ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ν. Μ. Μ., Αρ. Υπόθεσης: 708/20, 24/2/2022 ΠΑΓΚΥΠΡΙΟΣ ΔΙΚΗΓΟΡΙΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ CyLaw | Αναφορικά μ'εμάς | " target="_top">Επικοινωνία | Όροι χρήσης Έρευνα - Κατάλογος Αποφάσεων Πρωτόδικων Δικαστηρίων - Εμφάνιση Αναφορών (Noteup on) - Αφαίρεση Υπογραμμίσεων ECLI:CY:KDLEF:2022:3 ΜΟΝΙΜΟ ΚΑΚΟΥΡΓΙΟΔΙΚΕΙΟ ΛΕΥΚΩΣΙΑΣ ΣΥΝΘΕΣΗ: Στ. Σταύρου, Π.Ε.Δ. Χρ. Παρπόττα, Α.Ε.Δ. Α. Πανταζή-Λάμπρου, Ε.Δ. Αρ. Υπόθεσης: 708/20 ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ν. Μ. Μ. Κατηγορούμενος 24 Φεβρουαρίου, 2022 Εμφανίσεις: Για την Κατηγορούσα Αρχή: κα Ε. Παπαλοΐζου Για τον Κατηγορούμενο: κ. Ρ. Ερωτοκρίτου Κατηγορούμενος παρών. --------------------------------------- Ε Ν Δ Ι Α Μ Ε Σ Η Α Π Ο Φ Α Σ Η Τα αδικήματα που αποδίδονται στον κατηγορούμενο της παρούσας υπόθεσης φέρονται να διαπράχθηκαν πριν από σχεδόν τέσσερα χρόνια. Αφορούν κυρίως την υποκίνηση σεξουαλικής κακοποίησης παιδιού, κατά παράβαση των προνοιών του Περί της Πρόληψης και Καταπολέμησης της Σεξουαλικής Κακοποίησης και της Σεξουαλικής Εκμετάλλευσης Παιδιών και της Παιδικής Πορνογραφίας Νόμου 91(Ι)/
- Σύμφωνα με τις λεπτομέρειες, ο κατηγορούμενος σε τρεις διαφορετικές ημερομηνίες, δηλαδή στις 10.3.2018, 14.3.2018 και 10.4.2018, μέσω διαδικτύου, υποκίνησε γυναίκα να συμμετάσχει σε σεξουαλική πράξη με τον ίδιο και την κόρη της ηλικίας 4 ετών (κατηγορίες 2, 3 και 4 αντίστοιχα). Οι κατηγορίες 2 και 3 φέρονται να διαπράχθηκαν στην Κύπρο και στις ΗΠΑ, ενώ η κατηγορία 4 στο Ντουμπάι και στις ΗΠΑ. Αντιμετωπίζει και κατηγορία για συνωμοσία προς διάπραξη των πιο πάνω κακουργημάτων, αδίκημα που φέρεται να έλαβε χώρα μεταξύ Μαρτίου 2018 και Σεπτεμβρίου 2018 στην Κύπρο και στις ΗΠΑ (κατηγορία 1). Χρειάστηκαν σχεδόν δύο χρόνια μέχρι να καταχωρηθεί η υπόθεση στο Δικαστήριο, ενέργεια που έγινε τελικά στις 10.4.
- Σε αντίθεση με τη συνήθη πρακτική, όπου υποθέσεις τέτοιας σοβαρότητας ορίζονται αυθημερόν ενώπιον του Επαρχιακού Δικαστηρίου για εξέταση του θέματος παραπομπής ενώπιον Κακουργιοδικείου, η συγκεκριμένη - για άγνωστους λόγους - ορίστηκε μετά από 5 και πλέον μήνες, στις 28.9.
- Εκείνη την ημέρα η υπόθεση όντως παραπέμφθηκε στο Κακουργιοδικείο με πρώτη ημερομηνία εμφάνισης στις 9.10.
- Έκτοτε η πορεία της ήταν ατέρμονα δαιδαλώδης. Ορίστηκε άλλες οκτώ φορές ενώπιον του Δικαστηρίου. Τις τέσσερις για απάντηση και τις άλλες τέσσερις για ακρόαση. Οι ακριβείς λόγοι της καθυστέρησης φαίνονται στα πρακτικά της διαδικασίας και δεν κρίνεται σκόπιμο να αναπαραχθούν στα πλαίσια της παρούσας απόφασης. Μπορεί όμως με ασφάλεια να λεχθεί, ότι, οι αναβολές αφορούσαν κυρίως το αίτημα του συνηγόρου του κατηγορούμενου να του δοθεί αντίγραφο κατάθεσης, ληφθείσας από την κύρια μάρτυρα της υπόθεσης (πράκτορας του FBI) και την αντίστοιχη ανάληψη υποχρέωσης από πλευράς Κατηγορούσας Αρχής, όπως ληφθεί κατάθεση από την εν λόγω πράκτορα και στη συνέχεια δοθεί αντίγραφο στην Υπεράσπιση. Η πιο πάνω διεργασία, μέχρι τουλάχιστον την τελευταία ημερομηνία ακρόασης στις 2.2.2022, δεν έγινε. Εκείνη την ημέρα υποβλήθηκε εκ νέου αίτημα αναβολής από την ευπαίδευτη συνήγορο της Κατηγορούσας Αρχής κα Παπαλοΐζου, με το αιτιολογικό ότι η προαναφερθείσα πράκτορας ασθενούσε (δεν δόθηκαν λεπτομέρειες) και δεν μπόρεσε έτσι να έρθει στην Κύπρο, να της ληφθεί κατάθεση και να δώσει συνακόλουθα μαρτυρία στο Δικαστήριο. Το αίτημα απορρίφθηκε για τους λόγους που φαίνονται στην ενδιάμεση απόφαση του Δικαστηρίου μας, ίδιας ημερομηνίας. Δόθηκε όμως χρόνος μιας ώρας στη συνήγορο της Κατηγορούσας Αρχής, ώστε να λάβει οδηγίες από τους ανωτέρους της σε σχέση με τον περαιτέρω χειρισμό της υπόθεσης. Μετά την παρέλευση του χρονικού αυτού διαστήματος, η ευπαίδευτη συνήγορος δήλωσε ετοιμότητα έναρξης της ακρόασης, αφού στο μεσοδιάστημα κλήθηκε και παρουσιάστηκε στο Δικαστήριο ο Μ1 επί του κατηγορητηρίου Αστ.
- Παράλληλα υποβλήθηκε αίτημα δυνάμει του άρθρου 111 του περί Ποινικής Δικονομίας Νόμου Κεφ. 155 για προσθήκη μάρτυρα και συγκεκριμένα της προαναφερθείσας πράκτορος του FBΙ με στοιχεία "Special Agent S.C.". Ταυτοχρόνως δόθηκε στο Δικαστήριο και στον συνήγορο Υπεράσπισης η γραπτή ειδοποίηση δυνάμει του άρθρου 111 (τεκμήριο 1Α) καθώς και ένα έγγραφο συνταγμένο στην αγγλική γλώσσα, το οποίο περιγράφεται στην ειδοποίηση ως «η ουσία της μαρτυρίας της» (τεκμήριο 1Β). Κατόπιν τούτου η κα Παπαλοΐζου αγόρευσε προς υποστήριξη του αιτήματος της, αναφερόμενη στις εφαρμοστέες νομικές αρχές και σε σχετική επί του θέματος, νομολογία. Στο αίτημα της Κατηγορούσας Αρχής υπήρξε ένσταση. Ο ευπαίδευτος συνήγορος Υπεράσπισης, κ. Ερωτοκρίτου στήριξε την ένσταση του σε δύο άξονες. Πρωτίστως, αναφέρθηκε στο ιστορικό της διαδικασίας και στο πάγιο αίτημα της Υπεράσπισης να της δοθεί κατάθεση ληφθείσα από την εν λόγω πράκτορα και την συνακόλουθη, επαναλαμβανόμενη, δέσμευση της Κατηγορούσας Αρχής ότι θα το έπραττε. Δηλαδή, θα μεριμνούσε ώστε να ληφθεί κατάθεση από την πράκτορα, θα παρέδιδε αντίγραφο στην Υπεράσπιση και ακολούθως θα την καλούσε ως μάρτυρα στο Δικαστήριο. Συναφώς ο κ. Ερωτοκρίτου καυτηρίασε τη μεταστροφή της Κατηγορούσας Αρχής - η οποία κατά τον συνήγορο - επιχειρεί να καλέσει τώρα την πράκτορα, χωρίς καν να της ληφθεί κατάθεση, αποστερώντας από την Υπεράσπιση το δικαίωμα πληροφόρησης και επαρκούς προετοιμασίας. Το επιχείρημα αυτό το συνάρτησε με τις πρόνοιες του άρθρου 108 του Κεφ. 155, σύμφωνα με τις οποίες οι κατηγορίες που προσάπτονται διά κατηγορητηρίου που καταχωρείται ενώπιον Κακουργιοδικείου, θα πρέπει να είναι συμφώνως των καταθέσεων που λήφθηκαν κατά τη διερεύνηση και παραδόθηκαν στον κατηγορούμενο. Στην προκειμένη περίπτωση, κατάθεση από τη συγκεκριμένη, ουσιώδη, μάρτυρα ούτε λήφθηκε ούτε δόθηκε στον κατηγορούμενο, με αποτέλεσμα, κατά το επιχείρημα, η όλη διαδικασία της ποινικής δίωξης του κατηγορούμενου να πάσχει εγγενώς. Γίνεται, κατά τον κ. Ερωτοκρίτου, προσπάθεια εκπαραθύρωσης της διαδικασίας του άρθρου 108 από μέρους της Κατηγορούσας Αρχής με το παρόν αίτημα της και την όλη τροπή που παίρνει τώρα η υπόθεση. Απ' εκεί και πέρα ο κ. Ερωτοκρίτου υπογράμμισε το γεγονός ότι η συγκεκριμένη μάρτυρας ήταν γνωστή εξ αρχής στην Κατηγορούσα Αρχή, και δεν ήταν μια μαρτυρία που προέκυψε στην πορεία της υπόθεσης. Ενδεικτικό τούτου είναι το γεγονός ότι αναγράφεται (περιγραφικά) στο αρχικό κατηγορητήριο που καταχωρήθηκε στο Επαρχιακό Δικαστήριο. Στην συνέχεια όμως «εξαφανίστηκε». Το άρθρο 111 του Περί Ποινικής Δικονομίας Νόμου Κεφ. 155 στον βαθμό που ενδιαφέρει, προνοεί τα ακόλουθα: Πρόσωπο του οποίου το όνομα δεν οπισθογραφήθηκε στο κατηγορητήριο που καταχωρίστηκε στο Κακουργιοδικείο δεν καλείται από την κατηγορία να δώσει μαρτυρία κατά τη δίκη εκτός αν έχει δοθεί προηγουμένως στον κατηγορούμενο ή το δικηγόρο του γραπτή ειδοποίηση που περιέχει το όνομα του μάρτυρα που θα κληθεί και την ουσία της μαρτυρίας που θα δοθεί: ............................. (η υπογράμμιση είναι δική μας) Στην υπόθεση Γεωργίου ν. Δημοκρατίας
(2008)2 Α.Α.Δ. 618, λέχθηκε ότι ο μάρτυρας που επιχειρείται να προστεθεί θα πρέπει να έχει εμπλοκή σε ουσιώδη θέματα. Στη Θεοχάρους ν. Δημοκρατίας
(2008)2 Α.Α.Δ. 22 λέχθηκαν τα ακόλουθα: «η διαδικασία κλήτευσης πρόσθετων μαρτύρων πρέπει να γίνεται με φειδώ και όχι να παίρνει μεγάλη έκταση σε σύγκριση με τη μαρτυρία που έχει υπόψη του ένας κατηγορούμενος με βάση το μαρτυρικό υλικό με το οποίο παραπέμφθηκε σε δίκη». H έγκριση κλήσης επιπρόσθετων μαρτύρων πάντως, είναι θέμα που ανάγεται στη διακριτική ευχέρεια του Δικαστηρίου, η οποία ασκείται έχοντας πάντα κατά νου τον μη επηρεασμό των δικαιωμάτων του κατηγορουμένου. Όπως αναφέρεται στο σύγγραμμα To Δίκαιο της Απόδειξης των Ηλιάδη & Σάντη, σελ. 629, αιτήματα για κλήση επιπρόσθετων μαρτύρων εκ μέρους της Κατηγορούσας Αρχής «θα πρέπει να εξετάζονται στη βάση των γεγονότων της κάθε περίπτωσης με κρίσιμο γνώμονα το αν η έγκρισή τους παραβλάπτει το δικαίωμα του κατηγορούμενου για δίκαιη δίκη». Η συνάφεια της προσθήκης μαρτύρων και της διασφάλισης «δίκαιης δίκης» αναδεικνύεται με γλαφυρότητα και στην υπόθεση Γενικός Εισαγγελέας της Δημοκρατίας v. Δ.Κ.
(2012)2 Α.Α.Δ.
- Σ΄ αυτή, το Κακουργιοδικείο, κατά την εκδίκαση υπόθεσης σεξουαλικής κακοποίησης παιδιού, απέρριψε αίτημα της Κατηγορούσας Αρχής, το οποίο υποβλήθηκε σε προχωρημένο στάδιο της ακρόασης, για την προσθήκη ενός παιδοψυχολόγου και ενός νευρολόγου με το αιτιολογικό, ότι, τα ζητήματα που θα ανέκυπταν από την εν λόγω μαρτυρία, δεν τα είχε υπόψη της η Υπεράσπιση κατά την αντεξέταση της παραπονούμενης και άλλων σχετικών μαρτύρων που προηγήθηκαν. Αυτό θα δημιουργούσε ένα άδικο κίνδυνο για τον κατηγορούμενο, κάτι που θα μπορούσε να αποφευχθεί, αν η Κατηγορούσα Αρχή προδιέγραφε εξ αρχής το πλαίσιο της υπόθεσης της. Στην απόρριψη του αιτήματος λήφθηκε υπόψη και η περαιτέρω καθυστέρηση που θα προέκυπτε. Τα στοιχεία αυτά θεωρήθηκαν ότι θα παραβίαζαν το δικαίωμα του κατηγορούμενου για δίκαιη δίκη. Η κρίση του Κακουργιοδικείου επικυρώθηκε από το Ανώτατο Δικαστήριο. Με το ίδιο ακριβώς σκεπτικό - παραβίαση της αρχής της δίκαιης δίκης - επικυρώθηκε η κρίση του Κακουργιοδικείου να μην επιτρέψει την προσθήκη και τρίτου μάρτυρα που θα κατάθετε σε σχέση με γραπτά μηνύματα που λήφθηκαν στο τηλέφωνο της παραπονούμενης. Σχετικές επί του θέματος είναι και οι αγγλικές υποθέσεις Webb v. Leadbetter [1966] 1 W.L.R. 245, Regina v. Tate [1977] R.T.R. 17, J. (Christopher James) (A Juvenile) v. D.P.P. [2000] Crim. L.R. 471 και Malcolm v. Director of Public Prosecutions [2007] 2 Cr. App. R.
- Στην προκειμένη περίπτωση, διαπιστώνουμε κατ' αρχάς πως δεν έχει εκπληρωθεί καν η τυπική προϋπόθεση του άρθρου 111 του Κεφ. 155 που αφορά στην υποχρέωση της Κατηγορούσας Αρχής να παραδώσει στον κατηγορούμενο, μαζί με τη σχετική ειδοποίηση και «την ουσία της μαρτυρίας που θα δοθεί». Προς εκπλήρωση της προϋπόθεσης αυτής η Κατηγορούσα Αρχή παρέδωσε στον συνήγορο του κατηγορούμενου το έγγραφο (τεκμήριο 1Β). Το έγγραφο αυτό το έχουμε μελετήσει με κάθε προσοχή και έχουμε διαπιστώσει πως όχι απλώς δεν αναφέρεται στην «ουσία της μαρτυρίας» που επιχειρεί να προσκομιστεί αλλά, αντίθετα, αφ εαυτού, δεν αποκαλύπτει καν τη διάπραξη οποιουδήποτε αδικήματος. Το εν λόγω έγγραφο που είναι στην αγγλική γλώσσα, αποτελείται από πέντε σελίδες, συνταγμένο, κατά τα γραφόμενα, από την πράκτορα που επιθυμεί να προσθέσει η Κατηγορούσα Αρχή. Στην 1η σελίδα αναφέρεται, ότι, εσωκλείονται πέντε ηλεκτρονικές συνομιλίες, χωρίς καμία απολύτως αναφορά στο περιεχόμενο τους. Δύο που έλαβαν χώρα μέσω της διαδικτυακής πλατφόρμας επικοινωνίας (IRC) και τρεις που έγιναν μέσω ηλεκτρονικού ταχυδρομείου (Email). Στο έγγραφο όμως δεν επισυνάπτεται καμία από τις εν λόγω συνομιλίες. Στη 2η σελίδα, κατά τρόπο γενικό, περιγράφονται τα προσόντα, καθήκοντα, εκπαίδευση και πείρα της πράκτορος. Στην 3η σελίδα, η πράκτορας αναφέρεται στις ημερομηνίες, ώρες και διάρκεια των προαναφερθεισών συνομιλιών, χωρίς πάλι καμία αναφορά στο περιεχόμενο τους. Και η ίδια πάντως παραπέμπει στο περιεχόμενο των ηλεκτρονικών μηνυμάτων για το τι ειπώθηκε, επιβεβαιώνοντας μάλιστα, ότι, τα ηλεκτρονικά μηνύματα παραδόθηκαν στην κυπριακή αστυνομία. Στην 4η και 5η σελίδα η πράκτορας αναφέρεται στα διατάγματα (subpoenas) που το FBI επέδωσε προς διάφορους παρόχους και ιδιοκτήτες διαδικτυακών πλατφόρμων και μέσων ηλεκτρονικής επικοινωνίας (Yahoo, Whats Αpp, και Microsoft) με σκοπό την ταυτοποίηση του ηλεκτρονικού συνομιλητή της πράκτορος. Οι δοθείσες πληροφορίες, κατά τα γραφόμενα πάντα, τείνουν ίσως να ταυτοποιήσουν το πρόσωπο πίσω από τις επικοινωνίες με την πράκτορα, ως τον κατηγορούμενο. Αυτό είναι το έγγραφο που έχει προσκομιστεί ως «η ουσία της μαρτυρίας που θα δοθεί». Με κάθε εκτίμηση προς την Κατηγορούσα Αρχή, δεν θεωρούμε ότι υπάρχει «ουσία» στο έγγραφο αυτό. Στην καλύτερη περίπτωση υπάρχει μια σκιαγράφηση ενεργειών της πράκτορος που αφορούν κάποιες ηλεκτρονικές επικοινωνίες, αγνώστου φύσης και περιεχομένου. Το ζήτημα όμως, όπως σωστά έχει επισημανθεί από τον ευπαίδευτο συνήγορο του κατηγορούμενου, κ. Ερωτοκρίτου, δεν είναι μόνο τυπικό αλλά και ουσίας. Δηλαδή, εδώ και δύο χρόνια που η υπόθεση ήχθη ενώπιον του Δικαστηρίου, η Κατηγορούσα Αρχή, αναγνωρίζοντας προφανώς τη σημασία και σπουδαιότητα του εγχειρήματος - δηλώνει ευθαρσώς και επίσημα ενώπιον του Δικαστηρίου - ότι, θα παρθεί κατάθεση από την εν λόγω πράκτορα και θα δοθεί αντίγραφο προηγουμένως στον κατηγορούμενο. Προς επίτευξη τούτου, εγκρίθηκαν από το Δικαστήριο αλλεπάλληλα αιτήματα αναβολών, σε σημείο φρονούμε, που η υπόθεση έφτασε στα όρια να ξεφύγει από τα Συνταγματικά θέσμια εκδίκασης εντός ευλόγου χρόνου. Τούτο, με δεδομένο ότι, πέραν των δύο χρόνων που η υπόθεση εκκρεμεί στο Δικαστήριο, τα αδικήματα που αποδίδονται στον κατηγορούμενο είναι ακόμα παλαιότερα αφού ανάγονται στο μακρινό πλέον,
- Ακόμα και στις 2.2.2022 που η υπόθεση ήταν ορισμένη για τέταρτη φορά για ακρόαση και αφού το Δικαστήριο είχε προειδοποιήσει από την προηγούμενη δικάσιμο, ότι, δεν ήταν δυνατό να δοθεί άλλη αναβολή, τα ίδια ειπώθηκαν περί πρόθεσης λήψης κατάθεσης από την πράκτορα από πλευράς Κατηγορούσας Αρχής. Ζητήθηκε εκ νέου αναβολή, η οποία όμως, για τους λόγους που αναφέρονται στην ενδιάμεση απόφαση του Δικαστηρίου ημερ. 2.2.2022, απορρίφθηκε. Είναι σημαντικό εδώ να επισημανθεί ότι η μάρτυρας δεν είναι μια συνήθης μάρτυρας αλλά η κύρια και ουσιώδης μάρτυρας της υπόθεσης ή - όπως υποστηρίζει η Υπεράσπιση - η μόνη μάρτυρας που εμπλέκει τον κατηγορούμενο στη διάπραξη των αδικημάτων. Ενώ λοιπόν η μάρτυρας αυτή ήταν γνωστή στην Κατηγορούσα Αρχή από την αρχή και ενώ η μαρτυρία της είναι καταλυτικής σημασίας για την έκβαση της υπόθεσης, σε σημείο που η ίδια η Κατηγορούσα Αρχή αναγνώρισε την ανάγκη λήψης γραπτής κατάθεσης απ' αυτή και παράδοσης αντιγράφου στον κατηγορούμενο, υπήρξε τώρα πλήρης μεταστροφή. Με βάση τα τωρινά δεδομένα, ο κατηγορούμενος, θα κληθεί να συμμετάσχει σε μια δίκη όπου θα βρεθεί αντιμέτωπος με σοβαρότατες, σεξουαλικής υφής, κατηγορίες που επισύρουν πολύχρονες ποινές φυλάκισης, με την ουσιώδη μάρτυρα να καταθέτει προφορικά, χωρίς προηγουμένως ο κατηγορούμενος να έχει στοιχειώδη πληροφόρηση για το περιεχόμενο αυτής της μαρτυρίας. Συναισθανόμαστε τη σοβαρότητα των κατηγοριών και κατανοούμε τις αντικειμενικές δυσκολίες που προκύπτουν από το γεγονός ότι η εν λόγω πράκτορας βρίσκεται στις ΗΠΑ, όπου οι διαδικασίες και ο τρόπος λήψης μαρτυρίας μπορεί να είναι διαφορετικός απ' ό,τι στη χώρα μας. Ωστόσο, με την τροπή που έχουν πάρει τα πράγματα, φρονούμε πως αν επιτραπεί τώρα η προσθήκη του εν λόγω προσώπου ως μάρτυρα στο κατηγορητήριο, χωρίς γραπτή κατάθεση και με δεδομένη την περαιτέρω, αγνώστου εύρους, καθυστέρηση που θα προκύψει, ελλοχεύει κίνδυνος διαιώνισης της υπόθεσης και παραβίασης του Συνταγματικώς κατοχυρωμένου δικαιώματος του κατηγορούμενου για δίκαιη δίκη (βλ. Γενικός Εισαγγελέας της Δημοκρατίας v. Δ.Κ. (ανωτέρω)) και την πρόσφατη υπόθεση Γεωργίου v. Δημοκρατίας Ποινικές Εφέσεις 38/2019 (σχ. με 50/2019) ημερ. 20.1.2022 όπου αναλύονται με ενδελέχεια οι αρχές που διέπουν την αρχή της «δίκαιη δίκης». Μεταξύ άλλων, με αναφορά σε ευρωπαϊκή νομολογία, επισημαίνεται ότι κλάδος της «δίκαιης δίκης» είναι και το δικαίωμα «ισότητας των όπλων» με υπόδειξη ότι τούτο περικλείει το δικαίωμα κάθε διάδικου να γνωρίζει όλη τη μαρτυρία που θα προσκομιστεί και το δικαίωμα να την σχολιάσει. Εν όψει λοιπόν όλων των ανωτέρω, το αίτημα της Κατηγορούσας Αρχής απορρίπτεται. (Υπ.) .............. Στ. Σταύρου, Π.Ε.Δ. (Υπ.) .............. Χρ. Παρπόττα, Α.Ε.Δ. (Υπ.) .............. Α. Πανταζή-Λάμπρου, Ε.Δ. Πιστό Αντίγραφο Πρωτοκολλητής cylaw.org: Από το ΚΙΝOΠ/CyLii για τον Παγκύπριο Δικηγορικό Σύλλογο