ΧΑΤΖΗΠΑΝΑΓΙΩΤΟΥ ν. KESHAVARZ, Αρ. Υπόθεσης: 2306/2014, 16/4/2021 ΠΑΓΚΥΠΡΙΟΣ ΔΙΚΗΓΟΡΙΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ CyLaw | Αναφορικά μ'εμάς | " target="_top">Επικοινωνία | Όροι χρήσης Έρευνα - Κατάλογος Αποφάσεων Πρωτόδικων Δικαστηρίων - Εμφάνιση Αναφορών (Noteup
- on)- Αφαίρεση Υπογραμμίσεων ECLI:CY:EDLEM:2021:B34 ΣΤΟ ΕΠΑΡΧΙΑΚΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΛΕΜΕΣΟΥ ΕΝΩΠΙΟΝ: Δ. Ι. Κίτσιου, Π.Ε.Δ. Αρ. Υπόθεσης: 2306/2014 Μεταξύ: XXXXXXXXX ΧΑΤΖΗΠΑΝΑΓΙΩΤΟΥ-XXXXXXXX Και XXXXXX KESHAVARZ Κατηγορουμένου ----------------- Ημερομηνία: 16.04.2021 Εμφανίσεις: Για την Ενάγουσα: κ. Α. Χ΄΄ Παναγιώτου με κα Αντωνίου για Αριστ. Χατζηπαναγιώτου & Συνεργάτες Για Εναγόμενο: κ. Μ. Χαρτσιώτης για Μάριος Χαρτσιώτης & Σία Δ.Ε.Π.Ε. ΑΠΟΦΑΣΗ Η απαίτηση της Ενάγουσας αφορά αξιώσεις για γενικές και ειδικές αποζημιώσεις λόγω σωματικών βλαβών, ζημιών, ψυχικής οδύνης, πόνου ταλαιπωρίας και απώλειας απόλαυσης της ζωής, που κατ΄ ισχυρισμό αυτή υπέστη, και συνεχίζει να υφίσταται, συνεπεία τροχαίου δυστυχήματος ημερομηνίας 14.12.2012 οφειλόμενου στην αποκλειστική αμέλεια και υπαιτιότητα του Εναγόμενου. Σύμφωνα με την Έκθεση Απαίτησης αποδίδεται στον Εναγόμενο ότι οδηγούσε όχημα το οποίο απέκοψε την πορεία του οχήματος που οδηγούσε η Ενάγουσα, με αποτέλεσμα τη σύγκρουση των δύο οχημάτων και τον τραυματισμό της Ενάγουσας. Το ζήτημα της ευθύνης διευθετήθηκε ενδιάμεσα, με κοινή δήλωση των ευπαίδευτων συνηγόρων των διάδικων, οι οποίοι κατέληξαν ότι αποκλειστική ευθύνη για το επίδικο δυστύχημα φέρει ο Εναγόμενος. Κατ΄ επέκταση της πιο πάνω ενδιάμεσης διευθέτησης παρέμεινε ως επίδικο θέμα ο καθορισμός των αποζημιώσεων που η Ενάγουσα διεκδικεί ως απώλειες, έξοδα, και δαπάνες που προκλήθηκαν, κατ' ισχυρισμό, σε αυτήν, εξ' αιτίας του τραυματισμού της από το εν λόγω δυστύχημα. Στην έκθεση απαίτησής της η Ενάγουσα παραθέτει λεπτομέρειες των σωματικών της βλαβών, καθώς και λεπτομέρειες ειδικών ζημιών, συμποσούμενες στο ποσό των €23.901,78. Ζητούνται επίσης, απώλειες μελλοντικών απολαβών, έξοδα μελλοντικών φυσιοθεραπειών, ιατρικών εξόδων και φαρμακευτικής αγωγής πλέον τόκοι και δικηγορικά έξοδα. Στην Υπεράσπιση του ο Εναγόμενος, σ' ότι αφορά τις πιο πάνω διεκδικήσεις της Ενάγουσας, αρνείται τις λεπτομέρειες σωματικών βλαβών καθώς και τις λεπτομέρειες ειδικών ζημιών, λέγει δε, εν πάση περιπτώσει, πως είναι υπερβολικές και διογκωμένες. Αρνείται επίσης ότι η Ενάγουσα δικαιούται σε μελλοντικές απώλειες, έξοδα φυσιοθεραπείας, ιατρικά έξοδα και φαρμακευτική αγωγή. Για την απόδειξη της απαίτησης της Ενάγουσας κατέθεσαν εννέα μάρτυρες - στο εξής Μ.Ε. - και προς υπεράσπιση του Εναγόμενου κατέθεσαν έξι μάρτυρες - στο εξής Μ.Υ. Μ.Ε.1 μαρτύρησε η Ενάγουσα, xxxx Χ"Παναγιώτου (τεκμήριο 1 η γραπτή δήλωση της ως μέρος της κυρίως εξέτασης της). Προκύπτει από τη μαρτυρία της ότι, κατά το επίδικο ατύχημα ήταν 38 ετών, παντρεμένη με δύο ανήλικες, κατά τον ουσιώδη χρόνο, θυγατέρες. Ήταν καθόλα υγιής, ασχολείτο με το κολύμπι, το βάδισμα, την ορειβασία, με κηπουρικές εργασίες και ήταν φυσιολάτρης. Εργαζόταν ως βοηθός κουζίνας στο σουβλατζίδικο της εταιρείας G. TSANGARIS TAKE AWAY LTD επί 11 ώρες καθημερινά. Στην εργασία της σήκωνε βάρη, όπως φορτία τροφίμων και λαχανικών. Στις 14.12.2012 είχε το επίδικο δυστύχημα και μεταφέρθηκε με ασθενοφόρο στο Γενικό Νοσοκομείο Λεμεσού, όπου κρίθηκε αναγκαία η παραμονή της για νοσηλεία μέχρι τις 17.12.2012. Της τοποθετήθηκε αυχενικός κολλάρος και της χορηγήθηκε αναρρωτική άδεια, παρακολουθείτο όμως ως εξωτερικός ασθενής. Για περίοδο 1 ½ μηνός από το δυστύχημα ήταν με άδεια ασθένειας. Από το δυστύχημα υπέστη τραυματισμό στο θώρακα, στο στέρνο, βαριάς μορφής τραυματισμό της αυχενικής μοίρας τύπου whiplash injury, και της σπονδυλικής στήλης, θλάση μαλακών μορίων του πρόσθιου θωρακικού τοιχώματος καθώς και εγκεφαλική διάσειση. Προς υποστήριξη της εν λόγω μαρτυρίας της παρουσίασε τα ιατρικά πιστοποιητικά του ιατρού xx Ανδρέου και xx Μωϋσή - Τεκμήρια 4 και 5 αντίστοιχα. Ανέφερε ακόμη ότι υποβλήθηκε σε ηλεκτρομυογραφήματα τα οποία ανέδειξαν ριζοπάθεια στην αριστερή πλευρά του αυχένα και νευροπάθεια αυχένα, λόγω της τραυματικής κάκωσης του τραπεζοειδούς, καθώς και μυϊκή υπερτροφία. Κατέθεσε ως σχετικές δύο εκθέσεις του Ινστιτούτου Νευρολογίας και Γενετικής Κύπρου και μία μαγνητική τομογραφία. Λόγω των τραυματισμών της, ως ανέφερε, συνεχίζει να υποφέρει από σοβαρούς πόνους, πονοκεφάλους και ζάλη, διαταραχή της μνήμης, δυσκαμψία, αδυναμία στην οσφυϊκή μοίρα και σπονδυλική στήλη, με σοβαρές δυσκολίες κινήσεων και αδυναμία στο αριστερό χέρι και ως αποτέλεσμα εμποδίζεται δε και ο ύπνος της. Συνεχίζει να παίρνει αναλγητικά φάρμακα και χρησιμοποιεί αυχενικό κολλάρο. Δεν μπορεί πλέον να εργάζεται στην εργασία της ή σε άλλη παρόμοιας φύσεως εργασία. Το γεγονός ότι είναι αριστερόχειρας της δημιουργεί περισσότερα προβλήματα τόσο στην εργασία όσο και στην καθημερινότητα της. Μπορεί να εργαστεί αλλά μόνο σε ελαφριάς μορφής εργασία. Όταν παρήλθε ο χρόνος της αρχικής άδειας της, επέστρεψε στην εργασία της όμως δεν μπορούσε να ανταποκριθεί στα καθήκοντα της, οπότε πήρε άδεια ασθενείας μέχρι τον Μάρτιο του 2014, με την ελπίδα ότι θα βελτιωνόταν η κατάσταση της. Το Μάρτιο του 2014, λόγω γνωμάτευσης με την οποία της συστάθηκε να αποφεύγει οποιαδήποτε μορφή βαριάς εργασίας, απολύθηκε - Τεκμήριο 10, η σχετική επιστολή απόλυσης - από τον εργοδότη της αφού αυτός δεν διέθετε ελαφριά εργασία, και έκτοτε, παρότι προσπάθησε, δεν κατέστη δυνατό να εργοδοτηθεί, είναι ως εκ τούτου χωρίς εισοδήματα. Από τον Ιανουάριο του 2013 εργοδότησε γυναίκα η οποία την βοηθούσε στις εργασίες του σπιτιού της, δύο φορές την εβδομάδα μέχρι τον Φεβρουάριο του 2015 και στη συνέχεια δύο φορές το μήνα μέχρι το Δεκέμβριο του 2015. Η αμοιβή της ήταν €25,00 την ημέρα (5 ώρες επί €5,00). Δεν μπορούσε όμως να την πληρώσει και ακόμη της οφείλει χρήματα. Ως περαιτέρω κατέθεσε η Ενάγουσα, λόγω των σωματικών της βλαβών, από το δυστύχημα, δεν έχει φυσιολογική ζωή και οι πιθανότητες βελτίωσης είναι μειωμένες. Στερείται απόλαυσης από χαρές της ζωής, η δε ποιότητα της ζωής της είναι σημαντικά επηρεασμένη, όπως και η ψυχική της κατάσταση, αλλά και η οικογενειακή και κοινωνική της ζωή, απομονώθηκε ως εκ τούτου στην οικία της και δεν έχει κοινωνικό περιβάλλον. Κατά το χρόνο του επίδικου δυστυχήματος οι μηνιαίες απολαβές της ήταν €1.025,00. Αναφέρθηκε επίσης η Ενάγουσα σε δαπάνες, έξοδα και απώλειες συνεπεία του τραυματισμού της, συνολικού ποσού €24.401,78. Τέλος, ως μαρτύρησε η Ενάγουσα, θα υφίσταται ζημιές και απώλειες για μελλοντικά έξοδα φυσιοθεραπειών και φαρμακευτικής αγωγής καθώς και μελλοντική απώλεια εισοδημάτων. Μ.Ε.2 κατέθεσε ο xxxxxx Θεοδώρου, διευθυντής και ιδιοκτήτης της εταιρείας G. TSANGARIS TAKE AWAY LTD η οποία διατηρεί σουβλατζίδικο, στο οποίο εργαζόταν η Ενάγουσα κατά το χρόνο που συνέβη το επίδικο δυστύχημα. Αναφέρθηκε ο μάρτυρας στα καθήκοντα εργασίας της Ενάγουσας, στο μισθό της, ο οποίος ήταν γύρω στα €945,00 καθαρός πλέον 13ον μισθό, - Τεκμήριο 11 σχετική βεβαίωση. Περαιτέρω ανέφερε πως, όταν τον Μάρτιο του 2013 αυτή επέστρεψε στην εργασία της, μετά από τροχαίο ατύχημα που είχε, παρουσιάζοντας του ένα ιατρικό έγγραφο, το οποίο έλεγε ότι δεν μπορούσε να εργαστεί σε βαριάς μορφής εργασία, η εταιρεία του, επειδή ήταν αδύνατο να της προσφέρει κάποιου είδους ελαφριά εργασία, τερμάτισε τις υπηρεσίες της. Θυμόταν ακόμη ότι την πρώτη φορά, περί τις 24 ή 25 Ιανουαρίου 2013 που επέστρεψε στην εργασία της, δεν μπορούσε να εργαστεί και ένα βράδυ τηλεφώνησε στο σύζυγο της ο οποίος την πήρε κατευθείαν από τη δουλειά στις πρώτες βοήθειες. Μ.Ε.3 μαρτύρησε ο ιατρός Λάμπρου xxxxxx, διευθυντής του νευροχειρουργικού τμήματος του Γενικού Νοσοκομείου Λευκωσίας. Κατόπιν ιατρικής εξέτασης που υπέβαλε την Ενάγουσα, στο Γενικό Νοσοκομείο Λευκωσίας, αφού αυτή είχε παραπεμφθεί από το Γενικό Νοσοκομείο Λεμεσού το οποίο δεν διέθετε νευρολογική κλινική, εξέδωσε σχετικό ιατρικό πιστοποιητικό - Τεκμήριο 5. Αναφέρθηκε ο μάρτυρας στο είδος των τραυμάτων της Ενάγουσας και στα συμπτώματα που αυτή παρουσίαζε. Καταληκτική γνώμη του, ήταν πως στη βάση της πορείας του τραυματισμού που η Ενάγουσα υπέστη το 2012, το ιστορικό και τις εξετάσεις που αυτός έκανε, κυρίως την τελευταία που έκανε λίγο πριν μαρτυρήσει, καθίσταται βέβαιη η διάγνωση σοβαρού βαθμού τραυματισμού της αυχενικής μοίρας τύπου whiplash injury, που θα παραμείνει ως μόνιμη κατάσταση. Έκανε επίσης ο μάρτυρας μνεία στο ιατρικό πιστοποιητικό του, ημερομηνίας 10.03.2014, με το οποίο συνέστησε, στην Ενάγουσα, αφ΄ ενός να αποφεύγει οποιαδήποτε βαριάς μορφής εργασία, αφετέρου να διεκπεραιώνει καθήκοντα ελαφριάς εργασίας. Αναφέρθηκε επίσης στις συνέπειες του πιο πάνω τραυματισμού ο οποίος επηρέασε γενικά την ψυχολογική της κατάσταση και την ποιότητα ζωής της. Μ.Ε.4 κατέθεσε ο xxxxxxx Αντωνίου, σύζυγος της Ενάγουσας, ο οποίος αναφέρθηκε στην υγεία της προ του ατυχήματος και μετά από αυτό, παρουσιάζοντας την εικόνα ότι η ζωή της άλλαξε πλήρως, λόγω των δυσκολιών που αντιμετωπίζει στην κίνηση του χεριού της, στη ψυχολογική της κατάσταση και γενικότερα την κοινωνική της ζωή, η οποία επηρεάστηκε σημαντικά, συνοδευόμενη από πόνους, χωρίς να έχει επέλθει μέχρι σήμερα καλυτέρευση στην υγεία της, στερούμενη απολαύσεις της ζωής στις οποίες ο μάρτυρας αναφέρθηκε λεπτομερώς. Περιγράφηκαν επίσης οι δυσκολίες που αντιμετωπίζει η Ενάγουσα στην καθημερινότητα της με αντίκτυπο, ως είναι ο ισχυρισμός, σε όλη την οικογένεια. Μ.Ε.5 κατέθεσε ο ιατρός xxxxxxxx Ανδρέου, ορθοπεδικός χειρούργος, ο οποίος εξέτασε την Ενάγουσα στο ιατρείο του, στις 20.12.2012, και εξέδωσε ιατρικό πιστοποιητικό - Τεκμήριο 4 - μέσα από το οποίο γνωμάτευσε ότι η Ενάγουσα υπέστη, από το επίδικο δυστύχημα, εγκεφαλική διάσειση, εκτεταμένη θλάση μαλακών μορίων του αυχένα με διάστρεμμα τύπου whiplash injury, θλάση μαλακών μορίων του μπρόσθιου θωρακικού τοιχώματος και διάστρεμμα της οσφυϊκής μοίρας της σπονδυλικής στήλης. Τα εν λόγω τραύματα προκάλεσαν στην Ενάγουσα έντονο πόνο, και οδύνη, όμως με την θεραπεία και την πάροδο του χρόνου η κατάσταση της θα παρουσίαζε βελτίωση, η οποία θα αυξανόταν με την πάροδο του χρόνου, τη φυσιοθεραπεία, τα αναλγητικά και αντιφλεγμονώδη φάρμακα. Όσον αφορά στα θλαστικά τραύματα του αυχένα και της οσφύος αυτά παρουσίαζαν περισσότερες εξάρσεις και θα χρειαζόταν θεραπεία με αναλγητικά, αντιφλεγμονώδη φάρμακα, φυσιοθεραπεία και ανάπαυση. Υπήρχε επίσης πιθανότητα μετατραυματικής αρθρίτιδας στην περιοχή του τραύματος του αυχένα και της οσφύος. Της χορήγησε αναρρωτική άδεια από 14.12.2012 μέχρι 23.01.2013. Καθ΄ όλη τη διάρκεια της μαρτυρίας του επιβεβαίωσε τη γνώμη που διατύπωσε στο ιατρικό του πιστοποιητικό, Τεκμήριο 4. Μ.Ε.6 κατέθεσε ο ιατρός xxxxxxx Τσαγγαρίδης, ορθοπεδικός χειρούργος στο Γενικό Νοσοκομείο Λεμεσού. Αναγνώρισε το Τεκμήριο 20 ως δικές του σημειώσεις τις οποίες ετοίμασε κατά την εξέταση της Ενάγουσας στις 26.02.2013 και 05.03.2013. Στις 26.02.2013 συμφώνησε με τη διάγνωση που υπήρχε και της συνέστησε φυσιοθεραπεία, όμως, επειδή δεν ανταποκρινόταν την παρέπεμψε στο Γενικό Νοσοκομείο Λευκωσίας για M.R.I και σε νευροχειρούργο, αφού δεν υπήρχε στο Γενικό Νοσοκομείο Λεμεσού νευροχειρουργικό τμήμα. Αποδέχθηκε, κατά την αντεξέταση, ότι στις 07.03.2012, 9 μήνες πριν το επίδικο δυστύχημα, είχε εξετάσει, στο Γενικό Νοσοκομείο Λεμεσού, την Ενάγουσα και διαπίστωσε ότι υπήρχε άλγος δελτοειδούς αριστερά και ανελκήρων ώμου, και πως ενδεχομένως να προϋπήρχαν προβλήματα τα οποία χειροτέρεψαν επειδή συνέχισε να κάνει χειρωνακτική εργασία αλλά και από το επίδικο δυστύχημα. Από την κλινική του εξέταση που έκανε τον Μάρτιο του 2012, ήταν η γνώμη του πως αν το πρόβλημα προερχόταν από τον αυχένα θα το υποψιαζόταν. Μ.Ε.7 κατέθεσε ο xxxxxxx Καραολής, φυσιοθεραπευτής, ο οποίος εξέδωσε το Τεκμήριο 13- τιμολόγιο και απόδειξη του - αναφορικά με φυσιοθεραπείες τις οποίες προσέφερε στην Ενάγουσα, από τις 27.12.2012 μέχρι 25.01.2013, ήτοι 20 συνεδρίες επί €30,00 έκαστη. Το πρώτο παραπεμπτικό για φυσιοθεραπεία ήταν από τον ιατρό xx Ανδρέου, υπήρξαν όμως και από άλλους ιατρούς επειδή ήταν σοβαρό το πρόβλημα της Ενάγουσας. Συνολικά προσέφερε 93 θεραπείες - συνεδρίες στην Ενάγουσα μέχρι τις 04.04.2014, επί €30,00 έκαστη, ύψους €2.790,00. Επειδή του καταβλήθηκε το ποσό των €600,00, δυνάμει του Τεκμηρίου 13, ακόμη του οφείλεται, λόγω οικονομικών δυσκολιών της Ενάγουσας, το ποσό των €2.190,00. Μ.Ε.8 μαρτύρησε η ιατρός xxxxxx Ζαμπά, κλινική νευρολόγος στο Ινστιτούτο Νευρολογίας και Γενετικής Κύπρου με εξειδίκευση στα ηλεκτρομυογραφήματα. Εξέτασε και αυτή την Ενάγουσα πέραν της μίας φοράς. Τα αποτελέσματα των εξετάσεων της διατυπώνονται σε σχετική έκθεση - Τεκμήριο 7 - η οποία έδειξε, σε συνέχεια με προηγούμενο ηλεκτρομυογράφημα, ότι υπάρχει, στο αριστερό χέρι της Ενάγουσας, χρόνια ριζική συνδρομή στα επίπεδα Α5 αυχενικής 5, Α6, Α7 και Α8 αυχενικής μοίρας. Υπήρχε επίσης κλινική υπερτροφία του τραπεζοειδή μυ που ήταν μόνιμα σε σύσπαση και ο οποίος είχε στοιχεία τα οποία συμβάδιζαν με τη χρόνια ριζική συνδρομή. Ως εξήγησε η μάρτυρας το Δεκέμβριο του 2014 η Ενάγουσα παραπέμφθηκε, από τον νευροχειρούργο xxxx Λάμπρου του Γενικού Νοσοκομείου Λευκωσίας, για κλινική αντιμετώπιση του χρόνιου πόνου που είχε στην αριστερή ωμοπλάτη και αριστερό άνω άκρο. Το 2015 της χορηγήθηκε μικρή ποσότητα αλλαντικής τοξίνης μποτουλίνης (μπότοξ), στον τραπεζοειδή μυ αριστερά για αντιμετώπιση του χρόνιου πόνου, ωστόσο δεν υπήρξε θετικό αποτέλεσμα. Κατά τη γνώμη της η Ενάγουσα είχε μόνιμο χρόνιο νευροπαθητικό πόνο στην αριστερή ωμοπλάτη και στο άνω άκρο. Ο εν λόγω πόνος προξενείται από βλάβη, η οποία γίνεται στη ρίζα-νεύρο είτε σε πλέγμα νεύρων. Στη συγκεκριμένη περίπτωση, από τη μαγνητική τομογραφία της αυχενικής μοίρας, υπήρχαν σε δύο σημεία μετακινήσεις δίσκου όπου προφανώς πίεζαν τις ρίζες, με αποτέλεσμα να δημιουργηθεί η χρόνια ριζική συνδρομή και κατ΄ επέκταση ο πόνος. Στη βάση του ότι η Ενάγουσα ήταν 40 ετών, και ότι δεν είχε ιστορικό αυχενικού προβλήματος προ του δυστυχήματος, προφανώς όλα τα ευρήματα και συμπτώματα συνδέονται με τον τραυματισμό που είχε από το επίδικο δυστύχημα. Εξήγησε επίσης ότι ο δελτοειδής είναι ένας μυς ο οποίος βρίσκεται στο άνω τριτημόριο του βραχίονα και επιτελεί την αντίδραση του βραχίονα. Τα συμπτώματα της Ενάγουσας δεν μπορούν να εξηγηθούν από μεμονωμένη βλάβη του δελτοειδή μυ, αλλά από πολλαπλές ριζιτικές συνδρομές στον αυχένα. Μ.Ε.9 κατέθεσε ο ιατρός xxxxxxxx Χριστόπουλλος, νευροχειρούργος, με ειδικότητα στη γενική χειρουργική και στην νευροχειρουργική. Εργάστηκε σε νοσοκομεία της Αθήνας, στην Αγγλία και από το 1981 στο Γενικό Νοσοκομείο Λευκωσίας. Από τον Οκτώβριο του 2016, που αφυπηρέτησε, εργάζεται στο American Medical Center στη Λευκωσία. Εξέτασε την Ενάγουσα τον Φεβρουάριο του 2020. Αφού έλαβε υπόψη το ιστορικό της, έκρινε ότι ο σοβαρός τραυματισμός της ήταν στον αυχένα, με αποτέλεσμα να δημιουργηθεί «σύνδρομο του κέντρου του νωτιαίου μυελού στον αυχένα» (Spinal Couse Syndrom), που σημαίνει ότι παρουσιάζεται σοβαρή αδυναμία, κυρίως στα άνω άκρα και λιγότερο στα κάτω άκρα. Αυτό ως εξήγησε συμβαίνει επειδή οι νευρικές ίνες που αφορούν τα κάτω άκρα βρίσκονται στην περιφέρεια και έτσι δημιουργείται το παράδοξο να έχουμε περισσότερη αδυναμία στα πάνω άκρα παρά στα κάτω. Έτσι εξηγείται και η αδυναμία που είχε η Ενάγουσα στα άνω και κάτω άκρα με βάση το ιστορικό της. Ως περαιτέρω εξήγησε το εν λόγω σύνδρομο είτε καταλήγει σε μόνιμη βλάβη είτε βελτιώνεται σε κάποιες ώρες ή μήνες. Η βελτίωση στην περίπτωση της Ενάγουσας ήταν γρήγορη στα κάτω άκρα, υπήρχαν όμως προβλήματα στις κινήσεις αυχένα, είχε δε και νευρολογικά κατάλοιπα στον αριστερό ώμο, τα οποία συνάδουν με την αδυναμία που παρουσιάζεται στο αριστερό άκρο - χέρι - και με προβλήματα κακώσεων του αυχένα. Από τα ηλεκτρομυογραφήματα, Τεκμήρια 6 και 7, φαίνεται νευροπάθεια, όμως έχουν παραμείνει σοβαρές αισθητικές διαταραχές όπως και υπαισθησία και τελικά η Ενάγουσα έχει καταλήξει με χρόνιες νευροπαθητικές διαταραχές και χρόνιο νευροπαθητικό πόνο, η δε κατάσταση της, 8 χρόνια μετά το δυστύχημα, θεωρείται μόνιμη. Λόγω του νευροπαθητικού πόνου δημιουργούνται στον οργανισμό ψυχολογικά προβλήματα. Οι περισσότεροι ασθενείς καταλήγουν σε ψυχιατρική υποστήριξη με φάρμακα, η δε ποιότητα της ζωής τους αλλάζει εντελώς, δεν μπορούν να εργαστούν, να αποδώσουν ή να έχουν καλές σχέσεις με συναδέλφους, με τον κόσμο, αλλάζουν δουλειά ψάχνοντας κάτι καλύτερο. Το ότι η Ενάγουσα είναι αριστερόχειρας είναι ένα ακόμη επιβαρυντικό στοιχείο. Η γνώμη του ήταν πως η Ενάγουσα δεν έχει αδυναμία, έχει όμως το πρόβλημα του νευροπαθητικού πόνου, ο οποίος χειρουργείται, ενώ οι ασθενείς που πηγαίνουν με αυτό το πρόβλημα κρατάνε μια σακούλα ψυχοφάρμακα, ως χαρακτηριστικά ανέφερε. Μ.Υ.1 κατέθεσε η xxxxxx Λοϊζίδου, φαρμακοποιός στο Γενικό Νοσοκομείο Λεμεσού, η οποία δεν γνώριζε την Ενάγουσα, όμως αναφέρθηκε σε συνταγογραφήσεις που αφορούν την τελευταία, από το 2011-2018, τις οποίες εντόπισε από το μηχανογραφημένο σύστημα του Νοσοκομείου Λινόπετρας, στο οποίο φαίνεται ότι εξεταζόταν η Ενάγουσα. Κατά την αντεξέταση της κατέθεσε πως δεν γνώριζε κατά πόσο είναι άλλο πρόσωπο που χρησιμοποιούσε τα φάρμακα που η Ενάγουσα έπαιρνε με τις εν λόγω συνταγές. Μ.Υ.2 κατέθεσε η xxxxxx Αρκάδη, δικηγόρος, στο δικηγορικό γραφείο που εκπροσωπεί τον Εναγόμενο στην παρούσα διαδικασία (Τεκμήριο 24 η γραπτή της δήλωση). Η μαρτυρία της συνιστάται στο ότι, πρόσφατα την είχε ενημερώσει ο κ. Χαρτσιώτης ότι δέχθηκε εντολές, από την εμπλεκόμενη στην παρούσα υπόθεση ασφαλιστική εταιρεία, προκειμένου να ερευνήσει το προφίλ της Ενάγουσας, το οποίο με βάση την πληροφόρηση εμφανιζόταν στο Facebook με το ονοματεπώνυμο xxxx Χατζηπαναγιώτου. Επειδή η μάρτυρας ως δήλωσε, έχει λογαριασμό στο Facebook, προχώρησε σε έρευνα και βρήκε το προφίλ της Ενάγουσας. Επιβεβαίωσε δε ότι πρόκειται γι' αυτήν μέσω του κ. Χαρτσιώτη ο οποίος την είδε κατ' επανάληψη στο Δικαστήριο, οπότε η μάρτυρας προχώρησε και μελέτησε το σύνολο του υλικού που η Ενάγουσα είχε αναρτημένο στο συγκεκριμένο προφίλ. Ξεκαθάρισε πως ουδέποτε είχε οποιαδήποτε επαφή με την Ενάγουσα, είτε διαδικτυακά είτε σαν «φίλη» της, σε οποιοδήποτε μέσο κοινωνικής δικτύωσης. Το προφίλ της Ενάγουσας, ως εξήγησε η μάρτυρας, είναι δημόσιο και σ' αυτό έχει πρόσβαση οποιοσδήποτε διαθέτει λογαριασμό στο Facebook, δεν γνώριζε όμως αν στο προφίλ της Ενάγουσας υπάρχει οποιοδήποτε άλλο υλικό που δεν είναι δημόσιο. Από τη μελέτη που έκανε διαπίστωσε ότι στο προφίλ της Ενάγουσας υπάρχει μεγάλος αριθμός φωτογραφιών. Η εντολή της ασφαλιστικής εταιρείας ήταν να εστιάσει την προσοχή της στην ευρύτερη κοινωνική ζωή και τυχόν κοινωνική δραστηριότητα της Ενάγουσας, γενικότερα, αν αυτή διάγει τα τελευταία χρόνια μια αντικειμενικά φυσιολογική κοινωνική και προσωπική ζωή. Κατέθεσε η μάρτυρας σχετικές φωτογραφίες - Τεκμήρια 25-32 - από το προφίλ της Ενάγουσας καθώς και άλλους δημόσιους λογαριασμούς στο Facebook συνδεδεμένων ατόμων με την Ενάγουσα τις οποίες εκτύπωσε η ίδια. Οι εν λόγω φωτογραφίες αφορούν στιγμιότυπο οθόνης της αρχικής σελίδας του προφίλ της Ενάγουσας και δέσμη στιγμιότυπων οθόνης των ετών 2014-2019. Περαιτέρω εξήγησε πως στα στιγμιότυπα που αφορούν το έτος 2014 η Ενάγουσα εμφανίζεται σε διάφορες νυκτερινές εξόδους όπου, μεταξύ άλλων, χορεύει στην πίστα νυκτερινού κέντρου. Στα στιγμιότυπα που αφορούν στο έτος 2015 η Ενάγουσα εμφανίζεται σε διάφορες εξόδους με άλλα πρόσωπα σε εκδηλώσεις, δεξιώσεις, νυκτερινές εξόδους και σε κάποιες χορεύει. Στα στιγμιότυπα που αφορούν στο έτος 2016 η Ενάγουσα εμφανίζεται σε εξόδους τόσο την ημέρα όσο και τη νύκτα, είτε σε σπίτια, είτε σε κέντρα διασκέδασης, καθώς και σε πάρτι γενεθλίων φίλης της, αλλά και σε παραλία με φίλες της, με παρέες και φίλους σε νυκτερινά τραπέζια με καρναβαλίστικες ενδυμασίες και σε πίστα χορού με φίλες της. Στα στιγμιότυπα που αφορούν στο έτος 2017 η Ενάγουσα εμφανίζεται σε φωτογραφίες που αφορούν εξόδους, ντυμένη καρναβλίστικα με το σύζυγο της και φίλες της, καθώς επίσης σε νυκτερινό κέντρο της Θεσσαλονίκης. Στις φωτογραφίες που αφορούν το έτος 2018 η Ενάγουσα συμμετέχει σε κανονικές εκδηλώσεις αλλά και ταξίδι σε ελληνικό νησί, ενώ στις φωτογραφίες που αφορούν στο έτος 2019 εμφανίζεται σε αρκετές νυκτερινές εξόδους. Επιπλέον η μάρτυρας ανέφερε πως μέσα από την έρευνα που έκανε, στο προφίλ της Ενάγουσας, δεν εντόπισε οτιδήποτε το οποίο να σχετίζεται με παράπονο για την υγεία της ή την προσωπική της ζωή ή φωτογραφίες στις οποίες να φορά αυχενικό κολλάρο. Τέλος σημείωσε πως μετά την καταχώριση ένορκης δήλωσης αποκάλυψης των φωτογραφιών, το προφίλ της Ενάγουσας έπαυσε να είναι δημόσιο και κλειδώθηκε. Μ.Υ.3 κατέθεσε ο xxxxxx Νικολάου, υπεύθυνος αρχείου στο Γενικό Νοσοκομείο Λεμεσού τα τελευταία 4 χρόνια ο οποίος κατέθεσε, από το προαναφερόμενο αρχείο, τη νοσηλευτική αξιολόγηση ασθενούς της Ενάγουσας καθώς και το Δελτίο Αναφοράς Νοσηλείας της - Τεκμήριο 33 - όπως αυτά φυλάγονται στο φάκελο ασθενούς. Το Τεκμήριο 33 αφορά την περίοδο από 14.12.2012 που άρχισε η νοσηλεία της Ενάγουσας με την εισαγωγή της στο Νοσοκομείο Λεμεσού, με αναφορές για τα ημερήσια δείγματα ενεργειών που έγιναν. Οι εν λόγω αναφορές συνήθως γίνονται, ως εξήγησε ο μάρτυρας από τους νοσηλευτές. Μ.Υ.4 κατέθεσε η xxxxx Σολομωνίδου η οποία εργάζεται στο φαρμακείο του Γενικού Νοσοκομείου Λεμεσού, υπηρετώντας σε διάφορα άλλα νοσοκομεία μεταξύ αυτών και το Νοσοκομείο Λινόπετρας. Κατέθεσε η μάρτυρας, ως δέσμη εγγράφων, 35 συνταγές - Τεκμήριο 34 - οι οποίες αρχίζουν από 28.09.2011 και τελειώνουν 23.04.2018. Με βάση τις συνταγές που εκδόθηκαν για την Ενάγουσα, πριν την 14.12.2012, προκύπτει κατά τη μάρτυρα, ότι η Ενάγουσα ήταν άτομο με κάποια προβλήματα στο κεντρικό νευρικό σύστημα, όμως ξεκαθάρισε πως σαφής εικόνα, περί του προβλήματος, μόνο από ιατρό μπορεί να δοθεί. Μ.Υ.5 κατέθεσε ο ιατρός, ορθοπεδικός, xxxxx Γεωργίου (Τεκμήριο 36 η ιατρική του έκθεση) ο οποίος εξέτασε την Ενάγουσα στις 27.07.2015 για λογαριασμό της Υπεράσπισης και ετοίμασε σχετική ιατρική έκθεση - Τεκμήριο 36 - αναφορικά με την εκτίμηση της κατάστασης της κατά το χρόνο της εξέτασης. Από το ιστορικό που η Ενάγουσα του παράθεσε καθώς και από τα ιατρικά έγγραφα που του προσκόμισε (τα οποία καταγράφονται στην έκθεση του) εκτίμησε ότι η Ενάγουσα υπέστη τραυματισμό μαλακών μορίων του θωρακικού τοιχώματος του αυχένα και του οσφύος. Η κλινική του εξέταση έδειξε ότι (
- i)κατά την επανειλημμένη προσπάθεια του για εξακρίβωση του παθητικού εύρους κίνησης του αυχένα, και παρά τις επανειλημμένες υποδείξεις του, η Ενάγουσα προέβαινε ενσυνείδητα σε σύσπαση των παρασπονδύλιων μυών παρεμποδίζοντας την όποια κίνηση του αυχένα αναφέροντας πρόκληση αφόρητων πόνων, (
- ii)δεν υφίστατο μυικός σπασμός ή ευαισθησία στους παρασπονδύλιους μύες, (iii) υπήρχε φυσιολογική λειτουργικότητα των αρθρώσεων και του μυοσκελετικού συστήματος των άνω και κάτω άκρων, (
- iv)σημειώθηκε απουσία αντανακλαστικής σκολίωσης, (
- v)η λειτουργικότητα του νευροαγγειακού συστήματος βρισκόταν σε φυσιολογικά πλαίσια, τόσο στα άνω όσο και στα κάτω άκρα και (
- vi)η Ενάγουσα προσποιείτο πλήρη παράλυση του αριστερού άνω άκρου, αρνούμενη να προβεί σε οποιαδήποτε κίνηση του μέλους, συμπεριλαμβανόμενης της κινητικότητας του ώμου, του αριστερού αγκώνα και του καρπού. Συνοψίζοντας τα συμπεράσματα του ο μάρτυρας καταλήγει μέσα στην έκθεση του ότι: 1. Τα ευρήματα προβολών πλείστων αυχενικών μεσοσπονδυλίων δίσκων με τις αναφερόμενες νευροπάθειες δεν αποτελούν τραυματικά ευρήματα. Αποτελούν ευρήματα χρονιότητας. 2. Η Ενάγουσα δεν υπέστη την εξαιρετικής σπανιότητας τραυματική δισκοπάθεια και μάλιστα σε πληθώρα αυχενικών μεσοσπονδυλίων δίσκων. 3. Από το ιστορικό και μόνο εκτιμάται ότι υπέστη τραυματισμό μαλακών μορίων στις πιο πάνω περιγραφόμενες περιοχές (βλέπε ιστορικό ανωτέρω), χωρίς οποιοδήποτε κάταγμα. 4. Σαν γενικότητα αναφέρεται ότι τραυματισμοί μαλακών μορίων της αναφερόμενης μορφής που υπέστη, δεν αποτελούν ανίατα τραύματα μη ανταποκρινόμενα σε θεραπευτικά μέτρα αλλά το αντίθετο. Αποτελούν συνηθέστατες μορφές τραυμάτων ιδιαίτερα σε τροχαία ατυχήματα τα οποία αποκαθίστανται. 5. Η χορήγηση φυσιοθεραπείας πέρα των 100 συνεδριών και η συνέχιση χορήγησης της 2½ και πλέον χρόνια μετά το ατύχημα, ευρίσκεται εκτός ιατρικής πρακτικής και λογικής. Σε περιπτώσεις όπου η αρχική χορήγηση φυσιοθεραπείας δεν έχει ευεργετικά αποτελέσματα, τούτο ερμηνεύεται ότι ένας ασθενής δεν ανταποκρίνεται στη φυσιοθεραπευτική αγωγή και παύει οποιαδήποτε ένδειξη περαιτέρω συνέχισης της. 6. Ο τρόπος περιγραφής από την ίδια της σημερινής της κατάστασης, αλλά και ο τρόπος αντίδρασης της, κατά την επανειλημμένη προσπάθεια δικής του κλινικής εξέτασης, δεν συνάδει ούτε με τη μορφή του αναφερόμενου τραυματισμού μαλακών μορίων αλλά ούτε και με τα ευρήματα μαγνητικής τομογραφίας και ηλεκτρομυογραφικών εξετάσεων. 7. Η προσποίηση περί πλήρους παράλυσης του αριστερού άνω άκρου έγινε ενσυνείδητα από την ίδια. Δεν υπάρχει οποιοσδήποτε τραυματισμός του βραχιονίου πλέγματος που θα δικαιολογούσε τυχόν παράλυση του αριστερού άνω άκρου. 8. Κατ' επέκταση τόσο η περιγραφή που η Ενάγουσα έδωσε όσο και η συμπεριφορά της κατά την κλινική εξέταση δεν μπορούν να γίνουν αποδεκτά. 9. Δεν δικαιολογείται οποιαδήποτε μορφή λειτουργικής αναπηρίας που να την καθιστά ανίκανη προς εργασία. 10. Τραυματισμοί μαλακών μορίων αποκαθίστανται κατά πλήρως ικανοποιητικό τρόπο σε περίοδο που δεν υπερβαίνει το μέγιστο των δύο μηνών. M.Y.6 κατέθεσε ο ιατρός xxxxxxxx Περδίος, νευροχειρούργος σήμερα στο Απολλώνιο Νοσοκομείο. Αφού εργάστηκε στο εξωτερικό, στη Γερμανία, το 1980 επέστρεψε στην Κύπρο και έκτοτε ασκεί τη νευροχειρουργική. Δεν έχει εξετάσει την Ενάγουσα, μελέτησε όμως τα Τεκμήρια 2-9, 12-15, 19-21, 33 και 38-40 πριν δώσει τη γνώμη του, η οποία συνίσταται στο ότι, η Ενάγουσα έχει υποστεί θλάση μαλακών μορίων της αυχενικής μοίρας και της οσφυϊκής μοίρας της σπονδυλικής στήλης. Ως εξήγησε αυτή η γνώμη του αφορά και τη δική του ειδικότητα, όχι όμως σε ότι αφορά στο στέρνο και τον αυχένα γι΄ αυτό και δεν έχει εκφράσει άποψη γι΄ αυτό. Κατά τη γνώμη του η θλάση της Ενάγουσας δεν παρουσίαζε αντικειμενική νευρολογική σημειολογία και ως εκ τούτου την κατέταξε μεταξύ πρώτου και δεύτερου βαθμού, ως προς τη διαβάθμιση της, με σοβαρότερο τον τέταρτο βαθμό. Μέσα από τα δύο ηλεκτρομυογραφήματα δεν απαντάται το ερώτημα αν αυτά που φαίνονται σ΄ αυτά, ως ευρήματα, οφείλονται στο επίδικο ατύχημα, κυρίως η ριζοπάθεια που έχει η Ενάγουσα, θα πρέπει ως εκ τούτου να ληφθούν υπόψη και άλλα στοιχεία. Συμφώνησε ο μάρτυρας με τη γνώμη του ιατρού Μ. Λάμπρου ότι η Ενάγουσα υπέστη τραυματισμό της αυχενικής μοίρας τύπου Wiphash, ωστόσο διαφώνησε ότι ο τραυματισμός ήταν βαριάς μορφής. Αν υπήρχε σοβαρός τραυματισμός της αυχενικής μοίρας της σπονδυλικής στήλης θα έπρεπε να υπάρχουν στη μαγνητική τομογραφία συγκεκριμένα ευρήματα, ωστόσο σ΄ αυτήν φαίνεται μόνο η ύπαρξη τραύματος στα μαλακά μόρια, υπό τη μορφή αυξημένου σήματος στους μύες, στους συνδέσμους ή στους δίσκους και στις μετατοπίσεις δίσκων. Γι΄ αυτό κατέληξε στο συμπέρασμα ότι τα εν λόγω ευρήματα είναι εκφυλιστικής αιτιολογίας και όχι τραύματος και δη σοβαρού τραυματισμού. Τέλος ανέφερε, πως η χορήγηση των βιταμινών Β και Ε που φαίνεται ότι χορηγούνταν στην Ενάγουσα με συνταγές, γίνεται σε νευροπάθειες διαφόρων αιτιολογιών, μπορεί να είναι για διαβήτη, για αβιταμίνωση, διαταραχές του μεταβολισμού και άλλα χρόνια προβλήματα. Επίσης εξήγησε πως οι αιτίες του νευροπαθητικού πόνου είναι πάρα πολλές, όμως γι΄ αυτόν είναι αδιανόητο να δικαιολογήσει το νευροπαθητικό πόνο της Ενάγουσας από μία θλάση μαλακών μορίων που αυτή υπέστη, και εξάλλου δεν φαίνεται να πήρε μέχρι σήμερα φάρμακα για νευροπαθητικό πόνο. Κατά το στάδιο των αγορεύσεων οι ευπαίδευτοι συνήγοροι των διάδικων ανέπτυξαν με λεπτομέρεια τις θέσεις και τα επιχειρήματα τους προβάλλοντας τις τελικές τους εισηγήσεις, οι οποίες απέχουν κατά πολύ όσον αφορά τον τραυματισμό της Ενάγουσας καθώς και τις συνέπειες αυτού, κατ΄ επέκταση και ως προς το ποσό της αποζημίωσης που εισηγούνται να επιδικαστεί από το Δικαστήριο. Θα αποφευχθεί η λεπτομερής αναφορά επί των θέσεων των διάδικων, όπως τις προώθησαν οι συνήγοροι τους, το Δικαστήριο τις διατηρεί κατά νου και θα αναφερθεί σε αυτές σε μεταγενέστερο στάδιο, στο βαθμό που θα κριθεί αναγκαίο για σκοπούς αιτιολόγησης των ευρημάτων και συμπερασμάτων του. Αξιολόγηση μαρτυρίας Κατά τη ζωντανή ατμόσφαιρα της δίκης, το Δικαστήριο είχε την ευχέρεια και παρακολούθησε με κάθε δυνατή προσοχή, όλους τους μάρτυρες που κατέθεσαν ενώπιον του, ως εκ τούτου είχε την ευχέρεια να παρακολουθήσει τον τρόπο κατάθεσης και συμπεριφοράς τους (βλέπε ως σχετική την υπόθεση Χρίστου ν. Ηροδότου κ.α.
(2008)1 Α.Α.Δ. 676). Η αξιολόγηση της μαρτυρίας τους διενεργήθηκε έχοντας κατά νου το στάδιο από το οποίο ανέκυψε η μαρτυρία, την πηγή και την εμβέλεια των γνώσεων των μαρτύρων, την πιθανή ύπαρξη προσωπικού συμφέροντος στην έκβαση της υπόθεσης, τις δυνατότητες που είχαν να αντιληφθούν τα όποια διαδραματισθέντα, το επίπεδο μνήμης και τους λόγους που είχαν να θυμούνται τα όσα κατέθεσαν, τη σαφήνεια ή μη των απαντήσεων τους, την ύπαρξη υπερβολών ή μη, είτε αντιφάσεων, τον τρόπο αφήγησης των γεγονότων, το φυσικό ή αφύσικο των αντιδράσεων τους στο εδώλιο του μάρτυρα, αλλά και τη γενικότερη ιδιοσυγκρασία που εκδήλωσαν ενώπιον του Δικαστηρίου. Σύμφωνα με τα λεχθέντα στην υπόθεση C & A PELEKANOS ASSOCIATES ν. Α. ΠΕΛΕΚΑΝΟΥ
(1999)1 Α.Α.Δ. 1273 «Η αξιολόγηση προφορικής μαρτυρίας είναι άρρηκτα συνυφασμένη με την αξιοπιστία του μάρτυρα. Η εντύπωση που αφήνει στο δικαστήριο, αγαθή ή δυσμενής, είναι παράγων εξαιρετικής σπουδαιότητας για την κρίση της αξιοπιστίας. Ο τελευταίος είναι όρος πολυσήμαντος. Η εμφάνιση και συμπεριφορά του μάρτυρα ενόσω καταθέτει, οι αντιδράσεις του, κατά πόσο δηλαδή είναι φυσικές ή αφύσικες, ο τρόπος που απαντά, η νευρικότητα ή η επιφυλακτικότητα του, ή η ιδιοσυγκρασία που εκδηλώνει, είναι μεταξύ των σημείων που μόνο ο πρωτόδικος δικαστής που τον είδε και τον άκουσε μπορεί να παρατηρήσει. Και στη συνέχεια να τα χρησιμοποιήσει υπό το πρίσμα της πείρας που διαθέτει και της γνώσης του της ανθρώπινης φύσης για να εκτελέσει το πιο σημαντικό και δυσκολότερο ίσως καθήκον του, την εύρεση της αλήθειας. Δεν είναι νοητός ο διαχωρισμός των κριτηρίων αξιοπιστίας ή αναξιοπιστίας ενός μάρτυρα από τα πρακτικά της υπόθεσης που περιέχουν τη μαρτυρία του.» Ταυτόχρονα το Δικαστήριο έχει επίγνωση πως, η υπέρμετρη βαρύτητα στα εξωτερικά χαρακτηριστικά της συμπεριφοράς των μαρτύρων αποτελεί εγχείρημα που προφανώς ενέχει κινδύνους παραπλάνησης, συνεπεία πιθανής προσποίησης ή υπόκρισης, συνεπώς θα πρέπει να αποφεύγεται. Στην υπόθεση Νικολάου ν Παπαϊωάννου,
(2011)1(Γ) Α.Α.Δ. 1797 όπου πρωτόδικο Δικαστήριο αναφέρθηκε, κατά την αξιολόγηση μαρτύρων, σε άμεσο και σταθερό λόγο αλλά και περί ήρεμης συμπεριφοράς μάρτυρα, το Εφετείο έψεξε την αναφορά αυτή και επισήμανε πως «Όσο όμως και αν τέτοια χαρακτηριστικά μπορούν να προσδώσουν θετικότητα στη μαρτυρία ενός μάρτυρα, δεν μπορούν να αποτελέσουν τον αποκλειστικό λόγο για την αποδοχή της μαρτυρίας τους. Χωρίς μάλιστα οποιαδήποτε αντιπαραβολή ή έστω αναφορά στην ποιότητα της μαρτυρίας του εφεσείοντα-εναγομένου η οποία δυνατόν να εμφορείτο και αυτή από τα ίδια χαρακτηριστικά.» Εμπειρικά αποδεικνύεται πως δεν είναι σπάνιο να προσέρχονται στο Δικαστήριο μάρτυρες, οι οποίοι έχουν την ικανότητα να προβάλλουν διαφορετική εικόνα γεγονότων από την πραγματική. Άλλωστε είναι ενδεχόμενο το περιεχόμενο της μαρτυρίας ενός μάρτυρα, όταν βρίσκεται στο εδώλιο, να είναι τέτοιο ώστε να μην προβάλλει αληθινό, χωρίς αυτός να εκπορεύεται από διάθεση ψεύδους ή παραπλάνησης του Δικαστηρίου. Τέτοια περίπτωση αποτελούν μάρτυρες οι οποίοι διέπονται, λόγω του χαρακτήρα τους, από επιπολαιότητα η οποία δεν τους επιτρέπει να εντείνουν τη μνήμη τους και δεν καταβάλλουν προσπάθεια για ορθή αντίληψη των συμβάντων. Στις πλείστες περιπτώσεις η μαρτυρία τέτοιων μαρτύρων προβάλλει επισφαλής. Πέραν όμως των προαναφερόμενων το Δικαστήριο έχει επίσης κατά νου ότι διαχρονικά έχει καταδειχθεί πως μια μαρτυρία ενδέχεται να είναι ψευδής ή να εμπεριέχει κινδύνους αν γίνει αποδεκτή, όταν συνυπάρχουν σχέσεις φιλίας, επιθυμίας για εύνοια, οργής και μίσους, φιλοχρηματία, ιδιοτέλεια, φόβος αντεκδικήσεων ή και άσκηση ψυχολογικής βίας, οπότε απαιτείται ιδιάζουσα προσοχή κατά τη διεργασία της αξιολόγησης ώστε κατά το ανθρωπίνως δυνατό να διαπιστώνονται τα πραγματικά περιστατικά, κατά τη μέγιστη εγγύηση. Έχοντας ως γνώμονα τις προαναφερόμενες νουθεσίες και κριτήρια αξιολόγησης το Δικαστήριο προβαίνει στα πιο κάτω συμπεράσματα αναφορικά με την αξιοπιστία των μαρτύρων. Ως μάρτυρες εμπειρογνώμονες κατέθεσαν επτά ιατροί, ήτοι οι Μ.Κ.3, Μ.Ε.5, Μ.Ε.6, Μ.Ε.8, Μ.Ε.9, Μ.Υ.5 και Μ.Υ.6. Στην υπόθεση Νικολάου ν. Σταύρου
(1992)1 ΑΑΔ 746 αναφέρθηκε πως: «Η ιδιότητα του πραγματογνώμονα επιτρέπει παρέκκλιση από τους κανόνες ως προς την απόδειξη. Αυτή όμως η παρέκκλιση σχετίζεται μόνο με τη δυνατότητα έκφρασης γνώμης. Ο πραγματογνώμονας, κατ' εξαίρεση προς το γενικό κανόνα που δεν επιτρέπει την έκφραση γνώμης από μάρτυρα, μπορεί να εκφράσει γνώμη αναφορικά με ζητήματα που εμπίπτουν στη σφαίρα της ειδικότητάς του. (Βλ. Vassilico Cement Works ν. Stavrou
(1978)1 CLR 389, Constantinides (Akinita) Ltd v. Mavrogenis
(1983)1 CLR 663). Σε τέτοια περίπτωση, όπως έχει εξηγηθεί επανειλημμένα, ο πραγματογνώμονας εφοδιάζει το Δικαστήριο με τα αναγκαία επιστημονικά κριτήρια για τον έλεγχο της ακρίβειας των συμπερασμάτων του έτσι που να μπορέσει ο δικαστής να διαμορφώσει τη δική του ανεξάρτητη κρίση με την εφαρμογή αυτών των κριτηρίων πάνω στα γεγονότα που αποδεικνύει η μαρτυρία. (Βλ. Davie ν. Edimborough Magistrates
(1953)S.C. 34, Andreas Anastassiades ν. Republic
(1977)2 CLR 97, Pouris and Another v. Republic
(1983)2 CLR 170, Philippou v. Odysseos
(1989)1 CLR 1.) Στην ίδια απόφαση διευκρινίζεται πως: «Κατά τα άλλα, οι κανόνες που διέπουν τη μαρτυρία όλων των μαρτύρων, διέπουν και τη μαρτυρία των πραγματογνωμόνων. Δεν είναι επιτρεπτή η αποδοχή εξ ακοής μαρτυρίας με στόχο την απόδειξη του πραγματικού γεγονότος στο οποίο αναφέρεται επειδή εκείνος που μεταφέρει την πληροφορία στο Δικαστήριο είναι πραγματογνώμονας (Βλ. Republic ν. Chacholiades
(1980)1 CLR 481). Όσο και αν είναι δυνατό να αναφερθεί ο πραγματογνώμονας σε υποθετική κατάσταση πραγμάτων ή σε γεγονότα για τα οποία δεν έχει προσωπική γνώση προκειμένου να στηρίξει τους συλλογισμούς του, αυτή η αναφορά δεν εισάγεται για να χρησιμοποιηθεί ως απόδειξη για την ύπαρξή τους. Η διάκριση μεταξύ της πρωτογενούς μαρτυρίας που είναι επιτρεπτή και της εξ ακοής μαρτυρίας που είναι ανεπίτρεπτη, έχει να κάμει με την φύση της μαρτυρίας σε συνάρτηση, όμως, και προς το σκοπό για τον οποίο προσάγεται. Έτσι, όπως τονίστηκε στην υπόθεση Constantinides (Akinita) Ltd ν. Mavrogenis (ανωτέρω), η μαρτυρία του πραγματογνώμονα εισάγεται υπό την αίρεση της απόδειξης του πραγματικού της υπόβαθρου με τον τρόπο που αποδεικνύεται κάθε άλλο γεγονός. Ακολουθεί πως η αποτυχία απόδειξης αυτού του υπόβαθρου με αποδεκτή μαρτυρία, θα αφήσει τη γνώμη του πραγματογνώμονα μετέωρη και χωρίς αξία.» Επισημαίνεται βέβαια πως η εξ' ακοής μαρτυρία είναι πλέον αποδεκτή και εναπόκειται στο Δικαστήριο να την αξιολογήσει και να αποφανθεί αν θα την κρίνει αξιόπιστη, και κατ' επέκταση να της αποδώσει την πρέπουσα βαρύτητα. Σε πιο πρόσφατη νομολογία, στην υπόθεση Νικολάου ν. Δημοκρατίας, ECLI:CY:AD:2017:B154, Ποινική Έφεση 162/2014 ημερομηνίας 02.05.2017, επαναλήφθηκαν επί της ουσίας τους οι καθοδηγητικές γραμμές επί των οποίων εδράζεται η αξιολόγηση πραγματογνωμόνων και εμπειρογνωμόνων. Λέχθηκε ότι: «Η πραγματογνωμοσύνη είναι το αποτέλεσμα μελέτης, πείρας ή εκπαίδευσης (Δέστε Χατζηξενοφώντος κ.ά. v. Αστυνομίας
(2013)2 Α.Α.Δ. 316). Μαρτυρία μπορεί να γίνει αποδεκτή ως μαρτυρία πραγματογνώμονα όταν προέρχεται από επιστήμονα, στα πλαίσια της επιστήμης του (Δέστε Folkes v Chadd
(1782)3 Dong KB 157-15.4.13). Κάποιος μπορεί να θεωρηθεί ως πραγματογνώμονας, χωρίς, κατ΄ ανάγκη, να κατέχει τα απαραίτητα ακαδημαϊκά προσόντα εάν έχει μεγάλη πείρα επί του θέματος (Δέστε Ηλιάδη & Σάντη - Το Δίκαιο της Απόδειξης - Δικονομικές και Ουσιαστικές Πτυχές, σελ. 575 - 587). Για να καταθέσει κάποιος ως πραγματογνώμονας, πρέπει να καταδείξει ότι κατέχει τα προσόντα για κάτι τέτοιο (Δέστε R v Francis
(2013)EWCA Crim. 123). Το ζήτημα του ποιος είναι πραγματογνώμονας αποφασίζεται από το Δικαστήριο μετά από άσκηση διακριτικής ευχέρειας και αφού εξετάσει τις γνώσεις και την εμπειρία του μάρτυρα, στο συγκεκριμένο θέμα που καλείται να καταθέσει (Δέστε Σιακόλα v Αστυνομίας
(2013)2 Α.Α.Δ. 110 και Yaacoub v. Δημοκρατίας, Ποιν. Έφ. 73/2013, ημερ. 19.3.2014). Το ζήτημα της πραγματογνωμοσύνης μπορεί να αποφασιστεί κατά την προσπάθεια παρουσίασης της σχετικής μαρτυρίας ή ακόμη ευχερέστερα, στο τέλος της υπόθεσης, κατά τη διατύπωση της τελικής ετυμηγορίας, εκτός αν το όλο ζήτημα εξεταστεί στα πλαίσια δίκης εντός δίκης. Το καίριο ερώτημα που πρέπει να απασχολήσει το Δικαστήριο είναι το για ποιο θέμα παρουσιάζεται ο μάρτυρας ως πραγματογνώμονας (Δέστε R. v Clarke
(2013)EWCA, Crim. 162).» Έχοντας λάβει υπόψη το περιεχόμενο της μαρτυρίας των μαρτύρων ιατρών αποτελεί κατάληξη ότι όλοι τους, για τους λόγους που θα εξηγηθούν στη συνέχεια και στο βαθμό που θα γίνει αποδεκτή η μαρτυρία τους, έπεισαν το Δικαστήριο ότι πρόκειται για εμπειρογνώμονες στον τομέα που κατέθεσαν, και πως πρόθεση τους ήταν να βοηθήσουν και να εξηγήσουν στο Δικαστήριο τη γνώμη τους, βασιζόμενοι αποκλειστικά στις γνώσεις και την εμπειρία τους , αλλά και στα αποτελέσματα των κλινικών τους εξετάσεων, πλην βέβαια του Μ.Υ.6 ο οποίος δεν είχε εξετάσει την Ενάγουσα, μελέτησε όμως όλες τις σχετικές εκθέσεις και πιστοποιητικά, περιλαμβανομένων μαγνητικών τομογραφιών και ηλεκτρομυογραφημάτων. Όλοι τους παρουσίασαν τη γνώμη τους με πλήρη επάρκεια και σαφήνεια, χωρίς υπεκφυγές ή προσπάθεια απόκρυψης οποιουδήποτε σημαντικού για την υπόθεση στοιχείου, και με υπόβαθρο την επιστημονική τους κατάρτιση, αφήνοντας θετική εικόνα στο Δικαστήριο. Ειδικότερα οι Μ.Ε.5 και Μ.Ε.6 οι οποίοι από τα αρχικά στάδια είχαν εξετάσει την Ενάγουσα, και ήταν σε πολύ καλή θέση να αξιολογήσουν την κατάσταση της, όπως και στη συνέχεια ο Μ.Ε.3 αλλά και η Μ.Ε.8 κατόπιν σχετικών εξετάσεων (μαγνητικών τομογραφιών και ηλεκτρομυογραφημάτων) αιτιολόγησαν τη γνώμη τους. Ομοίως θετική εντύπωση άφησαν στο Δικαστήριο και οι ιατροί Μ.Υ.5 και Μ.Υ.6 δίδοντας πλήρεις εξηγήσεις για τη γνώμη τους, επικαλούμενοι την επιστημονική τους κατάρτιση και μακρόχρονη εμπειρία, αλλά και με πλήρη ειλικρίνεια και κατηγορηματικότητα, υποστηριζόμενη, ως διαφάνηκε, από λεπτομερείς επεξηγήσεις προς το Δικαστήριο, τεκμηριώνοντας πλήρως τη γνώμη τους. Τόσο ο Μ.Υ.5 παρ΄ ότι εξέτασε μία φορά μόνο την Ενάγουσα καθώς και ο Μ.Υ.6 ο οποίος δεν την εξέτασε καθόλου, φάνηκε πως μελέτησαν πολύ προσεκτικά και εμπεριστατωμένα όλα τα ιατρικά πιστοποιητικά και αποτελέσματα εξετάσεων που εκδόθηκαν για την Ενάγουσα και στη βάση αυτών έδωσαν τη δική τους γνωμάτευση. Παρατηρείται γενικότερα πως δεν διαπιστώθηκε διάθεση υποβοήθησης από κανένα μάρτυρα ιατρό, είτε προς την Ενάγουσα είτε προς τον Εναγόμενο, με επίκληση υπερβολών ή ανακατασκευής της μαρτυρίας τους. Κατά την αντεξέταση τους παρέμειναν σταθεροί και συνεπείς με ό,τι κατέγραψαν σε σχετικές εκθέσεις τους, εξαιρουμένων των Μ.Ε.6 και Μ.Υ.6 οι οποίοι δεν ετοίμασαν εκθέσεις. Ήταν όλοι τους πλήρως διαφωτιστικοί και βοηθητικοί προς το Δικαστήριο. Παρατηρείται βέβαια κάποια διαφοροποίηση στη γνώμη του Μ.Υ.5 σ΄ ότι αφορά την έκθεση του, με το γεγονός όμως να μην έχει αρνητική επίπτωση στην αξιοπιστία της γνώμης του. Ενόψει κάποιων στοιχείων που τέθηκαν υπόψη του, κατά τη δίκη, αποδέχθηκε ότι, εφ΄ όσον κατά τη γνώμη του οι νευροπάθειες προϋπήρχαν του επίδικου δυστυχήματος πιθανώς αυτές να επιδεινώθηκαν από το διάστρεμμα αυχένα, το οποίο προκλήθηκε στην Ενάγουσα από το δυστύχημα, δεν της προκάλεσαν όμως παράλυση του αριστερού άνω άκρου. Τούτο κρίνεται πως δεν αποκαλύπτει κάποιου είδους αβεβαιότητα στη γνώμη του M.Y.5, αντίθετα, αποδεικνύει την αντικειμενικότητα του και ενισχύει την αξιοπιστία του. Αναφορικά επίσης με τον Μ.Υ.5, πέραν της ιατρικής του γνώμης, προέκυψε αντικείμενο διαφωνίας ενώπιον του Δικαστηρίου, προερχόμενο από τη μαρτυρία της Ενάγουσας, ότι αυτός έγραψε στην έκθεση πράγματα που αυτή δεν του ανέφερε. Προφανώς η εν λόγω θέση της Ενάγουσας αντανακλά στις αναφορές της ότι δεν είπε στον δρα xxx Γεωργίου, Μ.Υ.5, κατά την εξέταση της, ημερομηνίας 02.09.2015, ότι αυτή έκανε τότε ακόμη φυσιοθεραπείες, γενικεύοντας τη θέση της λέγοντας ότι ο Μ.Υ.5 «σε ότι είπαμε έχει γράψει εντελώς διαφορετικά πράγματα». Προκειμένου δε η Ενάγουσα να γίνει πειστική αναφέρθηκε και σε άσχημο τρόπο που ο εν λόγω ιατρός την αντιμετώπισε, χωρίς όμως να αναφερθεί σε συγκεκριμένη συμπεριφορά, προσθέτοντας όμως ότι είχε προσπαθήσει να βρει τρόπο να τον καταγγείλει στον ιατρικό σύλλογο, διότι ήταν πολύ απαράδεκτος μαζί της, κάτι βέβαια που η Ενάγουσα δεν φαίνεται να έκανε εν τέλει, χωρίς να δώσει κάποια εξήγηση, παρ΄ ότι ήταν τόσο απαράδεκτος ο τρόπος του Μ.Υ.5 σύμφωνα με την αναπόδεικτη ως κρίνεται εκδοχή της. Η εντύπωση που δόθηκε στο Δικαστήριο είναι πως η εν λόγω μαρτυρία της Ενάγουσας οφείλεται στο ότι αυτή θεώρησε ορθά ή λανθασμένα ότι το περιεχόμενο της έκθεσης που ετοίμασε ο ιατρός xxx Γεωργίου, αντιμάχεται τις απαιτήσεις της, και όχι ότι όντως ο ιατρός έγραψε στην έκθεση του στοιχεία που δεν του είχε αυτή αναφέρει. Ο ιατρός, Μ.Υ.5, με κατηγορηματικό τρόπο, απέρριψε και υποβολές του συνηγόρου της Ενάγουσας, ότι της μίλησε, αλλά και την αντιμετώπισε με αναίδεια, και ότι ήταν επιθετικός μαζί της, ως επίσης ότι την αποκάλεσε ψεύτρα. Προς ενίσχυση της απόρριψης των εν λόγω υποβολών το Δικαστήριο παρατηρεί πως η Ενάγουσα, κατά τη μαρτυρία της, δεν κατέθεσε περί ανάλογης θέσης, ως εκ τούτου οι εν λόγω υποβολές είναι έωλες. Το ότι ο Μ.Υ.5 ενήργησε κατά τρόπο που ήθελε να διαπιστώσει κατά πόσο το αριστερό χέρι της Ενάγουσας ήταν σχεδόν παράλυτο, ως η ίδια το παρουσίαζε κατά την εξέταση του, δεν σημαίνει και ότι υπήρξε εκ μέρους του αναίδεια, έστω και αν ακόμη προκλήθηκε κάποιος πόνος, κάτι, που ειρήσθω εν παρόδω, δεν εξειδίκευσε στη μαρτυρία της η Ενάγουσα ότι συνέβη. Ήταν περαιτέρω η εισήγηση του συνηγόρου της Ενάγουσας πως η συμπεριφορά του Μ.Υ.5 έγινε για να εξυπηρετηθεί η ασφάλεια η οποία τον διόρισε, ώστε αυτή να μην καταβάλει τις όποιες αποζημιώσεις δικαιολογεί ο σοβαρός τραυματισμός της Ενάγουσας, με αποτέλεσμα η τελευταία να αδικηθεί. Έχει αξιολογηθεί και αυτή η εισήγηση πλην όμως δεν γίνεται αποδεκτή. Ενώπιον του Δικαστηρίου δεν τέθηκαν στοιχεία ότι ο Μ.Υ.5 ως ιατρός είχε τέτοιο λόγο ή τέτοιο κίνητρο να αποδώσει στην Ενάγουσα, ως λεγόμενα της, κάτι που αυτή δεν είπε ή ότι με την κατ΄ ισχυρισμό συμπεριφορά του ο Μ.Υ.5 σκοπό είχε να εξυπηρετήσει τα συμφέροντα ασφαλιστικής εταιρείας, τα οποία, προφανώς αν υπήρχε τέτοια πρόθεση, θα μπορούσαν να εξυπηρετηθούν και χωρίς τέτοια συμπεριφορά η οποία αποδίδεται, ανεπιτυχώς, στον Μ.Υ.
- Αντίθετα, κρίνεται πως η Ενάγουσα, αντιλαμβανόμενη πως το περιεχόμενο της έκθεσης του συγκεκριμένου μάρτυρα δεν ήταν και ιδιαίτερα θετικό για τις απαιτήσεις της, ως αυτή τις αντιλαμβάνεται και τις προώθησε ενόρκως, του απέδωσε ότι προέβη σε ψευδείς ουσιαστικά αναφορές. Ταυτόχρονα επισημαίνεται ότι ενώπιον του Δικαστηρίου διαπιστώθηκε πως η γνώμη του Μ.Υ.5 ήταν το προϊόν καθαρά της επιστημονικής του κατάρτισης, στη βάση των δεδομένων που είχε ενώπιον του, και τα οποία επικαλέστηκε υποστηρίζοντας τη γνώμη του. Χωρίς ενδοιασμό το Δικαστήριο απορρίπτει την εν λόγω μαρτυρία και τη θέση της Ενάγουσας, τόσο περί γραφόμενων στην έκθεση του Μ.Υ.5 που αυτή δεν του ανέφερε αλλά και περί απρεπούς ή άλλης παρεμφερούς συμπεριφοράς του. Είναι αντιληπτό πως, παρ΄ ότι όλοι ο μάρτυρες ιατροί κατέθεσαν κατά τον τρόπο που περιγράφηκε πιο πάνω, διαπιστώνεται ότι μέσα από το σύνολο της μαρτυρίας τους, προκύπτουν κάποιες διαφωνίες και διαφορετικές προσεγγίσεις που οδήγησαν στη γνώμη τους, αν και είναι αποδεκτό από όλους ότι η Ενάγουσα υπέστη, από το επίδικο τροχαίο δυστύχημα, διάστρεμμα αυχένα και θλάση μαλακών μορίων (τύπου Whiplash Injury) θλάση μαλακών μορίων του πρόσθιου θωρακικού τοιχώματος, καθώς και διάστρεμμα οσφυϊκής μοίρας της σπονδυλικής στήλης. Για τις διαφωνίες που προκύπτουν το Δικαστήριο οφείλει καθηκόντως να αξιολογήσει όλη τη μαρτυρία που τέθηκε ενώπιον του και να προβεί σε τοποθέτηση. Το πρώτο ερώτημα που γεννιέται είναι γιατί προκύπτουν οι διαφωνίες. Ως εξήγηση το Δικαστήριο θεωρεί ότι οι εν λόγω διαφωνίες, εν μέρει, οφείλονται, αφ΄ ενός στον τρόπο και το χρόνο που ο κάθε ένας εκ των ιατρών εξέτασε την Ενάγουσα, αφετέρου στα λεγόμενα της και ανάλογα με το τι γνώριζαν ως προς το ιστορικό που αυτή τους έδωσε. Η κύρια διαφωνία μεταξύ των Μ.Ε.3 και Μ.Ε.8 από τη μια και των Μ.Υ.5 και Μ.Υ.6 από την άλλη εστιάζεται στην αιτία ύπαρξης νευροπαθειών στην Ενάγουσα, όπως αποδέχονται όλοι τους ότι εμφαίνονται στα δύο ηλεκτρομυογραφήματα - Τεκμήρια 6 και
- Αναδύεται η εν λόγω διαφωνία με τους Μ.Ε.3 και Μ.Ε.8 να εκφράζουν τη γνώμη ότι οι εν λόγω νευροπάθειες είναι τραυματικής αιτιολογίας και πιθανότατα από το επίδικο ατύχημα, ενώ οι Μ.Υ.5 και Μ.Υ.6 εξέφρασαν τη γνώμη ότι είναι χρόνιας αιτιολογίας και δεν είναι αποτέλεσμα του τραυματισμού της από το επίδικο ατύχημα. Με κάθε σεβασμό στην άποψη των Μ.Ε.3 και Μ.Ε.8 το Δικαστήριο, για τους λόγους που εξηγεί στη συνέχεια, δεν αποδέχεται τη γνώμη τους, αλλά κρίνει ότι είναι δικαιολογημένο και ορθότερο υπό τις περιστάσεις να αποδεχθεί τη γνώμη των Μ.Υ.5 και Μ.Υ.6, και δη ότι οι νευροπάθειες που παρουσιάζει η Ενάγουσα δεν οφείλονται στον τραυματισμό της, κατά το επίδικο δυστύχημα, αλλά αποτελούν προϋπάρχουσα κατάσταση, ως έχουν πειστικά και επιστημονικά τεκμηριώσει οι Μ.Υ.5 και Μ.Υ.6, ειδικότερα, ότι από το Τεκμήριο 8 - μαγνητική τομογραφία - επιβεβαιώνεται η γνώμη τους ότι οι νευροπάθειες δεν είναι τραυματικές, αλλά εκφυλιστικές. Όπως εξήγησε ο Μ.Υ.5, ο ιατρικός όρος αφυδάτωση που καταγράφεται στο Τεκμήριο 8 σημαίνει εκφύλιση. Ο δε ιατρικός όρος, προβολή δισκοοστεοφυτικού υλικού και ειδικά ο όρος δισκοοστεοφυτικό, επιβεβαιώνει ότι αποτελεί εκφύλιση των δύο δίσκων στους οποίους αναφέρονται οι μαγνητικές τομογραφίες, ως εκ τούτου συμπερασματικά επειδή δεν υπάρχουν τραυματικά ευρήματα, όπως κάταγμα, οστικό οίδημα, τοπική αιμορραγία ή ρήξη συνδέσμων, οι νευροπάθειες δεν οφείλονται στον τραυματισμό της Ενάγουσας κατά το επίδικο δυστύχημα, πιθανώς όμως να έχουν επιδεινωθεί από αυτό. Ομοίως και ο Μ.Υ.6 εξήγησε με αναφορά στα Τεκμήρια 6 και 7 ότι οι ριζοπάθειες που εντοπίζονται είναι χρόνιας αιτιολογίας. Περαιτέρω, ως φαίνεται, ουδείς εκ των ιατρών Μ.Ε.3, Μ.Ε.5, Μ.Ε.6 και Μ.Ε.8 γνώριζαν περί των συνταγογραφήσεων - μέρος του Τεκμηρίου 34 - των βιταμινών Β και Ε προς την Ενάγουσα, ως αυτές συνταγογραφούνταν προ του επίδικου δυστυχήματος, αφού η Ενάγουσα απέκρυψε το γεγονός από τους εν λόγω ιατρούς, όπως και από το Δικαστήριο, προωθώντας τη θέση ότι δεν είχε ποτέ στο παρελθόν οποιεσδήποτε ενοχλήσεις, και που τέτοια θέση δεν υποστηρίζεται από τη μαρτυρία. Υπενθυμίζεται ότι τον Μάρτιο του 2012 η Ενάγουσα επισκέφθηκε το Γενικό Νοσοκομείο Λεμεσού όπου την εξέτασε ο δρας Τσαγγαρίδης, Μ.Ε.6, και διαπίστωσε ότι υπήρχε άλγος δελτοειδούς μυός, αριστερά και ανελκύρων ώμου. Ως η κοινή λογική υπαγορεύει οι προειρημένες συνταγογραφήσεις εκδόθηκαν κατόπιν κάποιας ή κάποιων επισκέψεων σε ιατρό ο οποίος συνέστησε στην Ενάγουσα να λαμβάνει τις εν λόγω βιταμίνες. Ταυτόχρονα σημειώνεται πως δεν έχει διαφύγει της προσοχής του Δικαστηρίου ότι οι εν λόγω συνταγογραφήσεις αφενός δεν τέθηκαν ενώπιον της Ενάγουσας για να τις σχολιάσει και να τοποθετηθεί επί του περιεχομένου τους, αφετέρου δεν δόθηκε εξήγηση εκ μέρους της υπεράσπισης γιατί δεν ήταν εφικτό αυτές να εντοπισθούν πιο νωρίς, παρά μόνο μετά που κατέθεσε η Ενάγουσα. Συνεπώς προκύπτει το εύλογο ερώτημα ποια η βαρύτητα των εν λόγω συνταγογραφήσεων σε συνδυασμό με το γεγονός ότι, εν τέλει, ούτε οι ιατροί που χορήγησαν τις εν λόγω συνταγές κατέθεσαν ώστε να εξηγηθεί ο λόγος που συστήθηκε η χορήγηση τους. Η κοινή λογική υπαγορεύει, ελλείψει αντίθετης μαρτυρίας, πως η ύπαρξη των εν λόγω συνταγογραφήσεων σχετίζεται με την Ενάγουσα, ταυτόχρονα, υπήρξε έντονη θέση του Μ.Υ.5 ότι οι βιταμίνες Β και Ε χορηγούνταν, κατά την εκτίμηση του, επειδή προϋπήρχαν του επίδικου δυστυχήματος, προβλήματα νευροπάθειας στην Ενάγουσα, αφού σύμφωνα πάλι με τη γνώμη του, τα προβλήματα νευροπάθειας που αυτή παρουσιάζει, για τους λόγους που εξήγησε, δεν είναι τραυματικής αιτιολογίας. Παράλληλα επισημαίνεται πως οι εν λόγω συνταγογραφήσεις συνιστούν πολύ σημαντική μαρτυρία που σχετίζεται άμεσα με την κατάσταση της υγείας της Ενάγουσας, προ του επίδικου δυστυχήματος, η πλευρά της οποίας, ως κρίνεται, έστω και αν αυτή είχε δώσει τη μαρτυρία της, όταν αυτές παρουσιάστηκαν, όφειλε να ζητήσει άδεια για να προσκομίσει αντικρουστική μαρτυρία, ώστε να δοθούν κάποιες εξηγήσεις, πέραν από αυτές που η κοινή λογική κατευθύνει, λόγω της κατάθεσης των εν λόγω ιατρικών συνταγών αλλά και της γνώμης του Μ.Υ.
- Στην απουσία τέτοιας μαρτυρίας και για τους λόγους που ο Μ.Υ.5 εξήγησε, γίνεται αποδεκτή η γνώμη του, και δη, ότι η συνταγογράφηση των βιταμινών Β και Ε σχετίζεται με προϋπάρχουσες του δυστυχήματος νευροπάθειες στην Ενάγουσα, όπως αυτές εμφαίνονται στα ηλεκτρομυογραφήματα - Τεκμήρια 6 και 7 - στα οποία αυτή υποβλήθηκε μετά το δυστύχημα. Σημειώνεται ακόμη ότι οι Μ.Ε.3 και Μ.Ε.8 δεν εξέτασαν την Ενάγουσα αμέσως μετά το δυστύχημα αλλά μήνες αργότερα, ως εκ τούτου δεν παρέπεμψαν σε κάποιο εύρημα που να συνδέεται με τραυματισμό νεύρου. Συνακόλουθα η ύπαρξη των νευροπαθειών οφείλεται στην προϋπάρχουσα κατάσταση και είναι χρόνιας αιτιολογίας, ως γνωμάτευσαν οι Μ.Υ.5 και Μ.Υ.6 (νευροχειρούργος) και όχι τραυματικής αιτιολογίας, ως ήταν η γνώμη των Μ.Ε.3 και Μ.Ε.8, οι οποίοι δεν είχαν υπόψη τους το γεγονός ότι η Ενάγουσα αντιμετώπιζε προ του δυστυχήματος πρόβλημα σε κάποιο βαθμό με νευροπάθειες. Υπενθυμίζεται εδώ πως ο Μ.Υ.5 κατά την προφορική του μαρτυρία, αφού του τέθηκαν και κάποια νέα στοιχεία, που δεν τα είχε υπόψη του κατά τη σύνταξη της έκθεσης του, συμπλήρωσε τη γνώμη του λέγοντας ότι το διάστρεμμα του αυχένα που υπέστη η Ενάγουσα πιθανώς να επιδείνωσε τις προϋπάρχουσες νευροπάθειες, όχι όμως στο βαθμό της πρόκλησης πλήρους παράλυσης του αριστερού χεριού και του σοβαρότατου βαθμού αναπηρίας που αυτή του παρουσίαζε κατά την εξέταση. Σ΄ αυτό το σημείο γίνεται αντιληπτό πως, έστω και αν η αιτία που αποδίδονται οι νευροπάθειες είναι διαφορετική, η γνώμη του Μ.Ε.3 και της Μ.Ε.8 με τη γνώμη του Μ.Υ.5 και Μ.Υ.6 ουσιαστικά συγκλίνουν σε ότι αφορά την κατάσταση της Ενάγουσας μετά το επίδικο ατύχημα και δη ότι οι νευροπάθειες που υπήρχαν στην Ενάγουσα εν τέλει έχουν επηρεαστεί από τον τραυματισμό της, εξού και ο νευροπαθητικός πόνος τον οποίο έχει. Οι πρώτοι (Μ.Ε.3 και Μ.Ε.8) βέβαια έδωσαν πιο ξεκάθαρα τη θέση τους ως προς τις περαιτέρω συνέπειες και έκαναν λόγο για επηρεασμό της ζωής της Ενάγουσας εξαιτίας των νευροπαθειών, και ειδικότερα λόγω του νευροπαθητικού πόνου, ο δε Μ.Ε.3 είχε εισηγηθεί σ΄ αυτή να αποφεύγει βαριάς μορφής εργασία και να ασχολείται με ελαφρότερης μορφής εργασία. Ο Μ.Υ.5 δεν ρωτήθηκε σε κάτι πιο εξειδικευμένο επί αυτού του θέματος μετά που αποδέχθηκε ότι πιθανώς να επιδεινώθηκε η προϋπάρχουσα κατάσταση της Ενάγουσας, συνεπώς δεν υπάρχει υπόβαθρο το οποίο να αντικρούσει τη γνώμη των Μ.Ε.3 και Μ.Ε.8 ως προς την επίδραση από τις νευροπάθειες. Όσον αφορά δε στο αριστερό άνω άκρο της Ενάγουσας εντοπίζεται αδυναμία από τον Μ.Ε.5, σ΄ ότι αφορά την απαγωγή του σε 70-80 μοίρες και όχι στις 160 που είναι η κανονική. Διαφωνία επίσης προκύπτει και ως προς το κατά πόσο η Ενάγουσα υπέστη και εγκεφαλική διάσειση, ως ανέγραψε στο ιατρικό του πιστοποιητικό και υποστήριξε στη μαρτυρία του ο ιατρός xxx Ανδρέου, Μ.Ε.5, κάτι που αμφισβήτησε ο Μ.Υ.5 στηριζόμενος, μεταξύ άλλων, στο ότι επί της έκθεσης νοσηλείας που εξέδωσε η ιατρός x Ιωάννου - Τεκμήριο 2 - η οποία αφορά την περίοδο αμέσως μετά το δυστύχημα, δεν αναφέρεται απώλεια αισθήσεων. Είναι γεγονός ότι κάτι τέτοιο δεν αναφέρεται στο Τεκμήριο 2, και δεν γίνεται λόγος για πρόκληση εγκεφαλικής διάσεισης. Είναι επίσης γεγονός ότι το συμπέρασμα του ιατρού xx Ανδρέου, Μ.Ε.5, στηρίχθηκε σε λεγόμενα της Ενάγουσας, όπως ξεκαθαρίστηκε από αυτόν κατά τη μαρτυρία του και όχι σε αντικειμενικά ευρήματα. Το εν λόγω υπόβαθρο επομένως οδηγεί στο συμπέρασμα πως δεν αποδείχθηκε επαρκώς και με ασφάλεια ότι η Ενάγουσα υπέστη εγκεφαλική διάσειση κατά το επίδικο δυστύχημα. Παρόμοιο σκεπτικό δόθηκε από πρωτόδικο δικαστήριο στην υπόθεση Χριστοδούλου ν. Hoffer, ECLI:CY:AD:2018:A8, Πολιτική Έφεση 263/2012, ημερομηνίας 11.01.2018 και κρίθηκε ορθό. Ταυτόχρονα εντοπίζεται πως η μαρτυρία του Μ.Ε.5 ο οποίος έκανε λόγο για περιορισμένη κίνηση και αδυναμία στο αριστερό χέρι της Ενάγουσας, όπως διαπίστωσε όταν την εξέτασε το 2020, φαίνεται να συνάδει με τη μαρτυρία του Μ.Υ.5 ο οποίος έκανε λόγο για επηρεασμό των νευροπαθειών, όχι όμως πλήρους παράλυσης και του σοβαρότατου βαθμού αναπηρίας που παρουσίασε η Ενάγουσα, κάτι που έμμεσα υποδηλώνει επηρεασμό του αριστερού της χεριού σε κάποιο βαθμό, εξού και κατά τον Μ.Ε.5 δεν μπορεί να κάνει χειρωνακτική εργασία με τη χρήση του αριστερού της χεριού, όπως της εισηγήθηκε άλλωστε από το 2014 και ο Μ.Ε.
- Όσον αφορά στο Μ.Ε.9, παρ΄ ότι είναι δεδομένος ο σεβασμός του Δικστηρίου στις γνώσεις και την εμπειρία του, αυτός δεν έπεισε το Δικαστήριο, ότι η Ενάγουσα πάσχει από το «σύνδρομο του κέντρου του νωτιαίου μυελού στον αυχένα» ως ήταν η καταληκτική του γνώμη. Η εντύπωση που αφέθηκε στο Δικαστήριο είναι πως ο εν λόγω μάρτυρας κλήθηκε, για να καλύψει τις αδυναμίες και τα κενά της μαρτυρίας της Ενάγουσας σχετικά με τη γενικότερη της κατάσταση και επιλογής της, που για έξι χρόνια μετά που της εισηγήθηκε ο Μ.Ε.3 να βρει ελαφριάς μορφής εργασία, δεν εργάστηκε καθόλου, ενώ όλοι οι υπόλοιποι ιατροί γνωματεύουν ότι μπορούσε να εργαστεί σε κάποια εργασία έστω ελαφριάς μορφής. Εν πάση περιπτώσει παρατηρείται πως η γνώμη του εν λόγω ιατρού, όπως την περιέγαψε και ανέπτυξε ενώπιον του Δικαστηρίου, δεν φαίνεται πως σχετίζεται και ότι ισχύει για την Ενάγουσα, αφού η τελευταία δεν μαρτύρησε ότι έχει τα συμπτώματα που εκδηλώνονται σε άτομα που διαγνώσκονται με «σύνδρομο του κέντρου του νωτιαίου μυελού στον αυχένα», όπως αυτά τα συμπτώματα περιγράφηκαν και αναπτύχθηκαν από τον Μ.Ε.
- Ενδεικτικά γίνεται παραπομπή σε μαρτυρία του ότι υπήρξε αδυναμία και κάτω άκρων η οποία βελτιώθηκε, κάτι όμως για το οποίο δεν τέθηκε σχετική μαρτυρία από κανένα άλλο ιατρό που εξέτασε την Ενάγουσα αλλά ούτε και από την ίδια. Πολύ περισσότερο δεν γίνεται αποδεκτό από το Δικαστήριο, ως θα διαφανεί στη συνέχεια, ότι η Ενάγουσα έχει τέτοια συμπτώματα ως αυτή τα περιέγραψε στη μαρτυρία της. Μ.Ε.7 κατέθεσε ο φυσιοθεραπευτής, xxx Καραολής, η μαρτυρία του γίνεται αποδεκτή σ΄ ότι αφορά τον αριθμό των επισκέψεων της Ενάγουσας για φυσιοθεραπεία, καθώς και για το ύψος αυτών, ως μέτρο αντιμετώπισης του προβλήματος της, μετά το δυστύχημα, καθώς και σ΄ ότι αφορά το ποσό χρέωσης, ήτοι 93 επισκέψεις επί €30,00 έκαστη, συνεπώς το συνολικό ποσό ανερχόταν σε €2.790,00, η δε Ενάγουσα του κατέβαλε μόνο το ποσό των €600,00, και του οφείλει το υπόλοιπο ποσό €2.190,
- Παρά την σθεναρή αμφισβήτηση, κατά την αντεξέταση του εν λόγω μάρτυρα, δεν προέκυψε οτιδήποτε το κλονιστικό της αξιοπιστίας του για τα προαναφερόμενα θέματα. Κατευθύνοντας πλέον το Δικαστήριο την προσοχή του στη μαρτυρία της Ενάγουσας κρίνει ότι προκύπτουν αντιφάσεις και αδυναμίες που δεν του επιτρέπουν να την αποδεχθεί πλήρως. Έχει δε το Δικαστήριο αποκομίσει την εντύπωση ότι κατά τη μαρτυρία της υπήρξε υπερβολική με απώτερο στόχο, τη μεγιστοποίηση των συμπτωμάτων της, παρουσιάζοντας τα ως συνέπειες του τραυματισμού της, προφανώς για εξασφάλιση μεγαλύτερου ποσού αποζημίωσης, καθώς και τη δικαιολόγηση, που δεν εργάστηκε μετά το επίδικο δυστύχημα, παρουσιάζοντας άκρως τραγική εικόνα για τις συνέπειες στη ζωή της λόγω του τραυματισμού της. Παρ΄ ότι όντως υπήρξε τραυματισμός κατά το επίδικο δυστύχημα όπως και συνέπειες εξελικτικά, τις οποίες οι ιατροί που την παρακολουθούσαν έχουν διατυπώσει επαρκώς στα σχετικά πιστοποιητικά που εξέδωσαν, αλλά και σαφώς με τη μαρτυρία τους στο Δικαστήριο, η μαρτυρία της Ενάγουσας προκύπτει να είναι εκτός των διαστάσεων που δόθηκαν από τους ιατρούς που την εξέτασαν, εκτός βέβαια του Μ.Ε.9 του οποίου η γνώμη δεν έγινε αποδεκτή για τους λόγους που εξηγήθηκαν πιο πάνω. Περαιτέρω διαπιστώνεται ότι η Ενάγουσα προώθησε στη μαρτυρία της πως ενώ ήταν ένα άτομο πολύ ενεργητικό και ασχολούμενο με μεγάλο αριθμό δραστηριοτήτων, αν και αυτό δεν αποκλείεται να συνέβαινε, δεν έπεισε ότι μετά το ατύχημα δεν είναι σε θέση να κάνει καθετί που έκανε πριν, με αποτέλεσμα να στερηθεί όλων των απολαύσεων της ζωής. Το ότι για τους λόγους που εξηγήθηκαν ο τραυματισμός της είχε κάποια αρνητικά επακόλουθα στη ζωή της, τουλάχιστον για την πρώτη περίοδο, αλλά και σε κάποιο βαθμό εξελικτικά, λόγω της επιδείνωσης των νευροπαθειών γίνεται αποδεκτό, από το Δικαστήριο, ωστόσο δεν φαίνεται να συνάδουν οι συνέπειες, κυρίως η παντελής έλλειψη κοινωνικής ζωής, όπως η Ενάγουσα μαρτύρησε, με τη γνώμη των ιατρών Μ.Ε.3, 5, 6 και 8 οι οποίοι δεν αναφέρθηκαν σε τέτοιο εύρος επίδρασης. Το Δικαστήριο εξάλλου αδυνατεί να αντιληφθεί γιατί η Ενάγουσα δεν μπορεί πλέον να περπατήσει στη φύση, ως έκανε και πριν ή να κολυμπήσει. Τονίζεται εδώ πως ακόμη και ο Μ.Ε.9, έστω και αν δεν γίνεται αποδεκτή η γνώμη του για το «σύνδρομο του κέντρου του νωτιαίου μυελού του αυχένα», έκανε λόγο για ανυπαρξία αδυναμίας στην κίνηση του αριστερού χεριού της και προφανώς εδώ ενίσχυσε τη μαρτυρία του Μ.Υ.5 που κατέθεσε ανάλογη θέση και πως η Ενάγουσα προσποιήθηκε, όταν την εξέτασε, ότι είχε αδυναμία κίνησης του αριστερού της χεριού. Παρεμβάλει επίσης χρήσιμο να επισημανθεί ότι ταυτόχρονα αποδυναμώνονται εντελώς και οι σχετικές υποβολές προς τον Μ.Υ.5, ότι αυτός είχε μοναδικό σκοπό να εξυπηρετήσει την ασφάλεια του Εναγόμενου. Επιπλέον, ούτε η μαρτυρία της Ενάγουσας για δυσκολία στην εκτέλεση των συζυγικών της καθηκόντων γίνεται αποδεκτή, αφού δεν έγινε λόγος για τέτοιο πρόβλημα από κάποιο ειδικό ιατρό, και δη ότι, εξαιτίας του τραυματισμού της, η Ενάγουσα υπέστη τέτοια συνέπεια. Εξάλλου δεν φαίνεται από τη μαρτυρία της να αναζήτησε οποτεδήποτε βοήθεια ή θεραπεία για τέτοιο πρόβλημα. Κρίνεται πως πρόκειται για προσπάθεια δημιουργίας εντυπώσεων, δηλώνοντας πως αποτέλεσε και αιτία σχεδόν για να χωρίσει. Κρίνεται περαιτέρω και αυτή η μαρτυρία της ως ακόμα μια προσπάθεια που σκοπό είχε τη μεγέθυνση των συνεπειών του τραυματισμού της. Δεν έπεισε επίσης η Ενάγουσα σε ότι αφορά το ζήτημα της εξεύρεσης εργασίας, αφού από τη μια, ως μαρτύρησε, αυτή έχει ετοιμάσει τη γραπτή της δήλωση, λέγοντας πως το έπραξε επειδή είναι μορφωμένη και όχι αμόρφωτη, από την άλλη ισχυρίζεται πως δεν μπορεί να βρει εργασία. Πρόκειται όμως για πολύ μεγάλο χρονικό διάστημα το οποίο παρήλθε χωρίς να βρει εργασία. Η εξεύρεση εργασίας πέραν από υπάλληλος σε σουβλατζίδικο ήταν εφικτή. Μία χειρωνακτική εργασία ή παρόμοια εργασία δεν ήταν η μοναδική επιλογή γι΄ αυτήν. Δεν έπεισε το Δικαστήριο ότι γνήσια επιχείρησε να βρει καθιστική ή κάποια γραφειακή εργασία ή άλλη εργασία μη χειρωνακτική. Άλλωστε η προβολή της τραγικής οικονομικής της κατάστασης, την οποία πρόταξε, ουκ ολίγες φορές, δεν συνάδει με τη μη εξεύρεση κάποιας ελαφρότερης εργασίας από το 2014 που της συνέστησε ο ιατρός Λάμπρου, Μ.Ε.
- Εύλογες αμφιβολίες προκύπτουν και από τη μαρτυρία της Ενάγουσας ότι οφείλει ακόμη €6.000,00 σε γυναίκα που εργοδότησε για να την βοηθά στο σπίτι της, μετά το δυστύχημα, διότι αυτή δεν μπορούσε να αντεπεξέλθει. Η δικαιολογία που έδωσε ότι το πρόσωπο που τη βοήθησε έχει αλλάξει διαμονή, προ ενός έτους και γι΄ αυτό δεν κλητεύθηκε, δεν ακούγεται πειστική. Παραμένει εύλογο το ερώτημα γιατί να μην έχει εντοπιστεί και να παρουσιαστεί το εν λόγω πρόσωπο στο Δικαστήριο για να μαρτυρήσει για τέτοιο σοβαρό ζήτημα ή ακόμη να ετοιμάσει έστω μία γραπτή δήλωση που να βεβαιώνει περί των υπηρεσιών της ή του οφειλόμενου προς αυτή ποσού. Ακούγεται δε εξαιρετικά παράλογο και ακραίο ένα άτομο να παρέχει τις υπηρεσίες του για 3 σχεδόν χρόνια, στην Ενάγουσα, και να μην πληρώνεται για υπηρεσίες μέχρι και του ποσού των €6.000,00, περιμένοντας τόσα χρόνια για να πληρωθεί, η χωρίς να πληρωθεί ένα σεβαστό μέρος των δεδουλευμένων. Θεωρητικά δεν αποκλείεται βέβαια τέτοιο φαινόμενο να συμβαίνει όμως θα οφειλόταν σε κάποιο σοβαρό λόγο, όπως θα ήταν μια στενή σχέση συγγένειας ή φιλίας, κάτι που όμως δεν επικαλέστηκε η Ενάγουσα. Ενδεχομένως βέβαια η Ενάγουσα να χρειάστηκε για κάποιο μικρό χρονικό διάστημα βοήθεια, στο αρχικό στάδιο το οποίο δεν προσδιορίστηκε με ιατρική μαρτυρία, δεν γίνεται όμως αποδεκτό ότι κάτι τέτοιο συνέβηκε για το χρονικό διάστημα που επικαλείται η Ενάγουσα και στη βάση σχέσης εργοδότησης. Εν πάση περιπτώσει κρίνεται ως καταλυτικής σημασίας, επί του υπό συζήτηση θέματος, η μαρτυρία της Ενάγουσας, κατά την αντεξέταση, η οποία υπήρξε νεφελώδης, έως και ανατρεπτική, αφού έκανε λόγο περί υπόσχεσης, προς τη γυναίκα που την βοηθούσε, πως θα την πλήρωνε αν και όταν μπορούσε. Επίσης για το θέμα των φυσιοθεραπειών η Ενάγουσα δεν υπήρξε σαφής και σταθερή στη μαρτυρία της, η οποία δεν γίνεται αποδεκτή, εκτός για τις φυσιοθεραπείες στις οποίες αναφέρθηκε ο Μ.Ε.7, φυσιοθεραπευτής, ο οποίος της προσέφερε φυσιοθεραπείες μέχρι τον Απρίλιο του
- Υπενθυμίζεται ότι η Ενάγουσα ανέφερε στον Μ.Υ.5 ότι έκανε ακόμη φυσιοθεραπείες το 2015 που την εξέτασε (02.09.2015) και όταν κατά την αντεξέταση της υποδείχθηκε το γεγονός αποδέχθηκε ότι μπορεί να έκανε λάθος. Περιπλέον όμως ό,τι δημιουργεί πολύ αρνητική εικόνα επί του συζητηθέντος θέματος είναι πως κατά τη μαρτυρία της, το 2020, ανέφερε ότι ακόμη κάνει φυσιοθεραπείες, διεκδικώντας δε και επιδίκαση αποζημιώσεων για μελλοντικές φυσιοθεραπείες, χωρίς να επικαλείται τη γνώμη κάποιου ιατρού για αναγκαίες φυσιοθεραπείες, είτε για την περίοδο του 2020 είτε και για το μέλλον, ως θεραπεία οποιουδήποτε προβλήματος της προερχόμενο από το επίδικο δυστύχημα. Σημειωτέον πως η γενική αναφορά του Μ.Ε.3 ότι της συνέστησε να συνεχίσει φυσιοθεραπείες, ήταν κατά την τελευταία του εξέταση κάποιες μέρες πριν αυτός καταθέσει και πάντως μετά που κατέθεσε στο Δικαστήριο η Ενάγουσα. Δεν γίνεται επίσης αποδεκτό ότι ο λόγος που η Ενάγουσα δεν έκανε φυσιοθεραπείες μετά το 2014 ήταν η οικονομική της αδυναμία. Αν αυτός ήταν ο λόγος θα μπορούσε να αποταθεί στα κρατικά νοσοκομεία πλην όμως δεν αποτάθηκε. Μ.Ε.4 κατέθεσε ο σύζυγος της Ενάγουσας. Η εντύπωση που άφησε είναι πως και αυτός συμπορευόμενος με την Ενάγουσα προσέφυγε σε υπερβολές προκειμένου να ενισχυθεί η προσπάθεια της Ενάγουσας για δημιουργία πιο σοβαρής εικόνας, από την πραγματική, ως προς τις συνέπειες του τραυματισμού της, με απώτερο στόχο την εξασφάλιση μεγαλύτερης αποζημίωσης. Τα όσα έχουν προαναφερθεί για τη μαρτυρία της Ενάγουσας ισχύουν και στην περίπτωση του Μ.Ε.4 σ' ότι αφορά στις στερήσεις από την κοινωνική ζωή της Ενάγουσας, καθώς και τις απολαύσεις αυτής, αφού τέτοιες αδυναμίες ή δυσκολίες, στο βαθμό που τις ανέπτυξε ο Μ.Ε.4, δεν υποστηρίζονται από ιατρική γνώμη ή κάποια λειτουργική αναπηρία στην Ενάγουσα, ως απότοκο του τραυματισμού της από το επίδικο δυστύχημα. Ο Μ.Ε.2 ήταν ο διευθυντής στην εταιρεία G. TSANGARIS TAKE AWAY LTD, η οποία εργοδοτούσε την Ενάγουσα κατά τον χρόνο του επίδικου δυστυχήματος μέχρι το Μάρτιο του
- Η μαρτυρία του ήταν σαφής και συγκεκριμένη, διεπόταν από πειστικότητα και ως φαίνεται η ικανότητα της Ενάγουσας να ανταποκριθεί στα επαγγελματικά της καθήκοντα επηρεάστηκε μετά το δυστύχημα εξ΄ ου και ο ιατρός xx Λάμπρου, Μ.Ε.3, της συνέστησε να αποφεύγει βαριάς μορφής εργασία. Το ότι υπήρξε περιστατικό περί τις 26.02.2013 όπου η Ενάγουσα, όταν επέστρεψε στην εργασία της μετά το επίδικο δυστύχημα, φαίνεται να συνδέεται με σχετικό πιστοποιητικό ασθένειας - Τεκμήριο 9 (μέρος) - το οποίο εξέδωσε ο ιατρός Τσαγγαρίδης, Μ.Ε.
- Δεν εντοπίζονται κλονιστικά στοιχεία στη μαρτυρία του και ως εκ τούτου αυτή γίνεται αποδεκτή. Η Μ.Υ.1 ήταν φαρμακοποιός από το Γενικό Νοσοκομείο Λεμεσού της οποίας η μαρτυρία συνίστατο σε αναφορές ημερομηνιών διάφορων συνταγογραφήσεων, που εκδόθηκαν στο όνομα της Ενάγουσας, οι οποίες όμως συνταγογραφήσεις δεν κατατέθηκαν στο Δικαστήριο. Η μαρτυρία της ήταν τυπική και γίνεται αποδεκτή. Η Μ.Υ.2 επίσης κρίνεται αξιόπιστη μάρτυρας για τα γεγονότα που μαρτύρησε σε ότι αφορά τα Τεκμήρια 25 έως 32, τα οποία κατέθεσε στο Δικαστήριο, αναφορικά με το προφίλ που η Ενάγουσα διατηρούσε στο face book με σχετικές φωτογραφίες (Τεκμήρια 27-32). Το Δικαστήριο δεν διατηρεί αμφιβολίες ότι τα Τεκμήρια 27-32 - φωτογραφίες - που η Μ.Υ.2 παρουσίασε αφορούν την Ενάγουσα, στο βαθμό που η μάρτυρας αναφέρθηκε σ΄ αυτές υποδεικνύοντας την Ενάγουσα επί των εν λόγω Τεκμηρίων. Σημειώνεται ότι δεν έχει διαλάθει της προσοχής του Δικαστηρίου πως τα Τεκμήρια 27-32 ήρθαν στην επιφάνεια για πρώτη φορά, μέσω της Μ.Υ.2 και μετά που η Ενάγουσα ολοκλήρωσε τη μαρτυρία της, χωρίς να της υποδειχθούν οι σχετικές φωτογραφίες. Θα ήταν καλύτερα αυτό να συνέβαινε όταν κατέθεσε η Ενάγουσα, ωστόσο αυτό το γεγονός από μόνο του δεν αποτελεί ικανό λόγο να μην λάβει το Δικαστήριο υπόψη του τέτοια μαρτυρία, αφού η πολιτική δικονομία δίδει διέξοδο στο φαινόμενο αυτό, οπότε η Ενάγουσα θα μπορούσε να αντικρούσει την εν λόγω μαρτυρία, με την προσκόμιση αντικρουστικής μαρτυρίας μετά το κλείσιμο της υπόθεσης της Υπεράσπισης, επανακλητεύοντας την Ενάγουσα για να τοποθετηθεί επί του περιεχομένου των φωτογραφιών, πλην όμως κάτι τέτοιο δεν έγινε. Το Δικαστήριο κρίνει πως η περίπτωση αυτή θα δικαιολογούσε τέτοια μαρτυρία ενόψει του ότι η πλευρά της Ενάγουσας βρέθηκε εξ απροόπτου, διότι κατά την αντεξέταση της δεν της υποβλήθηκε οτιδήποτε σχετικό με τις φωτογραφίες των Τεκμηρίων 27-32 και το περιεχόμενο τους. (Βλέπε ως σχετικά τα όσα πραγματεύεται στις σελίδες 750-752 το σύγγραμμα ΤΟ ΔΙΚΑΙΟ ΤΗΣ ΑΠΟΔΕΙΞΗΣ, των Τάκη Ηλιάδη και Νικόλα Γ. Σάντη, 2014). Συνακόλουθα το Δικαστήριο θεωρεί ότι ενώπιον του τέθηκε ακόμη μία μαρτυρία η οποία κλονίζει την εικόνα που παρουσίασε η Ενάγουσα περί έλλειψης κοινωνικής ζωής και ότι αυτή κλείστηκε στον εαυτό της. Κρίνεται δε στο παρόν στάδιο αναγκαία η διευκρίνιση ότι το Δικαστήριο δεν χρειαζόταν τις εν λόγω φωτογραφίες ώστε να αντιληφθεί ότι η Ενάγουσα υπερέβαλλε, αφού αυτό ήταν εμφανές από το περιεχόμενο της μαρτυρίας της, για τους λόγους που έχει ήδη εξηγήσει το Δικαστήριο. Παράλληλα όμως, η μαρτυρία της Μ.Υ.2 αποτελεί επισφράγιση της άποψης και αντίληψης που είχε δημιουργήσει το Δικαστήριο αξιολογώντας την Ενάγουσα χωρίς τη σύνδεση με τις εν λόγω φωτογραφίες. Ο Μ.Υ.3 επίσης κρίνεται αξιόπιστος και η μαρτυρία του γίνεται αποδεκτή. Υπενθυμίζεται πως η μαρτυρία του συνίστατο στην κατάθεση Δελτίου Αναφοράς - Τεκμήριο 33 - για τη νοσηλευτική αξιολόγηση της Ενάγουσας, για την περίοδο που αυτή νοσηλεύθηκε, 14.12.2012-17.12.2012, στοιχεία τα οποία διατηρούνται στο αρχείο του Γενικού Νοσοκομείου Λεμεσού του οποίου είναι υπεύθυνος. Δεν υποβλήθηκε οτιδήποτε στον εν λόγω μάρτυρα το οποίο να αμφισβητεί τη γνησιότητα του Τεκμηρίου 33, το οποίο περιγράφει την κατάσταση της Ενάγουσας όπως την κατέγραψε το νοσηλευτικό προσωπικό. Η Μ.Υ.4 ομοίως κρίνεται αξιόπιστη. Πρόκειται για πρόσωπο που δεν έχει οποιοδήποτε συμφέρον από την έκβαση και το αποτέλεσμα της παρούσας απόφασης. Καθηκόντως και μόνο προσκόμισε στο Δικαστήριο, τη δέσμη ιατρικών συνταγών - τεκμήριο 34 - οι οποίες αρχίζουν από το 2011 και αφορούν την Ενάγουσα. Η μαρτυρία της γίνεται αποδεκτή στο βαθμό που δεν αφορά τη γνώμη της για την αιτία που χορηγήθηκαν στην Ενάγουσα οι εν λόγω συνταγές του Τεκμηρίου 34, κυρίως αυτές που αφορούν σε χρόνο προ του επίδικου δυστυχήματος, αφού δεν είναι ιατρός. Ευρήματα: Λαμβάνοντας υπόψη την προαναφερόμενη αξιολόγηση το Δικαστήριο διαπιστώνει ότι τα ουσιώδη πραγματικά γεγονότα που διέπουν την παρούσα υπόθεση έχουν ως εκτίθενται στη συνέχεια. Στις 14.12.2012 η Ενάγουσα ενεπλάκη σε τροχαίο δυστύχημα στην οδό Γεώργιου Φασουλιώτη, στη Λεμεσό, οδηγώντας το όχημα με αριθμούς εγγραφής xxx 129, ιδιοκτησίας του ανιψιού της xxxx Χ"Παναγιώτου, οπότε συγκρούστηκε με το όχημα με αριθμούς εγγραφής xxx 273, το οποίο οδηγούσε ο Εναγόμενος. Σύμφωνα δε με σχετική δήλωση των δύο συνηγόρων, την αποκλειστική ευθύνη για το εν λόγω δυστύχημα φέρει ο Εναγόμενος. Η Ενάγουσα μεταφέρθηκε μετά το δυστύχημα στις Α΄ Βοήθειες του Γενικού Νοσοκομείου Λεμεσού και μεταξύ των ημερομηνιών 14.12.2012 και 17.12.2012 παρέμεινε για περίθαλψη. Αφού εξήλθε του Νοσοκομείου, τρεις μέρες αργότερα, στις 20.12.2012, επισκέφθηκε τον ορθοπεδικό-χειρούργο δρα xxx Ανδρέου, Μ.Ε.5, παραπονούμενη για πονοκέφαλο, ζάλη, τάσεις προς υπνηλία και εμετό αλλά και διαταραχή μνήμης. Ο εν λόγω ιατρός διέγνωσε ότι η Ενάγουσα υπέστη εκτεταμένη θλάση μαλακών μορίων του αυχένα με διάστρεμμα τύπου Whiplash injury, θλάση μαλακών μορίων του πρόσθιου θωρακικού τοιχώματος και διάστρεμμα της οσφυϊκής μοίρας της σπονδυλικής στήλης. Τα έξοδα εξέτασης και ετοιμασίας του ιατρικού πιστοποιητικού του δρα Α. Ανδρέου ανέρχονται στο ποσό των €400,00 τα οποία η Ενάγουσα οφείλει ακόμη Αφ΄ ενός το εν λόγω ποσό δεν αμφισβητήθηκε κατά τη μαρτυρία του Μ.Ε.5, αφ΄ ετέρου ούτε αυτός ούτε η Ενάγουσα μαρτύρησαν ότι πληρώθηκε το εν λόγω ποσό, εξού και δεν προσκομίσθηκε σχετική απόδειξη πληρωμής. Εξ αιτίας του προαναφερόμενου δυστυχήματος, ως προκύπτει από την αποδεκτή μαρτυρία, η Ενάγουσα δεν υπέστη εγκεφαλική διάσειση, υπέστη όμως θλάση μαλακών μορίων του αυχένα με διάστρεμμα τύπου Whiplash injury, θλάση μαλακών μορίων του πρόσθιου θωρακικού τοιχώματος και διάστρεμμα της οσφυϊκής μοίρας της σπονδυλικής στήλης. Ενόψει των περαιτέρω εξετάσεων στις οποίες η Ενάγουσα υποβλήθηκε, ήτοι μαγνητικές τομογραφίες και δύο ηλεκτρομυογραφήματα - Τεκμήρια 6 και 7 - αποδεχόμενο το Δικαστήριο τη γνώμη των Μ.Υ.5 και Μ.Υ.6, διαπιστώνεται ότι τα ευρήματα περί προβολών πλείστων αυχενικών μεσοσπονδυλίων δίσκων με τις νευροπάθειες δεν αποτελούν τραυματικά ευρήματα, αλλά ευρήματα χρονιότητας. Η Ενάγουσα δεν υπέστη την εξαιρετικής σπανιότητας τραυματική δισκοπάθεια και μάλιστα σε πληθώρα αυχενικών μεσοσπονδυλίων δίσκων. Υπέστη τραυματισμό μαλακών μορίων στις πιο πάνω περιγραφόμενες περιοχές. Από τον τραυματισμό της η Ενάγουσα υπέστη πόνο, ταλαιπωρία και βρέθηκε σε δυσάρεστη κατάσταση λόγω του νευροπαθητικού πόνου, επηρεάστηκε η ψυχολογία της γενικότερα με επίδραση και στον ύπνο της, και άλλαξε η ποιότητα ζωής της, χρειάστηκε δε να κάνει φυσιοθεραπείες για απάμβλυνση των συμπτωμάτων καθώς και να λαμβάνει αναλγητικά φάρμακα. Γεγονός είναι επίσης ότι μετά το 2016 η Ενάγουσα δεν έχει επισκεφθεί ιατρό για κάποια σοβαρή ενόχληση ή πόνο εξαιτίας του τραυματισμού της. Η σημερινή κατάσταση της Ενάγουσας είναι σε επίπεδο όπου έχει παραμείνει μόνιμος περιορισμός στην απαγωγή του αριστερού της χεριού 70-80 μοίρες αντί 160 που είναι η κανονική απαγωγή, καθώς επίσης έχει παραμείνει μόνιμα ο νευροπαθητικός πόνος, ο οποίος έχει επηρεάσει και θα επηρεάζει γενικότερα την ποιότητα ζωής της. Περαιτέρω έχοντας λάβει υπόψη τη γνώμη του Μ.Υ.5, όταν κατά τη μαρτυρία του τέθηκε το γεγονός ότι η Ενάγουσα λάμβανε βιταμίνες Β και Ε που σχετίζονται με προϋπάρχουσες νευροπάθειες, με το μάρτυρα να συμπληρώνει την αρχική γνώμη του, αποδεχόμενος ότι εξαιτίας του δυστυχήματος, και του διαστρέμματος του αυχένα πιθανώς να επιδεινώθηκαν οι προϋπάρχουσες νευροπάθειες, όχι όμως στο βαθμό παράλυσης του αριστερού της άνω άκρου, αποτελεί εύρημα πως η κατάσταση της υγείας της Ενάγουσας επιδεινώθηκε λόγω του επίδικου δυστυχήματος και τραυματισμού της, σε βαθμό που να μην δύναται, λόγω των προβλημάτων που αντιμετωπίζει, να εργαστεί στο σουβλιτζίδικο όπου εργαζόταν κατά το επίδικο δυστύχημα. Κρίνεται ότι η μαρτυρία του Μ.Ε.3, xx Λάμπρου, ο οποίος κατέθεσε πως συνέστησε στην Ενάγουσα να εκτελεί ελαφριάς μορφής εργασία παρέμεινε πειστική, ως εκ τούτου αποτελεί εύρημα ότι η Ενάγουσα δύναται να εκτελεί ελαφριάς μορφής εργασία, από το 2014 και έπειτα. Προφανώς εξελικτικά, αν η Ενάγουσα συνέχιζε την ίδια εργασία θα υπήρχε περαιτέρω επιδείνωση, ως συνάγεται και από τη γνώμη του ιατρού Τσαγγαρίδη, Μ.Ε.6, ο οποίος απέδωσε τις ενοχλήσεις προ του δυστυχήματος στη φύση της εργασίας της Ενάγουσας. Περαιτέρω αποτελεί εύρημα ότι η Ενάγουσα για σκοπούς αποκατάστασης του προβλήματος της, το οποίο δημιουργήθηκε μετά τον τραυματισμό της, έκανε 93 φυσιοθεραπείες, ύψους €30,00 έκαστη, ήτοι συνολικού ποσού €2.790,
- Κατέβαλε στον φυσιοθεραπευτή, Μ.Ε.7, το ποσό των €600,00 και του οφείλει ακόμη το ποσό των €2.190,
- Συνεπεία επίσης του τραυματισμού της η Ενάγουσα βρισκόταν με άδεια ασθένειας για την περίοδο από 14.12.2012 μέχρι 23.01.2013 και ως εκ τούτου δεν εργάστηκε. Κατά την εν λόγω περίοδο δεν πληρώθηκε από τον εργοδότη της (βλέπε Τεκμήριο 11). Επέστρεψε στην εργασία της για περίοδο ενός μηνός και την 26.02.2013 της χορηγήθηκε εκ νέου άδεια ασθένειας (βλέπε Τεκμήριο 9) μέχρι τις 16.03.2014 και δεν πληρώθηκε από τον εργοδότη της ούτε για αυτή την περίοδο. Ο μισθός της Ενάγουσας κατά το χρόνο του επίδικου δυστυχήματος ήταν €945,00 καθαρά μηνιαίως. Τα καθήκοντα της στο σουβλιτζίδικο όπου εργαζόταν, περιλάμβαναν χειρωνακτική εργασία για την ετοιμασία των σαλατικών και εδεσμάτων, καθώς και άλλων προπαρασκευαστικών εργασιών, όπως πλύσιμο των λαχανικών, περιλαμβανομένης της μεταφοράς κιβωτίων, 15 περίπου κιλών, με λαχανικά. Κατόπιν αιτήματος που η Ενάγουσα υπέβαλε στις Υπηρεσίες Κοινωνικών Ασφαλίσεων εγκρίθηκε προς αυτήν επίδομα ασθένειας για την περίοδο από 26.02.2013 μέχρι 17.01.2014, ήτοι συνολικό ποσό €7.704,86 (βλέπε Τεκμήριο 16). Συνεπώς αν και η Ενάγουσα απώλεσε από τα εισοδήματα της, αφού δεν εργάστηκε, €945,00 μηνιαίως για την περίοδο 26.02.2013 μέχρι 16.03.2014, ήτοι το συνολικό ποσό των €12.285,00 (13 μήνες επί €945,00 μηνιαίως), αφαιρουμένου όμως του ποσού των €7.704,86 το οποίο εισέπραξε από τις Κοινωνικές Ασφαλίσεις, η πραγματική απώλεια, ως ζημιά της κατά την περίοδο 26.02.2013-16.-3.2014, που δεν εργάστηκε, ενώ βρισκόταν με άδεια ασθένειας, είναι το ποσό των €4.580,14, πλέον βέβαια την αμοιβή της που απώλεσε για την περίοδο 14.12.2012-23.01.2013 που επίσης ήταν με άδεια ασθένειας, ήτοι το ποσό των €1.420,00 (1 ½ μήνας), συνεπώς το συνολικό ποσό, (προερχόμενο από €1.420,00 + €4.580,14 =) για απώλεια μισθών ανέρχεται σε €6.000,
- Επιπλέον αποτελεί εύρημα του Δικαστηρίου ότι για σκοπούς θεραπείας ή αναζήτησης θεραπείας, η Ενάγουσα κατέβαλε το ποσό των €230,00 στο ιατρικό κέντρο «ΑΓΙΟΣ ΕΦΡΑΙΜ», (βλέπε Τεκμήριο 12), το ποσό των €92,60 για φάρμακα και κολλάρο (βλέπε Τεκμήριο 14), το ποσό των €85,43 για εξασφάλιση της αστυνομικής έκθεσης (βλέπε Τεκμήριο 17) καθώς και το ποσό των €30,75 προς στο Γενικό Νοσοκομείο Λεμεσού για εξασφάλιση πιστοποιητικού, (βλέπε Τεκμήριο 15). Είναι εύλογο, ως προκύπτει από τα αποδεκτά γεγονότα, ότι η Ενάγουσα προκειμένου να μεταβεί για εξετάσεις, είτε σε ιατρούς είτε για φυσιοθεραπείες, είχε κάποια έξοδα μεταφοράς. Το Δικαστήριο δεν αποδέχεται όμως ότι το κόστος των μεταφορών ήταν €500,00 όπως κατέθεσε με γενικότητα η Ενάγουσα, χωρίς να προβεί σε κάποιους υπολογισμούς. Ειδικές ζημιές:- Σύμφωνα με νομολογιακές αρχές οι ειδικές ζημιές θα πρέπει να καταγράφονται στις έγγραφες προτάσεις με λεπτομέρεια και να αποδεικνύονται αυστηρότατα. (Βλέπε υπόθεση Τηλεμάχου ν. Παπακυριακού
(1986)1 Α.Α.Δ. 705 και Ηρακλέους ν. Πέτρου
(1994)1 Α.Α.Δ. 239). Περαιτέρω στην υπόθεση Α. Μιχαηλίδη ν. Α. Δημοσθένους Κακουλλή
(1992)1 Α.Α.Δ στη σελίδα 674 αναφέρθηκε ότι: «Είναι πρωτίστως καθήκον του εφεσείοντα να ικανοποιήσει το Δικαστήριο με αξιόπιστη μαρτυρία για τη βασιμότητα της απαίτησης του και όχι για τους εφεσίβλητους να την αντικρούσουν». Προχωρώντας στην εξέταση και επιδίκαση των ειδικών ζημιών της Ενάγουσας, λαμβανομένων υπόψη των πιο πάνω αρχών αλλά και των συγκεκριμένων κονδυλίων, όπως αυτά ζητούνται στην Έκθεση Απαίτησης, σε συνυφασμό με την αποδεκτή μαρτυρία, και τα ανάλογα ευρήματα, αποφασίζονται τα πιο κάτω:
- Ποσό €400,00 (παρακολούθηση και ιατρικό πιστοποιητικό) του Δρα xxxxxxx Ανδρέου Λαμβάνοντας υπόψη τα ευρήματα το εν λόγω κονδύλι κρίνεται δικαιολογημένο για την αναζήτηση θεραπείας και ιατρικής γνώμης λόγω του επίδικου τραυματισμού της Ενάγουσας και ως εκ τούτου εγκρίνεται.
- Ποσό €230,00 στο ιατρικό κέντρο «ΑΓΙΟΣ ΕΦΡΑΙΜ» Διαπιστώνεται ότι καμία αντεξέταση έγινε στην Ενάγουσα η οποία μαρτύρησε ότι κατέβαλε το εν λόγω ποσό, το οποίο αφορούσε σε ιατρική εξέταση η οποία κατέστη αναγκαία εξ αιτίας του επίδικου τραυματισμού. Ως εκ τούτου εγκρίνεται και το κονδύλι αυτό.
- Ποσό €2.790,00 ως έξοδα φυσιοθεραπειών Λαμβάνοντας υπόψη τα ευρήματα επίσης το εν λόγω κονδύλι εγκρίνεται ως δικαιολογημένο για τη θεραπεία της Ενάγουσας, αφού οι εν λόγω φυσιοθεραπείες ήταν κατόπιν οδηγιών των ιατρών xx Λάμπρου, Μ.Ε.3, xx Ανδρέου, Μ.Ε.5 και Τσαγγαρίδη, Μ.Ε.
- Ποσό €92,60 σε φαρμακεία Το εν λόγω κονδύλι εγκρίνεται. Σχετική απόδειξη - Τεκμήριο 14 - προσκομίστηκε στο Δικαστήριο για αγορά φαρμάκων τα οποία σχετίζονται άμεσα με τους τραυματισμούς και θεραπεία της Ενάγουσας.
- Ποσό €30,75 στο Γενικό Νοσοκομείο Λεμεσού Ομοίως, λαμβάνοντας υπόψη σχετικό εύρημα του Δικαστηρίου, το εν λόγω κονδύλι εγκρίνεται.
- Ποσό €14.273,00 ως απώλεια απολαβών μέχρι 19.03.2014 Λαμβάνοντας υπόψη ανάλογο σχετικό εύρημα του Δικαστηρίου εγκρίνεται το ποσό των €6.000,14 ως πραγματική απώλεια εισοδήματος της Ενάγουσας, λόγω της άδειας ασθένειας η οποία της παραχωρήθηκε από τους ιατρούς Μ.Ε.3, Μ.Ε.5 και Μ.Ε.6 για την περίοδο που προσκομίστηκαν σχετικά δικαιολογητικά.
- Ποσό €5.500,00 για οικιακή βοηθό Το εν λόγω κονδύλι δεν έχει αποδειχθεί ότι οφείλεται, για τους λόγους που έχουν εξηγηθεί προγενέστερα, αλλά ούτε και πως ήταν δικαιολογημένο στη βάση του ότι η Ενάγουσα δεν μπορούσε να εκτελέσει τα καθήκοντα της στο σπίτι για την περίοδο από 14.12.2012 μέχρι το Δεκέμβριο του 2015, καμία δε ιατρική μαρτυρία υποστήριξε τέτοια ανάγκη, και ως εκ τούτου απορρίπτεται η σχετική αξίωση.
- Ποσό €500,00 ως έξοδα μεταφοράς στους θεράποντες ιατρούς και στις φυσιοθεραπείες Όσον αφορά στο εν λόγω κονδύλι ως έχει ήδη παρατηρηθεί, κατά την εξαγωγή των ευρημάτων, δεν ικανοποίησε η Ενάγουσα για το ύψος των €500,00, το οποίο αποτελεί ειδική ζημιά και δεν υποστηρίχθηκε με την αναγκαία μαρτυρία παρά μόνο με γενική αναφορά (βλέπε υπόθεση Λαγοποδίδης ν. Αναστασιάδη κ.α., ECLI:CY:AD:2017:A180, ECLI:CY:AD:2017:A180, Πολιτική Έφεση 250/2011, ημερομηνίας 18.05.2017).
- Ποσό €85,43 για αστυνομική έκθεση Το εν λόγω κονδύλι εγκρίνεται στη βάση σχετικού ευρήματος. Σημειώνεται ότι η Ενάγουσα δεν υποβλήθηκε σε αντεξέταση και αμφισβήτηση περί της αναγκαιότητας λήψης αστυνομικής έκθεσης αλλά ούτε πως δεν καταβλήθηκε το εν λόγω ποσό. Συνακόλουθα των πιο πάνω, το συνολικό ποσό το οποίο εγκρίνεται, ως δικαιολογημένο και εύλογο για τις ειδικές ζημιές της Ενάγουσας, προερχόμενες από το επίδικο δυστύχημα, είναι το ποσό των €9.628,92 (προκύπτοντος από την πρόσθεση των ποσών €400,00, €230,00, €2.790,00, €92,60, €30,75, €6.000,14 και €85,43). Γενικές αποζημιώσεις:- Προχωρώντας στον καθορισμό του ποσού των γενικών αποζημιώσεων γίνεται παραπομπή κατ' αρχήν στην υπόθεση Fysko Constructing Co Ltd v. Χριστάκη Γεωργίου
(1991)1 ΑΑΔ σελ. 1014, όπου στη σελίδα 1028 αναφέρθηκαν τα ακόλουθα, σε σχέση με τις αρχές που πρέπει να διέπουν και να καθοδηγούν το Δικαστήριο κατά τον καθορισμό του ύψους των γενικών αποζημιώσεων: «Βρίσκουμε τις αρχές που διέπουν τον προσδιορισμό του ύψους των γενικών αποζημιώσεων συμπυκνωμένες στη σελίδα 793 της απόφασης του Δικαστή Πική στην υπόθεση Paraskevaides (Overseas) Ltd v. Christofi
(1982)1 CLR 789. Στόχος των αποζημιώσεων που επιδικάζονται είναι να αποδοθεί δικαιοσύνη στην απώλεια και στη ζημιά του διαδίκου που τραυματίστηκε χωρίς να εναποτίθεται υπέρμετρο βάρος πάνω στον αδικοπραγήσαντα. ................................................................... Η αναφορά μας στην υπόθεση Paraskevaides (Overseas) Ltd v. Christofi δεν θα ήταν ολοκληρωμένη αν παραλείπαμε να σημειώσουμε τη διαπίστωση ως προς τη σταθερή τάση για ελευθεροποίηση των ποσών που επιδικάζονται ως γενικές αποζημιώσεις η οποία καταλήγει σε αύξηση τους σε σύγκριση με εκείνο που εθεωρείτο το μέτρο στο παρελθόν, έτσι που, όπως επιγραμματικά παρατηρήθηκε, αν η απόδοση μας στα ελληνικά είναι ορθή, να τοποθετείται μεγαλύτερη αξία στον ανθρώπινο πόνο και τις αγωνίες της ανικανότητας. Τελικά, θα πρέπει να προσθέσουμε πως σε κάθε περίπτωση, πρέπει να λαμβάνονται υπόψη οι πραγματικότητες όπως μπορούν να εξακριβωθούν με γνώμονα και την αγοραστική αξία του χρήματος κατά το χρόνο της επιδίκασης των αποζημιώσεων, ως αυτοτελή παράγοντα αλλά και ως συγκριτικό όταν ανατρέχουμε σε υποθέσεις του παρελθόντος στο βαθμό που αυτές, σε περιπτώσεις αυτής της φύσης, θα μπορούσε να είναι βοηθητικές [Polykarpou v. Adamou (ανωτέρω)].» Μελετώντας τη νομολογία του Ανωτάτου Δικαστηρίου συνάγεται το συμπέρασμα ότι υπάρχει τάση για αύξηση των ποσών των αποζημιώσεων για σωματικές βλάβες και τον ανθρώπινο πόνο, προφανώς λόγω και της μείωσης της αξίας του χρήματος. Είναι σαφές, ωστόσο, ότι τα Δικαστήρια, κατά την επιδίκαση αποζημιώσεων, θα πρέπει να έχουν ως γνώμονα τους τη δίκαιη και εύλογη αποκατάσταση και όχι την τιμωρία ή την υπερβολή. Περαιτέρω συνάγεται, εκ της νομολογίας ότι δεν υπάρχει σταθερό μέτρο αποτίμησης του ανθρώπινου πόνου. Άλλες αποφάσεις για παρόμοια τραύματα παρέχουν γενική καθοδήγηση. Αναζητώντας νομολογία του Ανωτάτου Δικαστηρίου για τον καθορισμό γενικών αποζημιώσεων, σε παρόμοια ή ίδια τραύματα με αυτά που υπέστη η Ενάγουσα, ενδεικτικά παρατίθεται η πιο κάτω νομολογία. Στην υπόθεση Παπαγγελοδήμου & Άλλοι ν. Ηλιάδη
(1991)1 Α.Α.Δ. 639, εφεσείουσα 22 ετών, υπέστη σοβαρής μορφής εγκεφαλική διάσειση, θλαστικό τραύμα στην κεφαλή, πολλαπλά θλαστικά τραύματα στην αριστερή παρειά με εμφανείς ουλές, θλάση και αιμάτωμα ώμου και άλλα μικροτραύματα. Επιδικάστηκε κατ΄ έφεση το ποσό των ΛΚ3.500,00. Πρόκειται βέβαια για ποσό που εκδικάστηκε το 1991. Στην υπόθεση Αδαμίδης ν. Χ"Νικολάου
(2007)1(Β) Α.Α.Δ. 1108, ο εφεσείοντας ήταν ηλικίας 17 ετών και υπέστη τραύματα στο πρόσωπο που δημιούργησαν εκχυμώσεις στον αριστερό οφθαλμό, αιμάτωμα της κάτω ρινικής κόγχης, διάστρεμμα αυχένα και επώδυνο περιορισμό των κινήσεων του αυχένα, εκδορές και θλάση των μαλακών μορίων του αριστερού ώμου, αγκώνα και αντιβραχίονα. Παρέμειναν μόνιμα κατάλοιπα, μία μικρή εμφανής ουλή στο μέτωπο και μία πολύ μικρή στο φρύδι. Παρέμεινε στο Νοσοκομείο για 4 ημέρες και όταν εξήλθε υπέφερε από τα συνηθισμένα συμπτώματα, πόνου, ζάλης και πονοκέφαλου. Επιδικάστηκαν γενικές αποζημιώσεις ΛΚ6.000,
- Στην υπόθεση Χριστοφίνης ν. Φραντζή, ECLI:CY:AD:2017:A202, ECLI:CY:AD:2017:A202, Πολιτική Έφεση 328/2011, ημερομηνίας 31.05.2017, το ποσό των €10.000,00 που επιδικάστηκε πρωτόδικα, για διάστρεμμα αυχενικής μοίρας της σπονδυλικής στήλης και αιμωδίες άνω άκρων, θλάση προσθίου θωρακικού τοιχώματος και μώλωπες στην περιοχή του στέρνου, με ενοχλήσεις κατά τις αλλαγές του καιρού, κρίθηκε υπερβολικό και μειώθηκε, κατ΄ έφεση, σε €7.000,
- Στην υπόθεση Χριστοδούλου ν. Hoffer, ECLI:CY:AD:2018:A8, Πολιτική Έφεση 263/2012, ημερομηνίας 11.01.2018, για κάκωση αυχένα, τραυματισμό στην περιοχή του θώρακα, φούσκωμα στο πηγούνι και πόνο στον αυχένα, επικυρώθηκε, κατ΄ έφεση, το ποσό των €4.500,
- Στην υπόθεση Στεφάνου ν. Αντωνίου, ECLI:CY:AD:2018:A545, ECLI:CY:AD:2018:A545, Πολιτική Έφεση 508/2012, ημερομηνίας 17.12.2018 για (α) σοβαρής μορφής εγκεφαλική διάσειση, (β) διάστρεμμα αυχενικής μοίρας της σπονδυλικής στήλης πρώτου βαθμού, (γ) θλάση θώρακος και θωρακικής μοίρας και (δ) θλάση δεξιού μηρού, επιδικάστηκε ποσό €6.000,
- Στην υπόθεση Λάζαρος Χατζηφόραδος & Υιοί Λτδ ν. Λουκά, ECLI:CY:AD:2019:D43, ECLI:CY:AD:2019:D43, Πολιτική Έφεση 48/2013, ημερομηνίας 15.02.2019, ο Ενάγοντας-Εφεσίβλητος, ηλικίας 39 ετών, υπέστη διάφορους τραυματισμούς με σοβαρότερο τον τραυματισμό στη σπονδυλική του στήλη στην περιοχή της οσφύος, με τελική κατάληξη την κήλη του μεσοσπονδύλιου δίσκου με πίεση του ισχιακού νεύρου αριστερά και με συνεπακόλουθα την επιδείνωση της ψυχικής του υγείας η οποία ήταν βεβαρημένη από πριν, αλλά και την απώλεια της χειρωνακτικής εργασίας που είχε πριν το ατύχημα (εργατικό), επιδικάστηκε πρωτόδικα το ποσό €35.000,00 ως γενικές αποζημιώσεις και επικυρώθηκε κατ΄ έφεση. Ως έχει ήδη διαπιστωθεί, η προϋπάρχουσα κατάσταση της Ενάγουσας, όσον αφορά τις νευροπάθειες, έχει επιδεινωθεί, γεγονός για το οποίο ο Εναγόμενος δεν απαλλάσσεται ως προς τις αποζημιώσεις αφού η νομολογία (βλέπε Πολυμετάλ Λτδ, Μεταλλικές Κατασκευές ν. Κωνσταντίνου
(1998)1 Α.Α.Δ. 393, Αριστείδου ν. Παυλίδου
(1999)1 Α.Α.Δ. 2153, Νεοκλέους ν. Worley
(2001)1 Α.Α.Δ. 652 και Λάζαρος Χατζηφόραδος & Υιοί Λτδ (ανωτέρω)) έχει αποφανθεί πως ο αδικοπραγών ευθύνεται για την επιδείνωση της υφιστάμενης κατάστασης. Λαμβάνοντας συνεπώς υπόψη τον τραυματισμό της Ενάγουσας όπως καθορίστηκε στα ευρήματα, τον πόνο και την ταλαιπωρία που αυτή υπέστη, ιδιαίτερα το γεγονός ότι υπήρξε επιδείνωση στις νευροπάθειες που αυτή είχε προ του επίδικου δυστυχήματος, με αποτέλεσμα να έχει επηρεαστεί η ποιότητα της ζωής της και η ψυχολογία της γενικότερα, λόγω και του νευροπαθητικού πόνου, ο οποίος θα είναι μόνιμος αλλά και το μόνιμο επίσης κατάλοιπο στην απαγωγή του αριστερού της χεριού στο βαθμό που εξειδικεύθηκε ανωτέρω, κρίνεται ότι το ποσό των €25.000,00 είναι εύλογο και δίκαιο υπό τις περιστάσεις για τις σωματικές της βλάβες. Αναφορικά με την αξίωση για απώλεια εισοδημάτων της Ενάγουσας μέχρι την έκδοση απόφασης, διαπιστώνεται ότι στην Έκθεση Απαίτησης της δεν εξειδικεύεται ο χρόνος και η πραγματική της απώλεια ή ζημιά μέχρι την έκδοση απόφασης, ως η νομολογία επιβάλλει (βλέπε υπόθεση Γενικός Εισαγγελέας της Δημοκρατίας ν. Στυλιανού κ.α.
(2002)1 Α.Α.Δ. 1718) αφού πρόκειται για ειδική ζημιά. Γίνεται ωστόσο αναφορά για διεκδίκηση μελλοντικών απωλειών για τις οποίες ζητείται να υπολογισθούν από την ημέρα απώλειας της εργασίας της και εντεύθεν. Αν και ο τρόπος που αξιώνονται δεν είναι ο ενδεδειγμένος, η αναφορά τους κατά το γενικό τρόπο κρίνεται ότι, κατ΄ αναλογία παρόμοιας αντιμετώπισης από το εφετείο στην προειρημένη υπόθεση, εφ΄ όσον δόθηκε σχετική μαρτυρία, κρίνεται ότι το Δικαστήριο δεν εμποδίζεται δικονομικά να εξετάσει την εν λόγω αξίωση. Ό,τι όμως απασχολεί στη συνέχεια επί της ουσίας της αξίωσης είναι πως με βάση τα ευρήματα η Ενάγουσα, τόσο για την εν λόγω περίοδο, ήτοι μέχρι την έκδοση απόφασης, όσο και για μετέπειτα βέβαια, δεν είναι πλήρως ανίκανη για εργασία συνεπώς δεν είναι επιτρεπτός ο υπολογισμός της απώλειας των εισοδημάτων της με την απλή μαθηματική πράξη πολλαπλασιάζοντας το μηνιαίο μισθό της με τη χρονική περίοδο από το 2014 μέχρι σήμερα. Εφ΄ όσον η Ενάγουσα είναι ικανή για εκτέλεση ελαφριάς μορφής εργασία, ήταν υποχρέωση της να παρουσιάσει σχετική μαρτυρία για το εισόδημα που θα είχε, έστω και αν δεν έχει εργαστεί, ή έχει ένας εργαζόμενος σε ελαφριάς μορφής εργασία, ούτως ώστε να διαφωτιστεί το Δικαστήριο ότι όντως επήλθε ζημιά σ΄ αυτήν αλλά και ποιου μεγέθους είναι αυτή η ζημιά. Το κενό ως παρέμεινε ενώπιον του Δικαστηρίου, και επειδή πρόκειται για κονδύλι ειδικής ζημιάς, η οποία ως είναι νομολογημένο (βλέπε υπόθεση Λαγοποδίδης - ανωτέρω) επιβάλλεται να δικογραφείται αλλά και να αποδεικνύεται με αυστηρότητα, δεν νομιμοποιείται το Δικαστήριο να καταλήξει σε ασφαλές εύρημα ή συμπέρασμα. Επιδίκαση οποιουδήποτε ποσού θα ήταν αυθαίρετο εγχείρημα και ως εκ τούτου δεν επιδικάζεται οποιοδήποτε ποσό, πέραν αυτού που επιδικάστηκε ανωτέρω κατά την περίοδο μέχρι 16.03.2014. Ως έχει ήδη αναφερθεί, επειδή η Ενάγουσα δεν είναι πλήρως ανίκανη και επειδή δεν εργάστηκε αλλά ούτε και προσκομίστηκε μαρτυρία για το εισόδημα που είναι δυνατό να προκύψει από εργασία ελαφριάς μορφής, το Δικαστήριο δεν έχει ενώπιον του επίσης το αναγκαίο υπόβαθρο για να κάνει χρήση της μεθόδου πολλαπλασιαστή και πολλαπλασιαστέου, συνεπώς δεν υπάρχουν επαρκή δεδομένα ώστε να υπολογισθεί με κάποια ακρίβεια το ποσό, είτε της απώλειας της εισοδηματικής ικανότητας, είτε των μελλοντικών απολαβών. Το προειρημένο συμπέρασμα βέβαια δεν τερματίζει τη διεργασία για αποκατάσταση επί του θέματος, αφού είναι δυνατή η επιδίκαση ενός κατ΄ αποκοπήν ποσού, ως επιλογή διεξόδου για απόδοση αποζημίωσης στην Ενάγουσα (βλέπε Θεοφάνους ν. Κουρουκλά
(2006)1 Α.Α.Δ. 528) δεδομένου ότι, ως διαφάνηκε, υπήρξαν συνέπειες στην Ενάγουσα από το επίδικο δυστύχημα που δεν είναι δίκαιο να μην αποτιμηθούν σε χρήμα, καθ΄ ότι ως προέκυψε ενώπιον του Δικαστηρίου επηρεάστηκε η εισοδηματική της ικανότητα. Ως είναι λογικό, δεν θα είναι σε θέση να διεκδικήσει την ίδια εργασία και ίδιο μισθό. Ταυτόχρονα σημειώνεται πως δεν υπάρχει υπόβαθρο ενώπιον του Δικαστηρίου ότι η ελαφριάς μορφής εργασία θα ήταν δυνατό να της επιφέρει τα ίδια εισοδήματα, δεν υπάρχει άλλωστε τέτοια εισήγηση, ούτε και σχετική αντεξέταση προς την Ενάγουσα έγινε, ωστόσο η λογική επιβάλλει πως υπό τις περιστάσεις όλες, που βρίσκονται ενώπιον του Δικαστηρίου, δικαιολογείται συμπέρασμα ότι έχει επηρεαστεί η εισοδηματική ικανότητα της Ενάγουσας. Στο ερώτημα σε ποιο βαθμό έχει επηρεαστεί αυτή η ικανότητα, προφανώς το Δικαστήριο ελλείψει σχετικής μαρτυρίας, δεν είναι σε θέση να καθορίσει κάποιο ποσοστό. Αυτό όμως δεν το εμποδίζει να προβεί σε κάποια γενική εκτίμηση και αφού λάβει υπόψη του την ηλικία της Ενάγουσας, 47 ετών περίπου σήμερα, καθώς επίσης το γεγονός ότι αυτή διαθέτει κάποια μόρφωση αλλά και το γεγονός ότι δεν αποκλείεται η ελαφριάς μορφής εργασία να συνεχιστεί και μέχρι το 67 - 68 έτος. Στην υπόθεση Πάσαντας ν. Μορού
(2008)1 Α.Α.Δ. 690 γίνεται εκτενής ανάλυση των μεθόδων και προβληματισμών πριν την επιδίκαση αποζημίωσης για απώλεια μελλοντικών εισοδημάτων ή μείωση της εισοδηματικής ικανότητας, με άριστη καθοδήγηση. Προκύπτει δε πως παρ΄ ότι το έργο του Δικαστηρίου δεν είναι εύκολο ταυτόχρονα οφείλεται η επιδίκαση κάποιας λογικά εκτιμούμενης αποζημίωσης και πιθανής απώλειας εισοδημάτων. Έχοντας κατά νου τα πιο πάνω καθώς επίσης την ηλικία της Ενάγουσας και το γεγονός ότι αυτή είναι ικανή για ελαφριά εργασία, ότι είναι μορφωμένο άτομο, αλλά και τα μόνιμα κατάλοιπα που έχουν παραμείνει σ΄ αυτήν μετά το επίδικο δυστύχημα, κρίνεται πως το ποσό των €50.000,00 είναι δίκαιο και εύλογο, ως κατ΄ αποκοπήν ποσό, για την απώλεια μελλοντικών εισοδημάτων. Το εν λόγω ποσό κρίνεται ως εύλογο και υπό μία άλλη οπτική γωνία και συλλογιστική, και δη, πως εφ΄ όσον υπάρχει ο πολλαπλασιαστέος, δηλαδή ο καθαρός μισθός της, υπό την προϋπόθεση όμως ότι αυτή δεν θα μπορούσε να εργαστεί καθόλου, τότε το Δικαστήριο, σύμφωνα με τη νομολογία, δεδομένης της ηλικίας της Ενάγουσας, 47 ετών περίπου σήμερα, θα υιοθετούσε συντελεστή 12, στην καλύτερη περίπτωση, (βλέπε υπόθεση Αρχή Ηλεκτρισμού Κύπρου ν. Κυριάκου κ.ά.
(2006)1 Α.Α.Δ. 417 όπου υιοθετήθηκε πολλαπλασιαστής το 10 για ηλικία 47 ετών και Ζαχαρία ν. Καραολή
(2004)1 Α.Α.Δ. 72 όπου υιοθετήθηκε πολλαπλασιαστής το 15 σε Ενάγουσα 40 ετών), οπότε 12 χ €11.340,00 που είναι ο ετήσιος μισθός της, θα αποφασίζονταν οι απώλειες μελλοντικών αποζημιώσεων σε €136.080,00, ενώ τώρα με το κατ΄ αποκοπήν ποσό, και στη βάση του ότι μπορεί να εργάζεται, της δίδεται το ποσό €50.000,00 ως εύλογο και δίκαιο, το δε υπόλοιπο ποσό των €86.080,00 είναι δυνατό να καλυφθεί μέχρι τα 65 της χρόνια βρίσκοντας ελαφριά εργασία με ένα μισθό περί τα €400,00 μηνιαίως περίπου, ο οποίος κρίνεται εφικτός μισθός με τα σημερινά δεδομένα (18 χρόνια χ €4.800,00 ετησίως ((€400,00 μηνιαίως)), συνεπώς κατά την εκτίμηση του Δικαστηρίου το ποσό των €50.000,00 αποτελεί υπό τις περιστάσεις καθόλα δίκαιη και εύλογη αποζημίωση. Η Ενάγουσα διεκδικεί επιπλέον έξοδα για μελλοντικές φυσιοθεραπείες, ιατρικά έξοδα και έξοδα φαρμακευτικής αγωγής. Για τα δύο τελευταία κονδύλια επισημαίνεται ότι δεν τέθηκε ενώπιον του Δικαστηρίου μαρτυρία αποδεκτή, η οποία να δικαιολογεί την χορήγηση κάποιων φαρμάκων αλλά ούτε και την παροχή περαιτέρω ιατρικής περίθαλψης, ως απότοκο και αναγκαιότητα εξαιτίας του τραυματισμού της από το επίδικο δυστύχημα, πολύ δε περισσότερο δεν τέθηκε μαρτυρία για την αξία τέτοιων κονδυλίων, ως εκ τούτου οι εν λόγω αξιώσεις, για μελλοντικά ιατρικά έξοδα και φαρμακευτική αγωγή, απορρίπτονται. Αναφορικά δε με την αξίωση για μελλοντικές φυσιοθεραπείες είναι γεγονός ότι ο ιατρός xxx Λάμπρου, Μ.Ε.3, στη μαρτυρία του έκανε αναφορά πως κατά την τελευταία εξέταση της Ενάγουσας, λίγες μέρες πριν τη μαρτυρία του, της συνέστησε να συνεχίσει τις φυσιοθεραπείες. Πρόκειται ωστόσο για μία πολύ γενική βάση ενώπιον του Δικαστηρίου αφού ελλείπει η λεπτομέρεια για τη συχνότητα, είτε μέσα στο χρόνο είτε σε συνδυασμό με την εμφάνιση κάποιων έντονων ή μη συμπτωμάτων, γεγονός που δυσκολεύει το έργο του Δικαστηρίου, ώστε να καθορίσει έστω κατ΄ εκτίμηση γενικά οποιοδήποτε ποσό. Ως εκ τούτου απορρίπτεται και η εν λόγω αξίωση. Συνακόλουθα με όλα τα πιο πάνω εκδίδεται απόφαση προς όφελος της Ενάγουσας και εναντίον του Εναγόμενου για τα πιο κάτω ποσά, πλέον τόκους και έξοδα, ως ακολούθως: (α) Απόφαση για το ποσό των €9.628,92 ως ειδικές ζημιές, πλέον νόμιμο τόκο από 17.02.2015, ημερομηνία καταχώρισης της Έκθεσης Απαίτησης, μέχρι εξόφλησης. (β) Απόφαση για το ποσό των €25.000,00 ως γενικές αποζημιώσεις με νόμιμο τόκο από 14.12.2012, ημερομηνία δυστυχήματος, μέχρι εξόφλησης. (γ) Απόφαση για το ποσό των €50.000,00 (κατ΄ αποκοπήν ποσό) ως απώλεια μελλοντικών εισοδημάτων με νόμιμο τόκο από σήμερα μέχρι εξόφλησης. (ε) Απόφαση για τα δικηγορικά έξοδα, τα οποία επιδικάζονται προς όφελος της Ενάγουσας και εναντίον του Εναγόμενου, όπως αυτά θα υπολογισθούν από τον Πρωτοκολλητή, στην ανάλογη κλίμακα, και θα εγκριθούν από το Δικαστήριο. (Υπ)............... Δ. Ι. Κίτσιος, Π.Ε.Δ. Πιστόν αντίγραφο Πρωτοκολλητής cylaw.org: Από το ΚΙΝOΠ/CyLii για τον Παγκύπριο Δικηγορικό Σύλλογο