Αστυνομικός Διευθυντής Λευκωσίας ν. ΓΩΓΟΥ, Αρ. Υπόθεσης: 10789/21, 4/2/2021

(1)(γ)

(2)(β) του Περί Καταπολέμησης της Εμπορίας Προσώπων και Περί Σεξουαλικής Εκμετάλλευσης Ανηλίκων Νόμου 3(Ι)/2000 και συγκεκριμένα ότι κατά τα έτη 2000 και 2001 αντίστοιχα εξανάγκασε συγκεκριμένο ανήλικο σε συμμετοχή σε σεξουαλική δραστηριότητα μαζί του, δηλαδή σε συνουσία 4. Κατηγορίες συνουσίας μεταξύ αρρένων (Κατηγορίες 14 και 17) κατά παράβαση των άρθρων 4 και 171

(1)του Κεφ. 154 και συγκεκριμένα ότι κατά το έτος 2000 και 2001 ήλθε σε συνουσία με πρόσωπο κάτω των 18 ετών.

1. Κατηγορία συνουσίας με παιδί κάτω των 13 ετών (Κατηγορία 15) και συγκεκριμένα ότι κατά το έτος 2000 στη Λευκωσία, ήλθε σε συνουσία με παιδί ηλικίας κάτω των 13 ετών. Κατά τον ευπαίδευτο συνήγορό του εγείρεται ζήτημα ελαττωματικότητας και πολλαπλότητας για όλες τις Κατηγορίες επί του Κατηγορητηρίου. Ως περαιτέρω εισηγείται, ανάγνωση των κατηγοριών αποκαλύπτει ότι αποδίδεται κατά τρόπο πολλαπλό ή και δυσμενή για τον κατηγορούμενο λόγω ασάφειας και ανεπάρκειας πληροφοριών επί των προσαπτόμενων αδικημάτων. Με βάση τα καταλογιζόμενα με βάση τις Λεπτομέρειες των Κατηγοριών δεν προσδιορίζεται ο χρόνος διάπραξης των αδικημάτων. Δεν προσδιορίζεται πότε για το κάθε έτος διαπράχθηκε το αδίκημα ή εάν έγινε μία ή πολλές φορές. Αποτελεί υποχρέωση το Κατηγορητήριο να προσδιορίζει τουλάχιστον κατά προσέγγιση χρόνο, τόπο και πρόσωπα. Δεν πρέπει επίσης πάντα κατά τον κ. Ευσταθίου το Κατηγορητήριο να είναι καταπιεστικό, άδικο και να προκαλεί αμηχανία ή βλάβη σε έννομα δικαιώματα. Ισχυρίζεται ότι μπορεί να υπάρξει θεραπεία του συγκεκριμένου ελαττώματος, εάν προσδιοριστεί η περίοδος και ειδικά ο μήνας σε κάθε Κατηγορία. Σύμφωνα με την Κατηγορούσα Αρχή, δεν φαίνεται στο Κατηγορητήριο να περιέχεται περισσοτέρων των δύο αδικημάτων σε κάθε κατηγορία, ώστε να μπορούμε να μιλούμε για πολλαπλότητα. Ο τόπος, τα πρόσωπα και ο χρόνος τυγχάνουν προσδιορισμού. Παράπεμψε η ευπαίδευτη Δημόσια Κατήγορος κα Θεμιστοκλέους στα νομολογηθέντα στη Σ.Π. ν. ΑΣΤΥΝΟΜΙΑΣ, Ποινική Έφεση Αρ. 207/2013, 25/6/
2. Σημειώνω εδώ τα όσα -σχετικά με την παρούσα υπόθεση- αναφέρθηκαν στην εν λόγω Ποινική Έφεση: «¨Όπως ήδη λέχθηκε, το μεγάλο χρονικό διάστημα που κάλυπταν οι λεπτομέρειες, αλλά και το γεγονός ότι στην ουσία η παραπονούμενη αναφέρθηκε σε επαναληπτική συμπεριφορά άσεμνης επίθεσης εναντίον της, καθιστούσε κατά το συνήγορο το κατηγορητήριο ελαττωματικό και πολλαπλό αποστερώντας τον εφεσείοντα από τη δίκαιη δίκη στην οποία δικαιούτο. Το άρθρο 151 ποινικοποιεί απλώς την παράνομη και άσεμνη επίθεση εναντίον γυναικός. Δεν αναφέρεται οτιδήποτε άλλο και δεν καθιστά αναγκαία την έκθεση λεπτομερειών ως προς το χρόνο, τον τόπο ή τον τρόπο διάπραξης του αδικήματος. Κάθε κατηγορητήριο συντάσσεται κατά τα άλλα, σύμφωνα με τις προδιαγραφές του άρθρου 39 του περί Ποινικής Δικονομίας Νόμου, Κεφ.
3. Προνοείται η σε συντομία και κοινή γλώσσα σύνταξη του χωρίς τη χρήση τεχνικών όρων και χωρίς την έκθεση απαραιτήτως όλων των ουσιωδών στοιχείων του αδικήματος. Παρόμοια επιχειρηματολογία αναπτύχθηκε σε σχέση με την ασάφεια, την πολλαπλότητα, αλλά και τη μη δίκαιη δίκη στην Σίμος Αμβροσίου Αντωνίου ν. Αστυνομίας

(2008)2 Α.Α.Δ. 766. Πρόκειτο για υπόθεση άσεμνης επίθεσης εναντίον ανδρός κατά παράβαση του άρθρου 152 του Κεφ. 154, που είναι η αντίστοιχη κατηγορία εναντίον άρρενος. Κατά τα άλλα οι πρόνοιες του είναι πανομοιότυπες με την κατηγορία που αντιμετώπισε εδώ ο εφεσείων. Μεταφέρονται τα εξής από την απόφαση του Εφετείου που ισχύουν απόλυτα και στην υπό κρίση περίπτωση: «(i) Ασαφές, αόριστο και ελαττωματικό κατηγορητήριο (Πρώτος Λόγος Έφεσης) Η εισήγηση εδώ ήταν ότι το κατηγορητήριο, διατυπωμένο κατά αόριστο και ασαφή τρόπο, αποστέρησε τον εφεσείοντα από το βασικό ανθρώπινο δικαίωμα του να γνωρίζει με ακρίβεια και λεπτομέρεια τις εναντίον του κατηγορίες. Τόσο αόριστο και γενικόλογο ήταν το κατηγορητήριο που ο κ. Ευσταθίου ισχυρίστηκε ότι παραβιάστηκε το δικαίωμα της δίκαιης δίκης εφόσον σε καμιά κατηγορία δεν καθοριζόταν η συγκεκριμένη πράξη για την οποία κατηγορείτο ο εφεσείων, ενώ ταυτόχρονα το Δικαστήριο διέπραξε το λάθος να μην αποφασίσει την ενοχή του εφεσείοντα επί μιας εκάστης των κατηγοριών, αλλά να τις αντιμετωπίσει συλλήβδην με αποτέλεσμα να καταδικαστεί αυτός επί του συνόλου του κατηγορητηρίου. Η τυπική κατηγορία που απευθύνθηκε στον εφεσείοντα είχε το λεκτικό «Άσεμνη επίθεση εναντίον άνδρα κατά παράβαση των άρθρων 152 και 35 του Κεφ. 154» και με λεπτομέρειες ότι: «Ο κατηγορούμενος σε άγνωστη ημερομηνία μεταξύ του μηνός Σεπτεμβρίου 2005 και του μηνός Φεβρουαρίου 2006 στο χωριό Επισκοπειό της επαρχίας Λευκωσίας παράνομα και άσεμνα επιτέθηκε εναντίον του Π.Θ., ηλικίας 11 ετών.» Τα πιο πάνω αποτελούσαν τις λεπτομέρειες της πρώτης κατηγορίας, οι δε υπόλοιπες εννέα που αφορούσαν τον Π.Κ. επαναλάμβαναν το ίδιο λεκτικό με την προσθήκη «... και σε διαφορετική περίπτωση από αυτή που αναφέρεται στην ...» προηγούμενη κατηγορία. Οι κατηγορίες 11, 12 και 13 είχαν ως λεπτομέρειες ότι ο εφεσείων, σε άγνωστη ημερομηνία τον Οκτώβριο του 2005 (κατηγορία 11), σε άγνωστη ημερομηνία του μηνός Ιουνίου 2006 (κατηγορία 12) και σε άγνωστη ημερομηνία του Ιουνίου 2006, αλλά σε άλλη περίπτωση (κατηγορία 13), παράνομα και άσεμνα επιτέθηκε εναντίον του Α.Μ., ηλικίας 10 ετών. Σημειώνεται ότι το άρθρο 152 του Κεφ. 154, απλά ποινικοποιεί την παράνομη και άσεμνη επίθεση εναντίον ανδρός, χωρίς να αναφέρεται οτιδήποτε άλλο και χωρίς να καθιστά αναγκαία την ένθεση λεπτομερειών ως προς τον τόπο ή το χρόνο διάπραξης του αδικήματος. Στο άρθρο 39 του περί Ποινικής Δικονομίας Νόμου, Κεφ. 155, που αφορά τις διατάξεις σε σχέση με τη σύνταξη κατηγορητηρίου, αναφέρεται, μεταξύ άλλων, ότι το κατηγορητήριο σε συντομία και σε κοινή γλώσσα, περιγράφει το αδίκημα αποφεύγοντας τη χρήση τεχνικών όρων «.. και χωρίς απαραίτητα να εκτίθενται όλα τα ουσιώδη στοιχεία του ποινικού αδικήματος ...». Στον Archbold "Criminal Pleading, Evidence and Practice"

(2007)σελ. 87-89, παρ. 1-125 έως 1-132, εξηγούνται οι προϋποθέσεις σε σχέση με τις λεπτομέρειες που πρέπει να τίθενται σε ένα κατηγορητήριο προς ενημέρωση, βεβαίως, του κατηγορουμένου. Έχει αποφασιστεί από παλιά ότι δεν είναι ανάγκη να προσδιοριστεί στο κατηγορητήριο ο τόπος όπου κατ΄ ισχυρισμόν έλαβε χώραν το αδίκημα, εκτός και εάν είναι αναγκαίο για την κατηγορία. (R. v. Wallwork 42 Cr.App.R. 153), ενώ όσον αφορά τη χρονολογία ή την ημερομηνία, το ορθό είναι να αναφέρεται στο κατηγορητήριο η ημερομηνία διάπραξης του αδικήματος. (R. v. Hollond

(1841)5 T.R. 607). Όπου βεβαίως είναι δυνατό να συνδέεται το επίδικό επεισόδιο με αναφορά σε συγκεκριμένα γεγονότα όπως γενέθλια, διακοπές, ασθένειες κλπ., το κατηγορητήριο θα πρέπει να συντάσσεται κατά ανάλογο τρόπο. Παρά τις πιο πάνω γενικές αρχές, αναφέρεται στην παρ. 1-132, ότι: «Where a child speaks of a number of incidents with no distinguishing features, a convenient course, in order to establish the systematic conduct of the accused, is to have a number of counts, each, apart from the first, alleging "on an occasion other than that alleged in [the previous counts]"». (Σε μετάφραση:) «Όπου ένα παιδί αναφέρεται σε αριθμό επεισοδίων χωρίς οποιαδήποτε ιδιαίτερα χαρακτηριστικά, μια πρακτική μέθοδος, προς θεμελίωση της συστηματικής συμπεριφοράς του κατηγορούμενου, είναι η έκθεση αριθμού κατηγοριών, η κάθε μια από τις οποίες, εκτός από την πρώτη, θα αναφέρει "σε περίπτωση άλλη από αυτή που καταγράφεται [στις προηγούμενες κατηγορίες]".» Αυτή η πρακτική ακριβώς ακολουθήθηκε και στην επίδικη περίπτωση εφόσον δεν υπήρχε οποιοδήποτε ιδιαίτερο συνδετικό στοιχείο για τον Π.Κ. και ορθά η κάθε επόμενη κατηγορία διατυπώθηκε με αναφορά στην ίδια χρονική περίοδο, αλλά για διαφορετική περίπτωση από την αμέσως προηγούμενη. Επομένως, δεν εντοπίζεται πρόβλημα ως προς τη διατύπωση του κατηγορητηρίου. Αντίθετα δε με την εισήγηση του κ. Ευσταθίου το actus reus των αδικημάτων καθορίζεται σαφώς σε κάθε επιμέρους κατηγορία, με δεδομένο ότι καταλογίζεται στον εφεσείοντα επίθεση εναντίον των ανηλίκων κατά την περίοδο που αναγράφεται στο κατηγορητήριο. Η ουσία είναι, όπως θα διαφανεί και στην ανάλυση που ακολουθεί, ότι υπήρξαν δέκα περιπτώσεις άσεμνης επίθεσης, χωρίς να ήταν δυνατό να συγκεκριμενοποιηθούν οι ημερομηνίες ή ο επακριβής χώρος, λόγω και της νεαρής ηλικίας του παραπονουμένου. Υποβλήθηκε παράπονο ως προς τη στέρηση του δικαιώματος του εφεσείοντα να υπερασπιστεί δεόντως τον εαυτό του. Το παράπονο κρίνεται ανυπόστατο. Το άρθρο 6

(3)(α) της Ευρωπαϊκής Σύμβασης Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων επιβάλλει να γνωστοποιούνται οι συγκεκριμένες κατηγορίες και οι αναγκαίες λεπτομέρειες. Αυτό είναι βέβαια ορθό εφόσον οι λεπτομέρειες ενός αδικήματος διαδραματίζουν ουσιώδη ρόλο στην όλη ποινική διαδικασία, ώστε ο κατηγορούμενος να γνωρίζει εκ των προτέρων τι επακριβώς αντιμετωπίζει, ώστε να δύναται να ετοιμάσει την υπεράσπιση του σε κάθε μια από τις κατηγορίες. Το ουσιώδες πάντοτε για τον κατηγορούμενο είναι να γνωρίζει με επάρκεια το μέγεθος και την έκταση των κατηγοριών. Αυτό πέραν βέβαια της δυνατότητας που αυτός έχει να ζητήσει περαιτέρω λεπτομέρειες των συνθηκών κάτω από τις οποίες επέδειξε την κατ΄ ισχυρισμόν παράνομη συμπεριφορά (Loizou & Pikis: "Criminal Procedure in Cyprus" σελ. 47). Στην υπόθεση R. v. Rackham

(1997)2 Cr.App.R. 222, οι καταδίκες για σεξουαλική επίθεση εναντίον παιδιών κατά τη διάρκεια ενός μεγάλου χρονικού διαστήματος, ακυρώθηκαν λόγω ακριβώς του γεγονότος ότι ο πρωτόδικος Δικαστής δεν αποδέχθηκε αίτημα για την παροχή καλύτερων λεπτομερειών επί των συγκεκριμένων επεισοδίων στα οποία αναφέρονταν οι διάφορες κατηγορίες.» Στην υπό κρίση περίπτωση το κατηγορητήριο αποτελείτο από μια μόνο κατηγορία. Και ενώ μια κατηγορία απευθύνθη στον εφεσείοντα, οι λεπτομέρειες παραπέμπουν λόγω του χρόνου που χρησιμοποιήθηκε, σε επαναληπτική συμπεριφορά παρά το γεγονός ότι αναφέρθηκε σε αόριστο χρόνο επίθεσης μεταξύ της περιόδου 13.12.1993 και 7.8.2000. Ομολογουμένως η διατύπωση δεν είναι η καλύτερη. Το κατηγορητήριο θα μπορούσε να καταλόγιζε άσεμνες επιθέσεις σε χρόνο διαφορετικό σε κάθε κατηγορία ώστε να ήταν σαφέστερο ότι ο εφεσείων αντιμετώπιζε πέραν της μίας και μεμονωμένης κατακριτέας συμπεριφοράς. Όμως δεν υπάρχει εκ της διατυπώσεως πολλαπλότητα. Η περίοδος που κάλυπτε το κατηγορητήριο ήταν ολόκληρη η περίοδος που η παραπονούμενη διέμενε με τον εφεσείοντα. Η καθημερινή ή σχεδόν καθημερινή επαφή που κατά τη μαρτυρία της παραπονούμενης είχε ο εφεσείων δεν θα μπορούσε να περιοριστεί χρονικά σε συντομότερη χρονική περίοδο. Αν το κατηγορητήριο διατυπώνετο κατά το πρότυπο της συμπερίληψης αριθμού κατηγοριών με στόχο να διαμορφωθεί και να τονιστεί η συστηματική συμπεριφορά του κατηγορούμενου, αυτό θα ήταν ασφαλώς καλύτερο. Ο σκοπός είναι ο αριθμός των κατηγοριών να αντανακλά με επάρκεια την κατ΄ ισχυρισμόν εγκληματική συμπεριφορά, (R. v. Canavan; R. v. Kidd; R. v. Shaw

(1998)1 Cr. App. R. 79), διαφορετικά είναι πιθανόν να προκύψουν προβλήματα αναφορικά με την επιβολή της ποινής. Από την άλλη, η ταξινόμηση των κατηγοριών ανάλογα με τις συνθήκες και το χώρο ή τόπο διάπραξης των ασέμνων επιθέσεων είναι επιτρεπτή έστω και αν η χρονική περίοδος είναι μεγάλη, υπό την αίρεση ότι οι ένορκοι ή το Δικαστήριο είναι σε θέση να ικανοποιηθούν για τη διάπραξη συγκεκριμένου αδικήματος σε συνάρτηση με συγκεκριμένο επεισόδιο, (R. v. Shore 89 Cr. App.R. 32). Ούτε και πολλαπλότητα εν τη αυστηρή έννοια του όρου διαπιστώνεται να υπάρχει και αυτό κατ΄ ουσίαν το αναγνώρισε ο συνήγορος του εφεσείοντος λέγοντας ότι το κατηγορητήριο είναι καταπιεστικό και ασαφές. Η πολλαπλότητα επεξηγήθηκε, μεταξύ άλλων, και στην Ανδρονίκου κ.ά. ν. Δημοκρατίας

(2008)2 Α.Α.Δ. 486, στις σελ. 509-511, με παραπομπή στις υποθέσεις Ακκελίδου ν. Αστυνομίας

(2005)2 Α.Α.Δ. 249 και Παπαδόπουλος ν. Δημοκρατίας

(2006)2 Α.Α.Δ. 111. Η πολλαπλότητα είναι ζήτημα τύπου και όχι μαρτυρίας, (R. v. Greenfield 57 Cr. App. R. 849) και κατά κανόνα δεν χρειάζεται να αναζητηθεί οτιδήποτε πέραν του λεκτικού της ίδιας της κατηγορίας. Εδώ δεν υπάρχει πολλαπλότητα υπό την έννοια ότι ο εφεσείων έχει κατηγορηθεί για διαφορετικού είδους αδικήματα κάτω από διαφορετικά νομοθετήματα.» Κρίνω ότι με βάση τα νομολογηθέντα στην πιο πάνω Έφεση, αλλά και με βάση το άρθρο 39 του Κεφ. 155[1] ότι το χρονικό διάστημα που αναφέρεται στις Κατηγορίες προσδιορίζει επαρκώς το χρόνο διάπραξης των αδικημάτων. Σε κάθε Κατηγορία περιέχεται αναφορά σε ένα αδίκημα για μία διαφορετική χρονική περίοδο. Πιθανόν να ήταν προτιμητέο να ήταν κάπως πιο συγκεκριμένο το Κατηγορητήριο. Όμως δεν στοιχειοθετείται ελαττωματικότητα, ούτε διαπιστώνεται από τις Κατηγορίες ως αυτές διατυπώνονται, κάποια παρέκκλιση από τα όσα το άρθρο 39 του Κεφ. 155 προβλέπει σε σχέση με το τι πρέπει να διαλαμβάνει ένα Κατηγορητήριο. Υπάρχει επίσης, δικαίωμα λήψης μαρτυρικού υλικού -μεταξύ άλλων και καταθέσεων- με βάση το άρθρο 7 του Κεφ. 155, οπότε μπορεί να έχει συγκεκριμένη ειδική γνώση ο Κατηγορούμενος της υπόθεσης της Κατηγορούσας Αρχής εναντίον του κατά τρόπο πιο συγκεκριμένο, οπότε δεν θεωρώ ότι παραβιάζεται οιοδήποτε δικαίωμα του Κατηγορούμενου σε δίκαιη δίκη ή ότι τίθεται σε κάποια δυσχέρεια. Όσον αφορά δε την ισχυριζόμενη πολλαπλότητα, ούτε κάτι τέτοιο διαπιστώνεται. Κάθε Κατηγορία ως είναι διατυπωμένη, περιλαμβάνει ένα αδίκημα σε διαφορετική περίοδο ως προαναφέρθηκε, προσδιορισμένο με τις Λεπτομέρειές του, στον απαιτούμενο βαθμό. Με βάση τα πιο πάνω, η εισήγηση περί ελαττωματικότητας- πολλαπλότητας απορρίπτεται. Υπογρ........ Ξ.Ξενοφώντος, Ε.Δ. [1] Μεταξύ άλλων αναφέρει ότι: «.«ζ) δεν είναι αναγκαίο ή δεν χρησιμοποιείται βεβαιότητα ή λεπτομέρεια αναφοράς σχετικά με έγγραφα, γεγονότα, πράγματα, πρόσωπα, τόπους, χρόνο ή οποιοδήποτε άλλο ζήτημα, στο κατηγορητήριο μεγαλύτερη από αυτή που είναι εύλογα επαρκή για το σκοπό παροχής ειδοποίησης στον κατηγορούμενο για αυτά».,» cylaw.org: Από το ΚΙΝOΠ/CyLii για τον Παγκύπριο Δικηγορικό Σύλλογο