοταξίου αφού ως γνωστό η άγνοια του νόμου δεν αποτελεί υπεράσπιση. Αποδέχομαι όμως τον ισχυρισμό του ότι το Τμήμα Επιθεώρησης Εργασίας δεν είχε ενημερωθεί πριν από την έναρξή τους ότι στο επίδικο εργοτάξιο είχαν ξεκινήσει οικοδομικές εργασίες αφού δεν είναι λογικό να τον αποδεχόταν εάν ο εν λόγω ισχυρισμός δεν ευσταθούσε. Σε σχέση με τον Μ.Υ.1 που κλήθηκε από την πλευρά του 1ου κατηγορούμενου αναφέρω ότι αυτός δεν μου έχει κάνει καλή εντύπωση ως μάρτυρας. Η μαρτυρία του εμφορείτο από εμπάθεια προς την κατηγορούσα αρχή της οποίας ήταν λειτουργός πριν την αποχώρησή του από την υπηρεσία, ήταν φλύαρη, αβάσιμη και σε κάθε περίπτωση δεν ήταν πειστική. Ως παράδειγμα αναφέρω τον ισχυρισμό του ότι κατέληξε στο συμπέρασμα ότι τα ημερομίσθια που θα απαιτούνταν για την επίδικη οικοδομή δεν θα υπερέβαιναν τα 500 επειδή η κόρη του είχε κτίσει περίπου το ίδιο σπίτι και ο εργολάβος της του ανέφερε ότι τα ημερομίσθια για εκείνη δεν ήταν πέραν των
3. Αναφέρω επίσης τον αυθαίρετο ισχυρισμό του πως ο θανών επειδή ήταν ιδρωμένος δέχθηκε μεγάλη δόση ηλεκτρικού φορτίου για τον οποίο είπε ότι έτσι υπέθεσε ότι έγινε και δεν βασίστηκε για τούτο σε προσωπική διαπίστωση. Αναφέρω επίσης ότι ισχυρίστηκε ότι ο θάνατος του Ayoub Hashem δεν προήλθε από ηλεκτροπληξία παρόλο που δεν κατέχει ιατρικές γνώσεις ούτε και εξέτασε ποτέ τη σορό του. Σε σχέση με τον 2ο κατηγορούμενο αποδέχομαι ως λογικό και ειλικρινή τον ισχυρισμό του ότι δεν έδωσε καμιά οδηγία προς τους εργάτες αναφορικά με τι θα έκαναν στο επίδικο εργοτάξιο ο οποίος επιβεβαιώνεται επίσης και από τον Μ.Κ.
4. Αναφορικά με τον κ. Πάνο Σταυρινό ο οποίος κλήθηκε ως Μ.Υ. από τον 2ο κατηγορούμενο δεν έχω αμφιβολία ότι πρόκειται για μάρτυρα εμπειρογνώμονα. Η εμπειρογνωμοσύνη του εξάλλου δεν αμφισβητήθηκε κατά την αντεξέτασή του. Επειδή όμως δεν είχε εξετάσει τη σορό του θανόντος κρίνω ότι δεν μπορεί να γίνει αποδεκτός ο ισχυρισμός του ότι η εγκαυματική περιοχή στο άνω τριτημόριο του βραχίονα του θανόντος οφείλεται σε τριβή και όχι σε ηλεκτροπληξία, αφού δεν ήταν στην ίδια καλή θέση με τον Μ.Κ.4 ο οποίος διενήργησε τη νεκροτομή του θανόντος να διαπιστώσει τον λόγο που την προκάλεσε. Συνακόλουθα και έχοντας ήδη αποδεχθεί ότι ο θάνατος του Ayoub Hashem προκλήθηκε από ηλεκτροπληξία απορρίπτω τον δικό του ισχυρισμό ότι αυτός οφείλεται σε παθολογικά αίτια. ΝΟΜΙΚΗ ΠΤΥΧΗ Σε όλες τις ποινικές υποθέσεις, όπως και στην παρούσα, το βάρος απόδειξης της σωρευτικής ύπαρξης όλων των συστατικών στοιχείων του αδικήματος το έχει η κατηγορούσα αρχή με υψηλότατο επίπεδο απόδειξης ήτοι πέραν πάσης λογικής αμφιβολίας. Η κατηγορούσα αρχή θα πρέπει να αποδείξει με αποδεκτή μαρτυρία την ύπαρξη κάθε συστατικού στοιχείου του επίδικου αδικήματος και δεν επιτρέπονται υποθέσεις ως προς την ύπαρξη γεγονότων όσον εύλογες και εάν είναι (Λοΐζου ν. Αστυνομίας

(1989)2 Α.Α.Δ. 363). Το βάρος εναποτίθεται στους ώμους της κατηγορούσας αρχής να παρουσιάσει μαρτυρία που να είναι και αξιόπιστη και σαφής (Φλουρής ν. Αστυνομίας

(1989)2 Α.Α.Δ. 401). Όπως τονίστηκε στην υπόθεση Γενικός Εισαγγελέας ν. Ευριπίδου

(2002)2 Α.Α.Δ. 246 «οι κατηγορίες θα πρέπει να αποδεικνύονται πέραν πάσης λογικής αμφιβολίας και όσα ερωτηματικά και αν η συμπεριφορά του εφεσίβλητου εγείρει, δεν θα ήταν δυνατόν να καταδικασθεί μετά την απόρριψη της μαρτυρίας της Κατηγορούσας Αρχής». Όπως καθορίστηκε, μεταξύ άλλων, στην Τούμπας ν. Αστυνομίας

(1984)2 C.L.R. 110, εάν στο τέλος της υπόθεσης μείνει έστω και η παραμικρή αμφιβολία στο μυαλό του Δικαστηρίου για την ενοχή του κατηγορουμένου τότε αυτό θα πρέπει να αποφασιστεί υπέρ του και να απαλλαγεί και αθωωθεί από την κατηγορία. Σχετικός με την παρούσα υπόθεση είναι ο περί Ασφάλειας και Υγείας στην Εργασία Νόμος 89(Ι)/1996 και οι Κανονισμοί οι οποίοι εκδόθηκαν δυνάμει αυτού. Στο άρθρο 2 του ως άνω Νόμου δίδονται οι ακόλουθοι ορισμοί: «ανάδοχος» σημαίνει κάθε πρόσωπο στο οποίο έχει ανατεθεί η μελέτη ή/και η εκτέλεση ή/και η επίβλεψη της εκτέλεσης ενός έργου για λογαριασμό του κυρίου του έργου «εργοδότης» σημαίνει κάθε πρόσωπο που έχει την ευθύνη για το χώρο εργασίας, το υποστατικό, την επιχείρηση ή/και την εγκατάσταση στο οποίο απασχολείται ή απασχολήθηκε ο εργοδοτούμενος: Νοείται ότι ο εργοδότης περιλαμβάνει και πρόσωπο που δεν έχει άλλα εργοδοτούμενα πρόσωπα, αλλά διεξάγει οικονομική δραστηριότητα ή διευθύνει την επιχείρησή του με σκοπό κερδοσκοπικό ή μη· «εργοδοτούμενος» σημαίνει πρόσωπο που εργάζεται ή εργάστηκε με σύμβαση απασχόλησης με σκοπό την εκτέλεση εργασίας ή ασκούμενο ή μαθητευόμενο πρόσωπο και περιλαμβάνει πρόσωπο .. και ο όρος «εργοδότηση» θα ερμηνεύεται ανάλογα· «εργολάβος» σημαίνει κάθε πρόσωπο που συμβάλλεται με τον κύριο του έργου και αναλαμβάνει την εκτέλεση του έργου ή τμήματος αυτού· «σύμβαση απασχόλησης» σημαίνει σύμβαση είτε ρητή είτε εξυπακουόμενη και, εάν είναι ρητή, είτε προφορική είτε γραπτή και περιλαμβάνει σύμβαση μαθητείας». Έχοντας υπόψη μου τους ως άνω ορισμούς κρίνω ότι το κρίσιμο στοιχείο για να θεωρηθεί κάποιο πρόσωπο ως «εργοδότης» κάποιου άλλου είναι η ευθύνη την οποία έχει αυτό το πρόσωπο για τον χώρο εργασίας στον οποίο ο εργοδοτούμενος απασχολείται. Κρίνω ότι το κριτήριο για να καθοριστεί εάν κάποιος είναι εργοδότης στα πλαίσια του επίδικου νόμου είναι ουσιαστικό και προκύπτει από την ύπαρξη ευθύνης για τον χώρο εργασίας. Κρίνω ότι αυτό είναι και το λογικό καθότι έτσι εξυπηρετούνται και οι σκοποί του Νόμου αφού η ευθύνη εναποτίθεται σε αυτούς που ασκούν ουσιαστικό έλεγχο στον χώρο εργασίας. Στο άρθρο 13 προνοείται ότι κάθε εργοδότης πρέπει vα διασφαλίζει τηv ασφάλεια, υγεία και ευημερία στηv εργασία όλωv τωv εργoδoτoυμέvωv τoυ καθώς και άλλων προσώπων που μπορεί να επηρεάζονται από τις δραστηριότητές του ή τον τρόπο που διευθύνει την επιχείρησή του και χωρίς επηρεασμό της γενικότητας των υποχρεώσεών του στο εδάφιο

(2)αναφέρονται διάφορες πτυχές από τις εν λόγω υποχρεώσεις του. Το άρθρο 53 του ως άνω νόμου έχει ως ακολούθως: «53.-

(1)Τηρουμένων των διατάξεων του παρόντος άρθρου, οποιοδήποτε πρόσωπο στο οποίο επιβάλλονται υποχρεώσεις με βάση τον παρόντα Νόμο ή τους Κανονισμούς που εκδίδονται δυνάμει αυτού παραλείπει να συμμορφωθεί με αυτές, είvαι έvoχo αδικήματoς και υπoκείται σε πρόστιμo πoυ δεv υπερβαίvει τις ογδόντα χιλιάδες ευρώ ή σε φυλάκιση πoυ δεv θα υπερβαίvει τα τέσσερα χρόνια ή και στις δύo αυτές πoιvές ..». Το άρθρο 54 του ως άνω νόμου προνοεί ότι σε οποιεσδήποτε διαδικασίες για αδίκημα πoυ διαπράττεται κατά παράβαση οποιωνδήποτε διατάξεών τoυ τo οποίο συvίσταται σε παράλειψη προσώπου vα συμμορφωθεί με υποχρέωση ή με απαίτηση για εκτέλεση καθήκοντος, καθόσο η συμμόρφωση αυτή είναι πρακτικώς εφικτή ή είναι ευλόγως εφικτή, αποτελεί ευθύvη τoυ κατηγορούμενου vα αποδείξει ότι δεv ήταv πρακτικώς εφικτό ή δεv ήταv ευλόγως εφικτό vα πράξει περισσότερα από όσα έπραξε για εκπλήρωση της υποχρέωσης ή της απαίτησης πoυ τέθηκαv σε αυτόv. Εν ολίγοις, το άρθρο 54 προβλέπει ότι το βάρος απόδειξης μετατίθεται στους ώμους του εργοδότη. Το μέτρο που εφαρμόζεται σε αυτή την περίπτωση είναι αυτό του ισοζυγίου των πιθανοτήτων (Λίγγης ν. Διευθυντή Τμήματος Επιθεώρησης Εργασίας, Ποινικές Εφέσεις Αρ. 48/2011 και 49/2011, ημερομηνίας 30.9.2014). Στην υπόθεση Γενικός Εισαγγελέας ν. Λατομεία Φαρμακάς Λτδ

(2004)2 Α.Α.Δ. 573, λέχθηκε πως «η ευθύνη για λήψη μέτρων συμμόρφωσης με τις επιταγές ενός Νόμου ο οποίος ρυθμίζει θέματα ασφάλειας στους τόπους εργασίας βαρύνει αποκλειστικά τους εργοδότες». Λέχθηκε επίσης ότι «σε μια εποχή που οι εργασίες διεξάγονται κυρίως με μηχανήματα με προφανή σκοπό την αύξηση της παραγωγικότητας προβάλλει πιο επιτακτική η υποχρέωση των εργοδοτών για διατήρηση συνθηκών πλήρους ασφάλειας στους τόπους εργασίας. Οι εργαζόμενοι δικαιούνται μετά τον κάματο της ημέρας να επιστρέφουν στις οικογένειες τους αρτιμελείς και υγιείς. Δεν επιτρέπεται οποιαδήποτε χαλάρωση αυτής της υποχρέωσης των εργοδοτών». Στην υπόθεση Mass Pack Trading Ltd v. Επαρχιακού Λειτουργού Εργασίας Πάφου

(1996)2 Α.Α.Δ. 142, λέχθηκαν τα ακόλουθα αναφορικά με το καθήκον του εργοδότη να παρέχει ασφαλές σύστημα εργασίας: «Έχει λεχθεί ότι ακόμα και όταν οι εργαζόμενοι αφαιρούν μετά την τοποθέτησή τους τα προφυλακτικά μέτρα, η ευθύνη του εργοδότη δεν μειώνεται γιατί η συνεχής παροχή ασφαλούς συστήματος εργασίας αποτελεί αποκλειστικά δική του ευθύνη. Κάθε εργοδότης πρέπει να διατηρεί συνεχή έλεγχο και επιτήρηση της πιστής εφαρμογής των κανονισμών ασφαλείας. Το καθήκον συντήρησης των προστατευτικών μέτρων στις οικοδομικές εργασίες είναι απόλυτο. Η υποχρέωση για διατήρηση των μέτρων ασφάλειας και η συντήρησή τους δεν είναι μόνο απόλυτη αλλά και διαρκής (Εταιρεία Γενικών Κατασκευών Λτδ ν. Επαρχιακού Λειτουργού Λεμεσού

(1989)2 Α.Α.Δ. 51, Επαρχιακός Λειτουργός Εργασίας Πάφου ν. Κώστα Κυριάκου και Υιού Λτδ και Άλλου

(1995)2 Α.Α.Δ. 290). Η μέριμνα για διασφάλιση της συμμόρφωσης με τους κανονισμούς ασφαλείας αποτελεί αποκλειστική ευθύνη των εργοδοτών που είναι και οι μόνοι που έχουν τον έλεγχο των συνθηκών εργασίας. Η πιθανή συντρέχουσα αμέλεια του Μ.Κ.1 δυνατόν να σχετίζεται με τον καταμερισμό της ευθύνης σε πολιτική υπόθεση, δεν επηρεάζει όμως την ποινική ευθύνη των κατηγορουμένων για την παράλειψή τους να φροντίσουν όπως ο συγκεκριμένος εργάτης απασχολείται σε δάπεδο εργασίας που διέθετε μέσα προστασίας». (Η υπογράμμιση είναι του παρόντος Δικαστηρίου). Πρέπει βεβαίως να λεχθεί ότι η ευθύνη του εργοδότη δεν είναι απόλυτη υπό την έννοια ότι παρέχεται σε αυτόν μέσα από τον Νόμο υπεράσπιση προκειμένου να απαλλαγεί από την ευθύνη. Σχετικές είναι οι πρόνοιες της επιφύλαξης του άρθρου 13

(1)του Νόμου οι οποίες αναφέρθηκαν πιο πάνω καθώς και του άρθρου 54. Στην υπόθεση Λίγγης ν. Διευθυντή Τμήματος Επιθεώρησης Εργασίας (πιο πάνω) αποφασίστηκαν σχετικώς τα εξής: «Από τη στιγμή δε που θα δοθεί θετική απάντηση ως προς τούτο, ο εργοδότης, με βάση τις πρόνοιες του ιδίου άρθρου, έχει στη διάθεσή του συγκεκριμένη υπεράσπιση, ότι, από την πλευρά του, έχει πράξει ό,τι ήταν ευλόγως εφικτό, ώστε να έχει διασφαλίσει ότι, στα πλαίσια της διεξαγωγής της συγκεκριμένης εργασίας, δε θα εκτίθεντο σε κίνδυνο μη εργοδοτούμενα από αυτόν πρόσωπα. Σύμφωνα δε με το άρθρο 54, ο εργοδότης φέρει το βάρος για θεμελίωση της πιο πάνω υπεράσπισης, στη βάση, όμως, του ισοζυγίου των πιθανοτήτων, όπως απαιτείται σε τέτοιες περιπτώσεις. Η πιο πάνω υπεράσπιση αποτελεί, απλώς, επιβεβαίωση ότι η εν λόγω ευθύνη του εργοδότη δεν είναι απόλυτη και ότι αυτός μπορεί να απαλλαγεί από αυτήν, αν αποδείξει ότι έλαβε όλα τα ευλόγως εφικτά μέτρα για αποτροπή του κινδύνου. Η συμπερίληψή της, όμως, στο Νόμο δεν αναιρεί κατά το ελάχιστο τον, κατά τα άλλα, αποκλειστικό χαρακτήρα της ευθύνης του εργοδότη για λήψη τέτοιων μέτρων, όπως αυτή προκύπτει, σαφώς, από τη διατύπωση του άρθρου 13

(5), (βλ. Reg. v. British Steel Plc. (C.A.)

(1995)1 W.L.R. 1356). Επομένως, με δεδομένο ότι η εν λόγω ευθύνη τίθεται αποκλειστικά στον εργοδότη, δεν είναι επιτρεπτή η ανάθεσή της από αυτό σε άλλο πρόσωπο, όπως, για παράδειγμα, σε έναν ανεξάρτητο εργολάβο, οπότε θα καθίστατο η απόδοσή της σε έναν εκ των δύο θέμα διαπίστωσης της ύπαρξης ή μη εκ προστήσεως ευθύνης. Όπως εξηγείται στην υπόθεση R v Associated Octel Ltd, ανωτέρω, το δόγμα της εκ προστήσεως ευθύνης είναι αδιάφορο προς τις αυστηρές πρόνοιες της ανάλογης του άρθρου 13

(5)αγγλικής πρόνοιας, ανωτέρω. Το ίδιο, βέβαια, ισχύει και στην περίπτωση του άρθρου 13

(5). Η εκπλήρωση δε από τον εργοδότη της ευθύνης που του εναποθέτει το πιο πάνω άρθρο, λόγω της ανάθεσης από αυτόν της επί μέρους εργασίας σε ανεξάρτητο εργολάβο, ελέγχεται μέσα από τους όρους της σχετικής μεταξύ τους συμφωνίας. Αυτό είναι αναγκαίο, προκειμένου να διαπιστώνεται κατά πόσο είχε γίνει πρόνοια από τον εργοδότη, ώστε να λαμβάνονταν από τον εργολάβο ευλόγως εφικτά μέτρα, για να διασφαλιζόταν ότι δε θα εκτίθεντο σε κίνδυνο μη εργοδοτούμενα από τον εργοδότη πρόσωπα.». Ο όρος «πρακτικώς εφικτό» ερμηνεύθηκε στην υπόθεση Βαρνάβας Νικολάου & Υιοί Λτδ ν. Επαρχιακού Λειτουργού Εργασίας

(1991)2 Α.Α.Δ. 261 ως ακολούθως: «Ο όρος σημαίνει εκείνο που μπορεί να γίνει στην πράξη ανεξάρτητα από το κατά πόσο αυτό είναι δύσκολο ή άβολο. Το κριτήριο είναι αντικειμενικό. Παράγοντες όπως πιθανές δυσκολίες ή το ύψος της δαπάνης σε σύγκριση με το μέγεθος του κινδύνου που υπάρχει, οι οποίοι θ' αποκτούσαν σημασία αν το ζητούμενο ήταν τί είναι εύλογα πρακτικώς εφικτό που είναι όρος στενότερος, δεν διαδραματίζουν ρόλο. Όμως το πρακτικώς εφικτό δεν εξομοιώνεται με το φυσικώς αδύνατο. Το κατά πόσο κάποιο μέτρο είναι πρακτικώς εφικτό κρίνεται κάτω από το φως των σύγχρονων γνώσεων και εφευρέσεων. Έχει εξηγηθεί πως δεν μπορεί να θεωρηθεί πρακτικώς εφικτό να παίρνονται προφυλάξεις για αντιμετώπιση κινδύνων, η γνώση της ύπαρξης των οποίων είναι αδύνατη ή να υιοθετούνται μέτρα που δεν έχουν εφευρεθεί ακόμα και ότι η έννοια του όρου πρακτικώς εφικτό εμπεριέχει κάποιο βαθμό λογικής και κάποια σχέση με την πρακτική.... Είναι φανερό ότι η συνάρτηση αυτή περιορίζει το απόλυτο του καθήκοντος. Το τί είναι πρακτικώς εφικτό πρέπει να προσδιορίζεται όχι κατ' απομόνωση αλλά σε συσχετισμό και με την εργασία που γίνεται». Σε σχέση με την 1η κατηγορία που αφορά το αδίκημα της παράλειψης διαβίβασης στον Αρχιεπιθεωρητή πριν από την έναρξη των εργασιών της εκ των προτέρων γνωστοποίησης εργοταξίου σχετικός είναι ο Κανονισμός 6

(1)των περί Ασφάλειας και Υγείας (Ελάχιστες Προδιαγραφές για Προσωρινά ή Κινητά Εργοτάξια) Κανονισμοί του 2002 (Κ.Δ.Π. 172/2002) ο οποίος προνοεί τα ακόλουθα: «6

(1). Προκειμένου για εργοτάξιο με προβλεπόμενη διάρκεια εργασιών που θα υπερβαίνει τις 30 εργάσιμες ημέρες και στο οποίο θα απασχολούνται ταυτόχρονα περισσότεροι από 20 εργοδοτούμενοι ή ο προβλεπόμενος όγκος εργασίας θα υπερβαίνει τα 500 ημερομίσθια ο εργολάβος ολόκληρου του έργου και, όταν δεν υπάρχει, ο κύριος του έργου, πρέπει να διαβιβάζει στον Αρχιεπιθεωρητή πριν από την έναρξη των εργασιών την εκ των προτέρων γνωστοποίηση που καταρτίζεται σύμφωνα με το Παράρτημα ΙΙΙ των παρόντων Κανονισμών». Από το λεκτικό του πιο πάνω Κανονισμού προκύπτει ότι η ως άνω υποχρέωση διαβίβασης στον Αρχιεπιθεωρητή της εκ των προτέρων γνωστοποίησης έναρξης εργοταξίου υπάρχει σε 2 περιπτώσεις ήτοι: (α) όταν το εργοτάξιο θα έχει προβλεπόμενη διάρκεια εργασιών που θα υπερβαίνει τις 30 εργάσιμες ημέρες και σε αυτό θα απασχολούνται ταυτόχρονα περισσότεροι από 20 εργοδοτούμενοι και (β) όταν ο προβλεπόμενος όγκος εργασίας θα υπερβαίνει τα 500 ημερομίσθια. Προκύπτει περαιτέρω ότι στην περίπτωση που συμβαίνει ένα από τα πιο πάνω ότι την ως άνω υποχρέωση την έχει ο εργολάβος ολόκληρου του έργου, και όταν δεν υπάρχει εργολάβος, αυτή την έχει ο κύριος του έργου. Σύμφωνα με τις ερμηνευτικές διατάξεις των ως άνω Κανονισμών «εργολάβος» σημαίνει κάθε φυσικό ή νομικό πρόσωπο που συμβάλλεται με τον κύριο του έργου και αναλαμβάνει την εκτέλεση ολόκληρου του έργου ή τμήματός του και «κύριος του έργου» σημαίνει κάθε φυσικό ή νομικό πρόσωπο για λογαριασμό του οποίου πραγματοποιείται ένα έργο. Επιπρόσθετα προκύπτει ότι η διαβίβαση της ως άνω γνωστοποίησης πρέπει να γίνεται πριν από την έναρξη των εργασιών. Σε σχέση με τη 2η κατηγορία που αφορά το αδίκημα της παράλειψης ορισμού συντονιστή για θέματα ασφάλειας και υγείας κατά το στάδιο της εκτέλεσης των εργασιών σχετικός είναι ο Κανονισμός 4 των περί Ασφάλειας και Υγείας (Ελάχιστες Προδιαγραφές για Προσωρινά ή Κινητά Εργοτάξια) Κανονισμών του 2002 (Κ.Δ.Π. 172/2002) ο οποίος προνοεί τα ακόλουθα: «4

(2)(α) Για εργοτάξιο όπου θα εκτελεστούν εργασίες από περισσότερους τους ενός εργολάβους ή υπεργολάβους ορίζεται ένας ή περισσότεροι συντονιστές σε θέματα ασφάλειας και υγείας κατά την εκτέλεση του έργου. (β) Όταν ο κύριος του έργου αναθέτει την εκτέλεση ολόκληρου του έργου σε εργολάβο διασφαλίζει ότι ο εργολάβος ολόκληρου του έργου ορίζει ένα ή περισσότερους συντονιστές που εκτελούν τα καθήκοντα που προβλέπονται στην παράγραφο

(4)του Κανονισμού 9 των παρόντων Κανονισμών: Νοείται ότι όταν δεν υπάρχει εργολάβος ολόκληρου του έργου ο ορισμός του συντονιστή γίνεται από τον κύριο του έργου». Από το λεκτικό του πιο πάνω Κανονισμού προκύπτει ότι η ως άνω υποχρέωση ορισμού συντονιστή σε θέματα ασφάλειας και υγείας επιβάλλεται πρωτίστως στον κύριο του έργου και δευτερευόντως στον εργολάβο ολόκληρου του έργου στην περίπτωση που ο κύριος του έργου αναθέσει την εκτέλεση ολόκληρου του έργου σε εργολάβο. Στην περίπτωση που ο κύριος του έργου δεν αναθέσει την εκτέλεση ολόκληρου του έργου σε εργολάβο εξακολουθεί ο ίδιος να επιβαρύνεται με την ως άνω υποχρέωση ορισμού συντονιστή για θέματα ασφάλειας και υγείας. Σε σχέση με την 3η κατηγορία που αφορά το αδίκημα της παράλειψης διασφάλισης ότι ο ανάδοχος μερίμνησε για την εκπόνηση σχεδίου ασφάλειας και υγείας πριν από την έναρξη λειτουργίας του εργοταξίου σχετικός είναι ο Κανονισμός 5 των περί Ασφάλειας και Υγείας (Ελάχιστες Προδιαγραφές για Προσωρινά ή Κινητά Εργοτάξια) Κανονισμοί του 2002 (Κ.Δ.Π. 172/2002) ο οποίος προνοεί τα ακόλουθα: «5

(1)Πριν από την έναρξη λειτουργίας του εργοταξίου ο κύριος του έργου διασφαλίζει ότι ο ανάδοχος μεριμνά για την εκπόνηση σχεδίου ασφάλειας και υγείας και για την κατάρτιση φακέλου ασφάλειας και υγείας.

(2)Η υποχρέωση εκπόνησης σχεδίου ασφάλειας και υγείας υπάρχει (α) σε κάθε περίπτωση που σύμφωνα με την παράγραφο

(1)του Κανονισμού 4 των παρόντων Κανονισμών απαιτείται συντονιστής σε θέματα ασφάλειας και υγείας κατά την εκπόνηση της μελέτης του έργου. (β) . (γ) . Από το λεκτικό του πιο πάνω κανονισμού προκύπτει ότι ο κύριος του έργου είναι υποχρεωμένος να διασφαλίσει ότι ο ανάδοχος μεριμνά για την εκπόνηση του σχεδίου ασφάλειας και υγείας. Προκύπτει επίσης ότι αυτή η υποχρέωση πρέπει να εκπληρωθεί πριν από την έναρξη της λειτουργίας του εργοταξίου. Για τον καθορισμό του κατά πόσο υπάρχει η ως άνω υποχρέωση του κύριου του έργου ο Κανονισμός 5

(2)παραπέμπει και στις πρόνοιες του Κανονισμού 4

(1)(α) ο οποίος προνοεί ότι ο διορισμός συντονιστή απαιτείται και στην περίπτωση που στο εργοτάξιο θα εκτελεστούν εργασίες από περισσότερους του ενός εργολάβους. Σε σχέση με την 4η κατηγορία που αφορά το αδίκημα της παράλειψης λήψης μέτρων σύμφωνα με τις ελάχιστες προδιαγραφές ασφάλειας και υγείας για τα εργοτάξια σχετικός είναι ο Κανονισμός 11 των περί Ασφάλειας και Υγείας (Ελάχιστες Προδιαγραφές για Προσωρινά ή Κινητά Εργοτάξια) Κανονισμοί του 2002 (Κ.Δ.Π. 172/2002) και το Παράρτημα IV, Μέρος Α, Παράγραφος 2 που αφορά τις ελάχιστες γενικές προδιαγραφές για τους χώρους εργασίας στα εργοτάξια. Η Παράγραφος 2 προνοεί τα ακόλουθα: «2

(1)Οι εγκαταστάσεις πρέπει να σχεδιάζονται, να κατασκευάζονται και να χρησιμοποιούνται ούτως ώστε να μην αποτελούν κίνδυνο πυρκαγιάς ή έκρηξης και να παρέχουν στα πρόσωπα στην εργασία την απαραίτητη προστασία κατά των κινδύνων ηλεκτροπληξίας από άμεση ή έμμεση επαφή». Σύμφωνα με τις λεπτομέρειες αδικήματος της 4ης κατηγορίας ο 1ος κατηγορούμενος κατηγορείται ότι από άγνωστη στην κατηγορούσα αρχή ημερομηνία μέχρι τις 16.7.2014 παρέλειψε να διασφαλίσει τον σχεδιασμό και την κατασκευή της ηλεκτρικής εγκατάστασης του εργοταξίου έτσι ώστε να παρέχεται στα πρόσωπα στην εργασία η απαραίτητη προστασία κατά των κινδύνων ηλεκτροπληξίας και συγκεκριμένα παρέλειψε να διασφαλίσει ότι η ηλεκτρική εγκατάσταση του εργοταξίου θα διέθετε προστατευτικά μέτρα όπως μικροαυτόματους διακόπτες και αυτόματους διακόπτες διαρροής. Σε σχέση με την 5η κατηγορία ο 2ος κατηγορούμενος κατηγορείται ότι παρέλειψε να τοποθετήσει φορητό αυτόματο διακόπτη διαρροής R.C.D. ευαισθησίας 30mA ή και μικρότερης στο ηλεκτρικό κύκλωμα που τροφοδοτούσε εξοπλισμό τον οποίο χρησιμοποιούσε ο εργοδοτούμενός του XXXXX Hashem ώστε να τον προστατέψει από τον κίνδυνο ηλεκτροπληξίας. Σε σχέση με την 6η κατηγορία στους περί Ασφάλειας και Υγείας στην Εργασία (Γνωστοποίηση Ατυχημάτων και Επικίνδυνων Συμβάντων) Κανονισμούς του 2007 (Κ.Δ.Π. 531/2007) και συγκεκριμένα στους Κανονισμούς 2, 3 και 4 θεσπίζεται η υποχρέωση γνωστοποίησης ενός ατυχήματος το οποίο προκαλεί απώλεια ζωής σε εργοδοτούμενο πρόσωπο ή ενός επικίνδυνου συμβάντος με τον πιο γρήγορα πρακτικό τρόπο και η γραπτή γνωστοποίησή του εντός 15 ημερών από την ημέρα που αυτό συμβαίνει. Όταν το ατύχημα αφορά εργοδοτούμενο πρόσωπο την υποχρέωση γνωστοποίησης σύμφωνα με τον Κανονισμό 4

(1)(α) και (β) τη φέρει το «υπεύθυνο πρόσωπο» δηλαδή ο εργοδότης του. Αναφορικά με την 7η κατηγορία, το άρθρο 13 του επίδικου Νόμου και ο Κανονισμός 5

(4)της Κ.Δ.Π. 172/2002 προνοούν πως σε περίπτωση που θα εκτελεστούν εργασίες που ενέχουν ιδιαίτερους κινδύνους όπως οι εργασίες που εκθέτουν πρόσωπα σε κίνδυνο πτώσης από ύψος (Παράρτημα ΙΙ, Παράγραφος 5

(1)) ο εργοδότης οφείλει να παράσχει κατάλληλο εξοπλισμό εργασίας για την εκτέλεσή τους. Κρίνω ότι σε μια τέτοια περίπτωση ο εργοδότης φέρει το βάρος να αποδείξει ότι ο εξοπλισμός που διέθεσε στους εργοδοτούμενούς του για την εκτέλεση μιας συγκεκριμένης εργασίας ήταν ασφαλής και άρα κατάλληλος για την εν λόγω εργασία. Κρίνω ότι δεν υπάρχει γενικός κανόνας ως προς το ποιος εξοπλισμός εργασίας είναι κατάλληλος και ότι η κάθε περίπτωση πρέπει να κρίνεται με βάση τις δικές της ιδιαίτερες συνθήκες και περιστατικά. 'Έχοντας υπόψη μου τη μαρτυρία η οποία έγινε αποδεκτή καταλήγω στα ακόλουθα συμπεράσματα: ο 1ος κατηγορούμενος ήταν ο ιδιοκτήτης μιας υπό ανέγερση κατοικίας στο χωριό Πέρα Ορεινής στη Λευκωσία. Ως αρχιτέκτονα του έργου ο 1ος κατηγορούμενος διόρισε την κα XXXXX Συρίμη και ως πολιτικό μηχανικό την κα XXXXX Χατζημάρκου. Περί το τέλος Ιουλίου 2013 με τη βοήθεια της αρχιτέκτονος και της πολιτικού μηχανικού ανέθεσε τις εργασίες για το σκελέτωμα της εν λόγω κατοικίας σε διάφορους υπεργολάβους. Στον XXXXX Καπνό ανέθεσε τα χωματουργικά, στον XXXXX Τουρουρού τα καλούπια, στον XXXXX Τουρουρού τον οπλισμό, τα ηλεκτρολογικά στον XXXXX Αντωνίου και τα υδραυλικά στον XXXXX Πρατσή. Το εργοτάξιο ηλεκτροδοτείτο από ρευματοδότη που βρισκόταν εντός ενός κουτιού σε πάσσαλο της Α.Η.Κ. που βρισκόταν εξωτερικά της περίφραξης του επίδικου τεμαχίου. Ο εν λόγω ρευματοδότης τροφοδοτείτο απευθείας από αυτόματο διακόπτη διαφυγής εντάσεως 30 - 60A, 250V ευαισθησίας 500mA. Τα ηλεκτρικά κυκλώματα στο εργοτάξιο που τροφοδοτούσαν φορητές ή κινητές συσκευές ή φορητό ή κινητό εξοπλισμό εργασίας μέσω ρευματοδοτών 13Α συμπεριλαμβανομένου και του διπλού ρευματοδότη που ήταν εγκατεστημένος στο ξύλινο κουτί της Α.Η.Κ. δεν ήταν εφοδιασμένα με αυτόματους διακόπτες διαρροής Residual Current Devices (RCDs) υψηλής ευαισθησίας τουλάχιστον 30mA ή και μικρότερης ή με άλλες κατάλληλες συσκευές για προστασία των εργοδοτουμένων ή και άλλων προσώπων από ηλεκτροπληξία. Ο 1ος κατηγορούμενος είχε λάβει σχετική άδεια από τον γείτονά του να χρησιμοποιήσει τον ως άνω ρευματοδότη. Στις 15.7.2014 ο 1ος κατηγορούμενος ανέθεσε στην 3η κατηγορούμενη εταιρεία τις εργασίες αποπεράτωσης της τοιχοποιίας και των σουβάδων και στις 21.7.2014 υπέγραψε συμφωνητικό έγγραφο με το οποίο τη διόρισε εργολάβου ολόκληρου του έργου και της ανέθεσε την ολοκλήρωση όλων των εργασιών. Στις 15.7.2014 ο διευθυντής της 3ης κατηγορούμενης ζήτησε και έλαβε τη σύμφωνο γνώμη της αρχιτέκτονος για να προχωρήσει στο κλείσιμο του ανοίγματος του ορόφου και στις 16.7.2014 ενώ βρισκόταν στο εργοτάξιο μίλησε με τον 1ο κατηγορούμενο τον οποίο πληροφόρησε ότι είχε βρει κάποιον για την εν λόγω εργασία. Στις 16.7.2014 κατά το μεσημέρι ο 2ος κατηγορούμενος μετέβη στο επίδικο εργοτάξιο στο χωριό Πέρα Ορεινής με το αυτοκίνητό του και τον ακολουθούσαν με άλλο αυτοκίνητο ο XXXXX Hashem και ο XXXXX Al Khawalda. Όταν έφθασαν εκεί ο 2ος κατηγορούμενος φώναξε τον Σεκκίδη ο οποίος υπέδειξε στα ως άνω άτομα που θα εργάζονταν. Αργότερα την ίδια ημέρα ο XXXXX Hashem βρισκόταν σε μεταλλική σκάλα και σε κάποια στιγμή έδωσε το ηλεκτρικό τραπανάκι το οποίο χρησιμοποιούσε στον XXXXX Al Khawalda ο οποίος εργαζόταν μαζί του. Ηλεκτρικό ρεύμα λάμβαναν από την ηλεκτρική επέκταση που ο διευθυντής της 3ης κατηγορούμενης είχε στο εν λόγω εργοτάξιο. Όταν το εν λόγω πρόσωπο άφησε το τραπανάκι κάτω στο πάτωμα και γύρισε να δει τον XXXXX Hashem διαπίστωσε ότι αυτός στεκόταν με τις γροθιές προς το στήθος του και το δάκτυλο του ήταν υψωμένο προς τα πάνω. Τον άγγιξε στον ώμο και του φώναξε αλλά αυτός δεν απαντούσε. Μετά το σώμα του χαλάρωσε, κτύπησε με την πλάτη του στη δοκό και έπεσε κάτω. Ειδοποιήθηκε ασθενοφόρο για να μεταβεί στο εργοτάξιο το οποίο μετά την άφιξή του μετέφερε το εν λόγω πρόσωπο στο Γ. Ν. Λευκωσίας όπου διαπιστώθηκε ο θάνατός του. Στις 17.7.2014 ο ιατροδικαστής XXXXX Σοφοκλέους διενήργησε νεκροψία στη σορό του και από τη μακροσκοπική εξέτασή της διαπίστωσε ότι στο άνω τριτημόριο του αριστερού βραχίονα του θανόντος υπήρχε μια εγκαυματική περιοχή. Από την εν λόγω περιοχή αφαίρεσε 2 κομμάτια δέρματος τα οποία απέστειλε για ιστοπαθολογικές εξετάσεις οι οποίες επιβεβαίωσαν ότι σε αυτά υπήρχε εγκαυματική αλλοίωση του δέρματος ως επί ηλεκτροπληξίας. Από τη νεκροψία και τις ιστοπαθολογικές εξετάσεις ο ιατροδικαστής Σοφοκλέους οδηγήθηκε στο συμπέρασμα ότι ο θάνατος του XXXXX Hashem προήλθε από ηλεκτροπληξία. Έχοντας υπόψη μου τα πιο πάνω ευρήματα προχωρώ να εξετάσω κατά πόσο έχουν αποδειχθεί στον αναγκαίο βαθμό ήτοι του πέραν πάσης λογικής αμφιβολίας τα αδικήματα των 7 επίδικων κατηγοριών. Αναφορικά με την 1η κατηγορία λαμβάνω υπόψη μου ότι οι εργασίες στο επίδικο εργοτάξιο ξεκίνησαν εντός του 2013 και διεξάγονταν μέχρι και τις 16.7.2014 που έγινε το επίδικο συμβάν. Από το πιο πάνω είναι προφανές ότι η διάρκεια των εν λόγω εργασιών υπερέβηκε τις 30 εργάσιμες ημέρες που καθορίζονται στον Κανονισμό 6

(1)της Κ.Δ.Π. 172/2002. Κρίνω όμως ότι αυτή η διαπίστωση δεν επαρκεί αφού, σύμφωνα με τις πρόνοιες του εν λόγω Κανονισμού, για να θεμελιωθεί υποχρέωση διαβίβασης της εκ των προτέρων γνωστοποίησης εργοταξίου στον Αρχιεπιθεωρητή, πρέπει η διάρκεια των εργάσιμων ημερών να είναι μεγαλύτερη των 30 και να αποδειχθεί περαιτέρω ότι στο εν λόγω εργοτάξιο ασχολούνταν ταυτόχρονα περισσότεροι από 20 εργοδοτούμενοι. Αυτή η αναγκαιότητα να συντρέχουν δηλαδή σωρευτικά οι 2 πιο πάνω προϋποθέσεις κρίνω ότι προκύπτει από τη χρήση του συνδέσμου «και» στη δεύτερη γραμμή του ως άνω Κανονισμού. Κρίνω συνεπώς ότι δεν αποδείχθηκε πως στο επίδικο εργοτάξιο απασχολούνταν ταυτόχρονα περισσότεροι από 20 εργοδοτούμενοι ούτε ότι ο προβλεπόμενος όγκος εργασιών θα υπερέβαινε τα 500 ημερομίσθια. Συνεπώς κρίνω ότι δεν έχει αποδειχθεί ότι ο 1ος κατηγορούμενος είχε την υποχρέωση να προχωρούσε στη διαβίβαση της εκ των προτέρων γνωστοποίησης έναρξης εργοταξίου και συνακόλουθα αθωώνεται στην 1η κατηγορία. Αναφορικά με τη δεύτερη κατηγορία και λαμβάνοντας υπόψη μου ότι κατά την περίοδο από το 2013 μέχρι και τις 16.7.2014 εκτελούνταν εργασίες στο επίδικο εργοτάξιο από διάφορους εργολάβους και ότι κατά την εν λόγω περίοδο ο 1ος κατηγορούμενος ως ο κύριος του έργου δεν είχε διορίσει εργολάβο ολόκληρου του έργου κρίνω ότι όφειλε προσωπικά να είχε διορίσει συντονιστή για θέματα ασφάλειας και υγείας κατά την εκτέλεση του έργου. Το γεγονός ότι στις 21.7.2014 διόρισε την 3η κατηγορούμενη ως εργολάβο ολόκληρου του έργου κρίνω ότι δεν επαρκεί για να κριθεί ότι η παράλειψη του μέχρι εκείνη την ημέρα διαγράφεται αφού αυτός ο διορισμός έγινε μεταγενέστερα του επίδικου χρόνου ως αναφέρεται στις λεπτομέρειες αδικήματος της 2ης κατηγορίας. Συνεπώς κρίνω πως ο 1ος κατηγορούμενος δεν απέσεισε το δικονομικό βάρος το οποίο έφερε, στο ισοζύγιο των πιθανοτήτων πάντοτε, και συνεπώς κρίνεται ένοχος στη 2η κατηγορία (Λίγγης ν. Διευθυντή Τμήματος Επιθεώρησης Εργασίας (πιο πάνω)). Αναφορικά με την 3η κατηγορία κρίνω ότι λόγω του γεγονότος ότι στο επίδικο εργοτάξιο από το τέλος του 2013 μέχρι και τις 16.7.2014 είχαν εκτελεστεί εργασίες από περισσότερους του ενός εργολάβους ή υπεργολάβους, ήτοι άλλος για τα χωματουργικά, άλλος για τον οπλισμό, άλλος για τις εργασίες ξυλοτύπων (καλούπια) υπήρχε υποχρέωση εκπόνησης σχεδίου ασφάλειας και υγείας (Κανονισμός 4

(1)(α)). Συνεπώς κρίνω ότι ο 1ος κατηγορούμενος είχε την ευθύνη να διασφαλίσει ότι η ανάδοχος του έργου ήτοι η αρχιτέκτονας κα Συρίμη θα μεριμνούσε για την εκπόνηση σχεδίου ασφάλειας και υγείας πριν από την έναρξη λειτουργίας του εργοταξίου η οποία έγινε εντός του έτους

1. Το γεγονός ότι ο 1ος κατηγορούμενος εργάζεται ως χημικός στο Χημείο του Κράτους κρίνω ότι δεν τον απαλλάσσει από την υποχρέωση που του επιβάλλεται από τη σχετική νομοθεσία. Δεν εκπλήρωσε την ως άνω υποχρέωσή του αφού ως γνωστό η άγνοια του Νόμου δεν αποτελεί υπεράσπιση. Συνεπώς τον κρίνω ένοχο στην 3η κατηγορία. Σε σχέση με την 4η κατηγορία αποδείχθηκε ότι το επίδικο εργοτάξιο τροφοδοτείτο με ηλεκτρικό ρεύμα από παροχή της Α.Η.Κ. που βρισκόταν τοποθετημένη εκτός του εργοταξίου και ότι ο 1ος κατηγορούμενος είχε λάβει την άδεια του ιδιοκτήτη του παρακείμενου ακινήτου στο οποίο βρισκόταν τοποθετημένη η εν λόγω παροχή για να την χρησιμοποιεί για την τροφοδοσία του εργοταξίου του με ηλεκτρικό ρεύμα. Στην εν λόγω παροχή ήταν εγκατεστημένος διακόπτης ευαισθησίας 500mA. Δεν προσκομίστηκε οποιαδήποτε μαρτυρία εκ μέρους του 1ου κατηγορούμενου ότι προέβηκε σε έλεγχο κατά πόσο η εν λόγω εγκατάσταση ήταν ασφαλής ή ότι προέβηκε σε οποιεσδήποτε ενέργειες για την τοποθέτηση διακοπτών μεγαλύτερης ευαισθησίας και λόγω τούτου κρίνω ότι δεν απέσεισε το δικονομικό βάρος ότι έπραξε όσα ήταν ευλόγως εφικτό να είχε πράξει. Κρίνω ότι το γεγονός ότι η εν λόγω παροχή είχε τοποθετηθεί από τον Α.Η.Κ. δεν απαλλάσσει τον 1ο κατηγορούμενο από την υποχρέωση που είχε να μεριμνούσε να ελέγξει κατά πόσο η παροχή αυτή διέθετε τα απαιτούμενα προστατευτικά μέτρα ήτοι MCBs ή RCDs. Συνεπώς τον κρίνω ένοχο στην 4η κατηγορία. Σε ό,τι αφορά τις κατηγορίες 5, 6 και 7 που αντιμετωπίζει ο 2ος κατηγορούμενος κρίνω πως το κύριο θέμα το οποίο πρέπει να επιλυθεί είναι το κατά πόσο αυτός είναι «εργοδότης» εν τη εννοία του επίδικου Νόμου 89(Ι)/
2. Έχοντας υπόψη μου την έννοια του ως άνω όρου όπως αυτή καθορίζεται στον εν λόγω Νόμο κρίνω ότι ο 2ος κατηγορούμενος δεν μπορεί να θεωρηθεί ότι ήταν ο εργοδότης. Καταλήγω σε αυτό το συμπέρασμα έχοντας υπόψη μου ότι ο χώρος στον οποίο ο θανών θα διεκπεραίωνε την εργασία ήταν το επίδικο εργοτάξιο στο οποίο ο 2ος κατηγορούμενος δεν είχε την ευθύνη για τον εν λόγω χώρο. Ήταν ένα εργοτάξιο το οποίο από τις 15.7.2014 η εταιρεία του Μ.Κ.3 Σεκκίδη, η 3η κατηγορούμενη, είχε αναλάβει αρχικά να ολοκληρώσει τις εργασίες τοιχοποιίας και των σουβάδων και ακολούθως από τις 21.7.2014 ολόκληρο το έργο. Η ανάμειξη του 2ου κατηγορούμενου εξαντλήθηκε στο να οδηγήσει τους ως άνω εργάτες στον επίδικο χώρο και στη συνέχεια να αποχωρήσει από αυτόν. Ο Μ.Κ.3 ήταν το πρόσωπο το οποίο έδειξε στους εργάτες τη δουλειά που ήθελε να κάνουν στο επίδικο εργοτάξιο και είχε τον έλεγχο του εργοταξίου τη δεδομένη στιγμή και οι εργάτες έλαβαν ηλεκτρικό ρεύμα από την ηλεκτρική επέκταση που η 3η κατηγορούμενη είχε στον χώρο. Λόγω των πιο πάνω κρίνω ότι δεν έχει αποδειχθεί συστατικό στοιχείο των κατηγοριών 5, 6 και 7 αφού ο 2ος κατηγορούμενος δεν ήταν εργοδότης εν τη εννοία του επίδικου άρθρου και συνεπώς αθωώνεται στις κατηγορίες 5, 6 και
3. Συνακόλουθα ο 1ος κατηγορούμενος αθωώνεται στην 1η κατηγορία και κρίνεται ένοχος στις κατηγορίες 2, 3 και 4 και ο 2ος κατηγορούμενος αθωώνεται στις κατηγορίες 5, 6 και
4. (Υπ.) ........... Γιώργος Χρ. Φούλιας Επαρχιακός Δικαστής Πιστό Αντίγραφο Πρωτοκολλητής cylaw.org: Από το ΚΙΝOΠ/CyLii για τον Παγκύπριο Δικηγορικό Σύλλογο