ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ν. Α.Α., Υπόθεση Αρ.: 3940/20, 31/5/2022 ΠΑΓΚΥΠΡΙΟΣ ΔΙΚΗΓΟΡΙΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ CyLaw | Αναφορικά μ'εμάς | " target="_top">Επικοινωνία | Όροι χρήσης Έρευνα - Κατάλογος Αποφάσεων Πρωτόδικων Δικαστηρίων - Εμφάνιση Αναφορών (Noteup on) - Αφαίρεση Υπογραμμίσεων ECLI:CY:KDAMM:2022:7 ΜΟΝΙΜΟ ΚΑΚΟΥΡΓΙΟΔΙΚΕΙΟ ΑΜΜΟΧΩΣΤΟΥ ΣΥΝΘΕΣΗ ΚΑΚΟΥΡΓΙΟΔΙΚΕΙΟΥ: Ν. Γερολέμου, Π.Ε.Δ. Στ. Τσιβιτανίδου-Κίζη, Π.Ε.Δ. Ν. Α. Π. Γεωργιάδης, Α.Ε.Δ. Υπόθεση Αρ.: 3940/20 ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ v. Α.Α. Κατηγορούμενου Ημερομηνία: 31 Μαΐου,
- Εμφανίσεις: Για την Κατηγορούσα Αρχή: Ο κ. Α. Αντωνίου. Για τον Κατηγορούμενο: Ο κ. Λ. Κυριακίδης. Κατηγορούμενος, παρών. ΠΟΙΝΗ Ο Κατηγορούμενος κρίθηκε ένοχος σε δέκα από τις έντεκα κατηγορίες που αντιμετώπιζε μετά από ακρόαση. Αφορούν αδικήματα που διέπραξε κατά δύο παραπονουμένων, της K.Κ. (κατηγορίες 2 - 7) και της G.B. (κατηγορίες 8 - 11). Όσον αφορά την Κ.Κ., κρίθηκε ένοχος σε σχέση με δύο κατηγορίες βιασμού, κατά παράβαση του άρθρου 144 του Ποινικού Κώδικα, Κεφ. 154 (κατηγορίες 3 και 4), σε δύο κατηγορίες σεξουαλικής εκμετάλλευσης, κατά παράβαση των άρθρων 2 και 9 (δ) και (ε) του περί της Πρόληψης και της Καταπολέμησης της Εμπορίας και Εκμετάλλευσης Προσώπων και της Προστασίας των Θυμάτων Ν.60(Ι)/2014 (κατηγορίες 2 και 6), σε μια κατηγορία εκμετάλλευσης προσώπου στην εργασία, κατά παράβαση των άρθρων 2 και 8 (ε) του Ν.60(Ι)/2014 (κατηγορία 5) και σε μια κατηγορία παράνομης εργοδότησης αλλοδαπού, κατά παράβαση των άρθρων 2 και 9 του περί Αλλοδαπών και Μετανάστευσης Νόμου, Κεφ. 105 (κατηγορία 7). Όσον αφορά την B.G., κρίθηκε ένοχος σε δύο κατηγορίες άσεμνης επίθεσης, κατά παράβαση του άρθρου 151 του Κεφ. 154 (κατηγορίες 10 και 11), σε μία κατηγορία σεξουαλικής εκμετάλλευσης, κατά παράβαση των άρθρων 2 και 9 (δ) και (ε) του Ν.60(Ι)/2014 (κατηγορία 9) και σε μία κατηγορία εκμετάλλευσης προσώπου στην εργασία κατά παράβαση των άρθρων 2 και 8 (ε) του Ν.60(Ι)/2014 (κατηγορία 8). Τα γεγονότα της υπόθεσης εκτίθενται στην καταδικαστική μας απόφαση ημερομηνίας 11.5.
- Δεν χρειάζεται να καταγραφούν στην ίδια έκταση. Για σκοπούς επιβολής ποινής αναφέρονται τα πιο κάτω. Η Κ.Κ. κατάγεται από την περιοχή του Punjab στην Ινδία. Γεννήθηκε στις 24.9.
- Φοίτησε σε σχολείο μέχρι και την ηλικία των 11 ετών, οπότε και παντρεύτηκε με συνοικέσιο. Ο σύζυγος της τότε ήταν ηλικίας 25 ετών. Απέκτησαν δύο τέκνα, μια θυγατέρα και ένα υιό. Την 22.9.2019 η θυγατέρα της ήταν ηλικίας 18 ετών και ο υιός της 16 ετών. Το 2004 έχασε σε αυτοκινητιστικό δυστύχημα τον σύζυγο της, τον πατέρα της, την αδελφή της, τον αδελφό της και τη σύζυγο του αδελφού της. Μετά το θάνατο του συζύγου της, πήγε να διαμείνει μαζί με τα ανήλικα παιδιά της στη μητέρα της γιατί αντιμετώπιζε προβλήματα με τα πεθερικά της. Ανέλαβε επίσης τη φροντίδα των παιδιών των δύο αδελφών της που είχαν σκοτωθεί. Το μικρό οικογενειακό εισόδημα προερχόταν από ένα μικρό παντοπωλείο που διατηρούσαν οι γονείς της. Αυτός ήταν ο λόγος που, μετά από παρότρυνση κάποιου γνωστού της, του Shuk, αποφάσισε να έρθει στην Κύπρο για να εργαστεί «στα χωράφια», με μηνιαίο μισθό, όπως της είπε, €
- Θα εργαζόταν, όπως η ίδια αντιλήφθηκε, 8 ώρες την ημέρα, 7 μέρες την εβδομάδα μαζεύοντας κολοκάσι. Ο Shuk ανέλαβε και ετοίμασε όλα τα σχετικά έγγραφα ώστε η Κ.Κ. να έρθει νόμιμα στην Κύπρο. Του έδωσε περί τα €4000 για να διευθετήσει τη βίζα και €300 για το εισιτήριο. Για να εξασφαλίσει τα χρήματα πώλησε τα χρυσαφικά της και δανείστηκε από φίλους. Στην Κύπρο έφθασε στις 30.12.2017 με συμφωνία εργοδότησης διάρκειας ενός έτους ως «εργάτρια γεωργίας». Στο αεροδρόμιο την παρέλαβε ο Shuk μαζί με κάποιον άλλο άνδρα. Την μετέφεραν στο γραφείο εξευρέσεως εργασίας που εργαζόταν ο ΜΚ
- Από εκεί την παρέλαβε ο Κατηγορούμενος, ο οποίος, είχε ζητήσει από το εν λόγω γραφείο την εξεύρεση εργάτριας. Η Κ.Κ. διέμενε σε αγροικία της ιδιοκτησίας του Κατηγορούμενου. Στην εν λόγω οικία διανυκτέρευε κάποτε και ο ίδιος. Σύμφωνα με τα ευρήματα μας ο Κατηγορούμενος, την 3η μέρα εργοδότησης της Κ.Κ., εισήλθε στο δωμάτιο της Κ.Κ., η οποία ξάπλωνε στο κρεβάτι και ξάπλωσε δίπλα της. Η Κ.Κ. αμέσως σηκώθηκε και έφυγε να πάει στο άλλο δωμάτιο δίπλα, αφού δεν το χρησιμοποιούσε κάποιος. Έκλεισε την πόρτα αλλά ο Κατηγορούμενος που την ακολούθησε, εισήλθε στο δωμάτιο. Την τράβηξε από τα χέρια και την πήρε στο υπνοδωμάτιο της και την έσπρωξε στο κρεβάτι. Εκεί προσπαθούσε να της βγάλει τα ρούχα. Του έλεγε στα αγγλικά, «μη με αγγίζεις», αλλά δεν την άκουγε και της φώναζε κάτι στα Ελληνικά. Η Κ.Κ. φορούσε μόνο ένα Ινδικό φόρεμα, χωρίς εσώρουχα. Ο Κατηγορούμενος ξάπλωσε πάνω της. Η Κ.Κ. αν και τον έσπρωχνε, ο Κατηγορούμενος κατάφερε και της έβγαλε το φόρεμα. Ο Κατηγορούμενος φορούσε μόνο ένα κοντό παντελόνι. Αφού της έβγαλε το φόρεμα, έβγαλε το κοντό παντελόνι του και την βίασε. Τον φοβόταν και δεν είχε που να τρέξει. Τον έσπρωχνε προς τα πίσω αλλά αυτός δεν σταμάτησε. Ο Κατηγορούμενος μετά φόρεσε το κοντό παντελόνι και κοιμήθηκε στο κρεβάτι της. Η ίδια φόρεσε το φόρεμα της και κάθισε στην καρέκλα στο δωμάτιο. Όλη τη νύχτα δεν κοιμήθηκε. Το ίδιο βράδυ προσπάθησε να επικοινωνήσει τηλεφωνικώς με τον Shuk χρησιμοποιώντας το τηλέφωνο του Κατηγορούμενου, το οποίο είχε αφήσει στο κρεβάτι της, χωρίς όμως ανταπόκριση. Η ίδια δεν είχε κυπριακό αριθμό επικοινωνίας. Δεν είχε που να πάει, οπότε παρέμεινε εκεί. Την επόμενη μέρα, ο Κατηγορούμενος της έδωσε το τηλέφωνο του για να επικοινωνήσει με τους δικούς της στην Ινδία. Τηλεφώνησε επίσης και του Shuk. Της είπε να περιμένει και ότι θα μιλούσε με τον Κύπριο «ατζέντη». Μετέβησαν στο γραφείο του ΜΚ
- Παρά το παράπονο της στον ΜΚ 2, ο οποίος είχε έντονη αντιπαράθεση με τον Κατηγορούμενο, παρέμεινε στην υπηρεσία του Κατηγορούμενου ακόμη 12 μέρες. Η συμπεριφορά του επαναλήφθηκε. Με βάση τα ευρήματα μας, ο Κατηγορούμενος ήλθε σε συνουσία με την Κ.Κ. στις 2.1.2018 (κατηγορία 3) και στις 3.1.2018 (κατηγορία 4) παρά τη θέληση της. Παρά το γεγονός ότι ο Κατηγορούμενος αντιλήφθηκε ότι η Κ.Κ. δεν επιθυμούσε να έρθει σε συνουσία μαζί του, αυτός επέμενε και το έπραξε. Εν τέλει ο ΜΚ 12 την αποδέσμευσε και της εξηύρε νέο εργοδότη. Η Κ.Κ. ανέφερε ότι εργάστηκε στον νέο εργοδότη της από την 14.1.2018 μέχρι την 20.5.
- Αν και η σύζυγος του νέου εργοδότη ήταν καλή, ο εργοδότης της συνήθιζε να της φωνάζει και να την προσβάλλει. Κατά τη διάρκεια των ρεπό της γνώρισε δύο άντρες από το Πακιστάν. Της εισηγήθηκαν να τελέσει γάμο με Ρουμάνο άντρα. Έτσι, της είπαν, θα ήταν σε θέση να βρει καλύτερη δουλειά. Της ζήτησαν €
- Τελικά ο γάμος δεν έγινε. Της ζήτησαν επιπρόσθετα €2000 για το δικηγόρο αλλά και €3000 για να της δώσουν πίσω το διαβατήριο της απειλώντας την ότι θα την καταγγείλουν στο Τμήμα Μετανάστευσης. Τους έδωσε τα λεφτά τον Μάιο του 2019 και πήρε πίσω το διαβατήριο της. Την ίδια μέρα που έπιασε το διαβατήριο της, υπέβαλε αίτηση για άσυλο και έφυγε από τον εργοδότη της. Επανήλθε στον Κατηγορούμενο, ο οποίος συνέχιζε να την παίρνει τηλέφωνο, αφού της υποσχόταν ότι δεν θα της έκανε κακό και πως αν γυρνούσε κοντά του δεν θα την ανάγκαζε να μένει μαζί του στο ίδιο σπίτι. Επίσης της υποσχέθηκε να φέρει τα παιδιά της στην Κύπρο. Επειδή η ίδια ήταν σε άσχημη οικονομική κατάσταση, της είπε ότι δε θα της έκανε κακό και πως θα της έδιδε €700 ευρώ τον μήνα. Η Κ.Κ., λόγω της δυσμενούς οικονομικής κατάστασης στην οποία είχε περιέλθει αποδέχθηκε. Ξεκίνησε να εργάζεται ξανά στον Κατηγορούμενο, τον Μάιο του
- Εργάστηκε εκεί για περίοδο περίπου 2 μηνών. Όταν επέστρεψε, ο Κατηγορούμενος της είπε ότι, για να της δίδει το μισθό της έπρεπε να κάνει σεξ μαζί του. Η Κ.Κ. συμφώνησε μη έχοντας άλλη επιλογή. Η B.G. κατάγεται από το Νεπάλ. Φοίτησε μέχρι και το γυμνάσιο. Προτού έρθει στην Κύπρο διέμενε με την οικογένεια της αδελφής της, δηλαδή την αδελφή της, τον σύζυγο της και τα δύο τους τέκνα. Η B.G. διατηρούσε ένα μικρό κατάστημα πώλησης ρούχων. Περί τον Μάιο του 2019 πώλησε την επιχείρηση και συνέχισε να εργάζεται στο μικρό εστιατόριο που διατηρούσε η αδελφή της, χωρίς όμως να αμείβεται. Αποφάσισε να έλθει στην Κύπρο για ένα καλύτερο αύριο. Επικοινώνησε αρχικά με μια φίλη της, την MK 6 και μια άλλη κοπέλα, οι οποίες διαμένουν και εργάζονται στην Κύπρο. Ακολούθως απευθύνθηκε σε πράκτορα στο Νεπάλ. Κατέβαλε σ' αυτόν το ποσό των €3000 περίπου. Το ποσό αυτό της δόθηκε από τη μητέρα και την αδελφή της. Αντιλήφθηκε ότι θα εργαζόταν «στα χωράφια» και ότι θα μάζευε σταφύλια. Θα εργαζόταν 8 ώρες την ημέρα και θα λάμβανε €500 μηνιαίως. Τα ζητήματα αυτά την βοήθησε να ξεκαθαρίσει η ΜΚ 6 στην οποία, πριν μεταβεί στην Κύπρο, είχε στείλει την άδεια εισόδου. Η B.G. αφίχθηκε στην Κύπρο στις 12.7.2019 περί ώρα 12:
- Το συμβόλαιο εργοδότησης της ήταν μονοετές. Στο αεροδρόμιο ήρθε και την παρέλαβε ο Κατηγορούμενος ως ο εργοδότης της. Ο Κατηγορούμενος, καθώς οδηγούσε, ζήτησε να δει το διαβατήριο της. Το έπιασε χωρίς να της το επιστρέψει. Καθώς πήγαιναν σπίτι του Κατηγορούμενου με το όχημα του, αυτός την αγκάλιασε με το αριστερό του χέρι αλλά αυτή τον απώθησε. Ο Κατηγορούμενος ακολούθως άγγιξε το στήθος της με το χέρι του. Η B.G. απώθησε το χέρι του και του είπε να μην την αγγίζει. Ο Κατηγορούμενος εκνευρίστηκε και επιτάχυνε το όχημα. Όταν έφτασαν στο σπίτι, της έδειξε το υπνοδωμάτιο της στον πρώτο όροφο της οικίας. Της πρόσφερε φαγητό, αυτή όμως δεν ήθελε. Ήπιε μόνο νερό. Ακολούθως της έδειξε τα χωράφια στα οποία θα εργαζόταν. Όταν επέστρεψαν ήπιαν τσάι στην κουζίνα. Επειδή δεν είχε κάρτα τηλεφώνου (για Κύπρο) του ζήτησε αν μπορούσε να μιλήσει στο δικό του κινητό τηλέφωνο με την οικογένεια της και τη ΜΚ
- Αφού επικοινώνησε μαζί τους, ο Κατηγορούμενος, ξεκίνησε να την αγγίζει, την τράβηξε προς το μέρος του και την φίλησε στα χείλη. Η B.G. του είπε να μην την αγγίζει. Της θύμωσε και της ζήτησε να βγάλει όλα τα χρυσαφικά της και το ρολόι της και να του τα δώσει. Της είπε ότι δεν ήθελε να φορά αυτά τα πράγματα. Επίσης της ζήτησε να του δώσει το τηλέφωνο της και του το έδωσε. H B.G. πήγε στο υπνοδωμάτιο της και ξάπλωσε για να χαλαρώσει. Δεν ένιωθε ασφαλής κοντά του. Ο Κατηγορούμενος μπήκε στο δωμάτιο της, πήρε μια πετσέτα και ακολούθως μπήκε στο μπάνιο και έκανε ντους. Μετά βγήκε από το μπάνιο φορώντας μόνο την πετσέτα και ήρθε στο δωμάτιο. Η B.G. ξάπλωνε στο κρεβάτι. Μόλις τον είδε σηκώθηκε. Ο Κατηγορούμενος κάθισε στο κρεβάτι δίπλα της, στα δεξιά της, έβαλε το αριστερό του πόδι πάνω στα πόδια της και προσπάθησε να της βγάλει το πουκάμισο της. Η B.G. τον έσπρωξε αλλά αυτός κατάφερε να της βγάλει το πουκάμισο. Του έλεγε «μην με αγγίζεις, δεν μου αρέσει» και τον έσπρωχνε. Κατάφερε να διαφύγει. Την ακολούθησε στο δωμάτιο της και την έσπρωξε πάνω στο κρεβάτι. Της αφαίρεσε βίαια τον στηθόδεσμο, το παντελόνι και το εσώρουχο της. Ο Κατηγορούμενος αφαίρεσε επίσης την πετσέτα που φορούσε και έβαλε τα τρία δάκτυλα του μέσα στον κόλπο της. Η B.G. του είπε ότι θα τηλεφωνήσει της αστυνομίας και της απάντησε ότι θα την βάλει φυλακή. Η B.G. εκλαιγε. Της έλεγε ότι ήθελε να κάνει σεξ μαζί της και ποιο ήταν το πρόβλημα να κάνει σεξ μαζί του. Κατάφερε να ξεφύγει κλαίγοντας. Πήγε στο άλλο δωμάτιο και φόρεσε τα ρούχα της. Το εσώρουχο της είχε σκιστεί από τη βία που άσκησε ο Κατηγορούμενος. Ο Κατηγορούμενος πήγε στο ισόγειο, ντύθηκε και έφυγε. Η B.G. δεν μπορούσε να επικοινωνήσει με κανένα γιατί δεν είχε τηλέφωνο. Ο Κατηγορούμενος της είπε επίσης ότι αν έφευγε θα έπαιρνε εκείνος την αστυνομία και ότι θα την έστελνε πίσω στο Νεπάλ. Ο Κατηγορούμενος επέστρεψε με την παρέλευση μισής ώρας περίπου. Της είπε να κοιμηθεί μαζί του στο ίδιο κρεβάτι. Αρνήθηκε αλλά την ακολουθούσε όπου και αν πήγαινε και επέμενε να κοιμηθεί μαζί του. Της έλεγε ότι πλήρωσε λεφτά για εκείνη και πως έπρεπε να τον υπακούει και να κοιμηθεί μαζί του και πως είναι ευθύνη της. Παρέμεινε δίπλα του όλη τη νύκτα, ντυμένη με τα ρούχα που φορούσε. Του ανέφερε πως αν την άγγιζε θα αυτοκτονούσε. Η B.G. την επόμενη μέρα συνάντησε την Κ.Κ. Δεν γνωρίζονταν μεταξύ τους και ήταν η πρώτη φορά που συναντιούνταν. Όταν την είδε, η B.G. της είπε όλη την ιστορία. Με τη βοήθεια της κάλεσε την ΜΚ 6, η οποία στη συνέχεια επικοινώνησε με την Αστυνομία. Με βάση τα ευρήματα μας, αναφορικά με την κατηγορία 10, ο Κατηγορούμενος, καθ' οδόν προς τη Σωτήρα από το αεροδρόμιο Λάρνακας, άγγιξε εκ προθέσεως με το χέρι του στο στήθος της B.G. Το άγγιγμα έγινε χωρίς τη συναίνεση της. Το άγγιγμα στο στήθος, εκ της φύσεως του, ήταν άσεμνο και ο Κατηγορούμενος είχε και άσεμνη πρόθεση όταν το άγγιξε. Περαιτέρω, αναφορικά με την κατηγορία 11, ο τρόπος με τον οποίο ενήργησε ο Κατηγορούμενος, αφαιρώντας βίαια τα ρούχα της B.G. και ακολούθως τοποθετώντας, δια της βίας και άνευ της συναινέσεως της, τα τρία του δάκτυλα στον κόλπο της, συνιστούσε άσεμνη επίθεση. Ως προς τα αδικήματα εμπορίας προσώπων, αποτέλεσαν ευρήματα μας οι οικονομικές και οικογενειακές περιστάσεις και των δύο γυναικών. Ειδικότερα σε σχέση με την Κ.Κ. επισημάναμε ότι αυτή είχε τελέσει γάμο στα 11 της χρόνια και ότι η οικονομική της ανέχεια την οδήγησε σε σειρά λανθασμένων αποφάσεων, τις οποίες η ίδια δέχθηκε ότι έλαβε, όπως λ.χ. η προσπάθεια τέλεσης εικονικού γάμου. Σημειώνουμε ότι οι βιασμοί έγιναν λίγες μόνο μέρες μετά την άφιξη της στην Κύπρο, ενώ βρισκόταν σε μια άγνωστη σε αυτήν χώρα και περιβάλλον. Ο Κατηγορούμενος γνώριζε αυτές τις περιστάσεις, αν μη τι άλλο δέχθηκε ότι αυτή είχε 5 παιδιά, ότι ήταν φτωχή και ότι είχε μόλις αφιχθεί στην Κύπρο. Όσον αφορά την B.G., ο Κατηγορούμενος γνώριζε ότι αυτή είχε μόλις αφιχθεί στην Κύπρο, αφού την παρέλαβε από το αεροδρόμιο, ενώ από την πρώτη στιγμή της έπιασε το κινητό της τηλέφωνο, τα ταξιδιωτικά της έγγραφα και τα χρυσαφικά της. Και οι δύο παραπονούμενες ανέφεραν και κατέστη εύρημα μας, ότι ο Κατηγορούμενος κλείδωνε την πόρτα της οικίας και ότι δεν είχαν άλλη επιλογή από να διαμένουν μαζί του στην οικία του. Αποτέλεσε επίσης εύρημα μας ότι και οι δύο κατέβαλαν σημαντικά ποσά, αναλογιζόμενοι τις οικονομικές τους περιστάσεις και τον μισθό που θα λάμβαναν, για να εξασφαλίσουν άδεια εργασίας στην Κύπρο. Στην πραγματικότητα το πρώτο έτος εργασίας δεν θα κάλυπτε τα χρέη τους. Όσον αφορά την Κ.Κ., αποτέλεσε εύρημα μας στην κατηγορία 2 ότι η πρόσληψη της δεν μπορούσε παρά να ήταν με σκοπό τη σεξουαλική εκμετάλλευση της αφού οι βιασμοί της από τον Κατηγορούμενο έγιναν αμέσως μετά την πρόσληψη της και με δεδομένη, υπό τις περιστάσεις, την ευάλωτη θέση της. Όσον αφορά τις κατηγορίες 5 και 6, αποτέλεσε εύρημα μας ότι ο κατηγορούμενος γνώριζε ότι η Κ.Κ. ήταν ευάλωτη, λόγω των χρημάτων που απώλεσε και ότι με το δέλεαρ των €700 μηνιαίως που της είχε υποσχεθεί, την εκμεταλλεύτηκε, αφού πάλι της ζητούσε να έχει σεξουαλική επαφή για να της καταβάλει τον μισθό της. Το γεγονός ότι αυτή πλέον συναινούσε, έστω και με προϋποθέσεις δεν αποτελούσε υπεράσπιση (βλ. άρθρο 16 του Ν.61(Ι)/2014), αφού ήδη είχε επιτευχθεί ο εξαναγκασμός της λόγω μη ύπαρξης άλλης εναλλακτικής επιλογής. Αναφορικά με την B.G., ο Κατηγορούμενος, αμέσως μετά την άφιξη της στο νησί από το Νεπάλ, την κλείδωσε εντός της οικίας, της πήρε το κινητό της τηλέφωνο και της επέβαλε να ξαπλώσει μαζί του στο ίδιο κρεβάτι. Η πρόσληψη της, ως εκ τούτου, έγινε με σκοπό την εργασιακή (κατηγορία 8) και σεξουαλική (κατηγορία 9) εκμετάλλευση της. Τέλος, η εργοδότηση της Κ.Κ. τον Μάιο του 2019 δεν έγινε νόμιμα, αφού δεν παρουσιάστηκε άδεια του Διευθυντή του Τμήματος Αρχείου Αλλοδαπών και Μετανάστευσης (κατηγορία 7). Ο Κατηγορούμενος είναι λευκού ποινικού μητρώου. Ο συνήγορος Υπεράσπισης κατά την αγόρευση του για μετριασμό της ποινής, αφού υιοθέτησε την έκθεση που ετοιμάστηκε από το Γραφείο Ευημερίας, ανέπτυξε περαιτέρω τις προσωπικές, οικογενειακές και οικονομικές του περιστάσεις. Ο Κατηγορούμενος είναι συνταξιούχος, ηλικίας 70 ετών. Κατάγεται από τη [ ] όπου και διαμένει. Είναι νυμφευμένος. Η σύζυγος του, επίσης συνταξιούχος, είναι ηλικίας 66 ετών. Από το γάμο τους απέκτησαν πέντε θυγατέρες, δύο εκ των οποίων είναι άγαμες και διαμένουν μαζί τους σε ιδιόκτητη οικία. Οι άλλες τρείς είναι έγγαμες. Δύο από τις θυγατέρες του είναι μαίες, μία είναι νοσοκόμα, μία είναι δασκάλα και μία είναι γραφέας. Ο Κατηγορούμενος και η σύζυγος του έχουν έξι εγγόνια. Ο Κατηγορούμενος προέρχεται από αγροτική οικογένεια και φοίτησε μόνο μέχρι το δημοτικό. Εργάστηκε για δέκα χρόνια ως εργάτης στις οικοδομές, ακολούθως σε πλοία και μετέπειτα ως μάγειρας στη Σαουδική Αραβία. Σήμερα ασχολείται με την καλλιέργεια κολοκασιού και πατατών. Λαμβάνει σύνταξη ύψους €600 μηνιαίως και η σύζυγος του €500 μηνιαίως. Διαθέτει όχημα αξίας €
- Η υπόλοιπη ακίνητη περιουσία του έχει μεταβιβαστεί στα παιδιά του. Ο Κατηγορούμενος αντιμετωπίζει πολλά προβλήματα υγείας. Πάσχει από αϋπνίες και προβλήματα στο στομάχι. Χειρουργήθηκε την 10.3.2021 για να αντιμετωπίσει καρκίνο του προστάτη (αδενοκαρκίνωμα). Σύμφωνα με τις προσκομισθείσες βεβαιώσεις των Δρ. Αντώνιου Ντάφου (Γενικό Νοσοκομείο Αμμοχώστου) και Δρ. Δημήτριου Βόμβα (Ογκολογικό Κέντρο Τράπεζας Κύπρου), ο Κατηγορούμενος από την 4.10.2021 μέχρι την 10.12.2021 προέβη σε ριζική ακτινοθεραπεία. Από την 9.4.2021 λαμβάνει φαρμακευτική αγωγή λόγω επιτακτικής ούρησης (συχνουρία και δυσουρία). Την 24/11/2014 ο Κατηγορούμενος υποβλήθηκε σε μαστοειδεκτομή αριστερού ωτός συνεπεία χολοστεατώματος. Η μετεγχειρητική του πορεία κρίθηκε καλή (βλ. βεβαίωση Δρ. Ανδρέα Ασπρή - Γενικό Νοσοκομείο Λευκωσίας). Πάσχει επίσης από υπέρταση, καρδία και δυσκολία στην αναπνοή. Η σύζυγος του πάσχει από σακχαρώδη διαβήτη και υπέρταση και δυσκολεύεται στη βάδιση (βλ. βεβαίωση Δρ. Σαϊτ Χαννούν). Ο συνήγορος Υπεράσπισης κάλεσε το Δικαστήριο να λάβει υπ' όψιν του το λευκό ποινικό μητρώο σε συνάρτηση με τη μεγάλη του ηλικία, το άγχος και την αγωνία του για την έκβαση της υπόθεσης, σημειώνοντας ότι ο Κατηγορούμενος αρνείται ενοχή, τα προβλήματα υγείας που αντιμετωπίζει, την οικονομική ζημιά που θα υποστεί από την εγκατάλειψη των γεωργικών του εργασιών και την απώλεια της εσοδείας του. Ο Κατηγορούμενος, όπως ανέφερε ο συνήγορος του, είχε έντιμο παρελθόν. Πολέμησε ως έφεδρος κατά την Τουρκική εισβολή. Κάλεσε το Δικαστήριο να επιβάλει συντρέχουσες ποινές φυλάκισης και όπως αναστείλει αυτές. Το ύψος της προβλεπόμενης ποινής προδιαγράφει και την σοβαρότητα που θέλησε ο νομοθέτης να προσδώσει στο κάθε συγκεκριμένο έγκλημα και από την άλλη τον βαθμό προστασίας του έννομου αγαθού που προστατεύεται, στοιχείο το οποίο το Δικαστήριο οφείλει να λάβει υπ' όψιν κατά την επιμέτρηση της ποινής (βλ. Souilmi v Αστυνομίας
(1992)2 ΑΑΔ 248). Το στοιχείο αυτό, δηλαδή η ανώτερη προβλεπόμενη ποινή, λαμβάνεται υπ' όψιν στην επιμέτρηση της ποινής και συνεκτιμάται με τα γεγονότα της υπόθεσης, τόσο για την επιλογή του είδους της ποινής όσο και για τον καθορισμό της έκτασης της (βλ. Διευθυντής Τμήματος Επιθεώρησης Εργασίας v Χρυσοστόμου κ.α.
(2002)2 ΑΑΔ 575, 580). Η επιβολή της ποινής αποτελεί πολύ λεπτό έργο του Δικαστηρίου. Απαιτείται εξισορρόπηση του γενικού συμφέροντος της δικαιοσύνης από τη μια και της εξατομίκευσης της ποινής στα πλαίσια του συγκεκριμένου παραβάτη από την άλλη. Πρώτιστο καθήκον του Δικαστηρίου είναι η προστασία της κοινωνίας, το οποίο επιτυγχάνεται μόνο με την αποτελεσματική εφαρμογή του νόμου. Η νομοθεσία προστατεύει τα αγαθά του πολίτη μέσω των Δικαστηρίων που αποτελούν τους φυσικούς φύλακες τούτων. Στην Πισκόπου v Δημοκρατίας
(1999)2 ΑΑΔ 342, λέχθηκαν τα εξής (σελ. 351): «Η αποτροπή, ως παράγοντας ο οποίος επενεργεί στον καθορισμό της ποινής, έχει δύο παραμέτρους. Η μία έχει ως λόγο την αποτροπή του ίδιου του παραβάτη από την επανάληψη του εγκλήματος ή παρομοίων εγκλημάτων στο μέλλον. Η άλλη αφορά την αποτροπή τρίτων από τη διάπραξη όμοιων ή παρόμοιων εγκλημάτων. Στη δεύτερη περίπτωση, η αποτροπή έχει δύο συνισταμένες: Πρώτο, την αποτροπή η οποία είναι συνυφασμένη με τη σοβαρότητα του εγκλήματος, .. και δεύτερο, την αποτροπή ως μέσου για την καταστολή εγκλημάτων που ευρίσκονται σε έξαρση. Στην περίπτωση σοβαρών εγκλημάτων το στοιχείο της αποτροπής είναι αλληλένδετο με τη σοβαρότητα της κατηγορίας εγκλημάτων, στην οποία ανήκει το υπό τιμωρία έγκλημα, και με την εγγενή ανάγκη για την αποτροπή τους». Τα αδικήματα που διέπραξε ο κατηγορούμενος είναι εξαιρετικά σοβαρά γεγονός που αντανακλάται στις προβλεπόμενες από το Νόμο ποινές. Για το αδίκημα του βιασμού προβλέπεται ποινή φυλάκισης διά βίου, για το αδίκημα της άσεμνης επίθεσης ποινή φυλάκισης 5 ετών και για το αδίκημα της παράνομης εργοδότησης αλλοδαπού ποινή φυλάκισης μέχρι 3 έτη ή χρηματική ποινή μέχρι €8.543 ή και οι δύο αυτές ποινές[1]. Όσον αφορά το αδίκημα της εκμετάλλευσης ενηλίκων στην εργασία, μέχρι την 26/7/2019, προβλεπόταν ποινή φυλάκισης που δεν υπερέβαινε τα 6 έτη[2]. Όσον αφορά το αδίκημα της σεξουαλικής εκμετάλλευσης ενηλίκων, μέχρι την 26/7/2019, προβλεπόταν ποινή φυλάκισης που δεν υπερέβαινε τα 10 έτη[3]. Στην Λοΐζου κ.ά. v Δημοκρατίας
(2009)2 ΑΑΔ 469, τονίζεται και καταδεικνύεται η σοβαρότητα των σεξουαλικών αδικημάτων και ότι αυτά πρέπει να αντιμετωπίζονται με αυστηρότητα, όπως εξάγεται από την ακόλουθη περικοπή (σελ. 491 - 492): «Το ύψος της ποινής είναι ενδεικτικό της σοβαρότητας με την οποία ο νομοθέτης το αντιμετωπίζει. Όπως έχει, κατ' επανάληψη, τονιστεί, σε σεξουαλικά αδικήματα πρέπει να επιβάλλεται αποτρεπτική ποινή, σε μια προσπάθεια καταστολής τους. Πρόκειται για εγκλήματα ιδιαίτερης σοβαρότητας, τα οποία δε στρέφονται μόνο κατά των ηθών, αλλά προσβάλλουν, ταυτόχρονα, την προσωπικότητα του θύματος - (βλ. Σοφοκλέους ν. Δημοκρατίας
(1998)2 Α.Α.Δ. 259).» Στην Trussler v Δημοκρατίας
(2013)2 ΑΑΔ 38, 60, αναφέρθηκε σε σχέση με υποθέσεις σεξουαλικών αδικημάτων ότι «η κάθε υπόθεση κρίνεται στα δικά της ιδιαίτερα περιστατικά και ανάλογη με αυτά είναι και η ποινή (βλ. Γιάγκου ν. Δημοκρατίας
(1999)2 Α.Α.Δ. 67)». ΒΙΑΣΜΟΣ Στην Ivarsson v Δημοκρατίας, Ποινική Έφεση 159/2015, 29.11.2016, αναφέρθηκαν τα εξής: «Ο βιασμός αποτελεί τη χείριστη μορφή εξευτελισμού και κακοποίησης που μπορεί να υποστεί ένας άνθρωπος. Το σώμα εκάστου αποτελεί μέρος του είναι του, και δικαιούται να το χρησιμοποιεί όπως ο ίδιος επιθυμεί. Η επέμβαση στο αναφαίρετο αυτό δικαίωμα, ιδιαιτέρως όταν επέρχεται με την άσκηση βίας, επιτάσσει την αυστηρή τιμωρία του παραβάτη.» Έχουμε υπ' όψιν μας όσα αναφέρθηκαν στη Δημοκρατία v Hunganu, Ποινική Έφεση 130/2020, 20.7.2021, για τις κατευθυντήριες αρχές αναφορικά με την επιβολή ποινών σε υποθέσεις βιασμού, όπως τέθηκαν από την νομολογία μας, καθώς και την υπόθεση Δ.Α. v Δημοκρατίας, Ποινική Έφεση 57/2020, 6.10.2021, για το ίδιο θέμα. Στην Δ.Α., ανωτέρω, παρατίθεται το ακόλουθο απόσπασμα από τη Hunganu, ανωτέρω: «Καθ' όσον αφορά την Κατηγορία του βιασμού θα πρέπει εξ' αρχής να υπομνηστεί ότι η φυλάκιση δια βίου που προβλέπεται ως η μέγιστη ποινή αντικατοπτρίζει τη σοβαρότητα που προσδίδεται στο συγκεκριμένο έγκλημα από το Νόμο και αντανακλά τις κοινωνικά ζημιογόνες επιπτώσεις του (xxx xxx Rana κ.ά. ν. Δημοκρατίας
(2004)2 Α.Α.Δ. 489, 500). Χωρίς αμφιβολία το αδίκημα αυτό συνιστά μια από τις χειρότερες μορφές καταπάτησης και εξευτελισμού της προσωπικότητας μιας γυναίκας. Και τούτο γιατί παραβιάζει το αναφαίρετο της δικαίωμα να έρχεται σε σεξουαλική επαφή μόνο εφόσον η ίδια δίδει τη συγκατάθεση και αποδοχή της. Η επέμβαση στο αναφαίρετο αυτό δικαίωμα, ιδιαιτέρως όταν επέρχεται με την άσκηση βίας μεγαλύτερης από εκείνη που είναι συνυφασμένη με την διάπραξη του αδικήματος, επιτάσσει την αυστηρή τιμωρία του παραβάτη. Σε σεξουαλικά αδικήματα πρέπει να επιβάλλεται αποτρεπτική ποινή για την καταστολή τους, ενόψει της ιδιαίτερης σοβαρότητας τους ως εγκλημάτων τα οποία όχι μόνο στρέφονται κατά των ηθών, αλλά και γιατί προσβάλλουν την προσωπικότητα του θύματος (Σοφοκλέους ν. Δημοκρατίας
(1998)2 Α.Α.Δ. 259, Δημοκρατία v. Κυριάκου
(2008)2 Α.Α.Δ. 562 και Fowokan v. Δημοκρατίας
(2014)2 Α.Α.Δ. 36). Ανάλογα με τα περιστατικά της κάθε υπόθεσης, η ποινή μπορεί να είναι ιδιαίτερα αυστηρή και πολυετής (Γιάγκου ν. Δημοκρατίας
(1999)2 Α.Α.Δ. 67). Σε σειρά αποφάσεων του, το Ανώτατο Δικαστήριο επανέλαβε την ανάγκη επιβολής αποτρεπτικών ποινών σε τέτοιου είδους αδικήματα (Rana (ανωτέρω) και Σοφοκλέους (ανωτέρω)). Κατευθυντήριες αρχές αναφορικά με την επιβολή ποινών σε υποθέσεις βιασμού τέθηκαν από τη νομολογία μας μέσα από μια σειρά αποφάσεων του Ανωτάτου Δικαστηρίου. Στην υπόθεση Χριστοφή ν. Δημοκρατίας
(2009)2 Α.Α.Δ. 323 έγινε αναφορά στις κατευθυντήριες οδηγίες οι οποίες έχουν καθιερωθεί στην αγγλική υπόθεση R. v. Billam
(1986)8 Cr. App. R.(s) 48 σε περιπτώσεις βιασμού, στην οποία αναφέρθηκε και το Κακουργιοδικείο, οι οποίες - όπως τονίσθηκε από το Ανώτατο Δικαστήριο - αν και δεν έχουν δεσμευτικό χαρακτήρα, μπορεί να χρησιμοποιηθούν καθοδηγητικά από τα Κυπριακά Δικαστήρια. Παρόμοιες κατευθυντήριες οδηγίες περιλαμβάνονται στο Sexual Offences Definitive Guideline του Συμβουλίου Επιβολής Ποινών του Ηνωμένου Βασιλείου (Sentencing Council) του 2014, το οποίο τέθηκε σε ισχύ την 1η Απριλίου του 2014 και στο οποίο έκανε αναφορά η ευπαίδευτη συνήγορος για την Εφεσείουσα. Σύμφωνα με το σκεπτικό της πιο πάνω αγγλικής απόφασης, η εγκληματική συμπεριφορά που καλύπτει κατηγορία βιασμού προσλαμβάνει ακόμη σοβαρότερη μορφή όταν συντρέχουν παράγοντες όπως υπερβολική βία, χρησιμοποίηση όπλου για εκφοβισμό ή βλάβη στο θύμα, προσεκτικού σχεδιασμού προς υλοποίηση του άνομου σκοπού, επαναλαμβανόμενοι βιασμοί, σεξουαλικός εξευτελισμός του θύματος, καθώς επίσης και επιπτώσεις, ψυχικές ή σωματικές στο θύμα. Πέραν τούτων, η ηλικία του θύματος, ήτοι όταν το θύμα είναι είτε πολύ νεαρό είτε πολύ ηλικιωμένο, αλλά και τυχόν προηγούμενες καταδίκες του δράστη, είναι στοιχεία που δικαιολογούν επιβολή ακόμα πιο αυστηρών ποινών (xxx Στυλιανού v. Δημοκρατίας, Ποινική Έφεση αρ. 73/2012, ημερ. 13/10/2015, xxx Tarita και xxx Viorel v. Δημοκρατίας, Ποινική Έφεση αρ. 106/2014 και 114/2014, ημερ. 8/7/2016 και Selmani v. Δημοκρατίας, Ποινικές Εφέσεις αρ. 235/2013 και 236/2013, ημερ. 5/10/2016)» Στη Selmani v Δημοκρατίας, Ποινικές Εφέσεις 235/2013 και 236/2013, 5/10/2016, αναφέρθηκε επίσης ότι η «παραπομπή πρωτοδίκως σε δικαστικό προηγούμενο, ιδίως στις περιπτώσεις που επιβάλλεται ποινή στερητική της ελευθερίας και μάλιστα μακροχρόνια, θωρακίζει τη δικαστική κρίση με την απαραίτητη πειστικότητα και εξαλείφει την οποιαδήποτε υπόνοια για αυθαιρεσία ή τυχόν αίσθημα αδικίας του καταδικασθέντα.». Η μεγαλύτερη χρησιμότητα του δικαστικού προηγούμενου έγκειται στον εντοπισμό των περιστάσεων που θεωρήθηκαν ως ελαφρυντικές ή επιβαρυντικές (βλ. Μιχαήλ v Δημοκρατίας
(2003)2 AAΔ 123). Από τις αποφάσεις του Ανωτάτου Δικαστηρίου για αδικήματα βιασμού ενήλικης γυναίκας, που δυστυχώς είναι πολλές, γεγονός που προκαλεί ανησυχία, καταδεικνύεται ότι επιβάλλονται πολυετείς ποινές φυλάκισης, οι οποίες κυμαίνονται μεταξύ 5 και 15 ετών. Σχετικές είναι οι υποθέσεις Σοφοκλέους v Δημοκρατίας
(1998)2 ΑΑΔ 259, Rana κ.ά. v Δημοκρατίας
(2004)2 ΑΑΔ 489, ΔΓ v Γενικού Εισαγγελέως
(2005)2 ΑΑΔ 485, ΒΕΚ v Δημοκρατίας
(2006)2 ΑΑΔ 228, Hamieh v Γενικού Εισαγγελέα
(2006)2 ΑΑΔ 259, Οικονομίδης v Δημοκρατίας
(2007)2 ΑΑΔ 100, Χριστοδούλου v Δημοκρατίας
(2007)2 ΑΑΔ 229, Φιλίππου v Δημοκρατίας
(2007)2 ΑΑΔ 341, Akil v Αστυνομίας
(2009)2 ΑΑΔ 148, Χριστοφή v Δημοκρατίας
(2009)2 ΑΑΔ 323, Λοΐζου κ.ά. v Δημοκρατίας (ανωτέρω), Χαραλάμπους v Δημοκρατίας
(2012)2 ΑΑΔ 53, Meterin v Δημοκρατίας
(2012)2 ΑΑΔ 120, Neica v Δημοκρατίας
(2012)2 ΑΑΔ 527, Νικολάου v Δημοκρατίας
(2014)2Α ΑΑΔ 376, Tarita κ.ά. v Δημοκρατίας, Ποινική Έφεση 106 και 114/14, 8.7.2016, Ivarsson, ανωτέρω και Κυπριανού v Δημοκρατίας, Ποινική Έφεση 137/17, 26.4.2018. Στην Λ.Λ. v Δημοκρατίας, Ποινική Έφεση 27/2017, 21.11.2017, αναφέρθηκε ότι η αφετηρία είναι η ποινή των 5 ετών. Στη Rana κ.ά., ανωτέρω, δύο νεαροί φοιτητές, ηλικίας 23 ετών, βίασαν νεαρή τουρίστρια μετά από γλέντι σε νυκτερινά κέντρα. Έκαναν χρήση βίας και απειλών προκειμένου να την αναγκάσουν να συγκατανεύσει στις ορέξεις τους. Είχαν λευκό ποινικό μητρώο και υπήρξε έλλειψη προσχεδιασμού. Επιβλήθηκε ποινή φυλάκισης 7 ετών η οποία επικυρώθηκε κατ' έφεση. Στη Hamieh, ανωτέρω, ο εφεσείων, ηλικίας 24 χρονών, ήλθε στην Κύπρο παράνομα, μέσω Τουρκίας, τον Μάιο ή Ιούνιο του 2004 και, στη συνέχεια, έφτασε στις ελεύθερες περιοχές προς αναζήτηση εργασίας. Η παραπονουμένη ήταν ηλικίας 48 χρονών, παντρεμένη και δραστηριοποιείτο επιχειρηματικά. Για τους σκοπούς των εργασιών της, διατηρούσε διαμέρισμα στον πρώτο όροφο πολυκατοικίας. Το χρησιμοποιούσε δύο έως τρία βράδια την εβδομάδα και διανυκτέρευε με φίλη της. Η παραπονούμενη είχε πάει για ψώνια στη Λαϊκή Αγορά. Επέστρεψε περί ώρα 08:00 π.μ. Ο Κατηγορούμενος εισήλθε στο διαμέρισμα χωρίς να τον αντιληφθεί. Τον συνάντησε στον διάδρομο του διαμερίσματος. Τον ρώτησε στα Αγγλικά τι ήθελε και αυτός, αντί να απαντήσει, την άρπαξε δυνατά από το χέρι, την έσπρωξε στο υπνοδωμάτιο, όπου με βία, αφού της αφαίρεσε το παντελόνι και το εσώρουχο, παρά τις εκκλήσεις της να μην προχωρήσει, την βίασε. Η συνουσία διήρκεσε ελάχιστα δευτερόλεπτα. Με την ολοκλήρωση της πράξης, ο εφεσείων έφυγε βιαστικά, ενώ η παραπονουμένη βγήκε στο μπαλκόνι και άρχισε να φωνάζει ότι την βίασε, καλώντας όσους την άκουαν να τον ακολουθήσουν. Πολίτες, που άκουσαν τις φωνές της και είδαν τον εφεσείοντα να τρέχει, τον καταδίωξαν, τον ακινητοποίησαν και τον παρέδωσαν στην Αστυνομία, μόλις αυτή έφτασε στο μέρος. Επιβλήθηκε ποινή φυλάκισης 9 ετών η οποία επικυρώθηκε κατ' έφεση. Στη Χριστοδούλου, ανωτέρω, ο εφεσείων ήταν ηλικίας 35 ετών, έγγαμος με δύο παιδιά. Το θύμα ήταν ηλικίας 47 ετών. Τη βίασε μέσα στο αυτοκίνητο του. Δεν υπήρχε προσχεδιασμός και είχε λευκό ποινικό μητρώο. Του επιβλήθηκε ποινή φυλάκισης 6 ετών μετά από παραδοχή. Χαρακτηρίστηκε αυστηρή αλλά όχι σε βαθμό που να δικαιολογείται η επέμβαση του Εφετείου για μείωση της. Στην Akil, ανωτέρω, ο εφεσείων κρίθηκε ένοχος για βιασμό, διάρρηξη κατοικίας με σκοπό τον βιασμό, παράνομη μεταφορά μαχαιριού και άσεμνη επίθεση. Τα αδικήματα διαπράχθησαν από τον εφεσείοντα εναντίον καλλιτέχνιδων οι οποίες κατοικούσαν και εργάζονταν στην Πάφο. Επιβλήθηκαν συντρέχουσες ποινές φυλάκισης 8 ετών για το βιασμό, 3 ετών για την απόπειρα βιασμού, 2 ετών για την απόπειρα διάρρηξης, 9 μηνών για τη μεταφορά μάχαιρας και 1 έτους για την άσεμνη επίθεση. Επικυρώθηκαν κατ' έφεση. Στη Νικολάου, ανωτέρω, ο εφεσείων κρίθηκε ένοχος από το Μόνιμο Κακουργιοδικείο Λεμεσού σε πέντε κατηγορίες για σεξουαλικής φύσεως αδικήματα σε βάρος 31χρονης τουρίστριας και του επιβλήθηκαν συντρέχουσες ποινές με πιο ψηλές τις δύο ποινές φυλάκισης των 8 ετών στις δύο κατηγορίες βιασμού, ενώ οι άλλες τρεις αφορούσαν άσεμνη επίθεση, απαγωγή και επίθεση με πρόκληση πραγματικής σωματικής βλάβης. Η αναφορά μας στις πιο πάνω αποφάσεις έγινε με σκοπό τον εντοπισμό επιβαρυντικών και ελαφρυντικών περιστάσεων που σχετίζονται με την υπό κρίση υπόθεση. ΕΜΠΟΡΙΑ ΠΡΟΣΩΠΩΝ Στη Γενικός Εισαγγελέας v Ismail, Ποινικές Εφέσεις 228-245 και 248-255/2015, 17.10.2016, τονίστηκε ότι «Η εμπορία προσώπων αποτελεί μια σύγχρονη μάστιγα και στοχεύει στην εκμετάλλευση ευάλωτων ατόμων που σε αναζήτηση μιας καλύτερης ζωής τυγχάνουν στυγνής μεταχείρισης». Στην Evia v Γενικός Εισαγγελέας, Ποινική Έφεση 174/2019, 21/4/2021, αναφέρθηκαν τα ακόλουθα: «Η εμπορία του ανθρώπου αναμφίβολα και είναι σοβαρό έγκλημα. Η εκμετάλλευση της ανέχειας, της έλλειψης ασφάλειας, των αντίξοων συνθηκών που μπορεί να βιώνει ένας συνάνθρωπος, γενικά της αδυναμίας του, είναι έγκλημα που αναδεικνύει την από μέρους του δράστη έλλειψη σεβασμού προς την αξιοπρέπεια, ακεραιότητα και την ιδία την ύπαρξη του ανθρώπου. Η εμπορία ανθρώπων έχει χαρακτηριστεί ως ένα φαινόμενο πολυδιάστατο που εξελίσσεται ταχέως και λαμβάνει συνεχώς νέες μορφές και που συνιστά παγκόσμιο πρόβλημα με πολιτικές, δικαιικές, κοινωνικές και οικονομικές προεκτάσεις. Αναγνωρίζεται διεθνώς ότι το έγκλημα της εμπορίας ανθρώπων χρήζει αντιμετώπισης όχι μέσω μεμονωμένης δράσης από κάθε κράτος, αλλά με ολοκληρωμένη προσέγγιση με ορισμό κοινών στοιχείων εγκληματικών πράξεων και ανάλογων αποτρεπτικών κυρώσεων. Μεγαλύτερη έμφαση έχει δοθεί στην εμπορία ανθρώπων με σκοπό τη σεξουαλική εκμετάλλευση (πορνεία, παιδική πορνεία και παιδική πορνογραφία), απότοκο της συχνότητας με την οποία τέτοια αδικήματα διαπράττονται, ωστόσο στο πεδίο εφαρμογής του όρου, εμπίπτουν και άλλες μορφές εκμετάλλευσης, μεταξύ των οποίων η καταναγκαστική εργασία, η στρατολόγηση μαχητών για ένοπλες συρράξεις, το εμπόριο οργάνων και ιστών και το εμπόριο βρεφών. Η εμπορία ανθρώπων αποτελεί κοινωνικό πρόβλημα, αλλά και διεθνές ζήτημα, διότι σπάνια εξαντλείται εντός των συνόρων μίας χώρας, πλήττει δε τα περισσότερα κράτη της γης.» Στη Γενικός Εισαγγελέας v Μυλωνάς, Ποινική Έφεση 65/2017, 14.12.2018, ο κατηγορούμενος ήταν ηλικίας 44 ετών αστυνομικός. Με δόλιο τρόπο εργοδότησε την ηλικίας 22 ετών παραπονούμενη νοσοκόμα προφασιζόμενος ότι είχε άρρωστο αδελφό. Αφού την άγγιξε στο στήθος και στα γεννητικά της όργανα, την εξανάγκασε να τον αυνανίσει. Η ίδια ενέδωσε λόγω φόβου. Ο κατηγορούμενος είχε κλειδώσει την πόρτα του δωματίου. Ο κατηγορούμενος, παραδέχθηκε μια κατηγορία σεξουαλικής εκμετάλλευσης ενήλικου προσώπου, κατά παράβαση του άρθρου 9 (β) (δ) (ε) του περί της Καταπολέμησης της Εμπορίας και της Εκμετάλλευσης Προσώπων και της Προστασίας των Θυμάτων Νόμου του 2007, Ν.87(I)/2007, και μία κατηγορία άσεμνης επίθεσης εναντίον γυναίκας. Του επιβλήθηκε ποινή φυλάκισης 12 μηνών στην κατηγορία της εκμετάλλευσης και καμία ποινή στην κατηγορία της άσεμνης επίθεσης. Η ποινή φυλάκισης ανεστάλη. Το Ανώτατο Δικαστήριο ανέτρεψε την ποινή και επέβαλε ποινή φυλάκισης 2 ετών χωρίς αναστολή, αναφέροντας ότι η ποινή θα ήταν μεγαλύτερη αν δεν είχε μεσολαβήσει μεγάλο χρονικό διάστημα. Το Ανώτατο Δικαστήριο έκρινε ως επιβαρυντικούς παράγοντες, την έκταση του προσχεδιασμού και της οργάνωσης, την προσπάθεια του, αφού την παγίδευσε να την πείσει να ενδώσει, στην παραπλάνηση, στην ιδιότητα του ως αστυνομικού αλλά και της ίδιας ως νοσηλεύτριας, και τη διαφορά ηλικίας. Σημείωσε την αναγκαιότητα επιβολής αποτρεπτικών ποινών σε αδικήματα αυτής της φύσεως. ΑΣΕΜΝΗ ΕΠΙΘΕΣΗ Στη Δημοκρατία v ΑΚ, Κακουργιοδικείου Λεμεσού, Αρ. Υπόθεσης 4800/17, 3.4.2019, αναφέρθηκε: «Στις περιπτώσεις άσεμνης επίθεσης η ποινή θα πρέπει να αντανακλά τη σοβαρότητα της πράξης που συνιστά το αδίκημα της εν λόγω κατηγορίας. Η άσεμνη επίθεση μπορεί να προσλάβει διάφορες μορφές, μπορεί να είναι ένα απλό άγγιγμα πάνω από τα ρούχα ή σοβαρότερης μορφής που δυνατόν να στιγματίσει το θύμα δια παντός και ως εκ τούτου τα ιδιαίτερα περιστατικά της υπόθεσης έχουν κυρίαρχη σημασία. Ως αναφέρεται χαρακτηριστικά στην υπόθεση Αδαμάντιος Μιχαηλίδης και Δημοκρατία
(1991)2 ΑΑΔ 391, 402 - 403: «Σχετικά με τη σοβαρότητα των αδικημάτων θα θέλαμε να παρατηρήσουμε ότι ο χαρακτηρισμός κάποιου αδικήματος ως σοβαρού δεν εξαρτάται αποκλειστικά από το ανώτατο όριο ποινής που ο νόμος προνοεί για τη διάπραξή του. Εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από το σύνολο των περιστάσεων που περιβάλλουν τη διάπραξή του και διαγράφουν το μέγεθος της βλάβης και τις εν γένει συνέπειες που η διάπραξή του μπορεί να επιφέρει στην κοινωνία και οι οποίες δυνατόν είτε να υποβιβάζουν ένα αδίκημα για το οποίο προνοείται ποινή φυλάκιση σε απλή και τυπική παράβαση, είτε να καθιστούν εξαιρετικά σοβαρό ένα αδίκημα για το οποίο δεν προνοείται αυστηρή ποινή υπό μορφή πολυετούς φυλάκισης». Στη Γενικός Εισαγγελέας v Σπύρου
(2006)2 ΑΑΔ 447, ο κατηγορούμενος επιτέθηκε άσεμνα σε τουρίστρια στην παραλία της Αγίας Νάπας και κτύπησε την ίδια και τον σύντροφό της. Η επιβολή συντρεχουσών ποινών φυλάκισης 45 ημερών και 3 μηνών αντίστοιχα κρίθηκαν έκδηλα ανεπαρκείς και αυξήθηκαν κατ' έφεση σε 6 μήνες φυλάκιση στις κατηγορίες της επίθεσης με πρόκληση πραγματικής σωματικής βλάβης και σε 9 μήνες φυλάκιση στην κατηγορία της άσεμνης επίθεσης. Το περιστατικό εκτυλίχθηκε σε παραλία. Ο κατηγορούμενος, αφού επιτέθηκε πρώτα στον σύντροφό της παραπονούμενης, καταδίωξε ακολούθως και αυτήν. Την κτύπησε στο κεφάλι λέγοντας της ότι θα τη βιάσει. Ακολούθως της έσπρωξε το κεφάλι μέσα στο νερό και όταν αργότερα έβγαλε το κεφάλι της έξω από το νερό της έσχισε το εσώρουχο και έβαλε το δάκτυλο του μέσα στον κόλπο της. Η παραπονούμενη άρχισε να στριγκλίζει. Ο εφεσίβλητος έβαλε τότε τα δάκτυλα του μέσα στο στόμα της και η παραπονούμενη τον δάγκωσε στα δάκτυλα. Η παραπονούμενη κατάφερε να απομακρυνθεί όταν ο σύντροφος της προσπάθησε να πλησιάσει και να απωθήσει τον κατηγορούμενο. Στη Γενικός Εισαγγελέας v Παύλου
(1997)2 ΑΑΔ 170, επιβολή προστίμου ΛΚ300.- και εγγύηση ΛΚ5.000,- για δύο χρόνια τήρησης του Νόμου και των Κανονισμών, κρίθηκε έκδηλα ανεπαρκής και αντικαταστάθηκε με συντρέχουσες ποινές άμεσης φυλάκισης τεσσάρων μηνών. Ο κατηγορούμενος, εισήλθε διαδοχικά στις κατοικίες των δύο παραπονούμενων γυναικών και εισχώρησε στα υπνοδωμάτιά τους με σκοπό να τις ενοχλήσει. Τα αδικήματα διαπράχθηκαν σε προχωρημένη ώρα της νύκτας. Στην πρώτη περίπτωση προσέγγισε το κρεβάτι όπου εκοιμάτο η παραπονούμενη και άρχισε να θωπεύει το στήθος της. Στη δεύτερη περίπτωση εισέβαλε στο σπίτι της παραπονουμένης και προσέγγισε το υπνοδωμάτιο της. Η Μυλωνάς, ανωτέρω, επίσης είναι σχετική ως προς την προσέγγιση πλέον που πρέπει να ακολουθείται. Στη Λευκαρίτης v Δημοκρατία, Ποινικές Εφέσεις 135/2014, 138/2014, 22.11.2016, αναφέρθηκε στα πλαίσια εξέτασης των επιβληθεισών ποινών φυλάκισης, ότι οι Αγγλικές Κατευθυντήριες Γραμμές για Επιβολή Ποινών σε Σεξουαλικής Φύσεως Αδικήματα (Sexual Offences Definitive Guideline) δεν είναι δεσμευτικές, είναι όμως υποβοηθητικές, κατά τρόπο ανάλογο με τη μη δεσμευτική καθοδήγηση που παρέχει η Αγγλική νομολογία σε θέματα επιβολής ποινής. Οι κατευθυντήριες γραμμές που παρέχονται σε σχέση με το αδίκημα της άσεμνης επίθεσης είναι βοηθητικές (βλ. s.3, Sexual Assault, Sexual Offences Act 2013, σελ. 17 - 20). Αναλόγως της σοβαρότητας (πρόκλησης βλάβης - harm) διακρίνονται σε τρεις κατηγορίες. Στην πιο σοβαρή, κατηγορία 1 (category 1), εντάσσονται τα αδικήματα όπου ο κατηγορούμενος χρησιμοποίησε σοβαρή ψυχολογική ή σωματική βία ή απείλησε ότι θα χρησιμοποιήσει βία, απήγαγε το θύμα, ή εισήλθε στην οικία του θύματος ακάλεστος ή χρησιμοποιώντας βία. Στην κατηγορία 2 (category 2) εντάσσονται τα αδικήματα όπου υπήρξε άγγιγμα γεννητικών οργάνων ή σε γυμνό στήθος, όπου το συμβάν είχε παρατεταμένη διάρκεια, όπου υπήρξε επιπρόσθετος εξευτελισμός του θύματος ή όπου το θύμα ήταν ευάλωτο. Στην κατηγορία 3 (category 3) εντάσσονται τα αδικήματα που δεν περιλαμβάνουν τα όσα αναφέρονται στις άλλες δύο κατηγορίες. Ως προς τον βαθμό υπαιτιότητας του κατηγορουμένου (culpability) τα αδικήματα κατατάσσονται σε δύο κατηγορίες. Στην κατηγορία Α (category Α) προσμετρούν επιβαρυντικά ο προσχεδιασμός, η διάπραξη του αδικήματος από ομάδα ατόμων, χρήση αλκοόλης ή ναρκωτικών για να καμφθεί η αντίσταση του θύματος, παράβαση σχέσης εμπιστοσύνης, προηγούμενη άσκηση βίας στο θύμα, διάπραξη του αδικήματος κατά τη διάπραξη διάρρηξης, η καταγραφή (εικονική) του αδικήματος, η εμπορική ή σκοπούμενη εμπορική εκμετάλλευση του περιστατικού, η ύπαρξη ρατσιστικών ή μισαλλόδοξων κινήτρων και θυματοποίηση του θύματος λόγω σεξουαλικού προσανατολισμού ή αναπηρίας. Στην κατηγορία Β (category Β) δεν υφίστανται οι πιο πάνω παράγοντες. Αφού διαπιστωθεί η κατηγορία στην οποία εντάσσεται το αδίκημα, εξετάζονται οι λοιποί μετριαστικοί ή επιβαρυντικοί παράγοντες. Ως επιβαρυντικοί παράγοντες προσμετρούν η ύπαρξη ποινικού μητρώου, η διάπραξη του αδικήματος από άτομο που είναι ελεύθερο με εγγύηση, η στοχοποίηση ευάλωτου θύματος, άλλες απειλές που δεν εντάσσονται στην κατηγορία 1 (category 1), ο χώρος και χρόνος διάπραξης, η χρήση όπλου, ο εξαναγκασμός του θύματος να εγκαταλείψει την οικία του, η χρήση ναρκωτικών ουσιών ή αλκοόλης από το δράστη, η παρουσία παιδιών, η προσπάθεια αποτροπής του θύματος να καταγγείλει το συμβάν και η καταστροφή ή απόκρυψη τεκμηρίων. Ως μετριαστικοί παράγοντες λαμβάνονται υπ' όψιν το λευκό ποινικό μητρώο, η μεταμέλεια, ο καλός χαρακτήρας, η ηλικία και η ανωριμότητα ή ψυχική ασθένεια του κατηγορουμένου και η λήψη μέτρων βελτίωσης της συμπεριφοράς του. ΠΑΡΑΝΟΜΗ ΕΡΓΟΔΟΤΗΣΗ Η νομολογία του Ανωτάτου Δικαστηρίου καταδεικνύει ξεκάθαρα πως η ενδεικνυόμενη ποινή στις περιπτώσεις παράνομης εργοδότησης αλλοδαπών, όπου οι τελευταίοι βρίσκονται παράνομα στο έδαφος της Κυπριακής Δημοκρατίας, είτε διότι εισήλθαν παράνομα είτε διότι αφότου εισήλθαν νόμιμα ακολούθως κατέστησαν παράνομοι, είναι αυτή της φυλάκισης (βλ. Γενικός Εισαγγελέας v Μιχαήλ
(2001)2 ΑΑΔ 74, Γενικός Εισαγγελέας v Μονιάτη
(2000)2 ΑΑΔ 553, Γενικός Εισαγγελέας v Ευαγόρου (Νο. 2)
(2001)2 ΑΑΔ 285). Στις περιπτώσεις παράνομης εργοδότησης αλλοδαπών, όπου οι τελευταίοι βρίσκονται νόμιμα στη Κύπρο είτε ως φοιτητές είτε ως αιτητές πολιτικού ασύλου, η ποινή που συνήθως επιβάλλεται είναι η χρηματική (βλ. Lin Qinlong v Αστυνομίας
(2006)2 ΑΑΔ 501, Γενικός Εισαγγελέας v Νικολάου
(2006)2 ΑΑΔ 488). Η διάκριση στη νομολογία όμως προϋποθέτει τη μη ταυτόχρονη διάπραξη άλλων συναφών ή σοβαρότερων αδικημάτων. ΚΑΤΑΛΗΞΗ Ο βιασμός χωρίς αμφιβολία είναι ένα από τα πλέον ειδεχθή εγκλήματα. Όμως το Δικαστήριο κατά την επιβολή της ποινής πρέπει να λάβει υπ' όψιν την συμπεριφορά του δράστη, όπως και το βαθμό της βλάβης και τα δυσμενή επακόλουθα που επέφερε στο θύμα (βλ. Γιάγκου v Δημοκρατίας
(1999)2 ΑΑΔ 67). Τέλος, πρέπει να εξετάσει κατά πόσο ο κατηγορούμενος είναι επικίνδυνο άτομο για την κοινωνία γενικά (βλ. R v Millgery [2003] 1 WLR 546 (CA)). Πάντοτε κατά την επιμέτρηση της ποινής, όσο σοβαρές και αν είναι οι κατηγορίες τις οποίες αντιμετωπίζει ένας κατηγορούμενος, τα Δικαστήρια έχουν καθήκον να προβαίνουν στη διαδικασία εξατομίκευσης της ποινής, ούτως ώστε, η ποινή που θα επιβληθεί να είναι ανάλογη με τη σοβαρότητα των αδικημάτων αυτών, καθώς επίσης και με τις προσωπικές περιστάσεις του ίδιου του κατηγορούμενου (βλ. Θεολόγου v Αστυνομίας
(2014)2Β ΑΑΔ 800). Από την άλλη όμως, η διαδικασία εξατομίκευσης της ποινής δεν μπορεί να οδηγεί σε εξουδετέρωση ούτε της σοβαρότητας των αδικημάτων ούτε του στοιχείου της αποτροπής, όταν συντρέχουν λόγοι απόδοσης αποτρεπτικού χαρακτήρα (βλ. Κωνσταντίνου v Δημοκρατίας
(1989)2 ΑΑΔ 224 και Φιλίππου v Αστυνομίας
(1996)2 ΑΑΔ 224). Λαμβάνουμε υπ' όψιν, ως μέρος των προσωπικών περιστάσεων του κατηγορουμένου (βλ. Κωνσταντίνου, ανωτέρω), όσα καταγράφονται πιο πάνω και προσδίδουμε τη δέουσα βαρύτητα σε αυτά στα πλαίσια επιμέτρησης της ποινής. Λαμβάνουμε υπ' όψιν όλα όσα ανέφερε ο συνήγορος του Κατηγορουμένου στην αγόρευση του, μεταξύ αυτών την ηλικία του Κατηγορούμενου, την κατάσταση υγείας του σήμερα, αφού αντιμετωπίζει προβλήματα με τον προστάτη του, τα προβλήματα υγείας που αντιμετωπίζει η σύζυγος του, η οποία επίσης είναι μεγάλης ηλικίας και τις επιπτώσεις, ιδιαίτερα τις οικονομικές, που θα έχει πολυετής ποινή φυλάκισης στον ίδιο, στη σύζυγο του αλλά και στα υπόλοιπα μέλη της οικογένειας του. Δεν μπορούμε όμως να μην τονίσουμε και να μην λάβουμε υπ' όψιν μας ότι σεξουαλικά αδικήματα, όπως είναι ο βιασμός, δυστυχώς και με λύπη μας διαπιστώνουμε ότι βρίσκονται σε μεγάλη έξαρση στον τόπο μας, θέμα για το οποίο λαμβάνουμε δικαστική γνώση (βλ. Καρανίκκη v Αστυνομίας
(2004)2 ΑΑΔ 118) από τον μεγάλο αριθμό υποθέσεων σεξουαλικών αδικημάτων που τίθενται ενώπιον μας. Συγκεκριμένα το ½ των υποθέσεων στο ημερολόγιο μας αφορούν σεξουαλικά αδικήματα και από αυτές σχεδόν όλες αφορούν αδικήματα βιασμού. Η έξαρση που παρατηρείται και οι δυσμενείς συνέπειες που επιφέρουν, τόσο στο θύμα, όσο και στην κοινωνία, καθιστούν αναγκαία την επιβολή αποτρεπτικών ποινών. Στην προκειμένη περίπτωση οι περιστάσεις διάπραξης των αδικημάτων περιέχουν αριθμό επιβαρυντικών στοιχείων. Συγκεκριμένα υπάρχει το στοιχείο της επανάληψης, όχι μόνο σε σχέση με την μία παραπονούμενη αλλά και με τις δύο. Ο Κατηγορούμενος ενήργησε κατά τρόπο επίμονο και παρά τις αντιδράσεις των παραπονουμένων δεν τράβηξε πίσω. Υπήρξε εξευτελισμός τους αφού τις κλείδωνε στην αγροικία ενώ με τα λόγια του άφηνε να νοηθεί ότι δεν είχαν άλλη επιλογή παρά να ενδώσουν. Η εκμετάλλευση της ευάλωτης θέσης τους, ειδικά της Κ.Κ., ήταν συστηματική. Η εν λόγω παραπονούμενη έτυχε συστηματικής σεξουαλικής εκμετάλλευσης από τον Κατηγορούμενο λόγω της οικονομικής της δυσπραγίας. Όσον αφορά την B.G. θα πρέπει να τονιστεί ότι η άσεμνη επίθεση που δέχθηκε ήταν ιδιαίτερα βίαιη αφού ο Κατηγορούμενος όχι μόνο έσχισε τα ρούχα της αλλά τοποθέτησε και τρία δάκτυλα στον κόλπο της. Είχαν προηγηθεί άλλα άσεμνα αγγίγματα, όπως αυτό στο στήθος της, και η παραπονούμενη είχε ξεκαθαρίσει στον Κατηγορούμενο ότι δεν ήθελε σεξουαλική επαφή. Τέλος δεν μας διαφεύγει ότι ο Κατηγορούμενος διέπραξε τα αδικήματα σε σύντομο χρόνο από την άφιξη τους στην Κύπρο. Η B.G. είχε μόλις αφιχθεί. Η πρώτη επίθεση έγινε καθ' οδόν από το αεροδρόμιο. Οι περιστάσεις διάπραξης των αδικημάτων επιβάλλουν αυστηρή και αποτρεπτικής φύσεως ποινή παρά την ηλικία και την κατάσταση υγείας του Κατηγορουμένου. Σημειώνουμε ότι ένεκα της μη παραδοχής του κατηγορουμένου, χρειάστηκε για σκοπούς απόδειξης της υπόθεσης να δώσουν μαρτυρία και οι δύο παραπονούμενες αναβιώνοντας έτσι τα όσα τους συνέβησαν στα χέρια του Κατηγορουμένου, τη βεβήλωση και τον εξευτελισμό των προσωπικοτήτων τους, με εμφανή τη ψυχική τους αναστάτωση και φόρτιση. Στην Δημοκρατία v Κυριάκου
(2008)2 ΑΑΔ 562 λέχθηκε (σελ. 568): «. Αδικήματα σεξουαλικής φύσης τιμωρούνται από τα δικαστήρια με αποτρεπτικές ποινές σε μια προσπάθεια καταστολής τους, τόσο γιατί στρέφονται και προσβάλλουν τα ήθη γενικά, όσο και γιατί προσβάλλουν και συνθλίβουν την προσωπικότητα των θυμάτων.» Συνυπολογίζοντας και σταθμίζοντας όλα όσα αναφέρθηκαν πιο πάνω και όλους τους σχετικούς παράγοντες για μετριασμό της ποινής, επιβάλλονται οι ακόλουθες ποινές: Στην Κατηγορία 2 φυλάκιση 5 ετών. Στην Κατηγορία 3 φυλάκιση 7 ετών. Στην Κατηγορία 4 φυλάκιση 7 ετών. Στην Κατηγορία 5 φυλάκιση 3 ετών. Στην Κατηγορία 6 φυλάκιση 5 ετών. Στην Κατηγορία 7 φυλάκιση 1 έτους. Στην Κατηγορία 8 φυλάκιση 3 ετών. Στην Κατηγορία 9 φυλάκιση 3 ετών. Στην Κατηγορία 10 φυλάκιση 1 έτους. Στην Κατηγορία 11 φυλάκιση 3 ετών. Όσον αφορά τις κατηγορίες 2 - 7, που αφορούν την παραπονούμενη Κ.Κ., oι ποινές να συντρέχουν μεταξύ τους. Όσον αφορά τις κατηγορίες 8 - 11, που αφορούν την παραπονούμενη B.G., oι ποινές να συντρέχουν μεταξύ τους, αλλά θα εκτιθούν διαδοχικά των κατηγοριών 2 - 7. Σύμφωνα με το άρθρο 117
(1)του περί Ποινικής Δικονομίας Νόμου, ΚΕΦ.155, η ποινή φυλάκισης μειώνεται κατά το χρονικό διάστημα που ο κατηγορούμενος βρίσκεται σε προφυλάκιση, ήτοι από την 11/5/2022. Τα έξοδα εκ €200 να καταβληθούν από την Κυπριακή Δημοκρατία. (Υπ.) .......... Ν. Γερολέμου, Π.Ε.Δ. (Υπ.) .......... Στ. Τσιβιτανίδου-Κίζη, Π.Ε.Δ. (Υπ.) ........... Ν. Α. Π. Γεωργιάδης, Α.Ε.Δ. Πιστό Αντίγραφο Πρωτοκολλητής [1] Με τον Ν. 46(Ι)/2021 οι ποινές αυξήθηκαν. Προβλέπονται πoιvή φυλάκισης μέχρι πέντε
(5)έτη ή χρηματική πoιvή μέχρι είκοσι χιλιάδες ευρώ (€20.000) ή και οι δύο αυτές πoιvές. [2] Με τον Ν.117(Ι)/2019 αυξήθηκε σε 15 έτη. [3] Με τον Ν.117(Ι)/2019 αυξήθηκε σε 25 έτη. cylaw.org: Από το ΚΙΝOΠ/CyLii για τον Παγκύπριο Δικηγορικό Σύλλογο